محمدبشیر مقدسی

از جمله آیاتی که می تواند پشتوانه بسیار محکمی برای اثبات حدیث غدیر باشد، آیه اکمال (سوره مائده، آیه3) است، که باتوجه به نقش و اهمیت آن در امر ولایت و خلافت همواره مورد توجه مفسران اعم از شیعه و اهل سنت بوده و دیدگاه های متعددی از سوی دانشمندان فریقین ابراز شده است. دانشمندان فریقین در پاره ای از مباحث پیرامون آیه اکمال، اشتراک نظر دارند ولی در برخی از مباحث دارای اختلاف نظر هستند که مهم ترین آن که محل اصلی نزاع و اختلاف نیز به شمار می رود مراد و مقصود «الیوم» است. مقاله حاضر کوشیده است، تمامی فرضیه ها، دیدگاه ها و تصورات دانشمندان فریقین در باره مراد «الیوم» در آیه اکمال را به صورت تحلیل درون متنی و برون متنی کالبدشکافی نموده، مراد واقعی الیوم را به اثبات برساند. بررسی تفاسیرفریقین نشان می دهد که هیچ روزی جز روز هیجدهم ذی الحجه نمی تواند مصداق واقعی الیوم در آیه اکمال باشد.

پژوهش حاضر تحت عنوان مدل حکومت اسلامی در اندیشه تفسیری اجتماعی علامه طباطبایی، با هدف استخراج اندیشه تفسیری اجتماعی ایشان در باره مدل حکومت اسلامی سامان یافته است. بازخوانی چیستی حکومت و مشروعیت آن در اندیشه تفسیری اجتماعی دانشمندان قرآنی نقش مهمی در زمینه روشن ترشدن دیدگاه اجتماعی و سیاسی قرآن ایفا می نماید. علامه طباطبایی از دانشمندان مهم قرآنی به شمار می آیند که توانسته اند اندیشه سیاسی قرآن را تبیین نموده، مدل حکومت اسلامی را به نحو احسن توصیف نمایند؛ ایشان نظام اجتماعی اسلامی را تنها راه سعادت بشر دانسته، نظام های پوچ غیر الهی از جمله دموکراسی غربی را به چالش می کشند. در تحقیق حاضر، به روش توصیفی تحلیلی و با ابزار مطالعه ای و کتاب خانه ای به موضوع مذکور پرداخته شده است. یافته های تحقیق نشان-گر آن است که علامه طباطبایی، ذیل نظریه حق الهی، به مسأله حکومت نظر می نمایند و احیای آن را از وظایف مهم مسلمانان دانسته و حکومت الهی را مطلوب ترین حکومت قلمداد می نمایند و برای حاکم ویژگی های مهمی را ذکر می نمایند که مهم ترین آن ها، برخورداری از علم کافی در باره قوانین الهی، دارابودن تقوای الهی و مدبر و زمان شناس بودن است.

نوشتار حاضر تلاشی است برای معنا شناسی واژه «ذنب» در آیه دوم سوره فتح. ضرورت پرداختن به این پژوهش این است که کلمه ذنب در بیان مفسران و مترجمان معانی متفاوتی دارد؛ به خصوص راجع به کلمه ذنب در آیه دوم سوره فتح، تفسیرهای متعددی از سوی مفسران فریقین نقل شده است و برخی معانی ذکرشده ارتباط مستقیم با عصمت انبیا دارد و عصمت رسول گر امی (ص) را زیر سؤال برده اند؛ لذا در نوشتار حاضر به روش توصیفی و تحلیلی به بررسی آرای مفسران فریقین راجع به معنای ذنب در آیه دوم سوره مبارکه فتح پرداخته شده است. بررسی ها نشان می دهد واژه ذنب در آیه دوم سوره فتح به معنای گناه رسول گرامی(ص) از نگاه مشرکان به کار رفته است، نه به معنای گناه شرعی که عقاب الهی را در پی دارد، و رسول خدا از هر ذنب و اثمی مبرا هستند.