مطالعات انقلاب اسلامی

حضرت آیت الله العظمی علی خامنه ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران، شخصیتی محوری در شکل دهی چشم انداز ایدئولوژیک ملت ایران بوده است. دیدگاه های او در حوزه های مختلف از جمله سیاست، فرهنگ و ورزش به عنوان یک متفکر اسلامی مطرح بوده است که ترکیبی منحصربه فرد از اصول اسلامی و هویت ملی است. دیدگاه های وی در مورد ورزش اهمیت ویژه ای دارد، زیرا با مضامین گسترده تری از اخلاق، فداکاری و هویت فرهنگی و ملی در هم آمیخته است. هدف از پژوهش حاضر ارائه الگوی جایگاه راهبردی ورزش در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران با تحلیل محتوا بود. لذا به منظور تجزیه و تحلیل بیانات رهبری در حوزه ورزش از روش پژوهش کیفی و مبتنی بر نظریه داده بنیاد یا گرندد تئوری استفاده گردید. شاخص های مربوط به ورزش در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب اسلامی، که از سال 1369 تا 1403 در مراسم ها و دیدارهای مختلف با حضور مسئولین ورزشی، قهرمانان ورزشی و مدال آوران در بازی های المپیک، پاراالمپیک، جهانی، آسیایی و پاراآسیایی بیان نموده اند، تحلیل و بررسی شد. ابتدا مفاهیم مرتبط با این موضوع، با کمک نرم افزار MAXQDA2020 استخراج شده و محتوای آن به صورت کیفی تحلیل گردید. حاصل تحلیل داده های به دست آمده در طی سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی، تفکیک شدند و در قالب 501 کد مفهومی، 34 مضامین فرعی و 12 مضمون اصلی دسته بندی شدند. یافته های پژوهش در یک طرح اینفوگرافی با مضامین اصلی نظیر حفظ اخلاق و جوانمردی در ورزش، تأکید بر فرهنگ ایثار و شهادت، قهرمانان ورزشی مظهر توانایی های ملی، نقش ورزش در ایجاد هویت و فرهنگ ملی، توانمندی های جانبازان و معلولین در ورزش، حمایت مالی و معنوی از ورزش جانبازان، تدوین چشم انداز و برنامه های حمایتی ورزشکاران، نقش دولت و نهادهای حامی در توسعه ورزش قهرمانی، ترویج ورزش قهرمانی و همگانی در جامعه، الهام بخشی قهرمانان برای نسل آینده، نمایش هویت زن مسلمان ایرانی در میادین ورزشی و تقویت جنبش های ضدصهیونیستی در میادین ورزشی، شناسایی شدند.

موضع میرزا محمدحسین نائینی در قبال قدرت گیری و سلطنت رضاخان، از موضوعات مهم تاریخ معاصر ایران است. این اهمیت از یک سو به جایگاه برجسته میرزای نائینی در تاریخ حوزه های علمیه و مرجعیت شیعه، و از سوی دیگر به فعالیت های گسترده اصلاحی و ضد استبدادی وی در نهضت مشروطیت بازمی گردد. برخی دیدگاه ها، بیانگر روابط نزدیک و دوستانه میان میرزای نائینی و رضاخان از زمان نخست وزیری رضاخان تا زمان وفات نائینی است. نوشتار حاضر با روش تاریخی (توصیفی و تحلیلی)، ضمن نقد این دیدگاه، بیانگر آن است: زمانی که رضاخان پله های قدرت را از نخست وزیری تا پادشاهی طی می کرد، با وجود برخی ارتباط ها میان این دو، گزارش و سند متقنی که نشان دهنده موافقت نائینی با قدرت گیری بیشتر رضاخان باشد، در دست نیست؛ حتی نائینی در این دوره، به دنبال بازگشت احمدشاه قاجار به کشور بود که این امر، در تضاد با رویکرد رضاخان قرار داشت. نائینی در سال های ابتدایی سلطنت رضاشاه، رویکرد انتقادی در قبال پهلوی اتخاذ کرد. او ضمن حمایت کلی از مهاجرت اعتراضی حاج آقا نورالله اصفهانی، با نگارش تلگراف و نامه به رضاشاه، به انتقاد از رویکردها و سیاست های نادرست رژیم پهلوی پرداخت. به تدریج با شدت گرفتن ظلم و استبداد و اقدامات خلاف دین و مذهب پهلوی، ارتباطش با رژیم رضاشاه به تیرگی گرایید.

ارتباطات بین المللی از اهداف اصلی دولت هاست که تحقق آن بر مبنای الگویی مطلوب استوار است. هدف جمهوری اسلامی ایران این است که سیاست خارجی خود را بر مبنای آموزه های اسلامی در دو جبهه دیپلماسی و میدان پیش ببرد. در این میان، تناقض یا تداوم این دو رویکرد، به موضوعی چالش برانگیز تبدیل شده است. به همین منظور در پژوهش حاضر با روش مقایسه ، تلاش شده تا بین دیپلماسی و میدان در اسلام و جمهوری اسلامی ایران تطبیق صورت گیرد و تبیین کند که جمهوری اسلامی برای ارتباط گیری با دیگر کشورها از چه شاخصه هایی بهره برده است. یافته های تحقیق، حاکی از آن است که الگوی مطلوب روابط دیپلماسی بر مبنای فرامین الهی، مبتنی بر چند اصل غیرمتغیر استوار و دارای شاخصه های متغیر بوده است و جمهوری اسلامی همواره مبتنی بر اصول ثابت حرکت کرده و به پیشرفت های ارزشمندی دست یافته است؛ اما پیرامون شاخصه های متغیر، چون در هر دوره سیاست های متفاوتی اعمال شده دارای فرازونشیب هایی بوده است.

ادبیات و شعر در هر زمینه حامل فرهنگ آن سرزمین است. ایران که به خطه شعر و ادب معروف است، در این زمینه از سایر ممالک پیشگام تر و پیشروتر است. یکی حوادث جانسوز، حادثه عاشوراست. هر چه سیر تاریخی شعر ما به دوران معاصر نزدیک تر می شود، جلوه حادثه عاشورا در شعر پررنگ تر نشان داده می شود. در این مقاله تلاش شده است که شعر و ادبیات نزدیک به انقلاب و دوران بعد از انقلاب را مورد بررسی قرار دهیم. با نزدیک شدن به دوران فعلی عمق حادثه عاشورا و هدف و فلسفه حرکت امام بیشتر جلوه نمود. در این مقاله بازتاب پررنگ این حادثه در شعر قبل و بعد انقلاب نشان داده شده است. بررسی شعر قبل و بعد از انقلاب از این زاویه، بیانگر پویایی و هیجان سروده های بعد از انقلاب به نسبت قبل است و این مقاله از نوع توصیفی تحلیلی و به روش کتابخانه ای و مراجعه به اسناد و مدارک تدوین شده است.

با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357، دولت آمریکا در مواجهه با نظام سیاسی جدید دچار چالشی چندگانه شد. در این مقطع، مقامات کاخ سفید اقداماتی را در دستور کار قرار دادند که نشان از نوعی سیاست دولت سازی در قبال دولت موقت ایران داشت. پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش به رشته تحریر درآمده که سیاست دولت سازی آمریکا در قبال دولت موقت ایران مبتنی بر چه مؤلفه هایی بود؟ به منظور پاسخ به این پرسش، با کاربست روش تحلیل مضمون در قالب نرم افزار MAXQDA، اسناد لانه جاسوسی در چارچوب سیاست دولت سازی و نظریه گرامشی تحلیل شد و رفتار مقامات کاخ سفید در مواجهه با دولت موقت ایران بررسی گردید. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد که دولت آمریکا با هدف مهار نظام جمهوری اسلامی، سیاست خصمانه حمایت از نیروهای غرب گرا را در قالب راهبردهای فکری، اطلاعاتی- امنیتی، ارائه بورس تحصیلی، پشتیبانی سیاسی و خدمات کنسولی و مالی در پیش گرفت. بازخوانی اسناد لانه جاسوسی بهترین روش برای اثبات مداخلات خصمانه آمریکا در امور نظام سیاسی برآمده از انقلاب اسلامی است و فلسفه شعار حکیمانه «مرگ بر آمریکا» را نشان می دهد.

در دوران معاصر، سیاست به عنوان موضوعی بین رشته ای تلقی می شود که شاخص ه ای امنیتی و دفاعی را با یکدیگر پیوند می دهد. موضوع پدافند غیر عامل یکی از مواردی است که در سال های اخیر مورد ِتوجه قرار گرفته است. به ویژه گسترش فضای مجازی و دسترسی های غیر مجاز به اسناد و مدارک و اطلاعات طبقه بندی شده موجب شده است، دقت نظر و ارتقاء عوامل آفندی در رأس کارهای اجرایی به ویژه موارد مرتبط با امنّیت ملی گردد. ازاین رو وزارت امور خارجه که متولی دستگاه دیپلماسی و به عنوان حوزه مدیریتی روابط خارجی با س ایر دولت ها و س ایر کنش گران روابط بین الملل تعریف می شود، نقش اصلی و پررنگی ایفا می کند. دیپلماسی دفاعی ازجمله مقوله هایی است که در خلال دهه های اخیر به شدّت مورد توجه قرارگرفته است و به مثابه بخشی از همکاری های عمیق دفاعی در دستور کار بسیاری از کشورها قرار دارد. دیپلماسی دفاعی را به معنای بهره گیری از قدرت نرم، تحرک دیپلماتیک و انعطاف پذیری گفتمانی، برای غلبه بر تهدیدات توصیف می کنند.

توصیه های رهبر معظم انقلاب اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب، به مثابه راهبردهای کلان جهت حرکت تمدنی جامعه ایرانی است. ازاین رو، هدف این پژوهش بررسی ابعاد جامعه شناختی بیانیه گام دوم انقلاب در تحقق تمدن نوین اسلامی است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و با رویکرد تحلیل محتوا و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای است. نتایج نشان داد که ازجمله ابعاد جامعه شناختی بیانیه گام دوم انقلاب در تحقق تمدن نوین اسلامی می توان به وحدت، مشارکت، استحکام ساخت نظام، قانونمندی و قانون گرایی، رهبری دینی، بصیرت افزایی، دشمن شناسی، مرزبندی با دشمن، امیدآفرینی، اسلام محوری، همزیستی مسالمت آمیز، مقابله با افراط و تفریط، تقریب و وفاق اسلامی اشاره کرد. مهم ترین اهداف اجتماعی تحقق تمدن نوین اسلامی شامل ثبات و امنیت کشور، پیشرفت های منحصربه فرد در عرصه های مختلف ازجمله علم و فناوری، مشارکت مردمی در عرصه های مختلف کشور و درنهایت گسترش سبک زندگی ایرانی و اسلامی اشاره کرد.

هدف مقاله شناسایی و تبیین پیشران های پویایی انقلاب اسلامی در بُعد داخلی است. مسئله اساسی در اینجا شناخت و تبیین ماهیت عمیق و غنیِ انقلاب اسلامی در حوزه های فرهنگی و اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به عنوان پیشران های پویایی انقلاب موردِتوجه قرار گرفته است. سوال اصلی این است؛ پیشران های اصلی و مؤثر در پویایی انقلاب اسلامی در بعد داخلی کدامند؟ این سوال با بهره گیری از روش آمیخته (کیفی – کمی) انجام شده است. یافته های مقاله بیانگر این است که مؤلفه انقلابی گری، در بعد فرهنگی؛ پایبندی بر هنجارهای اسلامی، در بعد سیستم های اجتماعی؛ انسجام اجتماعی، در بعد اقتصاد؛ رونق تولید ملی مبتنی بر جامعه، در بعد سیاست دینی؛ پیوند دین و سیاست، به عنوان پیشران های اصلی پویایی انقلاب اسلامی در بُعد داخلی (جمهوری اسلامی ایران) هستند که در مقاله تبیین شده است.