علیرضا استادیان خانی

سؤال مهمی که ذهن بسیاری از مدیران و برنامه ریزان حوزوی را به خود مشغول کرده این است که از منظر آیت الله خامنه ای، حوزه علمیه چگونه می تواند در حفظ و تقویت انقلاب اسلامی نقش آفرینی کند؟ آیت الله خامنه ای، رهبر انقلاب اسلامی، همواره بر اهمیت نقش آفرینی حوزه علمیه در نسبت با انقلاب اسلامی تأکید داشته اند. تحلیل سخنان و دیدگاه های ایشان درباره نقش حوزه علمیه در حفظ و اعتلای انقلاب اسلامی می تواند به شناسایی راهکارهای کلیدی و محوری در این زمینه کمک کند. روش به کاررفته در این پژوهش، تحلیل مضمون است. یافته های پژوهش همچون ضرورت شناخت جایگاه خطیر حوزه علمیه و فرصت بی نظیر تاریخی انقلاب اسلامی، گفتمان سازی، اسلامی سازی علوم انسانی، تقویت کرسی های فقه حکومتی و کمک به قانون گذاری، پاسخگویی به شبهات، آموزش و تربیت نیروی انسانی، حضور فعال در عرصه های سیاسی و اجتماعی، ارائه راهکارهای دینی و شرعی برای مسائل روز جامعه، بصیرت افزایی و... حکایت از این دارند که از منظر رهبر انقلاب ضروری است حوزه های علمیه در جهت حفظ و تعالی انقلاب اسلامی در دو محور کلان علمی- نظری و اجرایی- عملیاتی نقش آفرینی کنند.

اینکه تمدن نوین اسلامی از منظر حضرت آیت الله خامنه ای چگونه است و معرفت و علم و دانش چه جایگاهی در آن دارد، سؤالات مهمی است که این مقاله درصدد است به آن پاسخ دهد. حوزه های علمیه به عنوان منبع تولید نرم افزار یا همان بعد معرفتی تمدن اسلامی برای ایفای نقش خود باید دارای شاخصه ها و ویژگی هایی باشند که این مقاله به آن خواهد پرداخت. این پژوهش مفهوم دانش توأم با معنویت را هسته اصلی اندیشه حضرت آیت الله خامنه ای توصیف کرده و مبتنی بر این مهم، حوزه علمیه را به عنوان خاستگاه تولید معرفت، برای نقش آفرینی تمدنی مستلزم تحول درونی خویش می داند. این پژوهش با شیوه کتابخانه ای و با تکیه بر آراء آیت الله خامنه ای تنظیم شده است. این مقاله به روش توصیفی و تبیینی به بررسی حوزه علمیه تمدن ساز خواهد پرداخت و اینکه حوزه علمیه برای ساخت بعد معرفتی تمدن اسلامی باید چه ویژگی هایی داشته باشد.

اهمیت تقابل رژیم پهلوی با جریان های دینی و مذهبی مخالف به ویژه حوزه های علمیه و روحانیت در دوران محمدرضا شاه مسئله اصلی تحقیق محسوب می شود. با تتبع رفتار و منش حکومت پهلوی در برابر روحانیت، این پژوهش به این نکته دست یافت که رژیم پهلوی با بهره مندی از تمامی راهبردها و ابزارهای ایجابی و سلبی، سیاست فشار همه جانبه علیه نهاد روحانیت را اعمال نمود؛ تلاش برای تطمیع روحانیت، حمایت از انجمن حجتیه، بهره برداری از اختلافات پیرامون کتاب «شهید جاوید» (رویارویی ایجابی)؛ و اقداماتی مانند عملیات تهمت و افترا، شایعه سازی، اهانت و توهین، تهدید و ارعاب (تقابل سلبی نرم) و همچنین هجوم به مراکز حوزوی، تبعید، زندانی و شکنجه کردن روحانیون انقلابی (تقابل سلبی سخت)، یافته های این پژوهش در رویکرد حکومت پهلوی مقابل نهاد روحانیت هستند که با روش توصیفی تحلیلی، و بهره گیری از منابع معتبر تاریخ معاصر حاصل آمدند.