درخت حوزه‌های تخصصی

آموزه تبرّک، به عنوان یکی از مفاهیم محوری در سنت اسلامی، همواره موردتوجه و تفسیرهای گوناگون قرارگرفته است. در این میان، دو دیدگاه متمایز از سوی شیخ صالح بن عبدالعزیز آل الشیخ و سید محمد بن علوی المالکی الحسنی، در فهم دامنه و مشروعیت این آموزه شکل گرفته است. این پژوهش با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی و با هدف بررسی تطبیقی آرای این دوعالم برجسته، به واکاوی مبانی، استدلال ها و نتایج دیدگاه های ایشان در خصوص تبرّک می پردازد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که درحالی که هر دو اندیشمند بر توحید و اجتناب از شرک در مسئله تبرّک تأکیددارند، در تعیین مصادیق مشروع آن اختلاف نظر اساسی دارند. شیخ صالح آل الشیخ، با تکیه بر اصل لزوم نص صریح و سیره متواتر، دایره تبرّک مشروع را محدود به ذات و آثار پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در زمان حیات ایشان می داند. در مقابل، سید محمد بن علوی المالکی الحسنی، با توجه به فهم گسترده تر از مفهوم توسل و اعتباربخشی به سیره عملی صحابه پس از وفات پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، دایره جواز تبرّک را شامل آثار ایشان، صالحان و اماکن متبرّکه نیز می داند، مشروط بر عدم اعتقاد به تأثیر استقلالی این وسائط.

در منابع حدیثی و تاریخی اسلامی، گروهی از صحابیان و یاران پیامبر اسلام (ص) و اهل بیت (ع) با عنوان «المبشرون بالجنّه» معرفی شده اند که برای آنان بشارت ورود به بهشت داده شده است. فهم دقیق و عمق معناشناسی این نوع احادیث، به ویژه از منظر اینکه بر چه اساسی و با چه انگیزه هایی این عنوان به افراد خاصی داده شده است، در مباحث اعتقادی، حدیثی و تفسیری اهمیت ویژه ای دارد. همچنین، شناخت الگوهای کلامی و عملی حاکم بر این احادیث، می تواند به کشف ضوابطی جهت فهم عمیق تر آنها کمک نماید. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تعلیلی، به بررسی محتوای این احادیث و الگوهای غیر صوری حاکم بر آنها پرداخته است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که هر یک از این الگوها دارای علل و انگیزه های خاص خود بوده اند که در بیشتر موارد، دارای ابعاد سیاسی و مذهبی بوده و به منظور تقویت و دفاع از گفتمان اقلیتی مردم مؤمن و پایبند به سنت و قرآن در برابر گفتمان غالب شکل گرفته اند. همچنین مشخص شد که در اعتبارسنجی و ارزیابی این نوع احادیث، تنها به مراجعات رجالی و مدح یا ذم شخصیت های یادشده بسنده نمی شود؛ بلکه لازم است الگوهای موجود در این اخبار در پس زمینه های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی زمانه خود مورد تحلیل قرار گیرند. همچنین، توجه به کارکردهای روان شناختی، تربیتی و اجتماعی این الگوها، نقش مهمی در درک عمیق تر محتوای آنها دارد.

مسئله نسبت میان تشبیه و تنزیه در توصیف خداوند، از بنیادی ترین و در عین حال مناقشه برانگیزترین مسائل در تاریخ علم کلام و تفسیر قرآن است. زبان قرآن، از یک سو مشتمل بر آیاتی است که با به کارگیری تعبیرات حسی و انسانی، نوعی تقرّب مفهومی میان خدا و مخاطب برقرار می کنند و از سوی دیگر، آیاتی را دربر دارد که به صراحت بر تنزیه مطلق ذات الهی از هرگونه مشابهت با مخلوقات تأکید می ورزند. جمع میان این دو دسته آیات، همواره زمینه ساز شکل گیری رویکردهای متعارض کلامی تفسیری، از تشبیه گرایی تا تنزیه افراطی و تعطیل صفات، بوده است.این مقاله با رویکردی تحلیلی و با تکیه بر روش کلامی تفسیری، می کوشد «راهبرد زبان قرآن» را در مواجهه با این دوگانه بررسی کند؛ راهبردی که نه بر حذف یکی به نفع دیگری، بلکه بر سامان دهی معنادار نسبت میان تشبیه و تنزیه استوار است. زبان قرآن در وصف خداوند، واجد ساختاری هدفمند و هدایتی است که از یک سو امکان فهم و ارتباط مخاطب انسانی را فراهم می آورد و از سوی دیگر، مرزهای تنزیه الهی را حفظ می کند. لذا نتایج حاکی از آن است که جمع میان تشبیه و تنزیه در قرآن، نه امری اتفاقی یا ناشی از تعارض بیانی، بلکه حاصل یک راهبرد زبانی منسجم است که کارکردی کلامی و تربیتی در فرآیند هدایت دینی مخاطبان دارد.

موضوع « عالم ذر» یکی از مباحث مهم قرآنی است که همواره مورد توجه و محل اختلاف میان اندیشمندان مسلمان بوده است. خاستگاه اصلی این بحث، آیات ۱۷۲ - ۱۷۳ سوره اعراف ، معروف به آیه « میثاق » و روایات متعددی است که در باره «عالم ذر» وارد شده است. برخی از اندیشمندان اسلامی معتقدند که از ظاهر این آیه و روایات، استفاده می شود که خداوند قبل از آفرینش انسان در دنیا، در یک عالم مادی، انسان ها را به صورت بدن های ذره ای آفریده و درآن بدن ها روح و در نتیجه عقل و شعور قرار داده و از آن ها اقرار به ریوبیت خویش گرفته و حجت را بر همه تمام کرده است و در نتیجه انسان ها برای غفلت و انحراف خویش در دنیا هیچ عذری در قیامت ندارند. از آن عالم، به « عالم ذر » تعبیر می شود. برخی دیگر از دانشمندان اسلامی استفاده چنین عالمی را از آیه میثاق و روایات منکر شده و آیه میثاق را به گونه دیگری تفسیر کرده اند. مبنای انکار آنان سلسله اشکالاتی است که بر استفاده عالم ذر از آیه میثاق وارد کرده اند. در مقاله پیش رو از نظریه وجود «عالم ذر» دفاع شده و به تمامی آن اشکالات مبسوطا پاسخ داده شده است.

حدیث امامت از امام رضا (ع) ازجمله گزاره های روایی مزیّن به اقتباس های قرآنی است. به نظر می رسد به کارگیری آیه های قرآن در کلام معصومان (ع) از الگوی نظری خاصی پیروی می کند. نوشتار حاضر به شیوه تحلیل محتوا می کوشد ضمن نگاه آماری، الگوی معرفتی و نظری اقتباس های قرآنی در "حدیث امامت" را استخراج کند. مطابق یافته ها، در کلام رضوی (ع)، 28 آیه از 14 سوره قرآن (مکی و مدنی) وجود دارد. امام رضا (ع) با تکیه بر آیه های قرآن، ریشه باور به امامت را در جامعیت قرآن و باورمندی به حقایق آن همچون انتصاب های الهی نظیر نبوت و امامت حضرت ابراهیم (ع) معرفی نموده است. همچنین آغاز کلام با «جامعیت قرآن» و اختتام با «عدم باور به قرآن»، استفاده از شواهد قرآنی، تاریخی، اصول و بداهت عقلی و همخوانی بافت آیات اقتباسی و کلام امام رضا (ع) از شاخصه های الگوی نظری و معرفتی اقتباس های قرآنی امام رضا (ع) در "حدیث امامت" است.

نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، برآمده از ارزش های وحیانی اسلام، پیاده سازی احکام و موازین شرعی را اصلی ترین رسالت و هدف خود می داند. در این راستا، پوشش واجبِ اسلامی از مهم ترین احکام فقهیِ اجتماعی به شمار می رود که اهتمام به آن، زمینه ساز جامعه ای پیش رو به سوی رشد معنوی خواهد بود. زیست معنوی شهروندانی که در سایه حکومت اسلامی زندگی می کنند تا حد زیادی به نهادینه سازی ارزش ها و موازین دینی توسط حکومت و اهتمام به آن ها از سوی شهروندان ارتباط دارد. اگر رسالت دانش حقوق، تضمین آسایش و نظم عمومی دانسته شود، در یک حکومت و جامعه اسلامی، حقِ بر تردد آزادانه و نامغایر با رشد معنوی (بدون آن که محدودیت فراگیری در نگاه و آزادی بصری در اثر پوشش ناهنجار و غیر شرعی گروهی از شهروندان به وجود آید)، از حقوق مهم افراد است و طبعاً دولت مکلف به تأمین و تضمین آن خواهد بود. از این حق می توان با عنوان کلی «حق زیست و امنیت معنوی» یاد کرد که در خصوص پوشش شرعی اسلامی قابل تصور است. پژوهش حاضر با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و اتخاذ رویکرد توصیفی تحلیلی در پی آن است که لزوم الزام و التزام به پوشش اسلامی از سوی حکومت و شهروندان را با اتکا به حق مذکور بازنمایی و اثبات کند. واژگان کلیدی

اخلاق حرفه ای، مدار جریان ارزش ها در سازمان است. نظام هایی که مبتنی بر اندیشه های دینی و ارزشی شکل می گیرند، به مراتب توجه بیش تری به این موضوع دارند. در چنین نظام هایی وجود اخلاق حرفه ای در کارگزاران از اهمیت بالایی برخوردار است. آن چه به عنوان مسأله در این پژوهش مورد توجه قرار می گیرد، تبیین ابعاد اخلاقی حرفه ای است که در کنش-های ارتباطی کارگزاران تأثیرگذار می باشد. هدف این پژوهش بررسی سخنان مقام معظم رهبری و تبیین ابعاد اخلاق حرفه ای کارگزاران است. این ابعاد، زمینه های مطلوب روابط اجتماعی کارگزاران و کنش های ارتباطی آن ها در فرایندهای حاکمیتی را ایجاد می نمایند. در این پژوهش اطلاعات با روش کتابخانه ای و مراجعه به سخنان مقام معظم رهبری گردآوری شد و با استفاده از روش تحلیل مضامین مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. ابعاد اخلاق حرفه ای کارگزاران که در این پژوهش مورد شناسایی قرار گرفت، شامل سیاست های عادلانه، استفاده از ظرفیت های معنوی، جریان اخلاق در همه شؤون زندگی، کفایت اخلاقی، تربیت اخلاقی و توسعه گفتمان های اخلاقی می باشد. هر یک از این ابعاد، نقش مهمی در ایجاد و تحقق اخلاق حرفه ای در کارگزاران دارند.

با تشکیل حکومت اسلامی در ایران، تهاجم استعمار علیه این انقلاب آغاز شد. این تهاجم هم اکنون در قالب «جنگ ترکیبی» ادامه دارد. یکی از راه های مقابله با آن، جهاد ترکیبی است. اما مسأله مهم آشنایی مجاهدان با مبانی دینی انسان شناختی این گونه از جهاد است. زیرا تا این مبانی تحکیم نیابد، عمل جهاد، به درستی صورت نخواهد پذیرفت. بنابراین، سؤال اصلی این پژوهش عبارت می باشد از: مبانی دینی انسان شناختی جهاد ترکیبی چیست؟ هدف از این تحقیق، استحکام روحیه و انگیزه بخشی به مجاهدان و آحاد جامعه برای جهاد در مقابل دشمن است. روش این تحقیق کیفی است که در قالب توصیف و تحلیل داده ها سامان یافته است. نتایج این پژوهش اثبات می کند راه مقابله با تهاجم همه جانبه دشمن، «جهاد ترکیبی» است و نخستین گام برای انجام آن، آشنایی با مبانی دینی جهاد؛ از جمله مبانی «انسان شناختی» است. انگاره های دوگانه روح و بدن، دوگانه فطرت و طبیعت، تأثیر القائات شیطان بر نفس انسان، کیفیت حیات متعالی انسان، تکلیف و آزمون الهی انسان، از جمله مبانی انسان شناختی «جهاد ترکیبی» می باشند که مجاهد با تحکیم این مبانی در نهاد خود، جهاد را رژف تر درک کرده و استوارتر انجام می دهد.

این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به واکاوی نقش حاکم جامعه اسلامی در نظام حقوقی خانواده می پردازد؛ به این هدف که گوشه ای از مبانی اسلامی در مورد حکومت و خانواده را تبیین کند. در سیستم قانون گذاری اسلامی، حاکم واضع و جهت دهنده قوانین حکومتی و انسجام دهنده نهادها، سازمان ها است. از سوی دیگر، حاکم مستلزم نظارت بر نهادهای اجتماعی و سیاسی است. از جمله نهادهایی که حاکم در فقه و حقوق اسلامی اجازه ورود به آن را می یابد، حریم خصوصی خانواده است. اجازه ورود به حریم خانواده تنها درصورت نادیده گرفتن الگوهای حقوقی و اخلاقی توسط مقام حاکم امکان پذیر است.حال این سؤال مطرح است که مبنای ورود حاکم به خانواده بر مبنای موازین فقهی حقوقی چیست؟ در این پژوهش ابتدا مستندات قاعده «الحاکم ولی الممتنع» که دلالت بر ورود قضایی حاکم به حریم خانواده می نماید، مورد واکای قرار گرفته و سپس ابعاد حمایتی حاکم در نظام حقوقی خانواده مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.

یکی از مبنای فکری مذاهب اهل سنت اعتقاد به عدالت کل صحابه بوده است. نظریه ای که در طول تاریخ اسلام به یکی از مباحث مهم مورد بحث فی مابین مذاهب مختلف اسلامی تبدیل شده است. در این راستا علمای اهل سنت در جهت اثبات عقیده خویش به ادله قرآنی و حدیثی متعددی استناد کرده اند. پژوهش حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته تلاش کرده است به این پرسش پاسخ داده شود: «ادله اهل سنت برای اثبات عقیده خویش چه بوده و این ادله دارای چه نقاط ضعفی می باشد؟». نتیجه تحقیق حاکی از آن است که به اعتقاد علمای اهل سنت تمامی صحابه، عادل محسوب می شوند. آنان در این راستا به برخی آیات و روایات اشاره کرده اند که با بررسی انجام گرفته مشخص گردید هیچ کدام از آیات مورد ادعا، عدالت تمامی صحابه را ثابت نکرده و در خصوص روایات نیز، جدا از اشکال متنی، به جهت سندی دارای ایراد است. در ادامه بیان شد که علمای اهل سنت برای دفاع از عقیده خویش، عملکردهایی مانند اعتقاد به بخشیده شدن گناهان صحابه به صرف صحابی بودن و همچنین ممنوعیت نقل روایات مربوط به مشاجرات بین صحابه را انجام داده اند.

به نظر باستان گرایی یکی از مولفه های روشنفکری در دوره قاجار و پهلوی بوده است؛ به نحوی که بسیاری از شاعران و نویسندگان ایرانی به باستان گرایی علاقه مند شدند. آثار فتحعلی آخوند زاده و آقاخان کرمانی یا چاپ مجله کاوه و ایرانشهر در برلین (1914-1918م) در گسترش باستان گرایی تاثیرگذار بود. نویسندگان و تاریخ نگارانی مانند سیدمحمد علی امام و عباس مهرین شوشتری از جمله کسانی بودند که تمایل بسیاری در بازگویی داستان ها، اندرزنامه ها، آیین نامه ها و کارنامه های پادشاهان ایران باستان داشته و از دادگری های اردشیر بابکان (224-240م) یا خسرو اول (531-579م) و تأسیس دانشگاه جندی شاپور در دوره شاپور اول (240-270م) ستایش ها کردند. این دو نویسنده از خاندان های علمی و فرهنگی شوشتری بوده و در آثار خود از پیامبر اکرم (ص) نیز سخن گفته و اهل بیتش را مدح کرده اند. با این حال، آن ها از دوران خلافت اسلامی تنفر داشته و به شکل های متفاوتی این نارضایتی را نشان داده اند. پرسش این پژوهش بر این استوار است که در آثار امام شوشتری و مهرین شوشتری باستان گرایی چگونه ارائه شده است؟ 

بعد از حمله مغول ها و از بین رفتن نمادهای تمدن اسلامی، مدارس تیموری به عنوان مکان های آموزشی برای تدریس علوم دینی و عقلی شناخته شدند. این مدارس نه تنها فضایی برای آموزش و تحصیل فراهم می کردند، بلکه به عنوان نمادهای اجتماعی و فرهنگی شناخته می شدند که در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی نقش موثری ایفا کردند. بسیاری از این مدارس در کنار مزارهای بزرگان دینی و مذهبی ساخته می شدند و پیوندی عمیق بین معنویت و علم ایجاد می کردند. مسئله اصلی مقاله آن است که تأسیس مدارس بر پیشرفت تمدن اسلامی عصر تیموری چگونه تأثیر گذاشته است؟ این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و به دلیل گستردگی نهادهای آموزشی در فرهنگ و تمدن اسلامی، به تأثیر مدارس این دوره بر پیشرفت فرهنگ و تمدن اسلامی پرداخته است.

در اواخر حکومت امویان، به دلیل نزاع با نیروهای مخالف به ویژه عباسیان و تمرکز بر سرکوب آن ها، امام محمد باقر و امام جعفر صادق (علیهماالسلام) فرصت پیدا کردند تا معارف دینی فراموش شده دوره پیامبر اسلام را برای مردم ارائه دهند. این دوره از حیات شیعیان دوره بسیار حساسی بود؛ چرا که نقطه آغاز بسیاری از قیام ها در این زمان زده شد و باعث به وجود آمدن قیام های شیعی در سال های بعد گردید. شناخت وضعیت شیعیان، نیازمند بررسی جنبه های گوناگون سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای یافته های خود در قالب چهار الگوی محیطی: قوت (شکل گیری مکتب علمی، جغرافیای تشیع، وجود رهبر واحد و وضعیت فرهنگی جامعه شیعی) و ضعف (وضعیت اقتصادی شیعیان، وضعیت سیاسی و اجتماعی شیعیان، انشعاب شیعیان، مشاغل شیعیان، اختلاف در مصداق امام و قیام های نابهنگام) به لحاظ درونی و فرصت (اختلاف بین امویان، درگیری امویان و عباسیان، قیام برعلیه حکومت وقت، مبارزه عباسیان بر علیه امویان و رفع ممنوعیت حدیث) و تهدید (جریان های فکری سیاسی عصر امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام)، عملکرد حکومت های وقت، ممنوعیت کتابت حدیث و احادیث ساختگی) به لحاظ بیرونی را مورد بررسی قرار می دهد.  

«کنترل نفس» به معنای توانایی ایستادگی انسان در برابر امیال درونی و نفس اماره خود، موضوعی است که آیات و روایات بسیاری بر آن تأکید داشته و به راهکارها و نتایج این مهم پرداخته اند. این موضوع همچنین در علم روان شناسی با عنوان «خودکنترلی»  به این معنی که یک شخص در موقعیت خود چقدر انعطاف پذیر یا چقدر پایدار است مورد توجه قرار گرفته که بیانگر میزان مطابقت ویژگی های رفتاری خود با شرایط و موقعیت موجود می باشد. آیات و روایات و نظریه های روان شناسی راهکارهای متعددی را در رابطه با کنترل نفس مطرح نموده اند. یک دسته ی کلی از این راهکارها، راهکارهای شناختی به معنی تفکر، کسب آگاهی و شناخت است. مسئله ی اصلی این پژوهش این است که راهکارهای شناختی کنترل نفس یا خودکنترلی از دیدگاه آموزه های دینی و علم روان شناسی و کدام موارد است؟ وجوه اشتراک و افتراق این راهکارها چیست؟ روش این تحقیق توصیفی-تحلیلی است و برای گردآوری داده ها از منابع کتابخانه ای استفاده شده است. راهکارهای شناختی کنترل نفس یا خودکنترلی از دیدگاه آموزه های الهی شامل خودشناسی، خداشناسی و معادشناسی؛ و از نظر علم روان شناسی شامل خودشناسی، هستی شناسی و غایتمندی می باشد. وجوه اشتراک این دو رویکرد شامل توجه به خودشناسی، نقش عوامل فیزیولوژیکی و اهمیت تعیین اهداف بوده و وجوه تمایز اصلی این دو رویکرد در وجود یا عدم وجود یک شعور فراتجربی در هستی و انسان، غایت و هدف خلقت و انسان و همچنین جهان بینی نهفته است. آموزه های دینی بر انگیزه های معنوی و ارتباط با خداوند تاکید دارند، در حالی که روان شناسی بر فرایندهای شناختی و رفتاری فرد تمرکز می کند.

از مهم ترین عبادات و واجبات مالی در ادیان الهی، زکات و خمس است که نقش کلیدی در اصلاح و ساماندهی اقتصادی ایفامی کنند. در اسلام، زکات در کنار نماز، از پایه های دین محسوب می شود، به گونه ای که انکار آن به کفر و شرک می انجامد. متون عهدین نیز به چنین عباداتی اهتمام ورزیده و در راستای حمایت از نیازمندان و آسیب دیدگان جامعه به پرداخت های مالیاتی تأکیدکرده اند. تحقیق حاضر که با روی کرد توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است، به بررسی تطبیقی ماهیت، چگونگی، میزان و شکل پرداخت فریضه های مالی زکات و خمس در قرآن و عهدین می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که زکات و خمس در قرآن به عنوان فریضه ای واجب در جهت رفع نیاز محرومان و ترویج فرهنگ همیاری تشریع شده است. در تورات نیز زکات فریضه ای واجب بوده که البته نحوه پرداخت و کاربردهای آن با زکاتِ اسلامی متفاوت است. در عهد جدید، تنها توصیه اخلاقی به پرداخت صدقه و بخشش مال به نیازمندان شده است. به طور کلی از نگاه این ادیان، دریافت کننده نهایی عبادات مالی، خداوند است و بندگان با انجام آن خود را در مسیر هدف نهایی خلقت و تقرب به پروردگار قرارمی دهند. این مطالعه، پیوندهای مشترک و تفاوت های تطبیقی عبادات مالی را در ادیان ابراهیمی نشان می دهد و مشخص می کند که هرچند در کاربرد و میزان پرداخت، تفاوت هایی وجوددارد، اما در اصل و هدف مشترکی که دنبال می کنند، رسالتی مشابه دارند. 

مواجهه میان احکام ثابت عبادی و مصالح متغیر اجتماعی، از جمله چالش های بنیادین فقه معاصر است. بخش بزرگی از عبادات، به دلیل ماهیت «تعبدی»، در برابر هر گونه تغییر مقاومت می کنند، حال آن که مصلحت «حفظ نظام» به عنوان یکی از اوجب واجبات، گاه ایجاب می کند که این احکام به صورت موقت دچار تغییر شوند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع فقهی و اصولی، در پی ارائه چهارچوبی روشمند برای حل این تزاحم است. یافته های تحقیق نشان می دهد که این تقابل، از نوع «تزاحم سلسله مراتبی» است، یعنی تزاحم میان یک اصل حاکم و بنیادین (حفظ نظام) با یک حکم خاص و فرعی (عبادت تعبدی). بر این اساس، اصل حفظ نظام به عنوان یکی از مقاصد عالی شریعت، بر حکم عبادی در مقام تزاحم، اولویت و حاکمیت دارد. این مقاله فرایند عملیاتی منضبطی برای اعمال این تغییر ارائه می دهد که ارکان آن شامل «احراز قطعی خطر توسط حاکم اسلامی با رجوع به اهل خبره» و «صدور حکم ثانویه مقید به ضوابطی چون موقتی بودن، حداقل سازی و حفظ جوهر عبادت» است. این چهارچوب نشان می دهد که فقه امامیه از ظرفیت درونی برای مدیریت بحران ها برخوردار است، به گونه ای که هم پویایی خود را حفظ می کند و هم از خطر بدعت مصون می ماند.

سهل بن زیاد آدمی از راویانی است که سهم عظیمی را در تراث شیعی به خود اختصاص داده است. بر همین اساس، اعتبارسنجی شخصیت رجالی وی از جایگاه رفیعی برخوردار است، چرا که با توثیق وی حجم انبوهی از روایات اعتبار یافته و می تواند در عرصه اجتهاد مورد استناد قرار گیرد.نگرشی به آراء اندیشمندان علوم اسلامی نشان از اختلاف نظرهایی در مواجهه با سهل بن زیاد دارد، به گونهای که برخی وی را توثیق و برخی نیز تضعیف کرده اند. عده ای نیز تنها روایات او را پذیرفتهاند، بدون آن که موضع روشنی در قبال وثاقتش اتخاذ نمایند. در این میان آیت الله ری شهری از اندیشمندانی است که کوشیده است تا با اثبات وثاقت این روای پر روایت، قدمی در اعتلای منابع دینی بردارد. نتائج این نوشتار که با روش توصیفی–اسنادی سامان یافته، نشان میدهد که از نظرگاه آیت الله ری شهری تضعیفاتی که متوجه سهل بن زیاد است، بیشتر اجتهادی بوده و از جایگاهی برخوردار نیست و با توجه به قرائن فراوانی همچون؛ توثیق شیخ طوسی، اعتماد اصحاب بر روایات سهل، کثرت نقل روایت، وقوع در اسناد روایات کتاب تفسیر قمی و کتاب کامل الزیارات میتوان وی را مورد اعتماد دانست و بر روایتهایش تکیه نمود.

یمن به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، همسایگی با حجاز، وجود قبایل تاثیر گذار در تمامی رخدادهای صدر اسلام و محفل اندیشه های مختلف اسلامی اهمیت ویژه ای دارد. از جمله مهم ترین نقاط تاریخی یمن که در تحولات آینده آن اثر مستقیم نهاد، قیام یحیی بن الحسین الهادی الی الحق موسس حکومت زیدیان در یمن است. این قیام و حرکت از جانب الهادی سبب گشت تا حکومتی هزار ساله در یمن شکل گیرد که از جانب آن اندیشه شیعی زیدی در عالم اسلام ترویج و ماندگاری داشته باشد. مقاله حاضر در پی پاسخ به این پرسش برآمده است که ویژگی ها و کنش های قیام الهادی چگونه توانست به موفقیت برسد؟ برای پاسخ به این پرسش از نظریه بسیج چارلز تیلی استفاده شده تا تحلیلی دقیق در این مسئله به دست آید. فرضیه های مطرحی که وجود دارد، استفاده الهادی و یارانش از گونه های مختلف و بسیج منابع برای انجام کنش در برابر دشمنان و مخالفانشان برای دستیابی به آرمان های قیام است.

وردت فی الخطب 1 و91 و177 و211 من نهج البلاغه أبحاث متنوعه عن الجبال بعبارات مختلفه لإفهام الناس قدره الخالق. ویعتقد العلماء والباحثون فی علوم الأرض أن الجبال تکونت وتطورت على مدى فتره طویله من الزمن، وأن تکوّن الجبال بأشکال مختلفه فی القشره الأرضیه یرجع إلى عملیات مثل الهبوط فی حواف القارات غیر المستقره مع انثناء الطبقات، أو بسبب نفوذ الماغما المنصهره من الماغما الذائبه بأشکال مختلفه مثل البراکین. ومن خلال دراسه استخدام لفظه الجبل وأوصافه فی هذه الخطب، اتضح أن هذه الإشارات العلمیه (مثل: بنیه الصفائح وجذور الجبال، والبنیه الداخلیه للجبال، واعتدال حرکات الأرض، وفوائد وجود الجبال فی الأرض... الخ) تثبت وحیانیه الکلام الشریف فی نهج البلاغه.

آیات مربوط به تنقیص موردی و یا انتساب گناه و معصیتی خاص به ساحت پیامبران بزرگ الهی همواره محل بحث و نزاع مفسران بوده است. آیه 121 سوره طه از زمره همین آیات جنجالی است که در آن، دو فعل «عصیان» و «غوایت» به حضرت آدم (ع) نسبت داده شده است. پرسش اصلی پژوهش پیش رو این است که آیا می توان افعال «عصیان» و «غوایت» در مورد آدم (ع) را به رغم عصمت پیامبران بر معانی ظاهری آنها حمل کرد یا ناگزیر بایستی همچون سایر مفسران راه تأویلات پیچیده و گاه ناسازگار با ظاهر آیه را در این باره پیمود؟ این پژوهش به روش تحلیلی تطبیقی انجام شده و نتیجه نهایی آن این است که در آیه موردبحث نه تنها قرینه صارفه متقن و موجهی برای تأویل معانی ظاهری افعال «عصیان» و «غوایت» درمورد آدم (ع) به معانی مورد ادعای برخی مفسران وجود ندارد، بلکه، مؤیدات فراوانی در تعیین معانی ظاهری این افعال به عنوان مدلول اصلی کلام الهی قابل استنباط است.