درخت حوزه‌های تخصصی

ناصرالدین شاه (1247-1313ق/1831-1896) چهارمین شاهِ سلسله قاجار در هندوستانِ متّحده (پیش از سال 1947) از محبوبیت برخوردار بود: شاهی تجدّدپسند که خواهان پیشرفت کشور است؛ در سفرهایش به اروپا مورد استقبالِ باشکوه شاهانِ اروپایی و ملکه انگلیس قرار گرفت؛ پس از برگشت از اروپا خطوطِ تلگراف و راه آهن ... را در کشورش راه اندازی کرد. با شنیدنِ خبرِ قتلِ ناصرالدین شاه، مردم هندوستان برایِ «شاه شهید» مجالس سوگواری برپا نمودند. مسافران/ زائرانِ هندوستانی که به ایران به زیارتِ حرم عبدالعظیم می رفتند، به مزارِ ناصرالدین شاه رفته و فاتحه می فرستادند. وقتی سه سفرنامه فرنگِ ناصرالدین شاه چاپ شد، به سرعت در هندوستان پُرخواننده شد و محبوبیت چند وجهی یافت: متنِ فارسیِ سفرنامه ها به شکل مصوّر بارها در هندوستان چاپ شد؛ در جایگاه فارسیِ معیاریِ معاصر در دبیرستان ها و دانشگاه هایِ هندوستان تدریس شد؛ برای رفعِ نیازِ دانش آموزان و دانشجویان واژه نامه فارسی اردو هم تدوین شد؛ بخشی هایی از سفرنامه اول به زبان اردو ترجمه شد.در این مقاله ابتدا به محبوبیتِ ناصرالدین شاه در هندوستانِ آن زمان اشاره شده است؛ سپس مشخصاتِ کاملِ برخی از نخستین چاپ هایِ سه سفرنامه فرنگِ ناصرالدین در هندوستان آورده شده است. در ادامه به گزیده هایِ این سفرنامه ها در کتاب هایِ درسیِ دبیرستان و دانشگاه هایِ هندوستان پرداخته شده است. در پایان مقاله، به کتابی به زبان اردو درباره مظفرالدین شاه در جایگاهِ شاه اصلاحگر و پسرِ ناصرالدین شاه پرداخته می شود.

در شرایط کنونی که جوامع دینی، به ویژه شیعیان، با فشارهای ناشی از جهانی شدن، عرفی شدن مناسک و بحران معنا مواجه اند، بازخوانی نقش مکان های حافظه ای همچون عتبات عالیات ضرورتی نظری و تمدنی به شمار می رود. مسئله اصلی این پژوهش بررسی این نکته است که چگونه عتبات عالیات می توانند در برابر فرسایش معنا و گسست های هویتی، به بازتولید هویت جمعی شیعه کمک کنند. پرسش محوری آن است که مناسک و زیارت در کربلا و نجف از چه طریق و در چه سطحی می توانند حافظه فرهنگی را فعال کرده و انسجام روانی، تداوم تاریخی و بازآفرینی روایت های هویتی را تقویت نمایند. روش تحقیق به کاررفته در این مقاله کیفی و تحلیلی است و با رویکرد توصیفی-مفهومی، از چهارچوب نظری حافظه فرهنگی یان آسمن، مفهوم مکان حافظه پیر نورا، و روایت هویتی پل ریکور بهره گرفته است. تحلیل اسناد تاریخی، متون نظری و شواهد آیینی، به ویژه مطالعه موردی آیین اربعین، امکان تبیین دقیق تری از جایگاه عتبات در فرایند انتقال معنا فراهم ساخته است. یافته ها نشان می دهد که عتبات عالیات نه تنها به عنوان مکان های حافظه محور، حافظه تاریخی شیعه را زنده نگه می دارند، بلکه از طریق بازآفرینی آیین ها، تولید احساس تعلق و ایجاد شبکه های همبستگی فراملی، به یکی از مهم ترین منابع هویت ساز در تمدن اسلامی بدل شده اند. این نتیجه بیانگر آن است که توجه به ظرفیت حافظه ای و تمدنی عتبات، می تواند در برابر تهدیدهای ناشی از عرفی سازی و کالایی سازی آیین ها، راهبردی برای پایداری هویت شیعی باشد.

بررسی دلایل و وجوه اعجاز قرآن، با عنوان روشن ترین و محکم ترین دلیل رسالت رسول خدا (ص)، ضروری است و پاسخی محکم در برابر شبهات مخالفان خواهد بود. اندیشمندان علوم قرآنی، چندین وجه برای اعجاز قرآن برشمرده اند که یکی از برجسته ترین وجوه اعجاز قرآن، اعجاز ادبی آن است. اعجاز بیانی یا ادبی، مشهورترین وجه از وجوه اعجاز قرآن، در سوره واقعه نمودی پررنگ دارد و نشان دهنده اوج فصاحت و بلاغت در این سوره است. جلوه این نوع اعجاز را در گزینش واژگان سوره مانند کلمه واقعه و ...، سبک و شیوه بیان بی نظیر این سوره و به کارگیری صنایع ادبی گوناگون، نظم آهنگ گوش نواز آن با تناسب آوایی و محتوای کلمات و آیات و نیز وحدت موضوعی پیرامون موضوع معاد می توان مشاهده نمود. به طورکلی وجود گونه های مختلف اعجاز در این سوره بویژه اعجاز بیانی، مهر تأیید دیگری بر وحیانی بودن قرآن و اثبات نزول آن از سوی خداوند قادر متعال بر پیامبر اکرم (ص) است.  

فرقه کرّامیّه توسط محمد بن کرّام سجستانی نیشابوری (۱۶۸-۲۵۵ق) در نیشابور بنیان نهاده شد و این فرقه نقش مهمی در مجادلات مذهبی خراسان ایفا کرد. با گسترش نفوذ کرّامیّه بزرگان این فرقه مورد حمایت حاکمان قرار گرفتند. این حمایت ها موجب شد که آنها برای دستیابی به قدرت ، وارد مجادله با دیگر فرق دینی نیشابور شوند. درپژوهش هایی که درباره کرّامیّه نگاشته شده، به نقش کرّامیّه در مجادلات مذهبی نیشابور و نیز و رابطه آن با مناسبات قدرت سیاسی ، به صورت مستقل نپرداخته است . این پژوهش با استفاده از منابع اصلی و روش توصیفی-تحلیلی، در پی پاسخ به این پرسش است که کرّامیّه چه نقشی در مجادلات مذهبی نیشابور داشته و این نقش چه نسبتی با ساختار قدرت سیاسی دارد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد پیشوایان کرّامیّه برای کسب منافع سیاسی، به تشدید مجادلات فرقه ای دامن می زدند و حاکمان حامی آنان نیز با پشتیبانی از این فرقه، در پی بهره برداری ابزاری از کرّامیان برای نیل به مشروعیت سیاسی و مقبولیت اجتماعی خود بودند.

علامه مجلسی(1037-1110ق) از عالمان نامدار عصر صفوی است که با قدرت قلم و میراث فکری خود نقشی ژرف و ماندگار در نظام مندکردن آموزه های اثنی عشری و تثبیت باورهای شیعی در ایران ایفا کرد. او، نه تنها در میدان فقه و حدیث بلکه در عرصه تاریخ نگاری مذهبی نیز، شخصیتی صاحب سبک است. کتاب جلاءالعیون از آثار شاخص اوست که در آن حیاتِ معصومان(ع) را با توجه به نیازهای دینی و فرهنگی زمانه خود روایت کرده است. این پژوهش با رویکرد معناکاوی به بررسی ارتباط میان تاریخ نگاری مجلسی در جلاءالعیون و بافت سیاسی -فرهنگی زمانه او می پردازد. نتایج تحقیق نشان می دهد که متن جلاءالعیون بر چهار مؤلفه استوار است: اثبات حقانیت امامت ائمه(ع)، غیریت سازی اهل سنت، تأکید بر بُعد عاطفی مصائب اهل بیت(ع) و نیز، مقام رضای اهل بیت(ع) بر قضای الهی در مصائب زندگی. علامه مجلسی از رهگذر این مؤلفه ها در پی تقویت گفتمان امامیه و تحکیم هویت شیعی در جامعه ایرانی بود؛ مؤلفه هایی که عمیقاً از شرایط تاریخی و فرهنگی عصر او تأثیر پذیرفته اند.

همه ادیان و مذاهب به وجود کرامت اولیا اذعان داشته و آن را امری شگرف می دانند که انجام آن به نیرویی فراحسی نیازمند است.تذکره الاولیاء عطار، کتابی است دینی و عرفانی که اساس آن بر نقل کرامات و خوارق عادات گذاشته شده است. بسیاری از کرامات عرفا در تذکره الاولیاء، از معجزات و قصص پیامبران در قرآن برساخته شده اند. به علاوه، شباهت هایی نیز میان کرامات آنان با سایر ادیان و باورهای دینی آن ها، از جمله مسیحیت و بودیسم، وجود دارد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل همانندی ها و ناهمخوانی هایی است که در حکایات عرفا در تذکره الاولیاء با معجزات انبیاء و کرامات اولیاء در قرآن و سایر باورهای دینی ادیان و آیین ها وجود دارد. حاصل پژوهش نشان می دهد هرچند به دلیل شرایط اقلیمی در کرامات عرفا تفاوت هایی با کرامات و معجزات قرآن دیده می شود، اما بن مایه آن ها مشترک است و مشابهت هایی میان اندیشه اصلی عرفا با آموزه های دینی سایر ادیان وجود دارد.

یکی از کارکردهای اصلی دولت مدرن «طرح توسعه» است. دولت ها می کوشند برای حفظ قدرت ملی و رفاه مردمان شان طرح توسعه را دنبال کنند که می تواند توسعه درون زا، برون زا یا ترکیبی باشد. در شرایطی خاص (مانند تحریم) دولت ها مجبورند توسعه درون زا را دنبال کنند. یکی از تجربه های توسعه درون زا طرح الگوی اقتصاد مقاومتی در ایران بوده است. در همین راستا، پرسش اصلی این مقاله معطوف این مسئله شده است که چگونه می توان الگوی نوآوری اجتماعی را برای تحقق اقتصاد مقاومتی به کار گرفت. فرضیه پژوهش این بوده که اقتصاد مقاومتی یکی از الگوهای توسعه درون زاست و از آنجا که نوآوری اجتماعی نیز بر ظرفیت های جامعه هدف متمرکز است، به کارگیری این الگو می تواند به تحقق بخشی از اهداف اقتصاد مقاومتی یاری برساند. یافته های تحقیق نشان داده است که نخست، اقتصاد مقاومتی در راستای توسعه درون زا قابل تئوریزه کردن است. دوم اینکه با توجه به ظرفیت های جامعه شناختی ایران، کاربست الگویی تلفیقی از نوآوری اجتماعی و سیاست گذاری عمومی می تواند موجب توسعه درون زا بر مبنای اقتصاد مقاومتی شود و در نهایت این رهیافت با ظرفیت های اکوسیستم اقتصادی اجتماعی ایران هم خوانی بالایی دارد. مقاله در نتیجه گیری به توصیه سیاستی رسیده و آن را برای سیاست گذاران تشریح کرده است. رویکرد مقاله توصیفی تحلیلی و روش جمع آوری داده ها کتابخانه ای و اسنادی بوده است.

إنّ الإتحاد بین المسلمین یُعدّ من أهمّ شعائر الدین الفطری، لأنّ الفطره تحب وحده الکلمه. فهذا المقال یهدف إلى بیان مقوّمات الوحده الإسلامیه وتعزیزها انطلاقاً من بعض القیم الإنسانیه المتجذّره فی فطره الإنسان، مع التأکید على أنّ الفطره الإلهیه تمثّل الأساس الأصیل للوحده، وتُسهم فی نفی مظاهر العنصریه والتمییز الطبقی بین البشر. ومن هنا، یُطرَح السؤال المحوری التالی: ما هی المقوّمات الفطریه للوحده الإسلامیه، وکیف یمکن تفعیلها وتقویتها من منظور الإمام علی(ع) فی نهج البلاغه؟ للإجابه عن هذا السؤال، اعتمد البحث على المنهج التحلیلی-الإجتماعی، حیث قام بتحلیل عدد من النصوص الوارده فی کتاب «نهج البلاغه» للإمام علی(ع)، وذلک ضمن إطار أنثروبولوجی فطری یُرکّز على خصائص الإنسان بوصفه کائناً اجتماعیاً یمیل بفطرته إلى التوحّد والتعاون مع الآخرین. وقد توصّل البحث إلى عدد من النتائج المهمّه، أبرزها أن هناک مجموعه من القیم الفطریه ألتی تشکّل الدعائم الأساسیه للوحده الإسلامیه، وهی: الحریه، والعقلانیه، والمدنیه، والعبودیه لله، والتعاطف، والتعاون. فهذه القیم لیست فقط مفاهیم أخلاقیه، بل هی جواهر إنسانیه أصیله أکّدتها النصوص الدینیه بالأخص کلام الإمام علی(ع) للوصول إلی الثقافه القرآنیه والحضاره العالمیه. کما أنّ هذه القیم تُسهم فی خلق أرضیه مشترکه بین المسلمین على إختلاف مذاهبهم، وتجعل من الوحده الإسلامیه مشروعاً واقعیاً وقابلاً للتطبیق. ومن جهه أخرى، بیّن البحث أن الوحده الإسلامیه لیست مجرّد مسأله دینیه فقط، بل هی ضروره مرکبه تجمع بین الشرعیه الدینیه، والمشروعیه العقلیه، والمقبولیه الإنسانیه. ومن هنا، فإن تفعیل هذه الوحده یحتاج إلى توظیف المناهج المستنده إلى العلوم الإجتماعیه والأخلاقیه، من أجل تعزیز المشترکات وتجاوز الخلافات الجزئیه أو الفقهیه ألتی غالباً ما تُضخَّم خارج سیاقها. فی هذا السیاق، یقدّم البحث معیارین أساسیین لإستخراج وتفعیل هذه القیم الفطریه: أولاً: التحلیل المفهومی- الفلسفی ضمن إطار الأنثروبولوجیا الفطریه الإسلامیه، حیث یُنظر إلى الإنسان ککائن فطری، مختار، عقلانی، میّال إلى الإجتماع، وموجّه بطبعه نحو الإیمان والبحث عن الله تعالی. هذا التصوّر مستلهم من المبادئ القرآنیه، ومؤکَّد فی أقوال الإمام علی(ع) فی «نهج البلاغه»، خاصه فی ما یتعلق بطبیعه الإنسان ووظیفته الإجتماعیه. ثانیاً: الإستفاده من مکتسبات العلوم الإنسانیه المعاصره، مثل علم النفس، وعلم الإجتماع، وفلسفه الأخلاق، من أجل تطویر فهم أکثر شمولاً لدور الإنسان کفاعل اجتماعی یسعى إلى بناء علاقات قائمه على التفاهم، والتعاطف، والتعاون، وکلّها من القیم الأساسیه للوحده. فالوحده الإسلامیه، من منظور الإمام علی(ع)، لیست شعیره دینیه فقط، بل مشروع حضاری شامل یتطلّب وعیاً فطریاً، وسعیاً عقلانیاً، وتعاوناً إنسانیاً، وهو السبیل الأمثل لمواجهه التحدیات المعاصره بروح جماعیه موحَّده تقوم على الحوار، والإحترام المتبادل، ونبذ التکفیر والفرقه. معنی الحریه متمثل فی نفی سلطه الطاغوت، لأنّ الکفار لا سبیل لهم علی المؤمنین، وهذه تحتاج إلی الحریه ألتی تؤدّی إلی الوحده الإسلامیه. إنّ الحریه الشخصیه إذا بُنیت على أُسسٍ أخلاقیه، فإنّها تُهَیِّئُ الإنسان للتعامل مع الآخرین بروح التصالح والمودّه. وکذلک الإجتماع بحریته یصل إلی الوحده الوطنیه ویختار منافعه ومصالحه فی بلده. وبالتالی، إذا رفضت جمیعُ البلدانِ الإسلامیهِ سلطهَ الطاغوتِ والأعداء بحریّتها، واجتمعت على کلمهِ التوحید، فإنها تنالُ الفوزَ والسعاده. والتفکّر من التعالیم الدینیه ألتی تجنّب الإنسان الأعمالَ الوهمیه والسخیفه، وتهدیه إلى العلم والثقافه. فکلّ هذه الأمور تمیل بالإنسان إلى الوحده، أمّا الجهل والریب فهما یؤدیان إلى الخلاف والفرقه. المدنیّه بالطبع تعنی أنّ الإنسان مجبولٌ على العیش مع الآخرین والتعاون معهم، وهی تُشکّل أساسًا فطریًا للوحده. فحین یدرک الإنسان حاجته المتعالیه إلى الإجتماع، یسعى إلى تحقیق الوحده الإسلامیه وتجاوز أسباب التفرقه. والعبودیه لله تُرسّخ مبدأ التوحید ألذی یجمع المسلمین تحت رایه واحده، وتُحرّرهم من الإنقسام الناتج عن الولاءات البشریه. فهی أساس للتماسک الروحی والإجتماعی فی الأمه الإسلامیه. التعاطف یُنمی مشاعر الأخوه والمحبّه بین أفراد الأمه، ویُقلل من الصراعات والنزاعات. فهو یُعدّ عنصراً أساسیاً فی تحقیق الوحده الإسلامیه عبر تعزیز التفاهم والتکافل. التعاون یُعزّز العمل الجماعی ویُوحّد الجهود نحو الأهداف المشترکه، مما یُقوّی روابط الأمه. وبه تُبنى وحده إسلامیه متینه تقوم على التکامل لا التنازع. أن مقاربه الإمام علی(ع) لوحده الأمه تمثل مشروعًا حضاریًا یقوم على أسس فکریه وعقائدیه وإنسانیه مترابطه، ویُعَدُّ نموذجًا عملیًا یُمکن للأمه الإسلامیه استلهامه فی ظل التحدیات المعاصره التی تهدّد کیانها ووحدتها.

با توجه به رواج ایده های سکولاریستی از تربیت مسئله نوشتار حاضر بازتأمل درباره یکی از مبانی ارزش شناختی «تربیت سکولار» است که اخلاق را بر فقه تقدم می بخشد و «اخلاقی شدن جامعه» را به جای «فقهی شدن جامعه» تجویز می کند و با طرح دوگانه «اخلاقی شدن تربیت» یا «فقهی / دینی شدن تربیت» به اولی فتوا می دهد. روش تحقیق، روش توصیفی، تبیینی و انتقادی است. در مقام توصیف و تبیین دیدگاه مذکور این نتایج حاصل شد: روند پرشتاب سکولاریزاسیون تربیت و مدرسه و برنامه درسی به این گونه بوده که به جای «تربیت دینی»، «تربیت اخلاقی» پیشنهاد شد و سپس به جای «تربیت اخلاقی»، «تربیت معنوی» جایگزین شد. در همین مجال از روایت های سکولار، یعنی «تربیت دینیِ سکولار»، «تربیت اخلاقیِ سکولار» و «تربیت معنوی سکولار» رونمایی می شد. اندیشه سکولار و تفسیر این دنیایی از دین در جامعه ایران را جریان روشنفکری دینی نمایندگی می کرده و آنان مدعای خود را در تقدم اخلاق بر فقه به دیدگاه «دنیوی بودن فقه»ِ غزالی مستند کرده اند. نوشتار حاضر در بخش سنجش و ارزیابی دیدگاه فوق، ضمن وارد کردن هفت نقد به این نتیجه رسید که «تربیت سکولار» از آن جهت که بر مبنای ارزش شناسانه تقدم اخلاق بر فقه و ساخت دوگانه «اخلاقی شدن تربیت» یا «فقهی شدن تربیت» استوار است، مخدوش می باشد؛ خصوصاً اینکه استناد به دیدگاه غزالی اولاً نادرست و سوگیرانه و بدون لحاظ کردن دیدگاه جامع ابوحامد بوده؛ ثانیاً استنتاج سکولاریزم اخلاقی از دیدگاه «دنیوی بودن فقه» در اندیشه غزالی، نوعی بهره برداری غیرمنطقی بوده است.

این پژوهش به تحلیل پارادوکس کلامی در آیه ۲۱۴ سوره بقره می پردازد: چگونه رسول(ص) و مؤمنان، در اوج ابتلاء به نقطه ای از «زلزله ایمانی» می رسند که فریاد استغاثه ﴿مَتَی نَصرُ ٱللَّهِ﴾ سر می دهند؟ این مقاله با فراتر رفتن از الگوی تفسیری رایج و خطی «صبر-پاداش»، استدلال می کند که کلید حل این تنش، در تحلیل کارکرد حرف «حَتَّی» نهفته است. پژوهش حاضر با اتخاذ روش «تحلیل محتوای کیفی» و رویکرد «تحلیل نحوی-کلامی»، به پیوند نظام مند میان یافته های نحویان کلاسیک و مباحث کلامی-تفسیری می پردازد . یافته های تحقیق نشان می دهد که «حَتَّی» در قرائت نصب (به مثابه حرف غایت)، صرفاً یک رابط زمانی نیست؛ بلکه لحظه استغاثه را نه نشانه ضعف، بلکه غایت و نهایتِ هدفمند و منطقیِ فرآیند ابتلاء معرفی می کند. بر این اساس، این پژوهش یک مدل فرآیندی سه وجهی (ابتلاء-استغاثه-نصر) را صورت بندی می کند که در آن، ابتلاء به طور قهری به نقطه انقطاع و نیاز محض انسانی منتهی می شود و همین نقطه اوج بحران، شرط کیفی و وجودی برای تحقق «نصر قریب» می گردد. این مدل، نسبت میان رنج و پیروزی را از یک رابطه استحقاقی به یک فرآیند تکاملی بازتعریف می کند.

یکی از سنن مهم عیسوی (ع) و ارکان تصوف اسلامی آموزه سیاحت است که با وجود تلاش های انجام گرفته از سوی محققان، به نظر می رسد هنوز تعریف دقیقی از آن در دست نیست. این نقصان در برخی از کتب و آثار مرتبط، نه تنها موجب خلط سیاحت لغوی و دیگر مفاهیم متقاربش با آموزه مزبور گردیده، که حتی مؤلفانی را به سوء برداشت در حوزه فهم برخی آیات و روایات مبتلا نموده است. با نظر به چنین چالشی، پژوهش حاضر در نخستین گام تلاش کرده است تا توجه تفصیلی مخاطب را به ضرورت بازتعریف این آموزه جلب کند. آنگاه ضمن بهره گیری از منابع قرآنی و روایی و عرفانی، با ابزار گردآوری کتابخانه ای استنادی و روش توصیفی تحلیلی، به اهداف و دیگر مؤلفه های هویتی سیاحت مصطلح دست یابد و پیرو آن تعریف مستندی از آن پیشنهاد دهد و در انتها نیز به برخی از نشانه های تمایزش با سیاحت لغوی بپردازد. یافته ها حاکی از آن است که اولاً سیاحت اصطلاحی، واجد ویژگی های استمرار، هدفمندی، ریاضت، روانه شدن در زمین و آموزه عبادی بودن است. ثانیاً بایستی در راستای تمییز چنین سیاحتی از نوع لغوی اش، افزون بر بهره مندی از بافتار و زمینه و قرائن حالیه متن موردنظر، به حضور الفاظی همراه با کلمه سیاحت، چون واژگان دالّ بر اهداف متعالی، نیت، صحّت، بطلان، استحسان، تقرّب، تسلیم و رضا، ریاضت و اذن اولیا التفاتی تامّ داشت.

عصر حیات امام حسن عسکری(ع) همراه با ایجاد محدودیت و خفقان از جانب خلفای عباسی، همچنین ایجاد انحراف توسط مدعیان دروغین بوده که یکی از موارد آن، ادعای امامت جعفر بن علی فرزند امام هادی(ع) است. با توجه به انتساب نَسَبی جعفر به ائمه و زمینه ایجاد انحراف در جامعه اسلامی و جریان شیعی، بایستی دانست که امام حسن عسکری(ع) چگونه به مواجهه با این انحراف پرداختند. لذا مسئله پژوهش حاضر آن است که سبک مواجهه امام حسن عسکری(ع) با انحراف جعفر کذّاب چگونه بوده است؟ کشف این سبک به عنوان راهبرد اهل بیت(ع) موجب شناخت روش های مواجهه با جریان انحراف و بیانگر کارآمدی دین در مواجهه با معضلات جامعه بوده است که در دو جنبه اجرایی گردیده است. در جنبه نخست مواجهه غیر مستقیم، به صورت آشکارسازی عناصر منحرف در بستر سازمان وکالت، کادرسازی برای شبهه ستیزی در مقابل جعفر، کاربست علم غیب جهت بازنمایی جایگاه امام، موضع گیری در مقابل انحراف حامیان، تعیین مادر در جایگاه وصایت و تصریح به امامت حضرت مهدی(عج) بوده است؛ در جنبه دوم مواجهه مستقیم، به صورت بازنمایی گمراهی اعتقادی و رفتاری جعفر بوده است. در نتیجه مشخص گردید که از طرفی انتساب خانوادگی در مسیر امامت اولویت نبوده و بستگان غیرشاخص تایید نشدند، همچنین امام حسن عسکری(ع) همانند عنصری فعال در راستای زدودن انحراف از جامعه با موضع گیری در برابر انحراف و منحرفین به هدایت گری جامعه پرداختند.

ابن باجه در زمینه انسان شناسی از فیلسوفان یونان به طور مشخص. افلاطون و از فلاسفه اسلامی از فارابی تأثیر گرفته است. یکی از مسائل انسان شناسی فلسفی ابن باجه رابطه انسان و خدا است. در این نوشتار با روش توص.یفی تحلیلی و تطبیقی، تأثیرپذیری ابن باجه از افلاطون و فارابی در رابطه انسان و خدا را بررسی می کنیم و در پی پاسخ به این پرسش هستیم که ابن باجه در این مسئله از افلاطون و فارابی چه تأثیراتی گرفته است. همچنین، این یافته ها دست به دست آمد که ابن باجه در رساله اتصال فی عقل فعال در بحث از مراتب انسانی از افلاطون تأثیر گرفته و در مسئله اتصال به عقل فعال و فیض از فارابی تأثیر پذیرفته است. درنهایت، به این نتیجه می رسیم که ارتباط انسان و خدا در ابن باجه و فارابی ازطریق اتصال به عقل فعال و دریافت موهبت و فیض و در افلاطون ازطریق دیالکتیک است.

علامه طباطبائی در حل تناقض ظاهری آزادی انسان با جبر علیت، بر ملاک امکان بالقیاس تأکید دارد که بر اساس آن، از نسبت معلول با چیزی غیر از علت تامه، ضرورت برنمی خیزد و قاعده علیت، هیچ گونه ناسازوارگی با آزادی انسان ندارد. در میان سازوارانگاران معاصر، عده ای ملاک علامه را ناکافی می دانند. آیت الله سبحانی و برخی دیگر از همفکران ایشان از منتقدان اصلی این دیدگاه هستند و معتقدند ملاک علامه، جامع موجودات غیرمختار و مانع بسائط مختار است؛ چراکه امکان مقایسه پدیده غیرمختار با علت غیرتامه وجود دارد، پس اختیار هست، اما در بسائط مختار به دلیل بساطت، امکان این مقایسه نیست، پس اختیار نیست. دیگر آنکه مسئله اصلی در ناسازوارگی، ناظر به علت تامه است و توضیحات علامه، خروج از محل نزاع خواهد بود. با تحلیل دیدگاه علامه، فاعل مختار پیش از مرتبه ضرورت، اختیار دارد و موجودات غیرمختار در این مجال، سالبه به انتفاء موضوع اند. همچنین، ملاک اختیار، امکان است و این ملاک در بسائط ممکن نیز جاری است. دیگر آنکه اختیار، مرحله پیشین علت تامه و وجوب شیء است و وقتی شیء با اختیار، واجب و تامه شده، با اختیاری بودن آن، منافات نخواهد داشت.

ادبیات با قوای عاطفی و عالم درونی انسان سروکار دارد و ممکن است در برخی موارد به رفع مشکلات روحی و تقویت تعادل روانی افراد کمک کند. از این رو، تحلیل صحیح اثر ادبی می تواند به درک بهتر وجود و ماهیت نویسنده کمک کند. در این مقاله، به بررسی شخصیت قهرمان داستان بر اساس نظریه کارن هورنای در رمان خانه ی ادریسی ها پرداخته شد. هورنای، به عنوان متخصص تجدیدنظرطلب روان کاوی فرویدی، مفاهیم نظریه فروید را یا تکمیل کرده یا در آن ها تجدیدنظر کرده است. دیدگاه هورنای در مورد شخصیت، به ویژه نظریه های او درباره تیپ های شخصیتی، بازتابی از تجربیات شخصی اوست. هورنای بر این باور است که روش ها و ترفندهایی که افراد برای محافظت از خود به کار می برند، منجر به شکل گیری سه تیپ شخصیتی اصلی می شود: مهرطلب، برتری طلب، و عزلت گزین. این نظریه به ما کمک می کند تا با تحلیل دقیق تر شخصیت های داستان، به درک عمیق تری از ویژگی ها و انگیزه های آنان دست یابیم. نتایج حاکی از آن است که در رمان «خانه ی ادریسی ها»، وهاب شخصیتی عزلت طلب و مهرطلب است که به دنبال آرامش درونی و جلب محبت دیگران است. لقا مهرطلبی است که با مهربانی و دلسوزی به دنبال جلب توجه و محبت دیگران است و به راحتی از دستورات پیروی می کند. خانم ادریسی ترکیبی از مهرطلبی و برتری طلبی دارد و همواره تلاش می کند تا به دیگران کمک کند و در عین حال قدرت و مقام خود را حفظ کند. شوکت برتری طلب منتقمی است که با خشم و رفتار تحقیرآمیز، تلاش می کند تا برتری و قدرت خود را حفظ کند و دیگران را به عنوان وسیله ای برای اهداف خود می بیند.

در این پژوهش به بررسی جایگاه امر الهی (شریعت) به عنوان بنیان برای شکل گیری اخلاق در آثار خواجه عبدالله انصاری پرداخته شده است. با توجه به اهمیت و ضرورت مسئله، اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی افراد از جمله موضوعات کلیدی در عرفان اسلامی است و فهم صحیح آن می تواند به تقویت سلوک عرفانی کمک کند. سوال اصلی این پژوهش این است که چگونه خواجه عبدالله انصاری به ارتباط میان شریعت و اخلاق پرداخته و این ارتباط چه تأثیری بر سلوک عرفانی دارد؟ برای پاسخ به این سوال، از روش تحلیل متن و تبیین مفاهیم عرفانی در آثار خواجه استفاده شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که خواجه عبدالله انصاری به سه عنصر اصلی علم به شریعت، جود در بذل معروف و صبر برای دستیابی به حسن خلق تأکید دارد و بر این باور است که تنها با درک صحیح از شریعت و اعمال نیک می توان به حقیقت الهی نزدیک شد. همچنین، او مفاهیم معرفت حق، تطهیر فکر و حسن سلوک را به عنوان پایه های سلوک عرفانی معرفی می کند. در نهایت، این پژوهش نشان می دهد که عمل به احکام شریعت و اخلاق نیکو نه تنها در سلوک فردی مؤثر است بلکه به تحقق جامعه ای سالم و متعالی نیز منجر می شود.

پیش بینی حقّ مطالبه بهره ثمن در کنوانسیون بیع بین المللی کالا موسوم به کنوانسیون ۱۹۸۰ وین، موجب گردیده که بسیاری از کشورهای اسلامی از آن استقبال ننمایند. در مورد ایران اگرچه نمی توان گفت عدم پیوستن به آن به همین خاطر بوده چرا که قانونگذار ایرانی هنوز عطف توجه به آن ننموده تا معلوم شود چه موضعی دارد لیکن حاکمیّت شریعت اسلامی بر کشور از یک سو، و وجود قانون حرمت ربا در فقه امامیه از سوی دیگر، قانونگذار را با چالش عدم مشروعیّت مواجه می سازد. بدیهی است که در صورت انطباق بهره مورد نظر بر ربا، پیوستن به آن منتفی خواهد بود، لیکن بر اساس ادله ای که در مطالعه پیش رو مورد بررسی قرار می گیرد، می توان آن را از شمول ربا خارج انگاشت. گزاره هایی چون بهره به مثابه جبران کاهش ارزش ثمن، بهره به منزله جبران مالیّت تلف شده ثمن، بهره مسؤولیّتی مبتنی بر قاعده علی الید، فقدان مفهومی ربا نسبت به آن، و نظریه عدم حرمت ربای استنتاجی، اموری هستند که می توان بر مبنای آنها خروج از ربا را استنتاج کرد. پژوهش پیش رو با معرّفی اجمالی قلمرو بهره در کنوانسیون و نیز نگاهی کوتاه به ضابطه تعیین ، خروج آن را از شمول ربای ممنوع شرعی بر اساس مبانی مزبور، بررسی می نماید.

یکی از حقوق مسلم انسان بر اموالش، حق نقل وانتقال آن است. توانایی مالک نسبت به هر گونه تصرف در اموال در جملگی نظام های حقوقی به عنوان یک قاعده کلی، البته استثنائاتی دارد، موردپذیرش قرارگرفته است. در تحلیل این قاعده کلی، عمده توجه به حقوق مالی محدود است و وجود چنین سلطه مالکانه ای در حقوق غیر مادی با تردیدهایی روبروست. امکان نقل وانتقال حقوق غیر مادی و مالیت داشتن و نداشتن آنها با ابهاماتی روبروست. فلذا این نوشتار به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع اسنادی به بررسی حق شفعه و اینکه آیا قابلیت نقل وانتقال را دارد، پرداخته است که دستاوردهایی را به دنبال داشته است، ازجمله اینکه به این صورت که حق درصورتی که مالیت داشته باشد، می تواند منتقل شود که این امر برای حق شفعه ثابت شد. دیگر اینکه برای انتقال حق شفعه شرایطی مانند تحقق معامله بیع، اموال غیر منتقول بودن، وجود داشتن شراکت. اما در مورد اینکه حق شفعه قابلیت انتقال به غیر را دارد یا نه؟ دو قول وجود دارد که برخی قائل به این هستند که می تواند منتقل شود؛ زیرا هر حقی که مالیت داشته باشد، می تواند منتقل شود در مقابل برخی دیگر قائل به عدم انتقال حق شفعه به غیر هستند که برای اثبات مدعای خود دلایلی را ذکر می کنند. این قول دارای قوت است.

مشارکت شهروندان در تامین امنیت محله ها و پیشگیری از جرم علاوه بر کاهش هزینه های دولت, سبب تعامل بیشترش شهروندان با پلیس محله محور خواهد بود. موضوعات حیاتی پیش روی پلیس همراه با ضرورت تحول در اصول کلی و شیوه خدمت (پلیس محله محور), تحول در ابزار و وسائل انجام وظیفه (فناوری) و تغییر در انتظارات جامعه از عملکرد پلیس (ضرورت حرفه ای شدن و پاسخگو بودن), معیارهای جدیدی را برای تحلیل, برنامه ریزی و تصمیم سازی پلیس دیکته می کند. همراه با تغییرات جوامع, سازمان های متولی نظم و امنیت نیز در طی قرون و از زمان تکوین اولیه این سازمان ها, در فلسفه, هدف, راهبرد, تاکتیک و ساختار دچار تحول و تغییرات اساسی شده اند. این مساله در نیروی پلیس به جهت داشتن بیشترین تعامل با مردم و سایر نهادهای اجتماعی از اهمیت بیشتری برخوردار است. در مقاله حاضر در صدد آن هستیم که با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی نقش پلیس محله محور در پیشگیری از جرم بپردازیم.

یکی از مسائل مبتلا به در پرونده های جنایی این است که با ایراد زخم و جراحت ناشی از ترومای مغزی، عقل نیز زائل می گردد. در خصوص میزان دیه چنین جنایاتی، میان مواد قانونی تعارض وجود دارد. از طرفی ماده546 قانون مجازات-اسلامی، رأی به تداخل دو دیه را حکم می کند و از طرف دیگر ماده 678 همان قانون نظر به عدم تداخل دیات را وجیه می نماید، که مواد 541، 543 و 544 نیز یارای حکم اخیر است. از آنجائیکه بخش دیات قانون مجازات اسلامی از فقه اقتباس شده است، از باب پاسخ به پرسش با مراجعه به منابع فقهی روشن شد که مسأله از دیدگاه فقیهان نیز محل اختلاف است. گروهی مستند به اصل عدم تداخل، نظر به عدم تداخل دو دیه دارند و برخی نیز قول به تداخل دیات را برگزیده اند. نگارندگان با مراجعه کتابخانه ای به ادله ناظر بر مسأله و رویکرد توصیفی-تحلیلی به این نتیجه رسیدند که هر یک از جنایات وارد بر عضو و منفعت، سببی مستقل در اشتغال ذمه فرد جنایتکار بوده و در نتیجه، هر کدام، دیه مشخصی در پی دارد و تداخلی بین شان صورت نمی گیرد. شهرت عملی فقها، اجماعات منقول و نیز معتبره ابراهیم بن عمر، صحت این دیدگاه را پشتیبانی می کند. هم چنین روشن شد که فراز ابتدایی روایت ابوعبیده به جهت إعراض قاطبه ی فقیهان قابلیت استناد را ندارد و علاوه بر این، با اصل عدم تداخل دیات و روایت ابراهیم بن عمر، در تعارض است که با تبعیض در حجیت روایت ابوعبیده، قابل رفع است. مبتنی بر نتیجه ی اتخاذی، پیشنهادهای متقنی برای مقنن ارائه شد.