درخت حوزه‌های تخصصی

خانواده جایگاه مهمی در معماری و شهرسازی اسلامی دارد. بطوریکه الگوی معماری و شهرسازی مبتنی بر خانواده مستلزم رعایت الزاماتی در جنبه های فضایی و کالبدی، عملکردی و مدیریتی است که عدم توجه بر آنها موجب احداث شهرکهای مسکونی، برجها و مجتمع های آپارتمانی شده است که مسائل و مشکلات عدیده ای همچون سلب آسایش و آرامش را برای خانواده ها ایجاد می نماید. قاعده فقهی نفی سبیل که از مهمترین و مشهورترین قواعد فقهی دین اسلام به شمار می-آید، مانند تمام قواعد فقهی دیگر در جهت سعادت مسلمانان است. در آیات متعدد قرآن کریم در نفی سلطه کافران بر مسلمانان تاکید شده است. از این رو هدف این مقاله تبیین جایگاه خانواده در احکام فقهی معماری و شهرسازی اسلامی است که با روش تحقیق تحلیل محتوای متن و استدلال منطقی با رویکردی مطالعه بین رشته ای و با استفاده از شیوه های کتابخانه-ای و اسنادی انجام می شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که شهر و محله و خانه اسلامی محل تجلّی و کاربست قواعد فقهی و از جمله قاعده نفی سبیل است، بطوریکه مطابق قاعده نفی سبیل، در محله اسلامی باید زمینه عمل به احکام الهی از جمله مرکزیت مسجد فراهم شود و الگوی خانه مبتنی بر خانواده حیاط دار و کم تراکم و ایمن و امن است تا سبک زندگی اسلامی با پشتیبانی معماری و شهرسازی اسلامی محقق شو.د.

شعر در نگاه عباس محمود العقاد، منتقد و شاعر بزرگ عرب، از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است. وی علی رغم اینکه در آثار مختلف اش نظرات ارزشمندی درباره شعر ابراز کرده از جمله به تعریف شعر پرداخته و ویژگی ها و معیارهای گوناگون زیبایی شعر را برشمرده است، اما این نظرات را در یک کتاب واحد ارائه نداده است، از این رو لازم است تا علاقمندان حوزه ادبیات این دیدگاه ها را از آثار فراوان او استخراج کرده و شرح و بسط دهند و به شکل مدون ارائه کنند. آنچه در دست دارید تلاش کوچکی است در راستای پر کردن خلأ مذکور. پژوهشگر در این پژوهش آثار مختلف العقاد را بررسی کرده و آنچه را که به نقد شعر مربوط می شده انتخاب کرده و چندین بار آن را مرور کرده است تا به بهترین و معنادارترین نظراتش در حوزه نقد شعر دست یابد. حاصل تلاشهای یادشده آن است که شعر در نگاه العقاد «بیان زیبای احساس راستین» است. بر اساس تعریف یاد شده، شعر در حقیقت یک احساس است که باید در گام نخست، صادق و راستین باشد و نه کاذب و دروغین. اما این احساس راستین برای اینکه تبدیل به شعر شود لازم است تا در گام بعدی با یکی از شیوه های مختلف بیان ابراز شود. شرط دیگری که باید وجود داشته باشد این است که بیان مذکور باید شکلی زیبا داشته باشد، بدین معنی که واژگان و تصاویری که برای بیان احساس استفاده می شوند باید با مفهوم مورد نظر متناسب باشند. علاوه بر شروط یادشده اگر شعر دارای پیام و هدفی والا باشد، زندگی شاعر را بازتاب دهد، تصویر دقیقی از طبیعت ارائه کند، به روز باشد و از هماهنگی و هارمونی برخوردار بوده و از تقلید نیز دور باشد، آنگاه این شعر، شعری است که دل ها را می رباید و به عنوان زیباترین و شگفت انگیزترین نوع شعر به شمار می آید.

در این بخش از سلسله مباحث نظری در باب تاریخ ادبیات به مقاله «مفهوم تکامل در تاریخ ادبیات» اثر رنه ولک می پردازیم. او در این مقاله که آن را در اواخر دهه 1950 نوشته به مرور و بررسی آرایِ موجود در جهان غرب درباره مسئله تغییر و تحول در ادبیات و به ویژه مقوله تکامل و انواع آن پرداخته است. رنه ولک می پرسد هنر و به طور اخص ادبیات، چگونه در طی قرن ها تغییر می کند؟ آیا تغییر آثار ادبی به سمت کمال و رو به جلو است؟ آیا این تغییرات دوری هستند و از مراحلی چون تولد و بلوغ و مرگ می گذرند؟ آیا تغییرات آثار ادبی را براساس ویژگی های اقتصادی و اجتماعی می توان پیش بینی کرد؟ آیا این تغییرات تصادفی یا دلبخواهی هستند؟ او در این مقاله می کوشد با بررسی انتقادی آرای فیلسوفان و نظریه پردازانی چون ارسطو، شلگل، هگل، داروین، آلکساندر ورسلوفسکی، یان ماکاراوفسکی و بسیاری دیگر، به سؤال های فوق پاسخ دهد و درنهایت از انگاره خود که صرفاً مبتنی بر استقلال آثار ادبی است، سخن بگوید. ولک ادبیات را شیئی زیبایی شناختی می داند و سخن گفتن درباره ارزش ادبی و تاریخ ادبیات را جز با مصطلحات و مفاهیم مربوط به هنر و ادبیات جایز نمی داند.

«برهان اختفای الهی» از جمله براهینی است که از منظر برخی از فیلسوفان خداناباور، از جمله شلنبرگ که اصلی ترین مقرر آن است، دلیلی کارآمد برای نفی وجود خدا محسوب گردیده است. این برهان، سعی دارد با اتکای بر فهم و برداشت ادیان توحیدی از برخی صفات مهم خدا، به ویژه عشق و محبت کامل و مطلق الهی، به نفی آن نائل شود. روشن است که استخراج مبادی تصوری این برهان و اساساً هر مسئله علمی دیگر، گام مهم و بلندی است در فهم بهتر از آن و همچنین دستیابی به نقدی کامل تر و جامع تر بر آن. براساس یافته های تحقیق پیش رو که با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و با رویکردی انتقادی صورت پذیرفته است، مفهوم خاصی که شلنبرگ از عشق الهی مد نظر قرار داده و همچنین مفهوم دیگری با عنوان «ناباوری معقول یا غیر مقاوم» دو مبدا مهم تصوری برهان اختفای الهی به تقریر او هستند. استخراج و تبیین این دو از منظر شلنبرگ، همراه با ملاحظاتی ناظر به آن ها و نشان دادن عدم کارایی معرفت شناختی آن ها در راستای غایت برهان اختفا، در این تحقیق ارائه خواهد شد.

براساس دیدگاه فقها و ماده 463 ق.م.ا 1392 مسئولیت عاقله منحصر در پرداخت دیه جنایات خطای محض است. فقهای امامیه مسئولیت عاقله را مخصوص موردی دانسته اند که جانی مسلمان باشد. پرسش اصلی در این پژوهش نسبت به مسئول پرداخت دیه جنایت خطای محض غیر مسلمان است؛ پژوهش حاضر براساس روش توصیفی- تحلیلی به طرح دیدگاه های موجود درباره مسئله حاضر پرداخته و ضمن ذکر ادله با استفاده از روش تضارب آراء به نقد و بررسی هر یک از دلایل اقدام کرده است. براساس یافته های این تحقیق، جانی اهل ذمّه براساس روایت صحیحه ابی ولّاد در صورتی که ملائت داشته باشد خود مسئول پرداخت دیه است؛ و چنانچه توان پرداخت دیه را نداشته باشد امام و حاکم اسلامی عهده دار پرداخت دیه هستند. غیر مسلمانی که ذمّی نیست اعمّ از مستأمن، مهادنه و حربی در صورتی که ملائت داشته باشند براساس قیاس اولویّت، اصل شخصی بودن مسئولیّت کیفری و اصل برائت شخصِ جانی، مسئول پرداخت دیه است و در صورتی که ملائت نداشته و معسر باشد، دیه به صورت دین بر عهده جانی است و براساس آیه «وَ إِنْ کَانَ ذُو عُسْرَهٍ فَنَظِرَهٌ إِلَى مَیْسَرَهٍ» باید به کافر غیر ذمّی مهلت داد تا توانگر شود و دیه را پرداخت نماید. تحقیقات انجام شده در این مقاله به نقد ماده ۴۷۱ ق.م.ا 1392 منتهی شده است؛ زیرا این ماده به صورت کلی و عام تدوین نشده و صرفاً به تعیین حکم مسئول پرداخت دیه در جنایت خطای محضِ بخشی از کفّار و غیرمسلمانان پرداخته است. افزون بر این، مسئولیت دولت در پرداخت دیه را منوط به گذشت «مهلت مناسب» دانسته، در حالی که این قید فاقد پشتوانه شرعی بوده و هیچ معیار یا ملاکی نیز برای آن تعیین نشده است.

از مهم ترین مسائل مطرح شده در علم اصول، تحلیل خطابات شرعی و نسبت سنجیِ آنها با اخذ قید قدرت است که نوآوریِ میرزای نایینی در آن به روشنی به چشم می خورد. با وجود تازگی این دیدگاه و ثمره های بسیارِ آن، تا کنون تقریر مستقلّی از این دیدگاه ارائه نشده و این خلأ، ضرورت ارائه تقریری از دیدگاهِ یاد شده را دو چندان نموده است. گرچه در تبیین دیدگاه های دانشمندان علم اصول، اکتفا به یک یا دو تقریر از درسشان مرسوم است؛ امّا این راهبرد کافی نیست؛ زیرا باعث پدید آمدن اشکال ها، ابهام ها و تعارض هایی پیرامون نظریه خواهد شد. بر این اساس، پژوهشِ پیش رو کوشیده است این بحث را به روش تحلیلی-توصیفی و با جست وجویی جامع در منابع کتابخانه ای و نیز طبقه بندی داده ها بر اساس اصالت سنجی منابع موجود، تقریر و تبیین کند. تا پیش از ابداع این نظریه، دیدگاه مشهور بر این پایه بنا شده بود که در ذات خطاب شارع، قید قدرت اخذ نشده و تنها با انضمام قبح تکلیف عاجز می توان قدرت را به عنوان شرط خارجی پذیرفت؛ ولی میرزای نایینی با تحلیل إنّیِ ماهیت خطاب، بر این باور است که در هر یک از خطابات شرعی، می بایست قدرت داشتن مکلّف بر متعلّق تکلیف، قید شده باشد. این دیدگاه، آثار مختلفی در موضوعات گوناگونِ کلامی، فقهی، قاعده های فقهی و اصولی بر جای گذاشته است؛ مانند اثبات قبح تکلیف بما لا یطاق نزد اشاعره، حلّ تزاحم، حجّیت قاعده «الممتنع شرعاً کالممتنع عقلاً»، جریان قاعده «الإمتناع بالإختیار لا ینافی الإختیار»، جریان اصل عملی در برخی حالات و حل مسأله اجتماع امر و نهی.

«مشروع نقد العقل الاسلامی» عنوانی است که محمد آرکون (2010-1928م) برای پروژه فکری و پژوهشی خود انتخاب می کند. آرکون، شرط «نقد عقل اسلامی» را متأثر از «مکتب آنال»، نگرش تاریخی به تمام سنت اسلامی می داند و معتقد است که شناخت قرآن و دیگر نصوص دینی، جز با شناخت زمینه تاریخی آن ها ممکن نیست. پیامد این نگاه به قرآن، مرتبط دانستن آن با لحظه معینی از زمان و مکان است که تعلیق و ازدست رفتن کارآمدی آن در دیگر زمان ها را در پی دارد. همین باعث شده که نقدهای فراوانی از جانب اندیشمندان مسلمان بر پروژه او وارد شود که از جمله این نقدها، توسط مرزوق العمری (متولد 1968م) صورت گرفته است. مسئله این مقاله مطالعه روایت نقادانه مرزوق العمری از دیدگاه آرکون در اثبات تاریخ مندی، با روش «توصیف و تحلیل» است. یافته های تحقیق نشان می دهد که آرکون بر مبنای تمایز میان قرآن شفاهی و قرآن مکتوب تاریخ مندی قرآن را نتیجه گرفته است و انکار قداست قرآن و اتخاذ رویکرد پوزیتیویستی در فهم قرآن از پیامدهای اعتقاد او به تاریخ مندی قرآن است. و معلوم می گردد که خوانش آرکون گزینشی بوده و صرفاً هرآنچه را مؤید نظر خویش یافته، برگزیده است همچنین دیدگاه وی در مورد عدم کتابت قرآن در عهد پیامبر، مردود و ناشی ازجزء بینی افراطی وی است.

دیوید هیوم در بحث علیت به جست وجوی انطباعی پرداخت که منشأ تصور علیت باشد. او علیت را به مجاورت و تعاقب دو پدیده فروکاست و ضرورتی را که تا پیش از این بین علت و معلول تصور می شد انکار کرد و آن را به انس و عادت ذهنی انسان تقلیل داد. از سوی دیگر، علامه طباطبایی حقیقت علیت را فراتر از صرف مجاورت و توالی بین دو شیء می داند. علیت در نگاه او به معنای وابستگی و اتکای معلول به علت است. علامه طباطبایی علت و معلول را جزء معقولات ثانیه فلسفی می داند که به چنگ حواس نمی آیند، بلکه عقل آن ها را درک می کند. ابتکار علامه طباطبایی در این زمینه این است که نحوه پدید آمدن معقولات ثانیه فلسفی را از طریق علم حضوری تبیین می کند و به این ترتیب، مبنایی را برای تصور علت و معلول ارائه می کند. در پژوهش حاضر ابتدا دیدگاه هیوم و علامه طباطبایی به شیوه تحلیلی به گام های روشن تر و بسیط تری تجزیه شده است، سپس با رویکرد تطبیقی، نقاط مشترک و همچنین نقاط مورد اختلاف دو دیدگاه روشن می گردد.

در کنار توجه خاص به ثبت دقیق آیات قرآن، زندگانی و سیره حضرت محمد(ص) نیز به عنوان الگوی دینی مسلمانان، مورد توجه دانشمندان و نویسندگان سده های نخست اسلامی قرار گرفته است، به گونه ای که حتی مسیر نگاه حضرت رسول(ص) و یا رنگ صورت ایشان به هنگام مواجهه با یک واقعه، از چشم تیزبین و مشتاق مسلمانان دور نمانده و سریع در متون تاریخی ثبت می شد. به این ترتیب تاریخ نگاری اسلامی از دل این توجه شکل گرفت و به یکی از نخستین علوم ایجاد شده در فرهنگ و تمدن اسلامی بدل شده و تأثیر شایان توجهی بر ایجاد انگاره هایی گذاشت که درباره پیامبر اسلام(ص) در دوره های بعدی ساخته شد. انگاره هایی که گاهی خواسته یا ناخواسته با ایستارهای مغرضانه، تصویری ناصواب از سیره رسول خدا(ص) ارائه می دهند. بخشی از این بازتاب نادرست به شکل تلاش حضرت محمد(ص) برای گسترش اسلام بازمی گردد و انگاره اسلام دین شمشیر، در اعصار بعدی بروز و ظهور می یابد. بخش زیادی از فرایند تولید این تصویر، با اهمیتی که نویسندگان سده های نخستین اسلامی به غزوات رسول اکرم(ص) دادند، در سیره پیامبر(ص) برجسته سازی شد و بخش دیگر را کسانی بازتولید کردند که به عمد یا اشتباه و به دلیل عدم احاطه علمی یا نداشتن رویکرد انتقادی، متاثر از این منابع شدند. این روند بعد از قرن هجده میلادی و مدعای علمی شدن متون با گواهی آوردن از منابع اسلامی، چهره ظاهراً آکادمیک گرفت و به همان نسبت قدرت گفتمانی بیشتری پیدا کرد. حال سوال پژوهش حاضر این است که آیا منابع اسلامی چنین ظرفیتی ایجاد کرده اند که به این ایستار سوگیرانه دامن زده شده باشد؟ در این میان، محمد بن جریر طبری (218-301ه.ق) و کتاب بزرگ وی، «تاریخ الامم والملوک» با نام مشهور «تاریخ طبری»، نقش غیرقابل انکاری در تاریخ نگاری اسلامی داشته است، چرا که مطالعه تحلیلی سیره پیامبر(ص) بدون استفاده و بررسی تاریخ طبری کاری ناتمام خواهد بود، به ویژه اینکه تاریخ طبری تعدادی از منابع با ارزش مفقود پیش از خود را نیز زنده نگاه داشته و بخش غیرقابل انکاری از اطلاعاتی که پیرامون پیامبر(ص) تا زمانه وی هنوز در دسترس بوده است را بازتاب می دهد. همچنین با تلاش برای ارائه اغلب روایت ها پیرامون یک واقعه، یکی از جامع ترین منابع تاریخ نگاری صدر اسلام به حساب می آید. چنین جایگاهی باعث شده تا تاریخ طبری نقش موثری در متون بعدی و طبیعتاً سهم بسزایی در شکل گیری انگاره هایی داشته باشد که درباره پیامبر اسلام(ص) بروز و ظهور یافته است. انگاره هایی که در طول تاریخ، مورد استناد گروه های مختلف قرار گرفته و بخشی از آن نیز در متون مستشرقان بازتاب یافته است. یکی از مهم ترین انگاره های سوگیرانه درباره پیامبر(ص)، روش ایشان در گسترش اسلام می باشد. تحقیق حاضر درصدد بوده تا میزان برجسته سازی خشونت به عنوان روش مورد استفاده پیامبر(ص) برای گسترش اسلام و به حاشیه راندن روش های دیگر ایشان همچون تبلیغ، آموزش، معاهده و جلب اعتماد را مورد بررسی قرار دهد. در این پژوهش برای روش های مسالمت آمیز و روش های سخت گیرانه، متغیرهای مستقلی مشخص شد. دعوت و تبلیغ کلامی و رفتار نیکو با مخالفان، از نخستین روش های مسالمت آمیز ایشان برای گسترش اسلام دانسته شده و در بخش روش های سختگیرانه، مواردی مانند نزاع، تهدید، جنگ، ترور، تبعید، کشتن اسیر و قصاص، بدون اینکه مورد بررسی سندی و محتوایی قرار گیرند، مورد تصریح قرار گرفته اند. این درحالی است که یافته های این تحقیق نشان داد که تاریخ طبری به شکل قابل توجهی جنگ، ترور، نزاع و خشونت را در زندگی ایشان برجسته ساخته و دعوت، آموزش و تبلیغ به صورت قابل توجهی به حاشیه رانده می شود.  

«إحداد» یا «حِداد» به معنای ترک خودآرایی زنان در دوران عده است. «عده» در فقه اسلامی به مدت زمانی گفته می شود که باید زنان پس از وفات شوهر یا طلاق سپری کرده و پس از آن اجازه ازدواج مجدد را خواهند داشت؛ لذا برخی از مذاهب، احداد را از توابع عده به شمار آورده اند. فقها درباره وجوب احداد اتفاق نظر دارند، اما در مورد احداد در عده طلاق اختلاف نظر دارند. پژوهش حاضر بر اساس روش توصیفی-تحلیلی به بررسی آرای فقهی درخصوص تأثیر عده طلاق بر حداد بانوان می پردازد. با استقرای آرای فقهی مشخص می شود که جمهور فقها احداد را در دوران عده طلاق لازم نمی دانند، درحالی که فقهای حنفی احداد را در دوران عده طلاق بائن (صغری، کبری، خلع و فسخ نکاح) نیز لازم دانسته اند. بنابراین، قول جمهور، طبق ظواهر نصوص و مقاصد شریعت، راجح به نظر می رسد. حنفیه احداد را بر زنان اهل کتاب، مجنون و صغیر لازم نمی دانند، درحالی که جمهور فقها به دلیل همسانی احکام نکاح و طلاق، قائل به وجوب احداد برای همه زنان بوده و با توجه به عدم تفاوت آثار نکاح و طلاق، قول جمهور راجح به نظر می رسد.

بُعد بینشی یکی از ابعاد وجودی انسان است که نقش بسزایی در رفتار وی دارد. یکی از کنش های انسانی متأثر از آگاهی، ازدواج و فرزندآوری است. بینش فطری انسان نقش مستقیم در این زمینه دارد. یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در میزان زاد و ولد در کنار مسائل مالی، نوع نگرش انسان است. سؤال اینکه رابطه بینش انسان با میل به فرزندآوری چگونه است؟ آیا اثر منفی داشته و مانع تکثیر نسل می شود یا اینکه تأثیرش مثبت بوده و موجب افزایش فرزندآوری می گردد؟ هدف تحقیق آَشنایی بیشتر مردم با دیدگاه قرآنی و بینش صحیح جهت تشویق آنان به فرزندآوری است. این مقاله با شیوه مطالعه اسنادی و روش پردازش توصیفی تحلیلی تفسیری به بررسی رابطه بُعد بینشی با میل به فرزندآوری در قرآن می پردازد. یافته های تحقیق حاکی است که در نگاه قرآن، انسان فطرتاً خدای خالق، مالک، رب و رازق را می شناسد. ضعف در این بینش بهانه ترک ازدواج، بی فرزندی یا تک فرزندی است. زشتی قتل در نظر انسان، گواه ناپسندی کم شدن جمعیت برای وی می باشد. کشتن فرزندان از روی جهل و با دلایل واهی مانند ترس از فقر است. تقویت بینش انسان در جلوگیری از کشتن اولاد مانند سقط جنین تأثیر فراوان دارد. ادامه حیات بشر در کره خاکی به ازدواج صحیح و فرزندآوری است و همجنس گرایی و حیوان فرزندی خلاف مقتضای عقل و دین است.

یُعدُّ الحدیث النبوی ناقلاً للسنه، وهو کأی خبرٍ آخر یحتمل الصدق والکذب؛ لذا فإن الاستفاده منه تحتاج إلى تقییم. ومن أجل توظیف سنه رسول الله صلى الله علیه وسلم المتجلیه فی آثار الحدیث لدى أهل السنه، واستخدام هذا التراث فی سیاق المناظرات العلمیه، یبدو من الضروری التمییز بین الصحیح والسقیم فی طرق إثبات العداله والضبط. والمعیار الأکثر شیوعاً وأهمیه لدى أهل السنه لتقییم الحدیث هو السند. ولإثبات صحه السند، یجب إثبات عداله الراوی. تتناول هذه المقاله، وفق المنهج الوصفی التحلیلی، تحلیل وتقییم وتصنیف الاستراتیجیات المقدمه من قبل أهل السنه لإثبات عداله رواه الحدیث. ومن بین الاستراتیجیات المقبوله فی هذا المجال: الاشتهار بالعداله حسب القراءه المشهوره، وفحص سلوک الراوی وکلامه من قبل معاصریه، وتصریح واحد أو اثنین من العادلین بعداله راوٍ واحد أو عده رواه. فی حین یمکن اعتبار روایه الشیخین عن الراوی، وروایه الأجلاء عن الراوی – حسب قراءه ابن بزّار وابن حبان –، واشتهار الراوی حسب تقریر ابن عبد البر، من بین الاستراتیجیات غیر المقبوله. وأخیراً، تم التطرق إلى تصنیف هذه الاستراتیجیات من حیث عمومیتها أو خصوصیتها، ومن حیث مبانیها الفلسفیه.

پیامبر اکرم’ در روایات متعدّدی با واژه «خلیفه» و مشابه آن مانند «وَلی» به معرّفی جانشینان خویش پرداخته اند. در مقاله «مفهوم پژوهی واژه خلیفه» به معنای این کلمه و مشابهات آن به صورت کامل پرداخته شد و امیر مؤمنان× به عنوان نخستین مصداق دوازده جانشین رسول خدا’ و صاحبِ مقام های ایشان معرّفی گردید. بحث های کلامی گسترده ای در توضیح روایات دارای «خلیفه» و مشابهاتش برای معرّفی مصداق های آن صورت گرفته، امّا همچنان مصادیق آن از طرف برخی عالمان سنّی انکار می شود. از این رو، تعیین دقیق همه مصادیق این واژه، برای دفاع از ولایت و امامت امامان دوازده گانه^ ضرورت دارد. خلیفه و کلمات مشابه آن، هرچند توسّط دانشمندان مورد ارزیابی قرار گرفته، امّا تاکنون با استفاده از گونه های ارتباطات معنایی کلمات با یکدیگر مثل تشابه، تحلیل نشده است. بررسی معنایی خلیفه و مشابهاتش از فواید مقاله حاضر شمرده شده و ساختار آن شامل یازده گفتار است که لغات مورد اشاره را در بر می گیرد.

مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به نقش، جایگاه و حدود عقل و نقل در شرح روایات توحیدی اصول کافی در سخنان علامه مجلسی و عملکرد او در استفاده از این دو منبع فهم دین می پردازد. روش وی در این موضع سه گونه است: وی در فهم مباحثی نظیر اثبات ذات خداوند و اوصاف کمالی او مانند علم، قدرت و حکمت قائل به روش عقلی است؛ در مباحثی همچون عینیت صفات با ذات و تنزه از جسمانیت، زمان و مکان، قائل به هر دو روش نقلی و عقلی است و در مباحثی نظیر حضوری یا حصولی بودن علم الهی و شبهات قضا و قدر صرفا روش نقلی را می پذیرد. تعریف ها و تبیین های ارائه شده از سوی او علاوه بر این که نظام مندی وی در روش عقلی و نقلی را بازگو می کند، ردی بر نظریاتی است که به نحو مطلق بر عقل گرایی او تاکید دارند و یا نقل گرای افراطیش خوانده اند.

در این مقاله با روش عمدتا توصیفی-تحلیلی به تبیین، تحلیل و ارزیابی پاسخ ملاصدرا به این مسئله می-پردازیم که با اعتقاد به اصل علیت و توحید افعالی چگونه می توان اختیاری بودن اعمال انسان را پذیرفت. ملاصدرا بر اساس اصل علیت و تعیّن علّی می پذیرد که اختیار به معنای «امکان» یا «صحتِ» فعل و ترک نیست اما معتقد است حضور ویژگی هایی در فاعل باعث می شود که او را مختار و فعل او را اختیاری بدانیم. بدین سان دیدگاه وی نوعی سازگاری جبر و اختیار است که در صورت بندی کلامی از آن به «مکتب وسط» تعبیر می شود. مهم ترین تبیین او درباره مسئله اختیار انسان این است که آدمی به عنوان خلیفه خداوند و آئینه تمام نمای اوصاف الهی، از همه کمالات الهی و از جمله علم، قدرت و اختیار برخودار است. این راه حل مبتنی بر اعتقاد به نمونه انگاری انسان با خداوند یا خداگونگی انسان است که در برخی آیات قرآن و روایات ریشه دارد. ملاصدرا در این تبیین تلاش نموده است تا مبانی و اصول هستی شناختی و انسان شناختی خود در مورد وحدت تشکیکی وجود و مقام جامع و خلافت الهی انسان را در سازگاری با متون دینی و دیدگاه عارفان برای حل مسئله به کار گیرد. در پایان به بیان انتقادات و پاسخ هائی که می توان در مورد روش ملاصدرا و محتوای نظریه او مطرح نمود، خواهیم پرداخت.

تصدی زنان در مناصب سیاسی- اجتماعی از مسائل اختلافی و بحث برانگیز میان فقهای مذاهب خمسه است. منصب مرجعیت تقلید نیز به عنوان یکی از مصادیق تصدی زنان، از این موارد مستثنی نبوده و همواره مخالفان و موافقانی داشته است. ضرورت تحقق عدالت ایجاب می نماید که چنانچه محذور شرعی در این زمینه موجود نباشد، زنانی که واجد شرائط لازم برای این منصب هستند از تصدی در این مقام محروم نشوند. این نوشتار با هدف پاسخ به این سوال اساسی که"آیا مرجعیت تقلید زنان در فقه اسلامی دارای محذور شرعی است؟" به روش توصیفی _تحلیلی، و با استناد به منابع معتبر فقهی، آراء و نظرات علما و فقهای اعصار گوناگون را نسبت به جایگاه و سهم زنان در منصب مرجعیت تقلید مورد بحث و بررسی قرارمی دهد. بررسی های صورت گرفته در این نوشتار حاکی از آن است که هیچ آیه و روایتی، صراحتاً مرجعیت تقلید زنان را منع نکرده است و ادله ای که تاکنون فقهاء در نفی مرجعیت زنان بدان استناد نموده اند، محل نقد است و قابل استناد نخواهد بود. افزون بر این، پذیرش مرجعیت تقلید زنان، با توجه به تسلط و درک عمیق تر آنان با مسائل و نیاز های خاص جامعه زنان، می تواند فوائد چشمگیری در حوزه فقه و پاسخگویی به نیاز های مقلدین به همراه داشته باشد.

في الفترات التاريخية المختلفة، كان هناك دائمًا أبطال دينيون و وطنيون عظّمهم الأدباء و المفکرون تعظيما و أشادوا بذکرهم في أعمالهم الفکرية و الأدبية. و قد جاوز بعض هذه الشخصيات العظيمة حدود الزمان و المكان و قد تم ذكرها كرمز للشجاعة و الفتوة و المقاومة و الإنسان المثالي في قصائد الشعراء. واحدة من هؤلاء الشخصيات اللواء الشهيد قاسم سليماني (1957-2019م)، و الذي قد أنشدت بعد استشهاده قصائد کثيرة حوله في إيران و البلدان العربية تكريما لشخصيته وجهوده الخالصة. في هذه المقالة بأسلوب وصفی و تحليلي قمنا بدراسة کيفية انعکاس شخصية هذا الشهيد في مرآة الشعر العربي الحديث. في نظرة عابرة يمکننا القول إن الشهيد سليمانی قد ظهر علی مسرح کلمات الشعراء کرمز للصمود والمقاومة والصحوة الإسلامية، وانتصار الدم علی السيف، و قدوة لإيجاد الوحدة بين المسلمين، و النضال مع الاستکبار و الإمبريالية والحماية عن المظلومين. وقد استدعاه کثير من الشعراء رمزا للبطولة و البسالة و القداسة و الإخلاص معا وشبهوه وقارنوه بالشخصيات الکبيرة و المؤثرة في صدر الإسلام والتراث الديني و استمدوا من روحه العظيمة لتحريک الهمم وتقوية جبهة المقاومة و إيقاظ الغافلين عن مصيرهم.

ادبیات همواره بستری برای واکاوی هویت انسانی و مسائل وجودی بوده است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، به بررسی وجوه اشتراک و تفاوت های میان رمان مسخ اثر فرانتس کافکا و دنیای قشنگ نو نوشته آلدوس هاکسلی پرداخته است. در این پژوهش، روش های بازنمایی چالش های اگزیستانسیال انسان مدرن مورد تحلیل قرار گرفته و عوامل روایی و مفهومی مؤثر در این دو اثر، بررسی شده است. همچنین مضامین اجتماعی و فلسفی موجود در این آثار، تحلیل شده و نقاط اشتراک میان پرداختن نویسندگان به دغدغه های اجتماعی و تأثیرات مدرنیسم، برجسته شده اند. نتایج این تحلیل نشان می دهد که نویسندگان با استفاده از شخصیت پردازی و روایت های نمادین، روند تحول بروکراسی داخلی به نظام های توتالیتاریسم کلی را که زاییده مدرنیسم جهانی است، به تصویر کشیده اند. این آثار افزون بر تمرکز بر بیگانگی، انزوای اجتماعی و تأثیر فناوری، زمینه ای را برای درک بهتر و کاهش چالش های وجودی انسان مدرن فراهم کرده اند. به کارگیری رویکرد تطبیقی در این تحلیل، امکان بررسی عمیق تر مضامین فلسفی و اجتماعی و شناخت تأثیرات مدرنیسم بر هویت انسانی را فراهم کرده است.

بحث ماهیت بالمعنی الاخص نداشتنِ خداوند ازجمله مباحث مهم در فلسفه ی اسلامی است که تأثیرات مهمی در مباحث الهیات بالمعنی الاخص همچون توحید الهی، معرفت به حضرت حق، بساطت ذات الهی، عدم وجود جنس مشترک میان واجب و ممکنات، و معلول نبودن واجب دارد. فلاسفه ی حکمت مشاء و حکمت متعالیه در دفاع از صرف الوجود بودن خداوند و نفی ماهیت از او ادله ی متعددی اقامه کرده اند. دراین میان، یکی از حکمای معاصر فلسفه ی اسلامی (غلامرضا فیاضی)، با نقد ادله ی مذکور و نیز اقامه ی ادله ی عقلی و نقلی، ماهیت داشتنِ خداوند را نتیجه گرفته است. تفسیر خاص وی از نحوه ی اعتباریت ماهیت در حکمت متعالیه نقش جدی در تبیین مدعای وی داشته است. این پژوهش، که به روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد اسنادی سامان یافته، می کوشد دیدگاه فیاضی را توصیف و درعین حال ارزیابی کند. نتیجه ی بررسی نشان خواهد داد که نقدهای وی به ادله ی حکما در باب ماهیت نداشتنِ خداوند وارد نیست و ادله ی عقلی و نقلی مورد ادعا در اثبات ماهیت برای خداوند تام نیست.