ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۶٬۶۰۱ تا ۶٬۶۲۰ مورد از کل ۸۳٬۶۱۷ مورد.
۶۶۰۱.

بررسی و تحلیل اصول حاکم بر عقل و نقش آن در بهزیستی روانی از منظر امام علی (ع)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۶۰
عقل، به عنوان یکی از برجسته ترین موهبت های الهی، نقش محوری در تحقق بهزیستی روانی ایفا می کند. عقل توانایی تمییز بین خیر و شر را فراهم می آورد و انسان را در جهت اتخاذ تصمیم های آگاهانه و منطقی هدایت می کند. قرآن کریم و روایات ائمه معصومین (ع) با تأکیدات مکرر بر جایگاه رفیع عقل، ضرورت بهره گیری از آن به منظور درک عمیق تر حقایق و دستیابی به شناخت صحیح را گوشزد کرده اند. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی، به بررسی اصول حاکم بر عقل و نقش آن در بهزیستی روانی از منظر امام علی (ع) می پردازد. در این راستا، پس از تحلیل مفاهیمی همچون «عقل» و «بهزیستی روانی»، اصول بنیادین حاکم بر عقل ازجمله تفکر، علم، تجربه و کاوشگری مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه، نقش های کلیدی عقل در دستیابی به بهزیستی روانی، نظیر حقیقت جویی، هدایت، کشف مجهولات، اعتدال، ایجاد الفت و مدیریت خود تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که عقل، به عنوان محوری ترین عامل در ایجاد رضایت و بهزیستی روانی، از طریق مکانیسم های شناختی و اخلاقی، نقش بسزایی در تحقق این امر ایفا می کند. این مطالعه بر اهمیت عقل به عنوان ابزاری راهبردی در جهت دهی به رفتارها و نگرش های فردی و اجتماعی برای دستیابی به بهزیستی روانی پایدار، تأکید دارد.
۶۶۰۲.

قدرت سیاسی و تحول هویت شهری قاهره در عصر ایوبی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۳ تعداد دانلود : ۱۳۷
با روی کار آمدن صلاح الدین ایوبی در 567 دوران تاریخی جدید و متفاوتی در تاریخ شهر قاهره آغاز شد. در آن دوره قاهره پایتخت دولت جدید حاکم بر مصر شد اما بافتار شهری آن تحت تأثیر سیاست های ایوبیان اعم از توسعه شهری و تغییر بافتار اجتماعی و مذهبی آن، دگرگون شد و از شهری فاطمی اسماعیلی به شهری سنی ایوبی تغییر یافت. از این رو، این سؤال مطرح می شود که در دوره ایوبیان (567-648) چگونه هویت تاریخی شهر قاهره تحول یافت؟ بنابر یافته های این پژوهش که با اتکاء بر روش شهر پژوهی تاریخی و با تأکید بر سه عنصر قدرت سیاسی، گستره جغرافیایی و هویت اجتماعی فرهنگی به انجام رسیده، قاهره در دوره ایوبیان در اثر اراده و قدرت سیاسی در سه بُعدِ توسعه عمرانی جغرافیایی، ساختار اجتماعی و بافتار فرهنگی دچار تغییر و تحول بنیادین شد. علاوه بر تخریب و از میان بردن مظاهر تمدنی و فرهنگی عصر فاطمی، قلعه الجبل بر روی کوه المقطّم ساخته شد و به جای قاهره فاطمی مرکز اداری و سیاسی شهر شد. همچنین، با بنای سور صلاح الدین، قاهره بزرگ ایجاد شد که مشتمل بر قاهره فاطمی، فسطاط، قطائع و قلعه الجبل بود. همچنین با حمایت حاکمان ایوبی مدارس متعددی در قاهره تأسیس و این شهر مرکز فرهنگی اهل سنت شد.
۶۶۰۳.

بررسی معیار فعل اخلاقی از دیدگاه آیه اللّه سید علی خامنه ای (مُد ظِلّه العالی)(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۴ تعداد دانلود : ۱۳۸
به جهت تنظیم نظامات موجود در جامعه، شایسته است که نظریه اخلاقی بنیادینی بر مبنای نظام فکری رهبر معظم انقلاب، به عنوان راهبر جامعه تعریف شود. با بررسی بیانات، نامه ها، پیام ها و دیگر منشورات موجود از مقام معظم رهبری ناظر به اخلاق، به عنوان منابع این تحقیق، به این نکته پی می بریم که معیار اخلاقی از دیدگاه ایشان واجد ویژگی های متفاوت با معیارهای رایج اخلاق هنجاری است. تنوع و تکثر در معیار، متناسب با وُسع و توانمندی فاعل اخلاقی و همچنین وجود مراتب در معرفی معیار اخلاقی به مخاطبین، از جمله این ویژگی هاست. از دیدگاه معظّم له، هر کس متناسب با وسع و میزان رشد یافتگی اخلاقی خود، معیاری از معیارهای اخلاق هنجاری رایج را اخذ کرده و بر طبق آن عمل خواهد کرد. توصیه های اخلاقی متفاوت ایشان به صنوف گوناگون، از مویّدات این دیدگاه بوده و سبب تنوع در ارائه نسخه های اخلاقی در مقام برنامه ریزی و اداره جامعه خواهد شد.  
۶۶۰۴.

نسبت بین تبیین کارکردی و تبیین مبتنی بر مصالح و مفاسد در فقه(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷۰ تعداد دانلود : ۱۹۹
علم فقه در میان علوم دینی ظرفیت بسیاری در تحقق علوم دینی دارد، ازجمله این توانمندی ها که می تواند فقه را در جایگاه یک علم اجتماعی نشان دهد توانایی در تبیین پدیده های اجتماعی می باشد. به نظر می رسد می توان با توجه به ابتناء احکام بر مصالح و مفاسد و توجهی که در فقه به آثار احکام شده است؛ نوعی از تبیین را در فقه پیشنهاد داد. اما پرسشی که پیش می آید این است که تبیین مبتنی بر مصالح و مفاسد فقهی چه نسبتی با تبیین کارکردی پیدا می کند؟ در این نوشتار با استفاده از روش توصیفی و تحلیل داده های فقهی و علوم اجتماعی عدم امکان تناسب سازی این دو نوع تبیین بیان شده است؛ زیرا هم از جهات مبنایی و هم از جهت بنایی تفاوت بسیاری میان دو نوع از تبیین وجود دارد. به طوری که طبق رویکردهای کارکردی که برخاسته از فلسفه اثباتی اند؛ فقه به خاطر استفاده از منبع معرفتی وحی خارج از چارچوب علوم قرار می گیرد. از سوی دیگر فقه دارای ماهیتی انتقادی و پیشرو است، درحالی که نظریه های کارکردی پیش فرضی محافظه کارانه نسبت به جامعه دارند؛ بنابراین علی رغم شباهت های ظاهری بین این دو نوع از تبیین افتراقات بسیاری بین آن دو وجود دارد.
۶۶۰۵.

اخلاق عَلَوی در ادبیات تعلیمی کودک: نقد کتابِ تصویری نهج البلاغه برای کودکان (1402) بر اساس الگوی نظری نیکولایوا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۸۶
ادبیات تعلیمی کودک ریشه در آموزه های اخلاقی متون کهن دارد و برای بهروزیِ نوباوگان و بهبودِ رفتارِ آنان از ابزارهای گوناگونی همچون کتاب های تصویری بهره می گیرد. ماریا نیکولایوا، نظریه پردازِ برجسته ی روسی تبار، به پویایی روابط میان نشانه های شمایلی و قراردادی(تصاویر و واژگان) در کتاب های تصویری باور دارد. وی، برهم کنشِ این نشانه ها را مایه ی آفرینش های نو در پهنه ی فراخِ ادبیات کودک می داند. هدف از این پژوهش آن است که میزان هم پیوندیِ تصاویر با متن را در کتابِ تصویریِ نهج البلاغه برای کودکان (1402) بر اساس الگوی نظریِ نیکولایوا ارزیابی کند تا نقش این عناصر را در بازتاب اخلاق عَلَوی مشخص سازد. در این مقاله، تحلیل داده ها به روش آمارِ توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم افزار 25SPSS انجام شده است. میزان فراوانی و درصد وقوع آموزه های اخلاقی و شاخصه های هم پیوندی متن با تصویر بر مبنای آزمون خی دو محاسبه خواهند شد. یافته های این پژوهش نشان می دهند که در کتابِ تصویری نهج البلاغه برای کودکان(1402)، عنصرِ «بینش ها»، بسامد بالاتری نسبت به سایر وجوه اخلاقی دارد. در روابط تصاویر با متن نیز گونه ی «قرینه ای» درصد بیشتری را نسبت به گونه های «مکملی»،«افزایشی» و «تقابلی» نشان می دهد. اثر برگزیده نیازمند بازبینی برای افزایش پویایی روابط میان متن و تصویر در جهت آشنا سازی نسل نو با سیره عَلَوی است.
۶۶۰۶.

اجزاء از منظر آیت الله سبحانی (دامت برکاته)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۶۲
«اجـزا» از مباحـث دانـش اصـول و بـه معنـای بی‌نیـازی از تکـرار عمـل اسـت. مکلـف آن‌ گاه کـه بـه امـاره، امـر واقعـی یـا امـر اضطـراری یـا ظاهـری عمل ‌می کنـد و پس از آن کشـف خلاف می‌شـود با این پرسـش مواجـه می‌شـود کـه آیـا تکـرار عمـل لازم اسـت یـا نـه. فـراوان اتفـاق می‌افتـد کـه مکلـف بـه اصـل عملـی یـا دیـدگاه مجتهـدی عمـل می‌کنـد و آنـگاه آشـکار می‌شـود کـه واقعیـت بـر خلاف اصـل بـوده یـا دیـدگاه مجتهـد تغییـر می‌کنـد یـا مکلـف مرجعـش را تغییـر می‌دهـد کـه نظـر دیگـری دارد. در همـه ایـن مـوارد آیـا تکـرار عمـل از سـوی مکلـف لازم اسـت؟ اصولیـون در امـر واقعـی و اضطـراری قائـل بـه اجـزا هسـتند و در امـر ظاهـری فقط در اصـول، اجزا را پذیرفتـه و امـاره را مجـزی نمی‌داننـد؛ امـا آیـت‌الله سـبحانی در تمـام اقسـام قائـل بـه اجزاسـت و نظریـه ملازمـه عرفـی کـه دلیـل بـر اجـزا در برخـی مـوارد اسـت، از ابداعـات ایشـان می‌باشـد. بـا توجـه بـه اینکـه آیـت‌الله سـبحانی از مراجـع معظـم تقلیـد و از اسـاتید درس خـارج اصـول و فـرد شناخته شـده‌ای در ایـن علـم هسـتند و نیـز برخـی کتـب ایشـان در حوزه‌هـای علمیـه تدریـس می‌شـود، سـعی شـده اسـت دیـدگاه نهـایی ایشـان بـا نظـر بـه درس خـارج و تمـام کتـب ایشـان بـه شیـوه توصیفـی- تحلیلـی و بـا اسـتفاده از منابـع کتابخانـه‌ای و وبگاه‌هـای معتبـر تبییـن شـود.
۶۶۰۷.

ارزیابی نقش تقابلی خدمت به ولی خدا و دشمن خدا

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۹
امـام صـادق(ع) در روایتـی می‌فرماینـد: «مَن لَم یَمشِ فِی حاجَهِ وَلیِّ اللّهِ اُبتُلِیَ بِأَن یَمشِیَ فی حاجَهِ عَدُوِّ اللّهِ». ایـن روایـت بیان کننـده نوعـی ملازمـه اسـت؛ ملازمـه میـان اینکـه اگر فردی به دسـتور ولـی خـدا جامـه عمـل نپوشـاند، بـه ناچـار بـه پیروی خواسـته دشـمن خـدا دچـار می‌شـود. ایـن دسـت تلازمـات همـواره در طاعـت و معصیـت انسـان نقـش اساسـی دارد. حـال بایـد دیـد منـظور از ولـی خـدا و دشـمن خـدا در ایـن روایـت چیسـت؟ همچنیـن آیـا آثـار ایـن تلازم تکوینـی اسـت یـا جعلـی و اعتبـاری؟ بازخوانـی وقایـع تاریخـی گـواه روشـنی بـر صحـت رابطـه تقابلـی‌ای اسـت کـه امـام بیـان نموده‌انـد. تلازم در آیـات و روایـات را می‌تـوان بـه دو دسـته موافـق و مخالـف تقسیـم کـرد. فـراز مذکور از امـام صادق(ع) تلازم مخالـف و عکـس را بیـان مـی‌دارد و نـوع اثـری کـه در روایـت از تلازم بیـان شـده، اثر وضعی‌ اسـت . روش نویسـنده در بررسـی‌ها روش توصیفـی- تحلیلـی اسـت و از منابـع کتابخانـه‌ای بهـره بـرده اسـت.
۶۶۱۰.

بررسی تطبیقی تحلیلی میان دو رویکرد موجود در بیان هویت و چیستی دانش اصول فقه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۵۲
از دیربـاز بسیـاری از اندیشـمندان اسلامـی پیـش از ورود بـه مسـائل یـک دانـش و تشریـح مباحـث آن، بـه مباحـث بینشـی آن علـم می‌پرداختنـد. اهمیّـت پرداختـن بـه اهـداف بینشـی یـک علم، ایجاد بصیرت و شـناخت لازم نسـبت به آن دانش اسـت. ازاین‌رو در ابتدای بسیاری از علوم، اغلـب از تعریـف، موضـوع و غایـت آن بحـث شـده اسـت تـا هویـت آن علـم مشـخص شـود و از دیگـر علـوم تمایـز یابـد. دانـش اصـول فقـه نیـز از ایـن قاعـده مسـتثنی نیسـت و علمـای علـم اصـول ابتـدا از تعریـف، موضـوع و غایـت ایـن علـم بحـث کرده‌انـد. بـا بررسـی کتـب متقدمیـن و متأخریـن دانـش اصـول بـه دسـت می‌آیـد کـه دو رویکرد در تعاریف ایشـان از چیسـتی اصول فقه وجـود دارد و ازاین‌رو میـان تعاریـف، اخـتلاف نظـر اسـت. این تشـتّت اقوال باعث عـدم درک صحیح محـصّلان از هویت یکپارچـه دانـش اصـول می‌شـود. ازایـن‌رو در ایـن نوشـتار بـا روش توصیفـی ـ تحلیلـی، علاوه بـر ذکـر و تبییـن برخـی از تعاریـف صاحب‌نظـران متقـدم و متأخـر علـم اصـول، بـه اجماع‌سـازی میـان اقـوال و ارائـه تعریفـی مطلـوب از دانـش اصـول فقـه پرداختـه شـده اسـت تـا هویـت واحـد و یکپارچـه دانـش اصـول از میـان تعاریـف مختلـف آشـکار شـود.
۶۶۱۱.

تبیین مبانی فقهی شیخ فضل الله نوری در مواجهه با قانون اساسی مشروطه(مقاله ترویجی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۴۲
در تاریخ فقه سیاسی معاصر ایران، مواجهه شیخ فضل الله نوری با قانون اساسی مشروطه، نقطه کانونی بحث های عمیق و پرچالش بوده است، پژوهش حاضر به تبیین و تحلیل مبانی فقهی ایشان در مواجهه با قانون اساسی مشروطه می پردازد. چارچوب نظری این تحقیق بر محور حاکمیت مطلق شریعت الهی بنا شده است؛ شیخ هرگونه جعل قانون مستقل از شریعت توسط مجلس را مصداق بدعت در تشریع می دانست و آن را حرام و باطل می شمرد، از این رو با اصالت قانون گذاری بشری مخالف بود. ایشان براساس قاعده نفی سبیل مساوات مطلق را مغایر با برتری اسلام می پنداشت و آزادی را نیز مقید به ضوابط شرعی می کرد، تا از فساد و تضعیف دین جلوگیری شود. اوج این مبانی فقهی در اصرار شیخ بر نظارت استصوابی فقها بر مصوبات مجلس تجلی یافت که منجر به گنجانده شدن اصل دوم متمم قانون اساسی شد. این نظارت، تضمینی برای انطباق قوانین با شریعت و جلوگیری از سکولاریسم حقوقی بود. در نهایت، نگرانی شیخ از نفوذ استعمار و غرب زدگی به عنوان یک مفسده محتمله و تهدید برای هویت و استقلال اسلامی، استنباطات فقهی ایشان را تقویت می کرد. این تأثیر از طریق قواعدی چون دفع مفسده و جلب منفعت، حفظ شوکت مسلمین و سد ذریعه، موجب شدت عمل ایشان در برابر مفاهیم وارداتی شد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-فقهی و با ارجاع دقیق به منابع اصیل فقهی، تصویری جامع از ابعاد اجتهادی مواجهه شیخ فضل الله نوری با قانون اساسی مشروطه ارائه می دهد.
۶۶۱۲.

خوانش دوگانه «صغار» در آیه جزیه: واکاوی تقابلِ «منطق ارشادی-روانشناختی» و «منطق انقیاد-حقوقی» در سنت اسلامی(مقاله ترویجی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۵۷
مفهوم مناقشه برانگیز «صغار» در آیه ۲۹ سوره توبه، همواره نقطه کانونی در تعریف رابطه دولت اسلامی با اهل کتاب بوده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به واکاوی این مفهوم در سنت اسلامی می پردازد و این فرضیه را مطرح می کند که دوگانگی در تفسیر «صغار»، ریشه در دو پیش فرض کلامی- سیاسی متعارض دارد. یافته ها نشان می دهد که سنت اسلامی در فهم این واژه به دو راه اصلی منشعب شده است: منطق ارشادی- روانشناختی که «صغار» را ابزاری برای ایجاد فشار روانی و زمینه سازی برای دعوت به اسلام می داند؛ و منطق انقیاد-حقوقی که آن را به التزام به حاکمیت قانون و نظم عمومی فرو می کاهد. این مقاله با نقد هر دو جریان، نشان می دهد که خودِ متون اسلامی، ظرفیت عبور از این بن بست را از طریق یک خوانش سوم داراست: «صغار به مثابه کیفیتی پویا در قرارداد ذمه». این فهم جامع که از ترکیب دو اصل «اختیار پویای حاکم» و «ماهیت قراردادی ذمه» استنتاج می شود، «صغار» را از یک حکم ثابت به یک متغیر منعطف تبدیل می کند که توسط حاکم و براساس مصالح و شرایط، در طیفی از حداقل التزام حقوقی تا اعمال محدودیت های مشروع، تعیین می شود.
۶۶۱۳.

نظام سازی در اندیشه سیاسی شهید آیت الله سید محمد بهشتی (ره)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۴۲
آیت الله سید محمد بهشتی از جمله اندیشمندان معاصر اسلامی است که چند دهه از عمر خود را صرف تکوین نظام سازی و تشکیل نظام اسلامی نمود. او از چهره های کلیدی انقلاب اسلامی بود که نسبت به مسائلی چون سازمان دهی و نظام سازی حساسیت خاصی داشت. در این چارچوب، نوشتار حاضر در پی پاسخ دادن به این پرسش است که «جایگاه نظام سازی در اندیشه شهید بهشتی مبتنی بر چه پشتوانه سیاسی است؟». این امر مهم با توجه به آثار مکتوب و گفتارهای باقی مانده از وی با روش ترکیبی توصیفی تحلیلی مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت و این فرضیه نیز تقویت خواهد شد که «نظام سازی لازمه یک جامعه توسعه یافته است». یافته های پژوهش نشان می دهد که در منظومه فکری شهید بهشتی رسیدن به جامعه مطلوب بدون نظام سازی ممکن نیست. بنابراین ایشان برای سازمان دهی نظام مورد نظر به نکات کلیدی و مهمی همچون کار جمعی و تشکیلاتی، وحدت و همبستگی، آزادی، اهمیت دادن به مخالفان، اقلیت ها و منتقدان و نگاه به غرب و شرق توجه نشان داده و هرکدام را به صورت جامع تشریح کردند.
۶۶۱۴.

نقش یارمحمدخان کرمانشاهی در جنبش مشروطه خواهی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۵
انقلاب مشروطه ایران مرهون رجال و شخصیت های برجسته ای چون ستارخان، باقرخان و سردار اسعد است که در شهرهای تبریز و گیلان مردم را به حرکت درآوردند و اسباب پیروزی مشروطه خواهان را فراهم کردند. در این میان، شهرکرمانشاه به عنوان شهری پرجمعیت با ویژگی های مدنیت خاص آن زمان و داشتن طبقات مختلف روحانی و تجار و دیوانسالاری، نقشی فعال و تاثیرگذار در انقلاب مشروطه بر جای گذاشت. در کرمانشاه رهبری مشروطه خواهان را سردار یارمحمدخان کرمانشاهی برعهده گرفت. وی در حوادث مرتبط با مشروطه همچون شورش سالارالدوله به همراهی عشایر کرمانشاهان نقشی مهم ایفا کرد. بنابراین او به عنوان یکی از سرداران مهم مشروطه در پیوند با تحولات کرمانشاه جایگاه والایی دارد. جستار حاضر درصدد بررسی نقش و جایگاه یارمحمدخان در حوادث مشروطیت در کرمانشاه می باشد. این پژوهش به روش تاریخی با رویکرد توصیفی و با تکیه بر داده ها و منابع تاریخی صورت گرفته است. براساس یافته های پژوهش یارمحمد خان در جریان مقاومت مشروطه خواهان در تبریز همردیف ستارخان، در دسته بندی های احزاب سیاسی مشروطه و در مقابله با شاهزاده سالارالدوله در کرمانشاه حضور تاثیرگذاری داشت و از منتقدان اوضاع کشور و شیوه مدیریتی مشروطه خواهان در مجالس دوم و سوم و نیز حاکم منصوب مشروطه خواهان در کرمانشاه بود.
۶۶۱۵.

شیطان شناسی در روایات نبوی؛ بازتاب اندیشه کلامی گفتمان نص گرایی درباره ماهیت، توانمندی ها و محدودیت های ابلیس(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۳۹
مسأله شناخت ماهیت و ویژگی های ابلیس از مهم ترین مباحث در حوزه شیطان شناسی اسلامی است. این موضوع در روایات نبوی به تفصیل مورد توجه قرار گرفته و در اندیشه کلامی گفتمان نص گرایی بازتاب یافته است. پژوهش حاضر با هدف شناخت و تحلیل ماهیت و ویژگی های ابلیس با تکیه بر روایات پیامبر اکرم(ص) در منابع حدیثی معتبر فریقین انجام شده است. پرسش های اصلی عبارتند از: ماهیت وجودی ابلیس در روایات نبوی چگونه تبیین شده است؟ حدود قدرت و نفوذ ابلیس چیست؟ راهکارهای مقابله با او کدامند؟ فرضیه اصلی پژوهش این است که روایات نبوی، ابلیس را موجودی حقیقی با قدرت تأثیرگذاری بر انسان معرفی می کنند که علی رغم توانایی هایش، محدودیت های مشخصی دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی روایات در منابع حدیثی شیعه و سنی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد ابلیس پیش از عصیان، "حارث" نام داشته و قدرت نفوذ او از طریق وسوسه است، نه خلق و تکوین. مهم ترین راهکارهای مقابله با او، ذکر خدا، استغفار و اعمال صالح است. با توجه به اینکه گفتمان نص گرایی، فراتر از صرف نقل روایات، اصیل ترین مکتب کلامی در اسلام بوده و محدثان بزرگی چون بخاری و مسلم در اهل سنت و کلینی و صدوق در شیعه، دیدگاه های کلامی خود را در قالب کتب حدیثی ارائه کرده اند، یافته های این پژوهش را می توان بازتاب اندیشه های کلامی این مکتب درباره شیطان شناسی نیز دانست.
۶۶۱۶.

نقد محتوایی و ساختاری روایات مطلاق بودن امام حسن مجتبی (ع) با نظرداشتِ مقوله عصمت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۴۳
یکی از مهم ترین شبهاتی که درباره سیره امام حسن (ع) مطرح می شود و با مقوله عصمت زاویه دارد، انتساب مطلاق بودن به ایشان است؛ به این معنا که ایشان ازدواج ها و طلاق های متعددی داشته  که لقب مطلاق گرفته است. در این شبهات با استناد به روایات مطلاق بودن امام (ع)، شخصیت ایشان را لذت طلب و مشغول به زنان معرفی کرده اند. این پژوهش- که بدون پیشینه ای اخص است- با روش توصیفی- تحلیلی، از دو بُعد روایات مطلاق را نقد و رد نموده است: 1- ازنظر محتوایی و نقد متنی، این روایات معارض با عصمت امام حسن (ع) در قرآن و سنت قطعی است؛ آیات قرآن و روایات پیامبر اعظم (ص)، عصمت امام حسن (ع) و تنزیه ایشان از هرگونه خطا، گناه و امور مکروه را گواهی می دهند؛ علاوه بر این، آنچه از روایات مطلاق در منابع سنی و شیعه برمی آید این است که امام علی (ع) مردم را از تزویج دختران به امام حسن (ع) نهی می نماید درصورتی که این مسئله تعارض جدی با سیره و سنت امام علی (ع) در رابطه با عصمت امام حسن (ع) دارد. 2- ازلحاظ ساختاری، این روایات با نقد جدی مواجه هستند: پیشینه وضع روایات مطلاق در زمان منصور دوانیقی که با بنی الحسن دشمنی خاصی داشت؛ اختلاف جدی در نقل های تاریخی در مشخص کردن تعداد همسران امام حسن (ع) و عدم تطابق ازدواج های متعدد با تعداد فرزندان ایشان (ع)، از مهم ترین دلایل نقد و رد ساختاری این روایات هستند. نتیجه آنکه، روایات مطلاق به علت تعارض جدی با اصول قطعی قابل پذیرش نبوده و شخصیت امام حسن (ع) و سیره عصمت محور ایشان، منزه از این امور است.
۶۶۱۷.

ارزیابی روایات تفسیری آیه۱۱۴ طه توسط متکلمان،با تأکید بر دیدگاه سید مرتضی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۹
یکی از آیات بحث برانگیز قرآن کریم، آیه 114 طه است که پیامبر را از عجله به قرآن، پیش از پایان یافتن وحی آن نهی کرده است: «وَ لَا تَعْجَلْ بِالْقُرْءَانِ مِن قَبْلِ أَن یُقْضىَ إِلَیْکَ وَحْیُه». اگرچه دیدگاه مشهور و بیشتر مفسران مقصود آیه شریفه را نهی پیامبر از عجله در قرائت قرآن همراه با جبرئیل، و پیش از فراغت وی از نزول آیات وحی دانسته اند، اما در باره این آیه چهار دیدگاه دیگر نیز مطرح شده است. در این مقاله با روش تحلیل و توصیف به ارزیابی دیدگاههای مفسران و دیدگاه مشهور در تفسیر آیه شریفه پرداخته شده، و در نهایت دیدگاه سید مرتضی در تفسیر آیه یادشده، با توجه به همسویی آن با سیاق سوره طه و هماهنگی آن با غرض اصلی این سوره، تقویت و تکمیل شده است. مطابق دیدگاه سید مرتضی، آیه شریفه پیامبر را از درخواست نزول آیاتی از قرآن، پیش از آنکه مصلحت الهی نزول آن را اقتضا کند، بازداشته است. در باره قرآن مورد درخواست پیامبر، این نظر تقویت شده که موضوع آن ناظر به مسأله جانشینی پیامبر بوده است.
۶۶۱۸.

ارزیابی دلایل عقلی آیت الله جوادی آملی بر ساز گاری عدل الاهی با آیات خلود در عذاب(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۴۴
مسئله «خلود و جاودانگی عذاب» برخی از دوزخیان، از مباحث مهم تفسیری و کلامی است و همیشه مورد توجه و اهتمام اندیشمندان اسلامی بوده است. سؤال اساسی در مسئله مذکور، سازگاری آن با عدل الاهی است که آیا عذاب ابدی و نامحدود، برای ارتکاب اعمال خلاف «محدود» دنیایی، با عدل الاهی سازگار است؟ در این زمینه بین اندیشمندان اسلامی تفاوت دیدگاه وجود دارد. برخی از آنان، خلود و عذاب ابدی را با عدل الاهی ناسازگار دانسته و در نتیجه نظریه «انقطاع عذاب دوزخ» را برگزیده اند. برخی دیگر، خلود و عذاب ابدی را با عدل خدا منافی ندانسته و در نتیجه به خلود و دوام عذاب معتقد شده اند. آیت الله جوادی آملی ازجمله اندیشمندانی است که خلود و عذاب ابدی را با عدل خدا ناسازگار ندانسته و در زمینه تبیین خلود و دوام عذاب برای برخی از دوزخیان، دلایلی عقلانی ارائه کرده است. در این پژوهش، با روشِ تحلیلی-توصیفی، دلایل عقلی ایشان بر خلود و دوام عذاب، مورد ارزیابی و نقد قرار گرفته و بیان شده است که با این دلایل نمی توان خلود قرآنی را تبیین عقلانی و مسئله تعارض خلود با عدل الاهی را مرتفع کرد؛ اگرچه اصل ظهور آیات قرآن مبنی بر خلود و عذاب ابدی برای برخی از دوزخیان، قطعی و غیرقابل انکار است.
۶۶۱۹.

تأثیر نظریات کلامی بر تفسیر آیات توحید در مواجهه با چالش های الحادی معاصر: مطالعه موردی دیدگاه های فخر رازی و علامه طباطبائی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۴۳
در عصر حاضر، مواجهه با چالش های الحادی و شک گرایی، ضرورت بازاندیشی در مبانی کلامی و تفسیری توحید را بیش از پیش نمایان ساخته است. این پژوهش با هدف تبیین چگونگی تأثیر نظریات کلامی بر فهم و تبیین آیات توحید در مواجهه با مسائل روز، به بررسی تطبیقی دیدگاه های فخر رازی (در *مفاتیح الغیب*) و علامه طباطبائی (در *المیزان فی تفسیر القرآن*) می پردازد. روش تحقیق در این مطالعه، تحلیلی-توصیفی و تطبیقی است که با رویکرد کتابخانه ای و بررسی منابع دست اول انجام گرفته است. یافته های اصلی تحقیق نشان می دهد که رویکردهای کلامی متکلمان و مفسران، به ویژه در تبیین صفات الهی و براهین اثبات وجود خدا، تأثیر بسزایی در شکل گیری شیوه های تفسیری آیات توحید داشته است. در حالی که فخر رازی با مبانی کلامی اشعری و عقل گرایی خاص خود، تفسیری از توحید ارائه می دهد که بر دفاع از ذات و صفات الهی در برابر شبهات تأکید دارد، علامه طباطبائی با رویکرد فلسفی-عرفانی و بر مبنای توحید وجودی، تفسیری عمیق تر و جامع تر از آیات توحید عرضه می کند که قابلیت پاسخگویی به چالش های فکری نوین را داراست. این تفاوت ها در مواجهه با چالش های فکری معاصر، راهکارهای متفاوتی را برای تبیین و دفاع از توحید ارائه می دهد و زمینه ساز گفتمان های کلامی-تفسیری جدید در فضای فکری امروز است.
۶۶۲۰.

تحلیل هستی شناختی ولایت انسان بر اساس صمدیت الهی در اندیشه آیت الله جوادی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۴۲
صفت «الصَّمَد» در قرآن کریم ظرفیت معنایی گسترده ای دارد که نه صرفا وصفی توصیفی، بلکه بنیانِ هستی شناختی ولایت است. صمدیت به معنای بی نیازی مطلق، کمال و بساطت وجودی، و مقصودیت تامّ و مرجعِ تمام موجودات است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی به بررسی رابطه صمدیت الهی و ولایت انسان از منظر آیت الله جوادی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از منظر این حکیم متأله معاصر، ولایت الهی تجلی صمدیت خداوند در تدبیر و احاطه بر عالم است و ولایت انسان نیز زمانی معنا می یابد که او مظهر صمدیت گردد. از این رو صمدیت الهی به مثابه معیاری در ایجاد انسجام میان آیات قرآنی، برهان فلسفی و عرفان شهودی در تبیین ولایت در دو ساحت الهی و انسانی عمل نموده است. بدین ترتیب، صمدیت الهی هم منشأ ولایت الهی و هم معیار تحقق ولایت انسانی است. تحقق ولایت در انسان منوط به تجلی صمدیت در سه بعد بینشی، گرایشی و کنشی است. مراتب ولایت نیز تابع میزان تحقق «صمدیّت» در ساحت وجودی انسان است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان