واکاوی مفهوم رفتار انضباطی: مطالعه ای پدیدارشناختی(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
مطالعات مدیریت دولتی ایران دوره ۸ بهار ۱۴۰۴ شماره ۱
45 - 70
حوزههای تخصصی:
هدف: رفتار انضباطی اعضای هیئت علمی به عنوان سنگبنای ساختار دانشگاه و یکی از ارکان اساسی آن، اهمیت ویژهای دارد و باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. با توجه به اهمیت رفتار انضباطی در دانشگاهها، هدف این پژوهش ارائه چارچوبی از ماهیت رفتار انضباطی و بررسی دادخواستها و شکایات اعضای هیئت علمی دانشگاههای تبریز، اردبیل و زنجان بود.
روششناسی: این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر رویکرد پدیدارشناختی است. در این پژوهش، اعضای هیئت علمی دانشگاههای تبریز، زنجان و اردبیل به عنوان مشارکتکنندگان در نظر گرفته شدند. نمونه آماری شامل آن دسته از اعضای هیئت علمی بود که به دلیل ماهیت روش پدیدارشناسی، دارای تجربه مستقیم یا غیرمستقیم درباره موضوع پژوهش بوده و تمایل به شرکت در مصاحبه داشتند. نمونهگیری به روش هدفمند انجام شد و به دلیل ماهیت کیفی دادهها، گردآوری دادهها تا زمان دستیابی به اشباع نظری، یعنی کاهش اندیشهها و ایدههای بدیع، ادامه یافت. در این پژوهش، با تداوم کار تا بیست و دومین عضو هیئت علمی، این روند پایان یافت. دادهها با استفاده از مصاحبه نیمهساختار یافته جمعآوری شد و تحلیل دادهها بر اساس رویکرد پدیدارشناسی توصیفی کلایزی و مدل اصلاحشده هشتمرحلهای او انجام گرفت. برای اعتبار و اعتمادپذیری دادهها از معیارهای اعتبار، انتقالپذیری، اعتمادپذیری و تأییدپذیری استفاده شد.
یافتههای پژوهش: یافتههای پژوهش نشاندهنده وجود ۱۳ جوهره درباره پدیده مورد مطالعه یعنی رفتار انضباطی، شکایت و دادخواست است. این جوهرهها عبارتاند از: آگاهی و رعایت قوانین و مقررات آموزشی و پژوهشی، معنویت در کار، پیروی از قوانین، صلاحیت حرفهای، ساختار سازمانی، نظارت و پایش، مدیریت عملکرد جامع، عدالت سازمانی ادراکشده، عوامل مؤثر خارجی، ویژگیهای فردی، آموزش و توجیه، تشویق و تنبیه و رویههای شکایت و دادخواست.
نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان میدهد که توجه همزمان به مؤلفهها و شاخصهای رفتار انضباطی، شکایت و دادخواست اعضای هیئت علمی میتواند نقش تعیینکنندهای در تقویت رفتار انضباطی و کاهش شکایت و دادخواست اعضا ایفا کند. پیامدهای علمی این پژوهش شامل ارائه چارچوب مفهومی رفتار انضباطی، شکایت و دادخواست است. این چارچوب میتواند به عنوان راهنمایی برای مسئولان دانشگاهها در مدیریت رفتارهای انضباطی و کاهش شکایت و دادخواستها در جهت بهبود عملکرد اعضای هیئت علمی مورد استفاده قرار گیرد.