درخت حوزه‌های تخصصی

هدف از این پژوهش بررسی اولویت مشارکت حداکثری بر انتخاب اصلح در انتخابات جمهوری اسلامی ایران است که با تکیه بر منبع رسمی، یعنی بیانات رهبر شهید انقلاب آیت الله خامنه ای صورت گرفته است؛ بر این اساس نخست به ارزیابی درستی این اولویت در بیانات ایشان پرداخته شد و با اثبات صحت این ادعا در انتساب به ایشان، به چرایی و منطق پشت سر این بینش پرداخته شد. در نتیجه این پژوهش عقلانی بودن این ادعا ثابت شد و سیاست گذاری مطابق چنین گفتمانی به ترویج و توجه نیاز دارد. در پژوهش های علوم انسانی تکیه بر یک روش ضریب خطا در ارزیابی و موجه بودن اعتبار یک ادعا را با چالش مواجه می سازد و حال آنکه ترکیب روش کمی و کیفی در اثبات اعتبار یک نظریه و به حداقل رساندن جهت گیری ها و سایر عوامل مورد انتقاد به یک ادعا بسیار مؤثر است. در همین راستا، این پژوهش با ضمیمه سازی روش کمّی و کیفی در تلاش برای اعتبار هرچه بیشتر ادعای اولویت گفتمانی مشارکت حداکثری بر انتخاب اصلح در اندیشه آیت الله خامنه ای است و برای این منظور نخست با تکیه بر روش کمّی و ارزیابی بیانات ایشان در بین سال های 1388 تا 1404 که سال های پر فراز و نشیبی بوده است، مقطعی بودن این اولویت در نظریه ایشان را ابطال کرده و توانسته اثبات کند که گفتمان ثابت ایشان، تقدم مشارکت حداکثری بر انتخاب اصلح است. در مرحله بعد به بحث از چرایی این اولویت و منطق پشت پرده این اولویت پرداخته شده است که با تکیه بر روش کیفی و در چارچوب نظری نظریه مشروعیت بیتام و در پرتو اندیشه مردم سالاری دینی کاوش شده است. بر اساس نظریه مشروعیت بیتام، مشروعیت یک نظام سیاسی تنها به کارآمدی و قانون مندی آن نیست؛ بلکه رکن اصلی مشروعیت مردم هستند که در نتیجه مشارکت آگاهانه و مستمر شهروندان و تأیید آگاهانه سیاست های یک نظام سیاسی نیز باید در مشروعیت نظام سیاسی مورد توجه قرار گیرد که تبلور این حضور آگاهانه و تأیید مردمی در مشارکت سیاسی مردم و حضور در انتخابات است. همچنین این مشارکت و انتخاب شخص اصلح در پرتو نظریه مردم سالاری دینی است که هم حق مردم را مشارکت سیاسی و انتخاب اصلح می داند و هم بر اساس دستورات دینی، وظیفه و تکلیفی بر عهده ایشان نسبت به نظام اسلامی وجود دارد که در انتخابات مشارکت داشته باشند و از این جهت جنس مشارکت سیاسی در جمهوری اسلامی با جنس مشارکت سیاسی در دیگر نظام های سیاسی متفاوت می گردد. با تکیه بر روش ترکیبی فوق، نتایج زیر به دست آمد: صحت ادعای اولویت مشارکت حداکثری بر انتخاب اصلح در اندیشه آیت الله خامنه ای. مقطعی نبودن اولویت مشارکت حداکثری بر انتخاب اصلح در اندیشه آیت الله خامنه ای. شرط لازم بودن مشارکت حداکثری برای مشروعیت یک نظام سیاسی در مقابل شرط کمال بودن انتخاب اصلح. وجه اولویت مشارکت حداکثری بر انتخاب اصلح در اندیشه ایشان ناشی از: تقدم امر امنیتی بر کارآمدی اقتصادی و سیاسی. تقدم تکلیف شرعی و ملی بر تکلیف عقلی. تقدم راهبرد نمایشی و نمادین اقتدار ملی بر عملکرد بهتر و کارآمدی بیشتر. اولویت مشارکت حداکثری بر انتخاب اصلح تنها یک امر نمادین و مقطعی نیست، بلکه تکیه بر گفتمانی منطقی و راهبردی دقیق دارد که به ویژه در شرایط تهدید و تمرکز دشمن بر اثبات عدم مشروعیت نظام سیاسی، راهگشاست؛ بر این اساس انتخاب اصلح در اندیشه ایشان مورد نقض و رد قرار نگرفته، بلکه در منطق حکمرانی ایشان، بقا و امنیت نظام که از مسیر مشارکت حداکثری تأمین می شود، بر کیفیت اداره که محصول انتخاب اصلح است، تقدم دارد؛ از این رو تقدّم مشارکت بر انتخاب اصلح نه یک داوری ارزشی ساده، بلکه یک تصمیم راهبردی در سطح سیاست گذاری کلان و مدیریت تهدیدهاست. البته اولویت مشارکت بر انتخاب اصلح به معنای تقابل این دو نیست، بلکه نشانه ای از یک رابطه دیالکتیک است: مشارکت حداکثری با ایجاد «کارآمدی نرم» شامل انسجام ملی، کاهش هزینه های امنیتی و افزایش سرمایه اجتماعی، بستر لازم را برای تحقق کارآمدی مدیریتی (که محصول انتخاب اصلح است) فراهم می سازد. در شرایط تهدید، بدون مشارکت گسترده، حتی مدیران اصلح نیز فاقد مشروعیت و اقتدار لازم برای اجرای برنامه های کارامد خواهند بود. در نتیجه گفتمان مشارکت حداکثری صرفاً یک توصیه سیاسی نبوده، بلکه در عمق اندیشه های گفتمانی انقلاب اسلامی، به یک ضرورت امنیتی- مشروعیتی، یک تکلیف دینی-ملی و یک راهبرد نمادین قدرتمند در تقابل با دشمنان تبدیل شده است.

سؤال مهمی که ذهن بسیاری از مدیران و برنامه ریزان حوزوی را به خود مشغول کرده این است که از منظر آیت الله خامنه ای، حوزه علمیه چگونه می تواند در حفظ و تقویت انقلاب اسلامی نقش آفرینی کند؟ آیت الله خامنه ای، رهبر انقلاب اسلامی، همواره بر اهمیت نقش آفرینی حوزه علمیه در نسبت با انقلاب اسلامی تأکید داشته اند. تحلیل سخنان و دیدگاه های ایشان درباره نقش حوزه علمیه در حفظ و اعتلای انقلاب اسلامی می تواند به شناسایی راهکارهای کلیدی و محوری در این زمینه کمک کند. روش به کاررفته در این پژوهش، تحلیل مضمون است. یافته های پژوهش همچون ضرورت شناخت جایگاه خطیر حوزه علمیه و فرصت بی نظیر تاریخی انقلاب اسلامی، گفتمان سازی، اسلامی سازی علوم انسانی، تقویت کرسی های فقه حکومتی و کمک به قانون گذاری، پاسخگویی به شبهات، آموزش و تربیت نیروی انسانی، حضور فعال در عرصه های سیاسی و اجتماعی، ارائه راهکارهای دینی و شرعی برای مسائل روز جامعه، بصیرت افزایی و... حکایت از این دارند که از منظر رهبر انقلاب ضروری است حوزه های علمیه در جهت حفظ و تعالی انقلاب اسلامی در دو محور کلان علمی- نظری و اجرایی- عملیاتی نقش آفرینی کنند.

تقویت قدرت ملی با استفاده از مدیریت منابع داخلی و بهره گیری از ظرفیت های خارجی بخشی از کار ویژه های دولت ها را در عصر حاضر تشکیل می دهند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی تقویت قدرت ملی و دستیابی به اهداف ملی یکی از مهم ترین هدف گذاری های نخبگان سیاسی را تشکیل داد. مدیریت کارآمد منابع داخلی جهت استحکام منابع داخلی قدرت ملی و جلوگیری از هدر رفت منابع بخش جدایی ناپذیر طرح های کلان ملی قلمداد شد. آیت الله خامنه ای در ارتباط با مدیریت کلان مسائل ملی در حوزه های مختلف و ارتباطان با قدرت ملی در قالب بیانات متنوع مطالبی را مطرح کرده اند. پژوهش حاضر بر اساس مطالعه بیانات ایشان در حوزه مسائل مدیریت کارآمد در سطح کشور و پیوند آن با مقوله قدرت ملی سازماندهی شده است. آیت الله خامنه ای با رویکرد ترکیبی به قدرت ملی و قراردادن آن به عنوان مهم ترین بستر زمینه ساز حکمرانی مطلوب ملی به مقوله کارآمدی از دریچه تقویت قدرت ملی پرداخته اند. سؤال پژوهش حاضر این است که در دیدگاه آیت الله خامنه ای چه پیوندی بین مدیریت کارآمد و تقویت قدرت ملی وجود دارد؟ در پاسخ به سؤال فوق فرضیه ذیل مطرح می شود که در بیانات ایشان مدیریت کارآمد در قالب مدیریت ذیل مفهوم مدیریت جهادی با رعایت لوازم نظری آن به تقویت قدرت نرم (مقبولیت و مشروعیت نظام) و قدرت سخت (تولید قدرت نظامی و اقتصادی) می انجامد. روش پژوهش در مقاله حاضر توصیفی- تبیینی و روش جمع آوری منابع اسنادی است.

زبان یکی از ابزارهای انتقال هویت جامعه است که نقش مؤثری در انتقال و شکل گیری هویت آن جامعه دارد. کتاب های آموزشی یادگیری زبان خارجی یکی از مهم ترین و شاید تنها منبع یادگیری آن زبان هستند و تحلیل محتوای این کتاب ها به منظور شناسایی نقاط قوت و ضعف آن ها از اهمیت بسزایی برخوردار است. هدف از پژوهش حاضر «بازنمایی مؤلفه های هویت ملی ایران در مجموعه ی «فارسی بیاموزیم» آموزش زبان فا رسی به غیر فارسی زبانان» است. به طور خاص، این پژوهش در نظر دارد میزان بازنمایی سطوح مختلف مؤلفه های هویت ملی ایران را در مجموعه ی «فارسی بیاموزیم» مشخص کند. براساس چهارچوب مورد نظر، ابعاد هویت ملی ایران در این پژوهش عبارت اند از: ابعاد ملی، جغرافیایی، فرهنگی، مذهبی، مشاهیر و شخصیت های ملی، اقوام و خرده فرهنگ ها، وقایع، رخدادها و نمادهای ملی ایرانی. روش تحقیق به صورت کمّی و کیفی و رویکرد آن نیز کاربردی است. نتایج پژوهش به صورت کمّی در قالب فراوانی و درصد مشخص شد. سپس داده ها در محیط نرم افزار مکس کیو دی ای 2022 تجزیه وتحلیل شدند. داده های پژوهش از مجموعه ی پنج جلدی کتاب های «فارسی بیاموزیم» به تألیف ذوالفقاری و همکاران (1382) جمع آوری شده است. نتایج نشان داد در مجموعه ی کتاب های «فارسی بیاموزیم» مؤلفه های ابعاد ملی و مؤلفه ها ی ابعاد فرهنگی بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده و کمترین میزان توجه به مؤلفه های وقایع و رخدادها و نمادهای ایرانی صورت گرفته است. یافته ها حاکی از آن است که در کتاب های «فارسی بیاموزیم»، در ارائه ی مؤلفه های هویت ملی ایران به طور یکسان عمل نشده است. این یافته ها می تواند مؤلفان و برنامه ریزان درسی را از اهمیت توجه به مؤلفه های هویت ملی ایران آگاه سازد تا در تهیه و تدوین و ویرایش های جدید کتاب های آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، این کتاب ها راهکارهایی برای رفع نقص های موجود به مدرسان ارائه دهد.

هدف مقاله شناسایی و تبیین پیشران های پویایی انقلاب اسلامی در بُعد داخلی است. مسئله اساسی در اینجا شناخت و تبیین ماهیت عمیق و غنیِ انقلاب اسلامی در حوزه های فرهنگی و اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به عنوان پیشران های پویایی انقلاب موردِتوجه قرار گرفته است. سوال اصلی این است؛ پیشران های اصلی و مؤثر در پویایی انقلاب اسلامی در بعد داخلی کدامند؟ این سوال با بهره گیری از روش آمیخته (کیفی – کمی) انجام شده است. یافته های مقاله بیانگر این است که مؤلفه انقلابی گری، در بعد فرهنگی؛ پایبندی بر هنجارهای اسلامی، در بعد سیستم های اجتماعی؛ انسجام اجتماعی، در بعد اقتصاد؛ رونق تولید ملی مبتنی بر جامعه، در بعد سیاست دینی؛ پیوند دین و سیاست، به عنوان پیشران های اصلی پویایی انقلاب اسلامی در بُعد داخلی (جمهوری اسلامی ایران) هستند که در مقاله تبیین شده است.

موضع میرزا محمدحسین نائینی در قبال قدرت گیری و سلطنت رضاخان، از موضوعات مهم تاریخ معاصر ایران است. این اهمیت از یک سو به جایگاه برجسته میرزای نائینی در تاریخ حوزه های علمیه و مرجعیت شیعه، و از سوی دیگر به فعالیت های گسترده اصلاحی و ضد استبدادی وی در نهضت مشروطیت بازمی گردد. برخی دیدگاه ها، بیانگر روابط نزدیک و دوستانه میان میرزای نائینی و رضاخان از زمان نخست وزیری رضاخان تا زمان وفات نائینی است. نوشتار حاضر با روش تاریخی (توصیفی و تحلیلی)، ضمن نقد این دیدگاه، بیانگر آن است: زمانی که رضاخان پله های قدرت را از نخست وزیری تا پادشاهی طی می کرد، با وجود برخی ارتباط ها میان این دو، گزارش و سند متقنی که نشان دهنده موافقت نائینی با قدرت گیری بیشتر رضاخان باشد، در دست نیست؛ حتی نائینی در این دوره، به دنبال بازگشت احمدشاه قاجار به کشور بود که این امر، در تضاد با رویکرد رضاخان قرار داشت. نائینی در سال های ابتدایی سلطنت رضاشاه، رویکرد انتقادی در قبال پهلوی اتخاذ کرد. او ضمن حمایت کلی از مهاجرت اعتراضی حاج آقا نورالله اصفهانی، با نگارش تلگراف و نامه به رضاشاه، به انتقاد از رویکردها و سیاست های نادرست رژیم پهلوی پرداخت. به تدریج با شدت گرفتن ظلم و استبداد و اقدامات خلاف دین و مذهب پهلوی، ارتباطش با رژیم رضاشاه به تیرگی گرایید.

در عصر حاضر، پدیده جنگ شناختی به عنوان یک نبرد نوین و پیچیده، با هدف دست کاری ادراکات و باورها، به مهم ترین تهدید در عرصه فرهنگی اعتقادی جوامعی چون جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تبیین وضعیت جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با جنگ شناختی دشمن در عرصه فرهنگی و ارائه سیاست های مقابله ای مؤثر بر اساس نظر آیت الله خامنه ای انجام گرفته است. مطالعه حاضر از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون بهره برده است. جامعه پژوهش شامل کلیه بیانات آیت الله خامنه ای از اسفند 1397 تا پایان 1402 بود که با نمونه گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری، مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد دشمن در جنگ شناختی و در عرصه فرهنگی از سه راهبرد اصلی تحریف هویت اسلامی ایرانی، ترویج سبک زندگی غربی و تضعیف نهاد خانواده استفاده می کند. در مقابل، مهم ترین راهکارهای مقابله ای شامل تقویت ایمان و امید، خودسازی و بصیرت، نظام سازی فرهنگی، استحکام خانواده و تقویت جهاد تبیین و سازمان دهی نهادهای مردمی در راستای کنشگری متناسب است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مقابله مؤثر با جنگ شناختی فرهنگی نیازمند رویکردی جامع و فعال است که بر تقویت نقاط قوت، بهره برداری از فرصت ها و رفع هوشمندانه نقاط ضعف تمرکز دارد. لزوم فعال سازی و سازمان دهی جهاد تبیین، تقویت و ارتقای سرمایه اجتماعی، استحکام بخشی به نهاد خانواده، ارتقای بصیرت و خودسازی فردی و جمعی و حمایت از ساختارها و ظرفیت های فرهنگی و رسانه ای داخلی ازجمله پیشنهادات عملی این تحقیق برای سیاست گذاران فرهنگی کشور محسوب می شود.

ساختار تحریمی آمریکا دارای یک عملکرد پیچیده، چندلایه و با همپوشانی بسیار بالا است. این ساختار در لایه خارجی خود بخش رسانه را دربر می گیرد که به عنوان بازوی شکل دهنده افکار عمومی در سطح داخلی آمریکا و بین الملل این ماموریت را هدایت می نماید. در لایه بعدی کنگره آمریکا قرار دارد که با تسلط نگاه نومحافظه کاران این کشور رویکردی تهاجمی تری را نسبت به تدوین و تنظیم قوانین و دستورالعمل های تحریمی خود در پیش می گیرند. اما در لایه مرکزی این مکانیزم وزارت خزانه داری با محوریت اداره کنترل داریی های خارجی آمریکا (اوفک) وجود دارد که به عنوان یک آژانس اطلاعاتی و اجرایی بر اساس اختیارات خود این قدرت را داراست تا ضمن پایش و کشف دقیق مسیرهای ارتباطی ایران با دیگر افراد و یا شرکت های خارجی، علاوه بر اعلام هشدار نسبت به ادامه همکاری با ایران کلیه قوانین تحریمی کنگره در خصوص این اشخاص و شرکت ها را به اجرا درآورد. در نتیجه شناخت چنین فرآیند یکپارچه و هماهنگی در اعمال تحریم ها که می تواند منجر به قطع همکاری شرکای خارجی ایران و افزایش هزینه ها برای جمهوری اسلامی ایران گردد امری لازم و اجتناب ناپذیر است.

نخستین کسی که منادی بیداری اسلامی بود و بذرهای تغییر و دگرگونی را در اواخر دوره قاجار در جامعه ایران پاشید، سید جمال الدین اسدآبادی بود. دعوت و نهضت او برخلاف بسیاری از دعوت ها و نهضت ها هم جنبه فکری – فرهنگی داشت و هم جنبه سیاسی- اجتماعی و این دو جنبه نیز در یک پیوند منطقی با یکدیگر قرار داشتند.آغاز مبارزه او با استبداد داخلی و استعمار خارجی دوره قاجار در قضیه جنبش تنباکو بود، برخی معتقدند که نامه سید جمال در صدور فتوای مشهور تحریم تنباکو از جانب آیت الله میرزای شیرازی و جنبش تنباکو ، تأثیر بسزایی داشته است. بعد از جنبش تنباکو او در صدد اصلاحات در حکومت قاجار و شخص ناصرالدین شاه برآمد که اصلاحات او با مخالفت ناصرالدین شاه مواجه شد و در نهایت پادشاه قاجار دستور به تبعید او را از کشور داد. سید جمال راه علاج فساد حکومت قاجار و تمام سلسله های شاهی در ایران را تاسیس قانون و تبدیل حکومت استبداد به حکومت مشروطه و برقراری قانون به جای رسوم و اوامر معرفی می کند.

این مقاله به بررسی رویکرد انتقادی جودیت باتلر، فیلسوف پساساختارگرا، به مناقشه اسرائیل و فلسطین می پردازد و راه حل های جایگزینی را که او بر پایه مفاهیم اخلاقی و سیاسی ارائه می دهد، تحلیل می کند. باتلر با نقد رادیکال مفاهیم «دولت-ملت» و «صهیونیسم»، راه حل های مرسوم مانند «دو دولت» یا «یک دولت» را به دلیل تداوم بی عدالتی تاریخی، طرد فلسطینیان و اتکا به منطق انحصارگرایانه، ناکارآمد می داند. در مقابل، او مفاهیم «دیاسپورا» و «هم زیستی» را به عنوان چارچوبی جایگزین پیشنهاد می کند. دیاسپورا از نگاه باتلر، نه صرفاً وضعیتی جغرافیایی، بلکه یک موضع اخلاقی مبتنی بر تجربه مشترک تبعید و آوارگی یهودیان و فلسطینیان است که بر اهمیت زیستن در نسبت با «دیگری» تأکید دارد. هم زیستی نیز فراتر از همجواری فیزیکی، به معنای ایجاد فضایی سیاسی مشترک مبتنی بر برابری مطلق حقوق، احترام متقابل به تکثر فرهنگی و مسئولیت پذیری مشترک برای آینده است. باتلر با الهام از ادوارد سعید و هانا آرنت، بر ضرورت «ترجمه» فرهنگی و اخلاقی میان روایت های متضاد و گذار از ساختارهای دولت-ملت تأکید می ورزد،

بر اساس اصل 156 قانون اساسی کشور، گسترش عدالت و آزادی های مشروع، نظارت بر حُسن اجرای قوانین، رسیدگی به تظلمات، احیای حقوق عامه، کشف جرم، تعقیب و تعزیر مجرمین و اجرای حدود الهی و اقدام مناسب در پیشگیری، وظیفه اصلی قوه قضائیه است که نتیجه آن درمجموع تولید، تأمین و تثبیت امنیت داخلی و صیانت از آن خواهد بود. تحقق این رسالت بر اساس فرمایشات آیت الله خامنه ای مستلزم ابتنای قوه قضائیه به دو عامل اقتدار و اعتماد است. قوه قضائیه به عنوان یکی از ارکان اساسی حاکمیتی، می بایست از راهبردها و رهنمودهای حکیمانه رهبری پیروی نموده و بر درون مایه رهنمودهای ایشان، اشراف تام یابد. در صورت عدم تبیین صحیح کارآمدی و اقتدار قضایی و اجرای آن، شاهد تضییع حقوق مردم و تعمیم نارضایتی و اخلال در نظم و امنیت در جامعه خواهیم بود؛ بنابراین سؤال اساسی این است که مؤلفه های کارآمدی و اقتدار قضایی از منظر آیت الله خامنه ای کدامند؟ این پژوهش تلاش دارد تا نسبت به تحلیل مضمون مجموعه بیانات، سخنرانی ها و پیام های آیت الله خامنه ای، مؤلفه های اقتدار قضایی از نگاه ایشان را با تمرکز بر ثبات امنیت داخلی شناسایی نماید. پژوهش حاضر، تحقیقی کاربردی - توسعه ای است که برای گردآوری داده ها، از روش کیفی (با رویکرد اکتشافی تحلیل مضمون) استفاده شد. جامعه آماری، مجموعه بیانات، سخنرانی ها، پیام های آیت الله خامنه ای (1368 الی آذرماه 1402) است. یافته های تحقیق نشان داد که سازوکارهای اقتدار قضایی از نگاه ایشان با تمرکز بر ثبات امنیت داخلی در دو بخش سازوکارهای ساختاری و رفتاری قابل صورت بندی اند، سازوکارهای ساختاری مشتمل بر گزاره هایی مانند؛ «جذب و گزینش»، «تربیت و آموزش»، «به کارگیری و انتصاب» و «نظارت و واپایش» و سازوکارهای رفتاری اثربخش بر اقتدار قضایی از نگاه ایشان با تمرکز بر ثبات امنیت داخلی شامل «پیشگیری از جرم»، «اعتماد افزایی»، «امنیت آفرینی»، «فساد ستیزی»، «عدالت ورزی»، «برنامه محوری و تحول گرایی»، «مردم مداری»، «قاطعیت قضایی» و «قانون مداری» است.

این پژوهش به تحلیل نقش پیچیده نهادها و آموزه های دینی در دوره استعمار می پردازد و درصدد است تا نشان دهد چگونه یک خوانش محرّف و غیر اصیل از دین می تواند به ابزاری برای مشروعیت بخشی به سلطه استعمارگران تبدیل شود و از سوی دیگر، یک معرفت دینی اصیل به عنوان کانونی برای مقاومت و حفظ هویت و استقلال جوامع عمل کند. روش این مطالعه با رویکردی توصیفی تحلیلی و با استفاده از روش اسنادی کتابخانه ای، به واکاوی نقش معرفت دینی جوامع در تعامل با پدیده استعمار می پردازد. داده ها مبتنی بر تحلیل متون دینی و بیانات آیت الله خامنه ای است. یافته ها حکایت از آن دارد که استعمارگران با بهره گیری از مکانیسم هایی همچون تحریف مفاهیم دینی، ترویج قرائت های سکولار یا متحجر از دین، ایجاد نهادهای دینی دست نشانده و دامن زدن به تفرقه های مذهبی، سعی در به خدمت گرفتن دین برای تثبیت سلطه خود داشتند. در مقابل، جریان های اصیل دینی مبتنی بر «اسلام ناب محمدی» با احیای مفاهیمی چون جهاد، عدالت خواهی، مهدویت و ...، با تقویت روحیه استکبارستیزی، هسته اصلی مقاومت در برابر استعمار را تشکیل دادند. انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی (ره) به عنوان نمونه اعلای تجلی این نقش مقاومتی دین تحلیل شده است. موفقیت پروژه استعماری در گرو خنثی سازی نقش اجتماعی سیاسی دین بوده است، درحالی که تداوم و پیروزی جنبش های آزادی بخش و اصلاحگر مرهون بازگشت به خوانش ناب و انقلابی از دین بوده است. این مطالعه نشان می دهد که احیای معرفت دینی اصیل و تقویت وحدت جهان اسلام، مهم ترین راهبرد برای مقابله با اشکال نوین استعمار است.

هدف : پیشرفت های سریع و تحولات پرشتاب آینده، فضای نامطمئن و سرشار از فرصت و تهدید را پیش روی نیروهای مسلح قرار داده است؛ بنابراین در این فضای به شدت تغییرپذیر و نامطمئن، آمادگی های نظری و همین طور عملی برای پیش بینی وقوع جنگ های آینده مبتنی بر تکامل اندیشه های نظامی، تاکتیک ها و فناوری پیشرفته یک ضرورت ملی و حتمی است. ازاین رو هدف این مقاله تدوین سناریوهای محتمل هوشمند سازی سامانه آماد و پشتیبانی نزاجا در افق1410 است. روش : این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و از حیث ماهیت و روش، توصیفی اکتشافی است که بر پایه روش سناریونویسی«تحلیل تأثیرات روندها و تحلیل تأثیرات متقابل» با رویکرد کمّی انجام شده است.جامعه خبرگان پژوهش 10 نفر از اساتید دانشگاه های نیروهای مسلح، فرماندهان و مدیران در مشاغل راهبردی جزو دو تیم کارشناسی (سناریونویسی) و راهبری است. شیوه های گردآوری اطلاعات و روش تجزیه وتحلیل، بررسی کتابخانه ای علمی و تخصصی و بهره گیری از روش مصاحبه با خبرگان بوده است. یافته ها : سناریوهای محتمل تدوین شده از بین چندین سناریو با عناوین «آماد و پشتیبانی پویا» (خوش بینانه)، «مقاومت در برابر تغییر» (بد بینانه)، «آماد و پشتیبانی منفعل» (فاجعه آمیز) و «آماد و پشتیبانی تحول آفرین در لبه دانشی» (معجزه آسا) ترسیم شده است. نتیجه گیری : نتایج پژوهش نشان می دهد سناریوی(مقاومت در برابر تغییر) در اولویت اول، سناریوی آمادوپشتیبانی پویا، اولویت دوم، سناریوی آماد و پشتیبانی منفعل، اولویت سوم سناریوی آماد و پشتیبانی تحول آفرین در لبه دانشی، در اولویت چهارم میزان اثرگذاری، نفوذ و مداخله سازمانی نزاجا قرار دارند.

منطقه غرب آسیا یکی از مهم ترین مناطق بین المللی است که در دهه های اخیر با تحولات عمیق و گسترده ای روبه رو شده است. با توجه به اهمیت روزافزون فرهنگ در روابط بین الملل و تأثیرگذاری این مؤلفه بر کشورها، به ویژه اثربخشی عناصر فرهنگی ایران و ترکیه، نگارندگان در چارچوب نظریه قدرت نرم جوزف نای و با رویکرد مقایسه ای به طرح این پرسش اساسی پرداخته اند که: تأثیر قدرت نرم ایران و ترکیه در سیاست خارجی آن ها نسبت به مسئله فلسطین چیست و دارای چه محدودیت هایی می باشد؟ فرضیه اصلی پژوهش این است که قدرت نرم ایران عمدتاً در لایه مقاومت فلسطین (مانند حمایت از گروه های مقاومت از طریق دیپلماسی عمومی و رسانه های فرهنگی) بروز یافته، در حالی که قدرت نرم ترکیه بیشتر در لایه دیپلماسی و اقتصاد (مانند کمک های آژانس همکاری و کمک و مبادلات تجاری) متمرکز است، اما هر دو با محدودیت هایی مانند تناقضات ارزشی-عملی و چالش های جذب عمومی مواجه اند. مقایسه نشان می دهد ایران در جذب لایه های مقاومتی موفق تر است (با تأثیر 70% بر اساس نظرسنجی های منطقه ای)، در حالی که ترکیه در دیپلماسی اقتصادی پیشتاز است اما با چالش های داخلی مانند سرکوب اعتراضات روبرو است. این پژوهش براساس رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش های پژوهش کیفی انجام پذیرفته و اطلاعات از منابع اسنادی-کتابخانه ای و تارنماهای معتبر فضای مجازی جمع آوری شده است.

مساله اصلی در این مقاله بررسی راهبرد دولت روسیه در سال های پس از جنگ اوکراین است که شاید مهم ترین نمود آن را بایستی در واکنش این کشور در قبال تحولات منطقه ای در سال های 2024 تا 2026 دریافت. بر مبنای چنین مساله ای، پرسش اصلی آن است که راهبرد خاورمیانه ای روسیه پس از جنگ اوکراین چگونه دگرگون شده است؟ یافته های نگارنده نشان می دهند که بازیگری روسیه از یک نقش عمدتا نظامی و سیاسی مهم به نقشی بیشتر اقتصادی تبدیل شده و برای سال های آینده نیز این وضعیت ادامه خواهد یافت. در واقع، ما در چهار سال اخیر، شاهد تحولی از بازی ژئوپلیتیک به نقش آفرینی ژئواکونومیک در رفتار منطقه ای کرملین هستیم. برای بحث در مورد ایده اصلی این مقاله کوشش خواهد شد تا از روش تحلیل کیفی متغیرهای فرضیه و شاخص های اصلی آن و مطالعه رابطه این متغیرها بهره بگیریم. سپس با بررسی روند تحولات سیاست خارجی روسیه از آغاز جنگ اوکراین در سال 2022 تا سقوط دمشق در 2024، وضعیت تغییر اولویت های این کشور در مناطق دیگر جهان و به ویژه خاورمیانه را با در نظر گرفتن واقعیت های میدانی نشان دهیم. همچنین، با نگاهی به کدهای مهم راهبردی در سند تدبیر سیاست خارجی روسیه 2023، اسناد همکاری روسیه و کشورهای دیگر همانند توافقنامه همکاری جامع و راهبردی ایران و روسیه در سال 2025، بیانیه های رسمی سازمان های دولتی، اظهارات مقامات ارشد دولتی به تحلیل کیفی آنها و تأثیرشان بر سیاست خاورمیانه ای این کشور بپردازیم. یافته این مقاله آن است که با درک بهتری از دگرگونی ژرف راهبرد روسیه می توانیم در مواردی مانند بیانیه مشترک روسیه و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در قبال جزایر ایرانی و یا بسنده کردن به برخی بیانیه ها و اظهارات دیپلماتیک در قبال جنگ ایران و اسراییل و امریکا انتظارات واقعی جمهوری اسلامی ایران را از همکاران شرقی تعدیل نماییم.

اگرچه تقابل تمدنی از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار گرفته و ادبیات علمی قابل توجهی دارد، موضوع خانواده نیز بخشی از این دانش بوده و دستاوردهای نظری و عملی زیادی را رقم می زند. بررسی ابعاد و آثار کلان مقیاس درباره خانواده، نشان می دهد تحولات بزرگ به ویژه از قرن بیستم تاکنون با تمرکز بر خانواده رخ داده است زیرا فردگرایی یا خانواده گرایی به مثابه بخش مهم هسته چپ گرایی و راست گرایی، محور تحولات در جهان بوده و هر کدام به دنبال ایجاد ساختارهای مرتبط خود را بوده و تقابل را برجسته کرده اند. هدف از این مقاله نشان دادن رویکرد تمدنی با این محور و روش پژوهش کتابخانه ای و تحلیل محتوا است. در این پژوهش ضمن اشاره به مفاهیم حساس و گزاره های پایه شامل فردگرایی، خانواده گرایی و تنوع گرایی جنسی به تبیین تقابل هوشمند برای حفاظت از خانواده در گستره جهانی پرداخته شده است. یافته ها عبارت اند از وجود تقابل هوشمند برای حفاظت از خانواده در گستره جهانی، ضرورت حفاظت مسلمانان از خانواده با نگاه تمدنی و ساختارساز و لزوم عمل گرایی برای حفاظت از خانواده میان مسلمانان در خرده فرهنگ ها. درنتیجه تمدن خانواده گرا جنسیت آگاه و دین گراست که آمادگی کامل برای ائتلافی بزرگ و دینی دارد. این ائتلاف می تواند در سطح جهانی میان پیروان ادیان ابراهیمی، در سطح کشورهای اسلامی میان دولت های اسلامی و دولت هایی با اکثریت مسلمان و در سطح خرده فرهنگ ها میان مسلمانان با یکدیگر شکل بگیرد.

دموکراسی و نژادپرستی بر ایده هایی استوار هستند که به لحاظ نظری در تقابل با هم قرار می گیرند. با این حال، در دوران معاصر شاهد رژیم هایی بوده ایم که علیرغم پایه ریزی بر تشکیلات لیبرال دموکراتیک، باورهای نژادپرستانه ی خود را در سطوح وسیع اعمال می کردند. در این راستا، پرسش این است که چگونه می توان این همنشینی عناصر متضاد (دموکراسی و نژادپرستی) را تحلیل کرد؟ فرضیه مقاله بر این است که دموکراسی به عنوان یک شیوه حکومتداری اگرچه نظمی مبتنی بر برابری سیاسی و اخلاقِ مصالحه میان گروه های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی است اما دایره ی شمولیت و انعطاف آن ممکن است محدود باشد، بدین معنا که برابری سیاسی و اخلاقِ مصالحه ی آن لزوماً شامل حال «دیگریِ مطلق» (نژادها یا هویت های متفاوت) نشود. در راستای اثبات فرضیه، پژوهش حاضر با عزیمت از دوگانه ی «ملت قومی/ فرهنگی و ملت سیاسی»، به توضیح «نحوه همشینی فرم حکمرانی مدرن و محتوای هنجاری پیشامدرن» می پردازد تا چارچوب نظری ای برای فهم پدیده ی التقاطیِ همنشینیِ دموکراسی و نژادپرستی در قالب یک رژیم سیاسی در اختیار نهد و به عنوان مطالعه موردی، بر رژیم اسرائیل و آپارتاید آفریقای جنوبی تمرکز می کند. شیوه پژوهش به صورت توصیفی- تحلیلی و منبع گردآوری داده ها مطالعه کتابخانه ای بوده است.

نقشه های شناختی فازی روشی پرکاربرد در تحلیل محتوا هستند که به کمک آن ها می توان روابط علت و معلولی بین شاخص های مختلف را استخراج و از آنجا که روابط علت و معلولی و تعیین شاخص ها در مطالعات آینده پژوهی از اهمیت بالایی برخوردار است، پژوهش حاضر به واکاوی نقش عملکردی آنها در این قبیل پژوهش ها می پردازد. لذا نوع پژوهش کاربردی–توسعه ای با رویکرد کیفی است. جامعه آماری پژوهش 243 عنوان مقالات مرتبط طی یک دهه گذشته از سال 2014 تا 2024 در بخش مطالعاتی و در بخش میدانی جهت اجرای دلفی فازی دو مرحله ای 12 نفر از اساتید دانشگاهی می باشد. در بخش مطالعاتی با رویکرد فراترکیب 67 عنوان مقاله مرتبط با موضوع، از بین 243 عنوان مرتبط، احصاء که منتج به استخراج 24 مضمون شد که مضامین مربوطه در سه مبحث نقش عملکردی نقشه های شناختی فازی در تعیین عدم قطعیت (11 مضمون)، مشخص نمودن عدم تعیُن (7 مضمون) و تحلیل ریسک (6 مضمون) دسته بندی شدند. در بخش میدانی با اجرای دو مرحله دلفی فازی و کسب نظر خبرگان، در تعیین عدم قطعیت نُه مضمون، در تعیین عدم تعیُن پنج مضمون و در تحلیل ریسک چهار مضمون به توافق خبرگان رسید. یافته های پژوهش نشان داد جایگاه نقشه های شناختی فازی در تعیین عدم قطعیت به بحث مهم و حساس تصمیم گیری و فرآیند های مربوط به آن، در تعیین عدم تعیُن مبتنی بر تبیین روابط علّی بین پدیده ها و عوامل اثرگذار و در تجزیه و تحلیل ریسک بر پایه اجرای برنامه ها با توجه به پیامدهای آنها، نتایج حاصل از پیامدها و تحلیل های مربوطه نمود می یابد.

پژوهش حاضر از حیث تیپولوژی یا نوع شناسی تحقیق، در زمره پژوهش های بنیادی-کاربردی قرار می گیرد.در واقع این اثر "مبنای علم حقوق " را هدف قرار می دهد واز این حیث، با نشکیک در اندیشه دیرپای جقوقی در کشور ما به مثابه تز یا "نهاده"، در پی ارایه یک انتی تز یا "برنهاده"است تا از حیث سنتز یا "هم نهاده" تحول بنیادینی را به لحاظ نظری در مبنای علم حقوق رقم زده ،دستاوردهای متفاوتی را در عمل به ارمغان اورد. بحث از رابطه حقوق و دولت به مفهوم اخذ شده یعنی حکومت یا سه قوه مقننه، قضائیه و مجریه . بحث متدولوژی و روش ها را مطرح می سازد. به باور ما بررسی سیستمی پدیده ها ،کشف واقعیت هایی را در بر دارد که به هر دلیلی مغفول مانده یا به حاشیه رانده شده اند.بنابراین در این مطالعه بنیادی-کاربردی، به کمک "تئوری سیستمی سلسله مراتب"در پی آنیم تا به رابطه دوشاخه عمده علم حقوق با بکارگیری روش تحقیق تطبیقی حول محور جایگاه و نقش دولت نسبت به آنها ، پرداخته سرانجام -و از جمله - دستاورد متفاوت و مغفول اما اجتناب ناپذیر رابطه حقوق و قدرت را اشکارسازیم.