درخت حوزه‌های تخصصی

سنجش واکنش فقیهان در دوره مشروطه و مواجهه فقیهان در دوره انقلاب اسلامی با امر سیاسی، برخی نویسندگان را به این نتیجه گیری رسانده است که در دوره انقلاب اسلامی، نظریه پردازی فقهی عمدتاً از ایستاری اقتداگرایانه برخوردار است. در این مقاله صحت این مدعا درباره سه فقیه دوره انقلاب اسلامی، آیت الله محمد مؤمن قمی، آیت الله محمدتقی مصباح یزدی و آیت الله سیدکاظم حائری با استفاده از روش توصیف و تحلیل بررسی می شود. براساس خوانش اقتدارگرایی، دیدگاه سه فقیه مزبور به دلیل برخورداری از بنیاد «غایت گرایی» و مؤلفه های «لغویت بیعت»، «بی نیازی از مشاورت» و «اختیارات گسترده حکومت» در ترسیم یک نظریه فقهی سیاسی، در زمره اندیشه های توجیه کننده اقتدارگرایی جای دارند. عدم انطباق مبانی و مؤلفه های اقتدارگرایی بر دیدگاه سه فقیه مزبور، دستاورد این پژوهش است.

چالش نظام دولت ملت با نظام امامت امت در جمهوری اسلامی ایران شکل گیری جوامع سیاسی متأثر از شرایط متعدد حاکم بر آن بوده است. ازاین رو، عناصر تعین بخش جامعه سیاسی در جوامع مختلف متفاوت است. پس از دوران وستفالیا و بروز هژمونی غالب مکاتب سیاسی، دول غربی مدل دولت ملت را به عنوان الگوی مطلوب ساختار سیاسی کشورها ارائه دادند. با پیدایش انقلاب اسلامی ایران مبتنی بر بنیادهای اندیشه ای برخاسته از آموزه های وحیانی (مغایر با ایدئولوژی های رایج دنیای مدرن)، مدلی جدید از نظام های سیاسی به منصه ظهور رسید که در پیوند با هنجارهای عمومی جامعه از یک سو و با ارزش های فطری و مورد پذیرش انسان ها از سوی دیگر همراه بود. مدل «امامت امت» با مؤلفه های جدید وحیانی و عقلانی و در پیوند عمیق با توده های مردمی، غایت خود را از یک سو انسان سازی اجتماعی و از سوی دیگر شکل گیری تمدن نوین اسلامی بر می شمارد. به دلیل تفاوت های این دو مدل، در این نوشتار برآنیم تا با روش تحلیلی توصیفی برخی چالش های این دو نظام در عرصه عمل را واکاوی نماییم.

گفتمان کاوی از جمله مباحث ارزشمند نقد نوین است که عناصر زبان ، موسیقی شعر (اعم از موسیقی لفظی و معنوی) تصویرپردازی، عاطفه یا تجربه ی بشری و در آخر عنصر بینامتنی را بررسی می نماید تا زیبایی یک قصیده را نشان دهد. حافظ ابراهیم یکی از شاعران بزرگ عصر نهضت در مصر است. او در اشعار خود به موضوعات ملی و اجتماعی اهتمام ورزیده ؛ تا آنجا که به عنوان شاعر ملی گرا و شاعر اجتماع شهرت یافته است . قصیده «تربیه البنات» یکی از قصاید مشهور اوست و همانگونه که از نامش پیداست، آن را در زمینه تربیت دختران و با محورهای سیاسی و اجتماعی سروده است . او پانزده بیت از یک قصیده چهل و شش بیتی را به موضوع تربیت دختران اختصاص داده است و ابیات پیشین نیز حکم مقدمه ای برای پرداختن به غرض اصلی قصیده هستند. استفاده از وزن«کامل» که از اوزان لطیف و پرکاربرد ادبیات معاصر است، همراه با موسیقی لفظی و معنوی موجود در قصیده و نیز الفاظ، عبارات و افعال ساده و دلنشین، آرایه های ادبی موجود در قصیده ، به علاوه اشاره به موضوعات روز جامعه در قالب تصویرپردازی محسوس و عنصر بینامتنی، همگی بر پویایی این قصیده افزوده و زیبایی آن را دو چندان کرده است.

پوشش زنان، موضوعی است که در فرهنگ‌های گوناگون دینی و اجتماعی مورد توجه است. شریعت اسلامی نیز ضوابطی را برای پوشش بانوان در هنگام حضور در عرصه‌های غیرشخصی پی‌ریزی کرده است. بااین‌حال، تخلّف از این احکام شرعی را در جوامع اسلامی به‌گونه‌ای می‌توان مشاهد نمود که عنوان «پدیده بی‌حجابی» بر آن صادق خواهد بود. این جستار به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع إسنادی در پی یافتن پاسخ این پرسش می‌باشد که وظیفه حقوقی حکومت اسلامی در برابر پدیده بی‌حجابی زنان چیست؟ برای دست‌یافتن به این هدف، نگره فقهی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با رویکرد اصطیاد قواعد عمومی و یافتن ادله خاص، کاویده شدند. در این زمینه به ادلّه ذیل برای اثبات مشروع بودن مداخله حکومت اسلامی در مقابله با بی‌حجابی استناد شده است: عمومات رهنمون بر نهی از منکر حکومتی و اجرای آن در امور اعتقادی، ادله بیانگر تعزیر بر هر عمل حرام شرعی و آسیب‌ اجتماعی، وجوب پیشگیری از اخلال در نظام زیستی و دینی جامعه، عمومات رهنمون بر حفظ احکام دین و ضرورت حفظ نظام اخلاقی. ذیل هر مورد نیز به شبهات احتمالی و ادعایی دیدگاه مبتنی بر عدم الزام حکومتی حجاب تببین شده و پاسخ مناسب آن‌ها فراهم آمده است.

نوشتار پیش روبا عنوان «روایات عالم برزخ در منابع حدیثی فریقین و تأثیر آن بر شکل گیری اعتقاد به حیات برزخی»در صدد پژوهش وپاسخ به این سؤال است که برزخ در روایات فریقین چگونه است وموارد اشتراک وافتراق کدام است و این احادیث چه تأثیری در شکل گیری اعتقاد به برزخ در فریقین دارد. روش این پژوهش کتابخانه ای است که اهم مباحث حیات برزخی را به صورت تطبیقی بررسی کرده وتصویر واضحی از آن را در روایات فرقین ارائه داده وبه این نتیجه رسیده؛ که اصل وجود برزخ در روایات فریقین مورد تأکید بوده واصل اولی دربرزخ ظلمت بوده وبرسؤال قبر(برزخ)تأکید بسیار شده اما درموارد سؤال ها اختلاف است. همچنین در روایات شیعه دودسته روایت درخصوص سؤال دربرزخ وجود داردکه در تعارض بوده و وجوهی برای جمع میان آنها ذکر شده است. بدن مثالی در روایات شیعه واستقرار روح مؤمن داخل چینه دان پرندگان دربهشت از جمله موارد افتراق است. درخصوص مکان برزخ نیز در روایات فریقین اختلافاتی مشاهده می شود. زندگی سخت،عذاب قبر وخواب راحت از جمله مشترکات روایات فریقین درخصوص برزخ است. در روایات فریقین از اعاده روح به جسد در قبر وبرزخ سخن به میان آمده که به دلیل دخیل بودن یا اضافات راوی،قابل قبول نیست. باید افزود موارد مشترک روایات برزخ در منابع روایی فریقین در شکل گیری اعتقاد به حیات برزخی نیز شکل به سزایی داشته است.

این پژوهش با هدف بررسی و نقد اصول و دلایل حدیثی «نظریه جواز تعبد به همه ادیان و مذاهب الهی و غیرالهی» انجام یافته است. «نظریه تعبد» یکی از آرا و نظرات دین شناختی سیدکمال الحیدری است که آن را با محوریت قطع اصولی و با اتکاء به سه اصل اساسی مطرح نموده است. اصل اول اینکه باید در انتخاب هر دین یا اعتقادی دلیل داشت، اصل دوم این است که مطابقت دلیل با واقع شرط نیست، و اصل سوم اینکه شخص قاطع نمی تواند برخلاف دلیل خود عمل کند. پرسش اصلی در این پژوهش آن است که چه اشکالات و نقدهایی بر دلایل حدیثی این سه اصل مذکور وارد است؟ نگارنده با تحلیل نظریه تعبد و اصول آن کوشیده است، کاستی ها و اشکالات این اصول و ادله روایی آن را با روش تحلیلی انتقادی تبیین نماید و از این منظر نظریه تعبد را بر پایه باورهای کلامی مورد ارزیابی و نقد قرار دهد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که هیچ یک از اصول یاد شده به طور مطلق قابل دفاع نبوده و دلایل حدیثی مورد استناد کمال الحیدری دلالتی بر مدعای نظریه تعبد ندارند.

تفکیک عمومی از خصوصی یکی از روش های بحث پیرامون دایره دخالت دولت است. در چارچوب این مبحث، حوزه خصوصی که عرصه دنبال کردن آزادانه مصالح شخصی است، دور از دسترس دولت قرار می گیرد. این مقاله با تدبر در قانون اساسی و مبانی آن، به روش تحلیلی توصیفی، در راستای پاسخ به این پرسش نگاشته شده که آیا چنین تفکیکی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قابل مشاهده است و آیا می توان هسته سختی از امور خصوصی را نشان داد که دولت حق مداخله در آن را نداشته باشد؟ در این صورت، مرز شناور حوزه عمومی و حوزه خصوصی در نظر و در عمل چگونه ترسیم می شود؟ مستند به اصول 9، 23 و 38 قانون اساسی با نشان دادن این هسته سخت می توان اصالت تفکیک عمومی از خصوصی را اثبات کرد. ورای این هسته نیز تفکیک عمومی از خصوصی مبتنی بر نظریه ولایت فقیه با ملاک «مصالح عمومی» انجام می شود و از طریق فرآیند قانون گذاری عینیت می یابد.

این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به واکاوی نقش حاکم جامعه اسلامی در نظام حقوقی خانواده می پردازد؛ به این هدف که گوشه ای از مبانی اسلامی در مورد حکومت و خانواده را تبیین کند. در سیستم قانون گذاری اسلامی، حاکم واضع و جهت دهنده قوانین حکومتی و انسجام دهنده نهادها، سازمان ها است. از سوی دیگر، حاکم مستلزم نظارت بر نهادهای اجتماعی و سیاسی است. از جمله نهادهایی که حاکم در فقه و حقوق اسلامی اجازه ورود به آن را می یابد، حریم خصوصی خانواده است. اجازه ورود به حریم خانواده تنها درصورت نادیده گرفتن الگوهای حقوقی و اخلاقی توسط مقام حاکم امکان پذیر است.حال این سؤال مطرح است که مبنای ورود حاکم به خانواده بر مبنای موازین فقهی حقوقی چیست؟ در این پژوهش ابتدا مستندات قاعده «الحاکم ولی الممتنع» که دلالت بر ورود قضایی حاکم به حریم خانواده می نماید، مورد واکای قرار گرفته و سپس ابعاد حمایتی حاکم در نظام حقوقی خانواده مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.

شورای عالی معارف (1317-1301ش) و بعدتر شورای عالی فرهنگ (1346-1317ش) را می توان یکی از نهادهای دولتی برای سیاستگذاری متمرکز فرهنگی در ایران تلقی کرد. فعالیت های این شورا با تدوین و تصویب قوانین و مقررات مورد نیاز، پایه ساختار نظام فرهنگی، علمی و آموزشی نوین را بنیان گذاشت. واگذاری صدور امتیاز نشریه، مجوز تأسیس مدارس ملی، اعطای مدال و نشان و بالاخره ارزشیابی مدارک تحصیلی دانش آموختگان دانشگاه های خارج از کشور به شورا از زمره عرصه هایی بود که پای فعالیت های فرهنگی و آموزشی ایالات و ولایات را به دبیرخانه شورا باز کرد. در این میان زنان و مردان شهرهای استان گیلان با توجه به قدمت تاریخی و نوگرایی خود، در عرصه های فرهنگی ایفای نقش کردند. زنان گیلانی نیز در این عرصه فعالیت چشمگیری داشتند. بر این اساس سؤال اصلی نوشتار این است که زنان گیلانی در مقایسه با مردان چه نقشی در تحولات فرهنگی گیلان در عصر پهلوی اول ایفا کردند؟ این مقاله از نوع توصیفی-تحلیلی و با بهره برداری از اسناد (متن صورت مذاکرات و مصوبات شورای عالی معارف/ فرهنگ) تدوین یافته و بیانگر تنوع فعالیت های فرهنگی برخی زنان و مردان نوگرای شهرهای استان گیلان در چهار عرصه انتشار مطبوعات، تأسیس مدارس ملی، دریافت مدال و نشان و بالاخره تحصیل در دانشگاه های خارج از کشور در عصر پهلوی اول است. بررسی و مقایسه داده های جداول چهار عرصه فرهنگی مذکور، از برتری مردان نسبت به زنان گیلانی در این چهار حوزه حکایت می کند.

مؤلف در نوشتار حاضر به معرفی یکی از مهم ترین شخصیت های کتابگزار در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی یعنی محمد رمضانی می پردازد. نویسنده در این مقاله ضمن اشاره به زندگی حرفه ای او، می کوشد چگونگی شکل گیری کتابخانه شخصی محمد رمضانی و هدف بزرگی که در پس آن بوده است، یعنی راه اندازی یک کتابخانه عمومی بزرگ با نام کتابخانه حضرت ولی عصر (عج) در قم را تبیین کند. اشاره به ابعاد این کتابخانه و جایگاه و اهمیت آن در حفظ و نگهداری آثار چاپی و انتقال آن به نسل آینده از جمله مطالبی است که نویسنده در این مقاله بدان پرداخته است.

منطقه ماوراءالنهر که در گذشته بخشی از حوزه جغرافیایی و فرهنگی ایران به شمار می رفت، از دوره صفویه به بعد به واسطه استقرار ازبکان و خانات محلی، به کانونی از منازعات سیاسی و نظامی با ایران تبدیل شد. در عصر قاجار، روابط ایران با خانات بخارا و خوارزم بیش از پیش در قالب درگیری های مرزی، یورش های نظامی، غارت و اسارت شیعیان جلوه گر شد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مناسبات ایران و خانات ماوراءالنهر درآن عصر بیشتر بر پایه چه شیوه هایی استوار بود؟ بررسی منابع تاریخی نشان می دهد که رویکرد قاجارها عمدتاً بر اقدامات مقطعی و بازدارنده اعم از لشکرکشی های محدود و اعزام سفرا متمرکز بود و از پشتوانه نظامی و دیپلماسی منسجم برخوردار نبود. در مقابل، خانات منطقه با تکیه بر اختلافات مذهبی و منافع اقتصادی، سیاستی خصمانه در پیش گرفتند که به یورش های مکرر به خراسان و ویرانی شهرهایی چون مرو انجامید. نتیجه این رویارویی ها نشان می دهد که ضعف ساختاری دولت قاجار و ناتوانی در بهره گیری مؤثر از ابزارهای سیاسی و نظامی، همراه با مداخلات روس و انگلیس، سرانجام به جدایی کامل این مناطق از ایران و الحاق اجباری آنها به قلمرو روسیه انجامید.

یکی از مهم ترین شبهاتی که درباره سیره امام حسن (ع) مطرح می شود و با مقوله عصمت زاویه دارد، انتساب مطلاق بودن به ایشان است؛ به این معنا که ایشان ازدواج ها و طلاق های متعددی داشته  که لقب مطلاق گرفته است. در این شبهات با استناد به روایات مطلاق بودن امام (ع)، شخصیت ایشان را لذت طلب و مشغول به زنان معرفی کرده اند. این پژوهش- که بدون پیشینه ای اخص است- با روش توصیفی- تحلیلی، از دو بُعد روایات مطلاق را نقد و رد نموده است: 1- ازنظر محتوایی و نقد متنی، این روایات معارض با عصمت امام حسن (ع) در قرآن و سنت قطعی است؛ آیات قرآن و روایات پیامبر اعظم (ص)، عصمت امام حسن (ع) و تنزیه ایشان از هرگونه خطا، گناه و امور مکروه را گواهی می دهند؛ علاوه بر این، آنچه از روایات مطلاق در منابع سنی و شیعه برمی آید این است که امام علی (ع) مردم را از تزویج دختران به امام حسن (ع) نهی می نماید درصورتی که این مسئله تعارض جدی با سیره و سنت امام علی (ع) در رابطه با عصمت امام حسن (ع) دارد. 2- ازلحاظ ساختاری، این روایات با نقد جدی مواجه هستند: پیشینه وضع روایات مطلاق در زمان منصور دوانیقی که با بنی الحسن دشمنی خاصی داشت؛ اختلاف جدی در نقل های تاریخی در مشخص کردن تعداد همسران امام حسن (ع) و عدم تطابق ازدواج های متعدد با تعداد فرزندان ایشان (ع)، از مهم ترین دلایل نقد و رد ساختاری این روایات هستند. نتیجه آنکه، روایات مطلاق به علت تعارض جدی با اصول قطعی قابل پذیرش نبوده و شخصیت امام حسن (ع) و سیره عصمت محور ایشان، منزه از این امور است.

هدف: پژوهش حاضر، با هدف بررسی حکمت های قرآنی براساس ساحت های بینشی، گرایشی و کنشی در محتوای کتب درسی هدیه های آسمانی دوره ابتدایی انجام شد. روش: این تحقیق، توصیفی، از نوع تحلیل محتوا، با رویکرد کمی بود. جامعه آماری، شامل 5 کتاب هدیه های آسمانی پایه دوم تا ششم چاپ1403 و روش نمونه گیری سرشماری بود، بنابراین کل جامعه آماری بررسی شد. بدین ترتیب که علاوه بر متن، آیات، احادیث و تصاویر با استفاده از آمار توصیفی و الگوی آنتروپی شانون تحلیل شد. واحد تجزیه و تحلیل، متون نوشتاری زیرعنوان های هر درس تحت قالب : بدانیم، فکر می کنم، دوست دارم، بازی و نمایش و فعالیت های دانش آموز، تعیین شد و برای بررسی تصاویر از تحلیل مضمون استفاده گردید. ابزار جمع آوری اطلاعات، سیاهه محقق ساخته مولفه های حکمی قرآنی در کتب مذکور بود که به تأیید سه نفر از اساتید و صاحب نظران تعلیم و تربیت رسید. روایی پژوهش، براساس دیدگاه پنج صاحب نظر دانشگاهی شامل، اساتید معارف اسلامی، کارشناسان سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی و یکی از مولفین کتب مزبور، مشخص شد و پایایی آن از طریق ضریب پایایی پی اسکات 89/0 به دست آمد. یافته ها: مطابق یافته ها، از مجموع 704 واحد ثبت در پنج کتاب درسی مذکور، بیشترین میزان توجه متعلق به مقوله های بینشی با فراوانی401 یا 96/56 درصد بود که ضریب اهمیت آن 3368/0 به دست آمد. مقوله های کنشی با فراوانی223 یا 67/31 درصد رتبه دوم را داشت که ضریب اهمیت آن 3351/0 بود و مقوله های گرایشی با فراوانی80 یا 36/11 درصد، دارای پایین ترین میزان توجه بود و ضریب اهمیت آن 3280/0 شد. نتیجه گیری: براساس نتیجه تحقیق، در تدوین محتوای هدیه های آسمانی، توجه به ساحت بینش ها، گرایش ها و کنش های حکمی قرآن، متناسب نیست.

در فرایند تأویل مفاهیم قرآنی، ذهن مفسر صرفاً از روش های زبانی یا نقلی استفاده نمی کند، بلکه ساختارهای شناختی نیز در شکل گیری معنا نقش دارند. با این حال، در مطالعات تفسیری، کمتر به نقش این ساختارهای ذهنی، مانند طرحواره های شناختی، توجه شده است. مسأله اصلی این پژوهش آن است که چگونه طرحواره های شناختی بر تأویل مفاهیم انتزاعی قرآن در روایات تفسیری شیعه تأثیر می گذارند؟ این پژوهش نقش طرحواره های شناختی را در تأویل مفاهیم قرآنی در روایات تفسیری شیعه بررسی می کند. با استفاده از رویکرد کیفی و تحلیل محتوای روایات استخراج شده از منابع معتبر شیعی، مانند کافی، تفسیر قمی و تفسیر عیاشی، طرحواره های شناختی «نور»، «سفر»، «ظرف»، «نبرد» و «زایش» شناسایی و تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهند که این طرحواره ها مفاهیم انتزاعی قرآنی، مانند ولایت، هدایت و معرفت الهی، را ملموس می سازند، انسجام مفهومی تأویلات را در چارچوب الهیات شیعه تقویت می کنند و آن ها را با زمینه های فرهنگی و کلامی شیعه تعدیل می نمایند. تأویلات شیعی، با تأکید بر مرجعیت اهل بیت، از معنای ظاهری آیات متمایز شده و شبکه ای مفهومی منسجم ایجاد می کنند. این پژوهش با پیوند علوم شناختی و مطالعات اسلامی، چارچوبی نوین برای تحلیل فرآیندهای تفسیری ارائه می دهد و به درک عمیق تر نقش ذهن انسان در فهم متون دینی کمک می کند. دستاوردها این مطالعه شامل تقویت مطالعات میان رشته ای و ارائه ابزارهایی برای آموزش علوم دینی و گفت وگوی بین فرهنگی است.

پژوهش حاضر تحت عنوان مدل حکومت اسلامی در اندیشه تفسیری اجتماعی علامه طباطبایی، با هدف استخراج اندیشه تفسیری اجتماعی ایشان در باره مدل حکومت اسلامی سامان یافته است. بازخوانی چیستی حکومت و مشروعیت آن در اندیشه تفسیری اجتماعی دانشمندان قرآنی نقش مهمی در زمینه روشن ترشدن دیدگاه اجتماعی و سیاسی قرآن ایفا می نماید. علامه طباطبایی از دانشمندان مهم قرآنی به شمار می آیند که توانسته اند اندیشه سیاسی قرآن را تبیین نموده، مدل حکومت اسلامی را به نحو احسن توصیف نمایند؛ ایشان نظام اجتماعی اسلامی را تنها راه سعادت بشر دانسته، نظام های پوچ غیر الهی از جمله دموکراسی غربی را به چالش می کشند. در تحقیق حاضر، به روش توصیفی تحلیلی و با ابزار مطالعه ای و کتاب خانه ای به موضوع مذکور پرداخته شده است. یافته های تحقیق نشان-گر آن است که علامه طباطبایی، ذیل نظریه حق الهی، به مسأله حکومت نظر می نمایند و احیای آن را از وظایف مهم مسلمانان دانسته و حکومت الهی را مطلوب ترین حکومت قلمداد می نمایند و برای حاکم ویژگی های مهمی را ذکر می نمایند که مهم ترین آن ها، برخورداری از علم کافی در باره قوانین الهی، دارابودن تقوای الهی و مدبر و زمان شناس بودن است.

یُعدّ «محمّد مؤمن الجزائری الشیرازی» من أدباء إیران المهتمّین بفنّ المقامه فی أواخر القرن الحادی عشر وأوائل القرن الثانی عشر الهجریَّین، وله الکثیر من المقامات. وردت مقاماتُ الجزائری فی کُتُبه الثلاثه: المقامات الناسخه للمقامات، طیف الخیال، وخزانه الخیال؛ إلّا أنّ معظمَها قد بقیت فی ثنایا المخطوطات ولم تَرَ النورَ بعد. لا شکّ فی أنّ المقامات التی ألّفها محمّد مؤمن الجزائریّ تختلف عن مقامات بدیع الزمان الهمذانی والحریری أسلوباً، وموضوعاً وهدفاً، وقد خرج الکاتب عن الأصول السابقه فی المقامه. حیث نستطیع القول إنّ هذه الفوارق جعلت أسلوب الکاتب فی المقامه ممیّزاً ومختلفاً ونوعاً ما صنعت من الکاتب شخصاً مُبدعاً فی هذا النمط الأدبی. هنالک مقامه لمحمّد مؤمن الجزائری لَفَتَ انتباهَنا من بین کلّ مقاماته، وهذه المقامه مسمّاه بالسوادیّه، وهی المقامه السابعه فی کتاب طیف الخیال فی مناظره العلم والمال حیث الکاتبُ خرقَ الأصول التی أرسی قواعدَها بدیع الزمان الهمذانی والحریری فیها. جاء هذا البحث لیسلّطَ الضوءَ علی عنصر الراوی وأنواعه فی هذه المقامه ویبیّن القیمه الفنّیه والجمالیّه لهذا العنصر فیها معتمداً علی أدوات منهجیّه حدیثه. تکمن أهمّیّه هذا البحث فی أنّه یُلقی الضوء علی جانب مغمور من الإبداع السردی لدی محمّد مؤمن الجزائری الشیرازی. وقد استخدم الباحث المنهج السردی لتناول هذا الموضوع. توصّل البحث إلی أنّ الکاتب قد اعتمد أسلوب الراوی المتضمّن فی هذه المقامه حیث یَروی الأحداث باستخدام ضمیر المتکلّم أنا. یُشیر البحث إلی أنّ الجزائری یستخدم هذا الأسلوب لیقدّم الأحداث بمشاعر شخصیّه ومحدوده المعرفه حیث یعبّر عن الخوالج واللواعج الداخلیّه الشخصیّه دون القدره علی الولوج إلی قرارات أفکار الشخصیّات. ومن أهمّ میزات أسلوب الجزائری هو تعدّد الرواه حیث یستخدم أصواتاً متعدّده وشخصیّات مختلفه لیرویَ الأحداث من زوایا متعدّده. یُبرز البحث استخدام الجزائری للفنّ الرسائلی فی هذه المقامه حیث یَستخدم الرسائل وسیلهً للسرد وتعبیر الشخصیّات عن مشاعرها وهواجسها وأفکارها. ویمکن اعتبار المقامه السوادیّه نوعاً جدیداً من الروایه الرسائلیّه فی الأدب العربی.

آمریکا پس از تبدیل به قدرت برتر جهانی، حفظ و بقای هژمونی خود را با راهبردهای گوناگون در دستور کار قرار داده است. در این مسیر، کودتاسازی به عنوان گزینه ی مرجح به هنگام شکست راهبردهای دیگر، در بسیاری از کشورها به وسیله ی ایالات متحده مورد استفاده قرار گفته است. این پژوهش با هدف شناسایی راهبردهای این کشور در جهت بقای هژمونی خود با تمرکز بر کودتاسازی، این سوال را مطرح کرده که: راهبرد کودتا سازی چگونه و با چه هدفی در ایران علیه محمد مصدق در دستور کار سیاست خارجی ایالات متحده قرار گرفت؟ با اتکاء بر روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه ی داده های اسنادی، یافته های حاکی از آن است که آمریکا به هنگام شکست تاکتیک های سه گانه ی تحریم، حمله و اهریمن سازی، کودتا را به عنوان کوتاه ترین و زودبازده ترین راهبرد در جهت حفظ هژمونی خود به کار می گیرد. نتیجه ی پژوهش با تمرکز بر کودتای 1332 در ایران، نشان می دهد پس از به بُن بست رسیدن تاکتیک های آشکار، رهبران آمریکا گزینه ی ایجاد کودتا را برای روی کار آمدن دولتِ در راستای منافع خود با هدف حفظ هژمونی خویش علیه مصدق به اجراء در آوردند.

تجربه نزدیک به مرگ از مسائلی است که اخیراً جذابیت عمومی پیدا نموده و از طرفی دغدغه هایی را در جامعه علمی ایجاد کرده است. تاکنون با مبانی مختلف، تبیین های گوناگونی از آن صورت گرفته است. مقاله حاضر با تکیه بر فلسفه صدرایی و با استفاده از روش توصیفی_تحلیلی در تلاش برای ارائه تبیینی فلسفی از چیستی و چگونگی این تجربه ها است. نتیجه تحقیق با توجه به برخورداربودن انسان از ساحت مثالی تجردی در کنار ساحت جسمانی، این است که افراد تجربه گر، با قطع یا کاهش علقه یا توجه کمتر به بدن مادی، بر مرتبه مثالی و خیالی متصل خود متمرکز شده اند و اموری را ادراک کرده اند. این افراد در صورت رهایی از ویژگی های خیال و مثال متصل، همانند: الف) مخزن و ارائه دهنده صور حسی بودن، ب) صورت ساز بودن، ج) محل جولان شیطان بودن، به عالم مثال منفصل، منتقل می شوند و اموری از آن عالم را درک می کنند. با توجه به نادر بودن افراد توانمند جهت رهایی از قوه خیال، آنچه عموم مشاهده گران تجربیات نزدیک به مرگ درک کرده اند، در مرتبه خیال و مثال متصل آن ها بوده است. آنچه تجربه گران در مثال متصل یا منفصل از امور نامتعارف دیده، شنیده، لمس کرده، چشیده یا بوییده اند، همگی با کمک حواس باطنی ایشان بوده است. براساس نقش مستقیم نفس در ادراک، کسی که به تجرد مثالی برسد، دنیای مادی را هم می تواند ببیند، بلکه بهتر ببیند.

مسئله امامت و جانشینی رسول خدا (ص)، از دیرباز موردبحث و نظر گروه های مختلف مذهبی بوده است. آنچه مورد اتفاق شیعیان است، انتخاب جانشینان رسول خدا (ص) از سوی خداوند و ابلاغ آن از سوی پیامبر (ص) بوده است؛ اما اهل سنت بیان می دارند که نصی دراین باره وجود ندارد و انتخاب جانشینان رسول خدا (ص) از طریق بیعت و اجماع اهل حل و عقد بوده است، اما این امر متناقض با احادیث معتبر آنان است زیرا در کتب آنان، نصوص و احادیث امامت به عنوان احادیثی معتبر ثبت گشته است.حال آنچه مسئله ماست، اثبات امامت امام سجاد (ع) به عنوان چهارمین امام شیعه است؛ زیرا امامت ایشان در طول تاریخ از سوی گروه های مختلف اهل سنت و حتی برخی شیعیان موردتردید قرار گرفت، لذا هدف ما در این پژوهش استناد به احادیث معتبر شیعی و اهل سنت جهت اثبات امامت امام سجاد (ع) است. این پژوهش مشتمل بر سه بخش است: در بخش اول نصوص عام موردبررسی قرار می گیرد. این نصوص بر امامت تمامی ائمه دوازده گانه شیعه دلالت می کند؛ مهم ترین آن ها که مورد تأیید علمای فریقین است شامل حدیث ثقلین، اثنی عشر خلیفه و حدیث لوح است که مصادیق خلفا و ائمه را با شواهد قرآنی و روایی چون آیه تطهیر، حدیث سفینه و امان بیان می کند؛ در بخش دوم نصوص خاص امامت علی بن الحسین (ع) موردبررسی قرار گرفته است. این نصوص بیان می کند که امر امامت ایشان توسط رسول خدا (ص) و ائمه پیشین ابلاغ شده است و در بخش سوم کرامات و معجزات ایشان بیان می گردد که در کنار ادعای امامت، دلیلی دیگر بر اثبات امامت ایشان است. این شواهد که مورد اتفاق علمای اهل سنت نیز هست، نقض کننده ادعاهای آنان در خصوص عدم وجود نص برای تعیین امام است. این پژوهش با روش کتابخانه ای و رویکردی توصیفی - تحلیلی به بررسی این نصوص و احادیث می پردازد که با استخراج آن ها از منابع موثق به تفسیر و توضیح آن ها خواهیم پرداخت و ازآنجایی که تاکنون پژوهشی جامع جهت اثبات امامت چهارمین امام شیعه با استناد بر احادیث معتبر فریقین، انجام نگرفته، بنابراین پژوهش حاضر در نوع خود جدید خواهد بود.

جواز اعتراض به حکومت اسلامی، یکی از اصول پذیرفته شده در اسلام و قانون اساسی است.اما اگر اعتراض به براندازی تبدیل شود، حکومت اسلامی باید با آن مقابله و حکم الهی را در باره براندازان اجرا کند. مسأله این پژوهش، بررسی مبانی قرآنی لزوم مقابله با براندازان و فرضیه پژوهش این است که از دیدگاه قرآن کریم با همه براندازانی که در پی براندازی حکومت اسلامی هستند، باید مقابله شود. در این پژوهش به این نتیجه رسیده ایم که هر نوع مقابله عملی و عامدانه به قصد ضربه زدن به «کیان حکومت اسلامی» و سلب امنیت عمومی، براندازی محسوب می شود و در مرحله اول، حاکم اسلامی و در مرحله بعدی، همه مردم وظیفه دارند با براندازان مقابله کنند. مقابله یادشده در مرحله اول باید با نهایت مسالمت باشد، ولی صلح ناعادلانه مبتنى بر مماشات با براندازان مورد تأیید و رضایت الهى نیست. روایاتی که شأن یا سبب نزول آیات را مبارزه امام علی7 با ناکثین، قاسطین، مارقین و دشمنان امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) می دانند، همگی از باب جری و تطبیق است و با الغای خصوصیت بر براندازان حکومت اسلامی نیز دلالت دارد. نوع مجازات براندازان را قانون مشخص می کند.