درخت حوزه‌های تخصصی

 گسترش بیماری کرونا (کووید - 19) صنعت گردشگری را بیش از هر صنعت دیگری متأثر کرده است. بسته شدن مرزهای خارجی، محدودیت سفرهای داخلی، لغو پروازها، و تعطیلی اماکن اقامتی و گردشگری جملگی، به آسیب های فراوانی در صنعت گردشگری انجامیده است. گردشگری روستایی با کسب تجربیات خاطره انگیز گردشگر محقق می شود. گردشگری روستایی، تأثیر مثبتی بر انسجام جامعه محلی دارد و بر تعامل گردشگر و میزبان مؤثر است و سرانجام، منجر به قصد سفر مجدد گردشگر می شود. هدف از پژوهش حاضر بررسی  تأثیر عوامل محیطی-رفتاری بر توسعه گردشگری روستایی دردوران پسا کرونا در روستاهای ناحیه محمد آباد بوده است. پژوهش حاضر بر اساس هدف کاربردی و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است، گردآوریِ اطلاعات به شیوه اسنادی و پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری مورد مطالعه، شامل 17روستای پایکوهی- کوهستانی مقصد گردشگری روستایی بوده است، نمونه گیری  از نوع نمونه گیری تصادفی بوده است. ابزار استفاده پژوهش حاضر، 170 پرسشنامه بوده که  در بین گردشگران روستاهای مورد مطالعه توزیع شده است. مقدار آلفای کرونباخ  برای تعیین پایایی ابزار تحقیق 75 ٪   محاسبه شده است. برای تحلیل اطلاعات گردآوری شده از تحلیل های محیط نرم افزار spss و برای مدل سازی تحلیل معادلات ساختاری از نرم افزار Amos استفاده شده است. مدل ساختاری تحقیق بیانگر ارتباط معنا دار بین عوامل رفتاری و محیطی با گردشگری در دوران پساکرونا می باشد. این معنا داری با عامل محیطی مثبت و با عامل رفتاری منفی می باشد. به طور کلی اثر عامل محیطی  بر گردشگری مثبت می باشد و این مقدار برای عامل رفتاری منفی می باشد.

فضاهای عمومی شهری به عنوان عرصه های کلیدی تعاملات اجتماعی، نقش مهمی در شکل گیری هویت جمعی و ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند، اما ابعاد رفتاری کاربران و الگوهای فاصله گذاری میان فردی در مطالعات ایران کمتر بررسی شده است. این پژوهش با هدف پاسخ به این پرسش که «الگوهای فاصله گذاری میان فردی در میدان نقش جهان اصفهان چگونه شکل می گیرند و در بازه های زمانی مختلف چه تغییراتی دارند؟» انجام شد. روش پژوهش ترکیبی کیفی کمی و مبتنی بر مشاهده مستقیم غیرمداخله گر بود. داده ها در سه نوع روز (کاری، نزدیک تعطیل و تعطیل) و سه بازه زمانی (صبح، عصر و شب) از کاربران شامل شهروندان و گردشگران جمع آوری و با چک لیست متغیرهایی مانند نوع فعالیت، ترکیب اجتماعی، فاصله میان فردی، طبق مدل هال، تراکم و شرایط محیطی ثبت شد. تحلیل کمی با آمار توصیفی و تحلیل کیفی با تفسیر نقشه های رفتاری و یادداشت های محیطی انجام شد. یافته ها نشان داد که الگوهای فاصله گذاری تحت تأثیر نوع روز، تراکم جمعیت و ویژگی های کالبدی فضا تغییر می کنند، در روزهای کاری فاصله های اجتماعی و عمومی غالب اند، درحالی که در روزهای تعطیل و شب ها فاصله های شخصی و صمیمی افزایش می یابند. کاربران با انتخاب موقعیت های مشخص قلمروهای موقت و نیمه خصوصی ایجاد می کنند و عناصر محیطی مانند نور، سایه و مبلمان رفتار میان فردی را تنظیم می کنند. این نتایج ضمن تأیید مدل هال، ضرورت بومی سازی آن در بستر فرهنگی و اقلیمی ایران و ارائه چهارچوبی کاربردی برای طراحی انسان محور فضاهای عمومی تاریخی را نشان می دهد.

یکی از موارد ضروری در مدیریت و اصلاح شوری خاک دسترسی به نقشه با دقت بالا است. این پژوهش با هدف بررسی دقت نقشه شوری خاک با استفاده از روش های سنجش از دور و روش زمین آمار در بخشی از اراضی آبرفتی رودخانه دجله در مزارع الصویره عراق در فاصله 30 کیلومتری جنوب بغداد انجام شد. برای این منظور، تعداد 100 نمونه خاک با روش شبکه منظم با فاصله 1000متر از عمق صفر تا 20 سانتی متری در محدوده ای به وسعت 10 هزار هکتار برداشت شد و مقدار هدایت الکتریکی (EC) در عصاره گل اشباع نمونه های خاک اندازه گیری شد. باندها و شاخص های طیفی تصاویر ماهواره استر و لندست، در سه حالت طیفی، ارزش رقومی (DN)، تابش طیفی (radiance) و بازتابش (reflectance) تهیه شد. سپس با استفاده از رگرسیون خطی چندگانه معادله بین شاخص های به دست آمده در هر حالت طیفی و مقدار شوری به دست آمد، همچنین با استفاده از روش کریجینگ نیز نقشه شوری خاک ترسیم گردید. نتایج مقایسه حالت های طیفی radiance، reflectance و DN برای مدلسازی شوری بیانگر آن بود که ماهواره لندست درحالت بازتابش بیشترین دقت (MBE=-1.24 , RMSE=4.58) را در مدل سازی شوری خاک در بین روشهای سنجش از دوری داشت. مقایسه روش های سنجش از دور و زمین آمار نشان داد که روش زمین آمار به دلیل استفاده از داده های اندازه گیری شده دارای دقت بالاتری (MBE=-0.06, RMSE=3.53) نسبت به روش های سنجش از دوری بود اما همچنان نقشه های به دست آمده از روش سنجش از دور نیز دقت قابل قبول را دارا بودند و نقشه شوری به دست آمده از این روش با نقشه پراکنش شوری خاک حاصل از روش زمین آمار همخوانی زیادی داشت. با توجه به هزینه و وقت کمتر با قابلیت تکرار در دوره های زمانی، روش های سنجش از دور در تهیه نقشه های اجمالی شوری خاک دشت آبرفتی رودخانه دجله با دقت قابل قبول می توانند مورد استفاده قرار گیرند.

گرمایش جهانی و پیامدهای فزاینده آن در مناطق شهری خشک، ضرورت اتخاذ راهبردهای جامع در برنامه ریزی شهری را آشکار می سازد. هدف این پژوهش پیش بینی روندهای اقلیمی، ارزیابی نقش پوشش گیاهی در کاهش آلودگی صوتی، شناسایی گونه های مقاوم به خشکی و ارائه راهکارهای پایدار برای بهره برداری از فضای سبز در شهر بیرجند است. تغییرات دمای سالانه تا سال 2035 با استفاده از مدل یادگیری عمیق حافظه طولانی-کوتاه مدت (LSTM) پیش بینی گردید که نتایج آن نشان دهنده افزایش تدریجی میانگین دمای سالانه و بروز چالش هایی در زیست پذیری شهری است. بر این اساس، تأثیر پوشش گیاهی بر آلودگی صوتی با استفاده از داده های سنجش ازدور بررسی شد. نقشه شاخص پوشش گیاهی تهیه و در پنج طبقه بازطبقه بندی گردید که نتایج نشان داد 47٪ از محدوده بدون پوشش گیاهی، 28٪ دارای پوشش ضعیف، 17٪ متوسط، 6٪ خوب و تنها 2٪ دارای پوشش متراکم است. مقایسه نقشه ها بیانگر آن بود که مناطق دارای پوشش متراکم به طور معناداری سطوح پایین تری از آلودگی صوتی را تجربه می کنند، در حالی که نواحی بدون یا با پوشش ضعیف بیشترین میزان نویز را دارند. همچنین گونه های مقاوم به خشکی و دارای توانایی جذب صدا نظیر سرو شیرازی (Cupressus sempervirens var. pyramidalis)، اقاقیا (Robinia pseudoacacia) و مورد (Myrtus communis) برای کاشت در معابر و مناطق پرتردد پیشنهاد شدند. یافته ها بر اهمیت فضای سبز در کاهش همزمان تنش های حرارتی و صوتی تأکید دارد و لزوم طراحی پایدار شهری با توزیع بهینه پوشش گیاهی و انتخاب گونه های مناسب را برجسته می سازد. این رویکرد می تواند در کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان نقش مؤثری ایفا کند.

گردشگری پزشکی، به عنوان شاخه ای از گردشگری سلامت، رشد سریع تری از شاخه های دیگر داشته است و بسیاری از جوامع برنامه های مدونی برای توسعه و بهره برداری از آن دارند. شهر اردبیل نیز، به علت داشتن ظرفیت های زمینه ای، مستعد پیشرفت در این زمینه است. در همین خصوص، هدف بر این است که عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری پزشکی آن شناسایی و معرفی شود. روش این پژوهش از نظر ماهیت، اکتشافی و از نظر هدف، کاربردی است. به منظور تجزیه و تحلیل داده های پرسش نامه تأثیرات متقابل، از نظرهای کارشناسی که به روش گلوله برفی انتخاب شده (ده کارشناس) و روش مدل یابی ساختاری   تفسیری استفاده شده است. بنابر نتایج به دست آمده، از بین 35 عامل شناسایی شده اولیه، 18 عامل به عنوان عوامل نهایی توسعه گردشگری پزشکی شهر اردبیل مطرح شده است. از بین عوامل نهایی، بیشترین قدرت نفوذ به عامل نهادهای متولی و کمترین آن هم به کمّیت مراکز درمانی مربوط است. عوامل رفع محدودیت های بین المللی، نیروی انسانی متخصص، آگاهی مسئولان از مزایای گردشگری پزشکی و نیازسنجی درمانی عوامل کلیدی توسعه گردشگری پزشکی شهر اردبیل به شمار می روند؛ عواملی که برای تغییر و تحول اساسی در توسعه گردشگری پزشکی شهر اردبیل،باید در اولویت برنامه ها قرار گیرند.

هدف: یکی از اقدامات لازم برای کنترل اثرات مخرب طوفان گرد و غبارها بر محیط زیست و سلامت انسان ها، شناسایی کانون های آن ها و انجام مطالعات تخصصی روی آن ها است. از آنجایی که خشک شدن تالاب هورالعظیم و تبدیل آن به سبخا باعث ایجاد زمین هایی حساس به فرسایش و کانون های طوفان گرد و غبار شده است؛ لذا هدف این مطالعه پتانسیل سنجی سبخاهای هورالعظیم در ایجاد طوفان گرد و غبار است. روش و داده: برای این منظور مطالعات میدانی، آزمایشگاهی و مدل تصمیم گیری چندمعیاره WASPAS استفاده شده است. پارامترهای استفاده شده در این مطالعه، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک های منطقه مورد مطالعه که شامل شوری، رطوبت، اسیدیته، وزن مخصوص ظاهری، نسبت جذب سدیمی و میزان رس، سیلت، شن و هم چنین نقشه های پوشش گیاهی و دمای سطح زمین بوده است. جهت تعیین وزن این معیارها از روش وزن دهی آنتروپی شانون استفاده گردید و اولویت بندی گزینه ها با مدل WASPAS انجام شد و نقشه نهایی 5 کلاسه پتانسیل سنجی تولید طوفان گرد و غبار تهیه شد. یافته ها: نتایج نشان داد که 84/18 درصد از مساحت منطقه مورد مطالعه در محدوده خطرپذیری بسیار بالای تولید طوفان گرد و غبار، 50/30 درصد در محدوده خطرپذیری متوسط و 85/14 درصد از مساحت منطقه در محدوده خطرپذیری پایین قرار دارد. بخش های جنوبی منطقه در کلاس خطرپذیری بسیار بالا و بالا، بخش های میانی منطقه در خطرپذیری متوسط و قسمت های شمالی و بخش هایی از غرب منطقه در خطرپذیری کم و بسیار کم قرار دارند. نتیجه گیری: نتایج نشان داد که یافته های مطالعه حاضر با نقشه های منشأ تولید طوفان های گرد و غبار استان خوزستان که بخش های خشک شده تالاب هورالعظیم و نواحی پیرامون آن را شامل می شود، مطابقت دارد. نتایج نشان داد که منطقه مورد مطالعه یکی از مناطق مهم تولید طوفان گرد و غبار در کشور است و نیاز به اقدامات مدیریتی برای کنترل و یا کاهش تولید آن است. نوآوری، کاربرد نتایج: در این پژوهش برای پتانسیل سنجی سبخاهای موجود در تالاب هورالعظیم در تولید طوفان گرد و غبار، تلفیقی از مطالعات میدانی، آزمایشگاهی و مدل تصمیم گیری چند معیاره WASPAS استفاده شد که برای اولین بار در مطالعه حاضر با استفاده از معیارهای فیزیکی شیمیایی خاک های منطقه انجام شده است.

هدف: هدف اصلی این پژوهش تبیین سناریوهای پیش رو و ارائه سناریو مطلوب نظام کاربری زمین و پوشش اراضی در راستای پایداری سکونتگاه های روستایی زیر حوضه کوهپایه- سگزی در افق 1425 است. روش و داده: این پژوهش از لحاظ روش از نوع روش توصیفی- تحلیلی و با توجه به هدف از نوع پژوهش های کاربردی و اکتشافی است و با بهره گیری از رویکرد آینده نگاری و با ترکیب روش های کمی و کیفی انجام پذیرفته است. داده های موردنیاز با مطالعات کتابخانه ای، بررسی منابع و اجرای پرسشگری از گروه خبرگان گردآوری شده و به منظور تجزیه و تحلیل داده ها و گردآوری اطلاعات از نرم افزار میک مک و سناریوویزارد بهره گیری شده است. یافته ها: نتایج این پژوهش حاکی از آن است که از بین 54 حالت پیش رو، ۶۶/۷ درصد در شرایط نامطلوب و بحرانی پیش می رود و در 11 درصد حالت مطلوب را پیش رو دارد. همچنین در کمتر از ۲۲/۳ درصد ادامه روند کنونی است و بر این اساس نظام کاربری زمین و پوشش اراضی در افق 1425 به سمت آینده نامطلوب حرکت می کند. نتیجه گیری: بر مبنای یافته های تحقیق می توان عنوان کرد که اتخاذ تدابیر فوری در این زمینه و در این قلمرومکانی باتوجه به پیشران های کلیدی و سناریوهای پیش رو الزامی و ضروری است. سناریوهای پیش رو نظام کاربری زمین و پوشش اراضی در این زیرحوضه، بروز شرایط بحرانی در افق پیش رو را نشان می دهد و به عبارتی در این دوره زمانی ناپایداری، شرایط نامطلوب و بحرانی در سکونتگاه های روستایی این قلمرو مکانی دور از انتظار نخواهد بود و سناریو اول را می توان تنها سناریو مطلوب و ایده آل در راستای دستیابی به پایداری در سکونتگاه های روستایی بیان نمود. نوآوری، کاربرد نتایج: از مهم ترین جنبه های نوآورانه و کاربردی تحقیق می توان به بهره گیری و ترکیب روش های آینده پژوهی و کاربرد آن در برنامه ریزی فضایی و نظام کاربری زمین و پوشش اراضی اشاره نمود. همچنین پژوهش پیش رو با توجه به رویکرد مکانی-زمانی، روش و نتایج دارای نوآوری بوده است.

هدف: هدف از پژوهش حاضر شناسایی مناطق مستعد سیل خیز در منطقه نیمه خشک طبس با استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین لجستیک درختی (LT)، (K-SVM) خطی و نزدیک ترین همسایه (KNN) است تا مهم ترین عوامل مؤثر در سیل خیزی منطقه شناسایی و مورد بررسی قرارگیرد. روش و داده: ابتدا 288 نقطه سیلابی از منابع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری استان خراسان جنوبی گردآوری شده است. در گام دوم داده ها به دو بخش تقسیم شدند: 70 درصد جهت آموزش و توسعه مدل و 30 درصد جهت اعتبارسنجی. سپس 12 عامل کلیدی در ارزیابی پتانسیل سیلاب مورد بررسی قرار گرفت و دقت الگوریتم ها با استفاده از شاخص های آماری مختلف ارزیابی شد. یافته ها: نقشه های پهنه بندی سیل نشان می دهند که در الگوریتم LT، مناطق شمالی و غربی با خطر سیل خیزی زیاد (%43) و نواحی غربی و جنوبی با خطر خیلی زیاد (%36) مواجه هستند. در مقابل، الگوریتم K-SVM نشان می دهد که قسمت های مرکزی، غربی و جنوبی منطقه در معرض سیل خیزی زیاد (%59) قرار دارند، در حالی که نواحی شرقی، شمالی و مرکزی خطر سیل خیزی خیلی زیاد (%41) را نشان می دهند. در الگوریتم KNN نیز نواحی شمالی، شرقی و مرکزی با خطر سیل خیزی زیاد (%38) و مناطق شمال غربی، غربی و مرکزی با خطر سیل خیزی خیلی زیاد (%27) قرار گرفته است که ناشی از تغییرات کاربری اراضی، به ویژه در مناطقی است که فاقد پوشش گیاهی هستند که باعث افزایش رواناب می شود و خطر سیلاب را تشدید می کند. نتیجه گیری: نقشه های پهنه بندی سیلاب نشان می دهند که مناطق پرخطر در نزدیکی آبراهه ها قرار دارند جایی که جریان آب های زیرسطحی باعث تشکیل جبهه های رطوبتی می شود. این امر مقاومت خاک را کاهش داده و احتمال وقوع سیل خیزی را افزایش می دهد. عوامل هیدرولوژیکی مانند شاخص های مرتبط با سیل خیزی ، مناطق غربی، مرکزی، شمال و شمال غرب و جنوب شرق را به عنوان مناطق سیل خیز اصلی معرفی می کنند نوآوری، کاربرد نتایج: استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین در پژوهش حاضر نوآوری های قابل توجهی را به همراه دارد. این رویکرد نه تنها دقت پیش بینی ها را افزایش می دهد، بلکه امکان استفاده از داده های چندمنظوره و شناسایی الگوهای پیچیده را فراهم می کند. نتایج حاصل از این رویکرد، در مدیریت سیلاب و حفظ سلامت اکوسیستم های آبی تأثیرگذار خواهد بود.

مقدمه: معیشت پایدار از رویکردهای برنامه ریزی توسعه است که در سال های اخیر به منظور تحقق اهداف توسعه و کاهش فقر مورد توجه قرار گرفته است. یکی از اهداف پروژه های توسعه در بین عشایر بهبود وضعیت معیشت پایدار است که در این تحقیق مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش: هدف از این تحقیق بررسی و تحلیل آثار پروژه های اجرا شده در کانون های عشایری شهرستان درمیان از منظر معیشت پایدار بوده است. روش شناسی تحقیق: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و بر پایه روش پیمایشی است. ابزار جمع آوری داده ها، پرسش نامه محقق ساخته می باشد. جامعه آماری تحقیق را 347 نفر از سرپرستان خانوارهای عشایری تشکیل دادند که با توجه به جدول مورگان انتخاب و سپس با در نظر گرفتن سهمیه متناسب در هر کانون عشایر در مرحله بعد از طریق نمونه گیری تصادفی ساده برای انجام تحقیق انتخاب شده اند. انجام محاسبات آماری داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS صورت گرفته است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: شهرستان در میان بین 59 درجه و 28 دقیقه تا 60 درجه و 44 دقیقه طول شرقی و 32 درجه و 33 دقیقه تا 32 درجه و 21 دقیقه عرض شمالی واقع گردیده است. این شهرستان از شرق به کشور افغانستان، از شمال به شهرستان قائنات، از غرب به شهرستان بیرجند و از جنوب و جنوب شرقی به شهرستان سربیشه محدود می شود. یافته ها و بحث: بررسی نشان داد در چهار بعد معیشت پایدار، سرمایه انسانی، سرمایه مالی، سرمایه طبیعی و سرمایه فیزیکی تأثیر پروژه های اجرا شده در حد متوسط ارزیابی شده، همچنین در بعد سرمایه اجتماعی تأثیرگذاری در حد زیاد بوده است. نتایج: باتوجه به نتایج پژوهش نتیجه می گیریم که جامعه عشایر شهرستان درمیان در بعد سرمایه انسانی نیازمند خدمات آموزشی بیشتر می باشند و در بعد سرمایه اجتماعی تمایل زیادی به همکاری در طرح های عشایری دارند. در بعد سرمایه مالی با توجه به هزینه های بالای دامداری نیازمند تسهیلات بانکی و مساعدت سازمان های ذی ربط می باشند. در بعد سرمایه طبیعی نیز با توجه به پوشش گیاهی و آب که نیاز اصلی عشایر است نیازمند توجه بیشتر می باشند. و در پایان در بعد سرمایه فیزیکی نیازمند امکانات رفاهی بیشتر و ایجاد بازار محلی برای فروش محصولات خود می باشند.

توسعه بوم گردی به عنوان یکی از موضوعات مهم در توسعه گردشگری می توانند نقش مهمی در توسعه گردشگری هر منطقه ای داشته باشند. با توجه به اهمیت این موضوع، هدف این مطالعه شناسایی ظرفیت ها و عوامل موثر بر توسعه بوم گردی در استان لرستان می باشد. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و روش انجام آن توصیفی- تحلیلی است. ابزار گردآوری داده ها و اطلاعات پرسش نامه و مصاحبه می باشد. جامعه آماری شامل کارشناسان مرتبط با گردشگری در استان لرستان می باشد. با استفاده از روش نمونه گیری غیر احتمالی و به صورت هدفمند 70 کارشناس در رشته های مرتبط با گردشگری و مدیریت گردشگری انتخاب گردید. برای تجزیه وتحلیل داده ها و رسیدن به پرسش های پژوهش، از آزمون های t تک نمونه ای و رگرسیون لجستیک باینری استفاده شد. نتایج تحقیق در زمینه ظرفیت ها و پتانسیل های طبیعی و انسانی توسعه بوم گردی استان لرستان نشان داد که هر دو دسته ظرفیت های طبیعی و انسانی در توسعه بوم گردی در استان لرستان تاثیرگذار هستند، با این حال در این استان نقش ظرفیت ها و پتانسیل های طبیعی در توسعه بوم گردی در استان بیشتر است. نتایج در زمینه عوامل موثر بر توسعه بوم گردی در استان لرستان نشان داد که از بین 11 عامل کلی در نظر گرفته شده در سطح معنی داری 001/0 به ترتیب عوامل محصولات گردشگری با ضریب تاثیر (288/0)، عامل زیرساختی با ضریب تاثیر (275/0)، عامل استفاده از تکنولوژی با ضریب تاثیر (218/0) بیشترین اثر را بر توسعه بوم گردی در استان لرستان داشته اند که برای توسعه بوم گردی در استان لرستان و یا سایر مناطق کشور لازم است مورد توجه قرار گیرند.

هدف این پژوهش تبیین عوامل مؤثر بر تمایل به خوداشتغالی دانش آموختگان عضو سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان بود. برای رسیدن به این هدف از روش پیمایش استفاده گردید، جامعه آماری مورد نظر، اعضای فعال سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان بود (500 =N). بر اساس جدول کرجسی و مورگان، جامعه آماری220 نفر برآورد گردید. ابزار گرد آوری اطلاعات پرسشنامه ای محقق ساخت بود که داده ها از طریق پرسشنامه آنلاین گرد آوری شدند. همچنین روایی آن بر اساس نظرات پیشنهادی اعضای هیئت علمی تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد که حاکی از پایایی قابل قبول ابزار پژوهش بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS 26 و AMOS 24 صورت پذیرفت. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری تئوری شغلی شناختی اجتماعی نشان داد، متغیرهای خودکارآمدی، انتظارات نتیجه و علائق بر متغیر تمایل به خوداشتغالی اثرگذار می باشند. در مجموع این متغیرها، 59 درصد از تغییرپذیری متغیر تمایل به راه اندازی تعاونی های خوداشتغالی را تبیین کردند. با توجه به نتایج این پژوهش می توان بیان نمود که تدوین برنامه های آموزشی، برگزاری دوره های خوداشتغالی و معرفی افراد الگو و موفق در زمینه خوداشتغالی به دانش آموختگان کشاورزی می تواند منجر به افزایش سطح آگاهی، دانش و مهارت آن ها گردد. همچنین منجر به ایجاد اعتماد بنفس در آن ها برای راه اندازی تعاونی های خوداشتغالی می شود و آن ها را برای راه اندازی این تعاونی ها توانمند می کند.

پژوهش حاضر با هدف مقایسه تطبیقی وضعیت گردشگری شهری و پایداری محیطی در دو شهر شرقاط و تکریت انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق پرسش نامه طیف لیکرت پنج درجه ای از 220 نفر از شهروندان (111 نفر از تکریت و 109 نفر از شرقاط) جمع آوری شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون تی دو نمونه مستقل و آزمون لوین استفاده گردیده است. شاخص های مورد بررسی شامل ابعاد اقتصادی گردشگری (میزان درآمد و تعداد گردشگران ورودی)، ابعاد اجتماعی (رضایت ساکنان)، کیفیت خدمات و زیرساخت های گردشگری، و شاخص های زیست محیطی شامل کیفیت هوا، آب آشامیدنی، مدیریت پسماند، کنترل آلودگی صوتی و حفاظت از منابع طبیعی بوده است. نتایج نشان داد که شهر تکریت در تمامی شاخص های مورد بررسی عملکرد بهتری نسبت به شرقاط داشته است. در بعد اقتصادی، میانگین درآمد از گردشگری در تکریت 92/3 در مقابل 75/2 در شرقاط و تعداد گردشگران ورودی 64/3 در مقابل 77/2 بوده است. رضایت ساکنان از توسعه گردشگری در تکریت 52/3 نسبت به 73/2 در شرقاط، کیفیت خدمات گردشگری 66/3 در مقابل 61/2 و زیرساخت های گردشگری 62/3 در مقابل 67/2 بوده است. در شاخص های زیست محیطی نیز تکریت برتری قابل توجهی نشان داده است: کیفیت هوا 70/3 در مقابل 68/2، وضعیت آب آشامیدنی 58/3 در مقابل 68/2، مدیریت پسماند 62/3 در مقابل 60/2، کنترل آلودگی صوتی 60/3 در مقابل 72/2 و حفاظت از منابع طبیعی 62/3 در مقابل 66/2. تمامی این تفاوت ها در سطح معناداری 000/0 تأیید شده اند. یافته ها نشان دهنده آن است که تکریت الگوی موفقی از توسعه گردشگری پایدار را تحقق بخشیده که در آن تعادل مطلوبی میان رشد اقتصادی و حفاظت محیطی برقرار شده است. این شهر از پتانسیل بالاتری برای توسعه گردشگری پایدار برخوردار بوده و شرایط مناسب تری برای جذب گردشگر و حفظ محیط زیست فراهم آورده است. در مقابل، شرقاط نیاز به بازنگری در سیاست ها و برنامه ریزی یکپارچه جهت بهبود وضعیت موجود دارد.

در این پژوهش، ضمن مروری نظام مند بر ادبیات آینده پژوهی و تحلیل مفهومی «تصاویر آینده» و «ابرتصویر آینده»، ابتدا مجموعه واژگان هم معنی و مرتبط شناسایی و چارچوب نظری ابرتصویر با تأکید بر مؤلفه هایی چون چندگانگی آینده، انعطاف پذیریِ تصویر و نقش حافظه جمعی تعریف شد. در واقع در بخش نخست پژوهش، با مرور کلیه تعاریف و رویکردهای نظری در زمینه تصاویر آینده و ابرتصاویر، روشن شد که تفاوت اصلی این دو در سطح تحلیل و گستره زمانی و مکانی آن ها نهفته است: درحالی که «تصویر آینده» متوجه یک حوزه یا موضوع مشخص در بازه های میان مدت است، «ابرتصویر آینده» با تمرکز بر تعاملات بین رشته ای و بین بخشی، بازه ای بسیار بلندمدت و مقیاسی فراملی را در بر می گیرد و کوشیده است تا تمامی ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و فناورانه را در چارچوبی یکپارچه مدنظر قرار دهد. در گام بعد، با به کارگیری رویکرد ترکیبی کیفی–کمی، حدود ۲۰۰ مقاله منتخب از پایگاه Web of Science (۱۹۵۰–۲۰۲۵) بررسی و در بخش کیفی با روش تحلیل مضمون ابعاد مفهومی استخراج گردید؛ سپس داده های کتاب نامه ای مقالات شامل نویسندگان، کلیدواژه ها و ارجاعات، پس پردازش شده و از طریق نرم افزار VOSviewer نقشه های هم استنادی و کلاسترهای موضوعی ترسیم شد. یافته های بخش علم سنجی این بود که انتشار مقالات در زمینه «تصاویر آینده» پس از سال ۲۰۰۰ به طور تصاعدی افزایش یافته و نقاط کانونی پژوهش در کشورهای پیشرفته قرار دارد؛ موضوعاتی نظیر آینده پژوهی آموزشی، سیاست گذاری عمومی، نوآوری فناورانه و روان شناسی اجتماعی بیش از سایر حوزه ها موردتوجه قرار گرفته اند. از سوی دیگر، نقشه های شبکه ای ارجاعات حاکی از آن بود که مفاهیمی چون «چندگانگی آینده»، «سناریوپردازی» و «پایداری» به هاب هایی در ساختار علمی این حوزه بدل شده اند.

شهر چمستان ظرفیت بالایی برای گردشگری پایدار دارد. برای جلوگیری از پیامدهای نامطلوب گردشگری، ارائه راهکارهای آینده نگرانه با تکیه بر توانمندسازی جامعه محلی و استفاده صحیح از منابع طبیعی ضروری است. این پژوهش در سال 1403 با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد ترکیبی، شاخص های توانمندسازی جوامع شهری با تاکید بر توان های طبیعی در راستای توسعه گردشگری پایدار چمستان را با رویکردی آینده نگرانه بررسی کرده است. جامعه آماری، ساکنین شهر چمستان که به نوعی در فعالیت های مرتبط با گردشگری یا بهره برداری از منابع طبیعی مشارکت دارند بود. نمونه ای با تعداد 400 نفر از ساکنین شهر چمستان به صورت تصادفی انتخاب و به عنوان نماینده جامعه محلی بررسی شد. برای جمع آوری داده ها، از رویکرد توصیفی تحلیلی و ابزار پرسشنامه استفاده شد. پرسشنامه شامل 12 شاخص اصلی و زیرشاخص های مربوطه بود که پس از تأیید 42 نفر از خبرگان حوزه گردشگری و مدیریت شهری، به مرحله اجرا درآمد. به منظور تحلیل داده ها، از تکنیک دیمتل فازی برای بررسی روابط متقابل میان شاخص ها و ارزیابی تأثیرات آن ها استفاده شد. یافته ها نشان داد که شاخص «دسترسی به منابع طبیعی» با میانگین امتیاز 7/4 و «اشتغال زایی» با میانگین امتیاز 6/4 به ترتیب به عنوان اولویت های نخست و دوم شناخته شدند. همچنین، تحلیل ورودی و خروجی به کمک دیمتل فازی حاکی از آن بود که شاخص «فرهنگ و هویت بومی» با نسبت ورودی به خروجی 06/1 در صدر اولویت ها قرار دارد. این تحقیق نشان دهنده اهمیت توجه به توان های طبیعی و مشارکت مردم در فرآیند توسعه گردشگری به منظور بهبود کیفیت زندگی محلی و دستیابی به توسعه پایدار است.

امنیت اجتماعی در جوامع روستایی به عنوان یکی از ارکان توسعه پایدار مطرح است. با این حال، افزایش جرایم در برخی سکونتگاه های روستایی ضرورت اتخاذ رویکردهای نوین در پیشگیری از جرم را دوچندان کرده است. مشارکت جامعه محور یکی از مؤثرترین راهکارها برای کنترل و کاهش جرم محسوب می شود. هدف این پژوهش بررسی رابطه بین مشارکت اجتماعی و کاهش جرایم در نواحی روستایی شهرستان ارسنجان است. این پژوهش از نظر روش، کمی و مبتنی بر پیمایش میدانی است. جامعه آماری شامل خانوارهای روستایی شهرستان ارسنجان بوده و بر اساس فرمول کوکران، 253 خانوار به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه گردآوری و از طریق آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شدند. متغیرهای اصلی پژوهش شامل الگوهای ذهنی جرم، تغییرات زمانی جرم و تغییرات در انواع جرم در ارتباط با میزان مشارکت اجتماعی بودند. نتایج نشان دادند که مشارکت اجتماعی تأثیر معناداری بر پیشگیری و کنترل جرم دارد. به ویژه، باور و اعتقاد مشارکتی بیشترین همبستگی را با تغییر الگوهای ذهنی جرم نشان داد. همچنین، افزایش همکاری با نهادهای انتظامی منجر به بهبود درک تغییرات زمانی جرم و کنترل انواع مختلف جرم شده است. این پژوهش بر اهمیت تقویت سیاست های پیشگیرانه مبتنی بر همکاری بین مردم و نهادهای انتظامی، ارتقای آگاهی عمومی و اعتمادسازی تأکید دارد. توسعه برنامه های آموزشی و توانمندسازی جوامع محلی می تواند نقش مؤثری در کاهش جرایم و افزایش امنیت اجتماعی در نواحی روستایی داشته باشد. پیشنهاد می شود که سیاست گذاران بر راهکارهای تقویت تعاملات اجتماعی و حمایت از ساختارهای مشارکتی در حوزه امنیت روستایی تمرکز کنند.

اکوتوریسم به عنوان شکل خاصی از گردشگری، سهم قابل توجهی در توسعه پایدار دارد و بسیاری از طرفداران محیط زیست، آن را به عنوان راهبردی برای حفاظت از منابع طبیعی مطرح کرده اند. در پژوهش حاضر به ارزیابی رقابت پذیری اکوتوریستی و مکان یابی تفرجگاه های پیراشهری شهرستان مراغه با استفاده از مدل پاولوا و منطق فازی پرداخته شده است. نتایج حاکی از این است که در بین فاکتور های مثبت نه گانه پاولوا، سه فاکتور آثار تاریخی و فرهنگی، سایت های دیرینه شناسی و غار ها از مهم ترین فاکتور های مثبت این شهرستان محسوب می شوند و در بین فاکتور های منفی، فقدان زیرساخت های مناسب، کسری بودجه برای توسعه و مناسب نبودن قیمت خدمات از مهم-ترین فاکتور های منفی تاثیر گذار در توان رقابت پذیری شهرستان مراغه می باشد. نسبت رتبه بندی رقابت پذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه 52/1 محاسبه گردید که در طبقه خوب قرار می گیرد. در بخش دوم پژوهش، ابتدا نقشه مربوط به شاخص های طبقات ارتفاعی، شیب، پوشش گیاهی، فاصله از رودخانه، خاک، کاربری، زمین شناسی، فاصله از شبکه های ارتباطی، شهر و مناطق اکولوژیکی تهیه شد و بعد از فازی سازی لایه های موضوعی، نهایتا با عملگر گامای فازی روی هم گذاری شد و نقشه یکپارچه مناطق مناسب احداث تفرجگاه تهیه شد. نتایج نشان داد بالغ بر 9/46 درصد مساحت شهرستان مراغه در کلاس با تناسب بسیار نامناسب برای ایجاد سایت های تفرجگاهی اکوتوریستی قرار می گیرد. همچنین حدود 5/24 درصد مساحت شهرستان در کلاس با تناسب نامناسب برای ایجاد سایت های اکوتوریستی قرار گرفته است. کلاس با تناسب متوسط برای احداث تفرجگاه های اکوتوریستی بالغ بر 5/16 درصد مساحت شهرستان مراغه را دربرمی گیرد. پهنه های مناسب و بسیار مناسب برای احداث سایت های اکوتوریستی به ترتیب بالغ بر 4/9 و 7/2 درصد مساحت شهرستان مراغه را به خود اختصاص داده اند که رقم قابل توجهی به شمار می رود. بدین ترتیب می توان بیان داشت که شهرستان مراغه برای ایجاد سایت های اکوتوریستی از شرایط مطلوبی برخوردار است. در نهایت چهار سایت جهت احداث تفرجگاه های اکوتوریستی پیشنهاد گردید.

هدف از انجام تحقیق ارزیابی نقش چارچوب سرمایه های جامعه روستایی در توسعه اقتصاد روستایی از طریق توسعه گردشگری در روستاهای هدف گردشگری استان زنجان است. به این منظور از هر یک از شهرستان های 8 گانه استان یک روستا به عنوان روستای هدف گردشگری از سوی سازمان گردشگری انتخاب شده است. جامعه آماری روستاهای نمونه است که در سال 1395 بالغ بر 8812 مورد بوده که حجم نمونه 327 نفر از طریق کوکران انتخاب شد. جمع آوری اطاعات از طریق پرسشنامه صورت گرفت. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها از آزمون های آماری از قبیل t تک نمونه ای، رگرسیون خطی چند متغیره، همبستگی و جداول توافقی و کروسکال والیس استفاده شده است. نتایج تحلیل نشان داد که تمامی ابعاد سرمایه های جامعه محلی بالاتر از مطلوبیت عددی مورد آزمون بوده و تفاوت معناداری را در سطح 99 درصد نشان می دهد و از بین ابعاد سرمایه جامعه روستایی به ترتیب سرمایه اجتماعی (3.8245) و سرمایه ساخته شده (3.9635) بیشترین تأثیر در توسعه اقتصاد روستایی داشته اند. از طرفی دیگر، توسعه گردشگری در روستاهای نمونه تأثیر مثبتی بر روی تنوع منابع درآمدی برای ساکنین (3.5315) و بهبود فرصت های اشتغال و درآمدی (3.3637) داشته است. همچنین نتایج تحلیل رگرسیون خطی با توجه به ضریب تعیین (0.901) و مقدار آماره آزمون F برابر با 394.172 نشان داد که بیشترین تأثیر مستقیم ابعاد سرمایه های جامعه محلی در اقتصاد روستایی از طریق توسعه گردشگری از دیدگاه پاسخگویان ساکن روستاهای هدف گردشگری مورد مطالعه به ترتیب به سرمایه مالی (0.546) و سرمایه اجتماعی (0.512) اختصاص دارد.

پژوهش حاضر با هدف همگرایی کسب و کار های پایدار گردشگری و حفاظت اصالت میراث تاریخی در روستای ماسوله انجام شده است. از این رو، از نظر هدف، کاربردی و از جنبه معرفتی دارای ماهیت عینی-ذهنی و از لحاظ روش آمیخته و استراتژی همزمان قرار دارد. جامعه آماری پژوهش شامل افراد متخصص (اساتید متخصص، کارشناسان (روستا و گردشگری) است که بر اساس نمونه گیری هدفمند تعداد 30 نفر تعیین شدند. ابزار تحقیق نیز مصاحبه و پرسشنامه است. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات، از روش تئوری زمینه ای و مدل DEMATEL استفاده شده است. تحلیل عوامل مؤثر در پایداری کسب و کار های گردشگری روستای ماسوله نشان می دهد که موفقیت آن در گرو توجه همزمان به پنج رکن اساسی و درهم تنیده است: عوامل فرهنگی تاریخی، کالبدی معماری، مدیریتی حفاظتی، اقتصادی-اجتماعی و فناورانه. این عوامل در قالب یک نظام یکپارچه عمل می کنند، به گونه ای که تقویت هر یک از آن ها به ارتقای سایر عوامل می انجامد و در نهایت پیامد های چند بعدی در حوزه های اقتصادی، اجتماعی فرهنگی، کالبدی معماری و مدیریتی نهادی را به همراه خواهد داشت. در این چارچوب، راهکار های جامعی در چهار عرصه مدیریتی برنامه ریزی، اقتصادی معیشتی، فرهنگی آموزشی و بازاریابی معرفی طراحی شده است که اجرای هماهنگ آن ها، توسعه پایدار گردشگری در این روستای تاریخی را تضمین می کند.

بخش کشاورزی نقش کلیدی در اقتصاد و امنیت غذایی بیشتر کشور های جهان دارد و تولید محصولات کشاورزی همچنان منبع اصلی درآمد و معیشت اکثر جوامع روستایی جهان است. کشاورزی ذاتاً به شرایط محیطی حساس است و یکی از آسیب پذیرترین بخش ها در برابر خطرات و تاثیرات تغییرات محیطی است. انتظار می رود تغییرات محیطی طی سال های آینده روی عملکرد کشاورزی تأثیر بگذارد. هدف این تحقیق ارائه راهبرد های سازگاری محلی در کشاورزی برای مقابله با تغییرات محیطی است. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کیفی است و از اصول روش تئوری بنیادی به عنوان راهنمای جمع آوری و تحلیل داده ها و ارائه مدل استفاده شده است. برای گردآوری داده ها از مصاحبه های نیمه ساختار یافته استفاده شده است. این پژوهش، 17 مصاحبه، با کشاورزان صورت گرفت. نمونه گیری در انتخاب کارشناسان و متخصصان هدفمند و ساکنین محلی بصورت تصادفی تا مرحله اشباع نظری انجام شد. در این مطالعه «تغییرات محیطی» به عنوان مقوله مرکزی استخراج شد. نتایج نشان می دهد که هر چند اغلب کشاورزان درک درستی از تغییر محیط نداشته و تغییرات ب ه وجود آمده را معادل خشکسالی می دانستند، اما در سال های اخیر میزان درک کشاورزان منطقه م ورد مطالع ه از تغییرات محیطی تا حدودی بهبود یافته و سطح تحصیلات و برخورداری از خدمات ترویجی و تنوع منابع اط لاع رس انی در دس ترس کشاورزان، در ارتقاء درک کشاورزان از تغییر محیط، تاثیرگذار بوده است. همچنین نتایج بررسی (مصاحبه با کشاورزان) حاکی ازآن بود که بهبود سطح آگاهی ها نسبت به تغییر محیط، می تواند مهارت های کش اورزان را در س ازگاری ب ا تغیی ر محیط تقوی ت نمای د. در نهایت گزینه های تغییر فعالیت و مهاجرت، تنوع درآمدی خارج از مزرعه، مکانیزه کردن کشاورزی و توسعه شیوه های نوین آبیاری، تغییر نوع کشت و تغییر نوع بذر و واریته محصول به عنوان مهمترین راهبرد های سازگاری در شهرستان نجف آباد برای مقابله با تغییرات محیطی در بخش کشاورزی مطرح شد.    

هدف: «اعتماد»، فرزندِ «عدالت» و والدِ «امنیت» است. اعتماد اجتماعی از مولفه های حیاتی سرمایه ی اجتماعی در مناطق روستایی است که زمینه ساز مشارکت و همکاری میان اعضای جامعه در راستای دستیابی به توسعه است. هدف پژوهش بررسی و ارزیابی میزان اعتماد اجتماعی جامعه روستایی و عوامل فردی موثر بر آن در شهرستان های مشهد و طرقبه شاندیز است. روش و داده: روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و به لحاظ هدف کاربردی-توسعه ای است. گردآوری اطلاعات به روش اسنادی و میدانی با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته انجام شد. در این پژوهش 10 روستا در شهرستان مشهد و 6 روستا در شهرستان طرقبه شاندیز به عنوان نمونه انتخاب و به کمک 180 خانوار روستایی که به طور تصادفی وارد نمونه شدند، ابزار پژوهش تکمیل شد. سازه اعتماد اجتماعی به کمک 34 شاخص ذیل 3 بعد اعتماد بین فردی با 11، اعتماد تعمیم یافته با 10 و اعتماد نهادی با 13 شاخص بررسی شد. آلفای کرونباخ 866/0 بیانگر پایایی مطلوب ابزار پژوهش است. یافته ها: نتایج حاصل از آزمون تی تک نمونه ای نشان داد میانگین سازه اعتماد اجتماعی درطیف لیکرت 17/3 و در حد متوسط است. اعتماد بین فردی با 47/3 و اعتماد تعمیم یافته با 36/3 به طور معناداری بالاتر از میانه نظری و در حد متوسط می باشد و میانگین اعتماد نهادی با 78/2 پایین تر از میانه نظری است. بین اعتماد اجتماعی و عوامل زمینه ای نظیر سن، میزان تحصیل، تعداد افراد خانوار ارتباط معناداری مشاهده نشد. نتیجه گیری: از آنجا که بی اعتمادی و نبود مشارکت یکدیگر را بازتولید و تقویت می کنند، حفظ و تقویت اعتماد اجتماعی باید همواره در اولویت سیاست گذاران قرار گیرد. با توجه به اهمیت اعتماد اجتماعی در توسعه ی روستایی، ضروری است تدابیر لازم جهت تقویت اعتماد اجتماعی خصوصا در بعد نهادی در نظرگرفته شود، زیرا بی اعتمادی، بی اعتمادی بیشتری را تولید می کند.