درخت حوزه‌های تخصصی

مقدمه: با افزایش جهانی عوامل خطر وشیوع روز افزون پراسترس ترین بیماری بشر یعنی سرطان، لزوم توجه به مشکلات روانشناختی و کیفیت زندگی این بیماران بیش از گذشته احساس می شود. بنابراین هدف از این پژوهش تدوین مدل علی حس انسجام بر اساس سرمایه های روانشناختی با میانجی گری کمال طلبی و خودشناسی انسجامی در بیماران سرطانی بود. روش: این پژوهش از لحاظ هدف بنیادی و ازنظرگردآوری داده ها، توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری آن کلیه بیماران سرطانی مراجعه کننده به مراکز درمانی استان مرکزی بود که ۲۰۰ نفر از آنها به صورت هدفمند انتخاب شدند. ابزارهای سنجش پرسشنامه حس انسجام آنتونووسکی (۱۹۹۳)، پرسشنامه کمال گرایی هویت و فلت (۱۹۹۹)، پرسشنامه خودشناسی انسجامی قربانی (۲۰۰۸) و پرسشنامه سرمایه های روانشناختی (لوتانز، 2008) بود. روش تحلیل داده ها مدل یابی معادله های ساختاری با نرم افزارهایSmart-PLS 4 , SPSSv 26   بود. برای سنجش اثر غیر مستقیم نیز از روش بوت استراپ استفاده شد. یافته ها: در این پژوهش اثرعلی و مستقیم سرمایه های روانشناختی بر خودشناسی انسجامی به صورت مثبت (155/0= β ) و برکمال طلبی به صورت منفی.( 225/0-= β) در سطح P<0.01 ) ) معنادار شد. اثر مستقیم کمال طلبی بر حس انسجام  به صورت منفی (360/0-= β) و اثر خودشناسی انسجامی برحس انسجام نیز به صورت مثبت (428/0 = β) در سطح P < 0.01 ) ) معنادار شدند . اثرغیر مستقیم سرمایه های روانشناختی از طریق خودشناسی انسجامی(066/0) و کمال طلبی بر حس انسجام نیز معنادار بود (08/0). نتیجه گیری: مدل بدست آمده از این پژوهش، توجه پژوهشگران حوزه سلامت را به این نکته که سرمایه های روانشناختی به صورت مستقیم قادر به پیش بینی حس انسجام نیست ولی می توان با کاهش کمال گرایی و یا افزایش خودشناسی انسجامی حس انسجام را در بیماران سرطانی بهبود بخشید، معطوف می دارد.

مقدمه: مطالعه حاضر به منظور تدوین و ارزیابی اثربخشی برنامه مداخلات روان شناختی خانواده محور بر پایه نشاط معنوی بر مدیریت اضطراب و کاهش قند خون در بزرگسالان مبتلا به دیابت انجام شد. روش: روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری تمامی افراد مبتلا به دیابت نوع 2 بودند که به خانه دیابت شهر اردبیل در سال 1403 مراجعه کردند که از این تعداد 40 نفر به روش نمونه گیری دردسترس انتخاب و در دو گروه 20 نفری آزمایش و کنترل به صورت تصادفی جایگذاری شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه اضطراب صفت حالت (STAI) و تست هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) استفاده شد. گروه آزمایش 8 جلسه 75 دقیقه ای به صورت گروهی و هفته ای یک جلسه مداخلات روان شناختی خانواده محور بر پایه نشاط معنوی دریافت کردند. تحلیل داده ها با آزمون تحلیل کواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و کواریانس تک متغیره (ANCOVA) با بهره گیری از نرم افزار آماری SPSS22 صورت گرفت. یافته ها: یافته ها نشان داد که برنامه مداخلات روان شناختی خانواده محور بر پایه نشاط معنوی تاثیر معناداری بر کاهش اضطراب (اضطراب صفت- حالت) (01/0>P) و قند خون (01/0>P) در بزرگسالان مبتلا به دیابت داشت. نتیجه گیری: این نتایج نشان داد درمان روان شناختی خانواده محور اگر بر پایه نشاط معنوی اجرا گردد می تواند بر کاهش اضطراب و استرس و علایم فیزیولوژیک افراد مبتلا به اختلال دیابت تاثیرات بهبودی داشته باشد و از این نظر مشاوران و درمانگران می توانند از یافته های پژوهش حاضر در راستای مداخلات بالینی و درمانی استفاده نمایند.

این پژوهش باهدف پیش بینی رشد پس آ سیبی در نوجوانان دارای تجربه خشونت خانگی براساس انعطاف پذیری شناختی و خودکارآمدپنداری انجام شد. پژوهش از نوع همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی نوجوانان باتجربه خشونت خانگی دارای پرونده در بهزیستی مشهد در سال 1402 بود، که از بین آن ها و با نمونه گیری در دسترس و براساس فرمول پلنت (8M + 50 ≤ N) تعداد 180 نفر انتخاب شد. برای گردآوری اطلاعات از چک لیست اطلاعات دموگرافیک-فرم پژوهشگر ساخته از پرسشنامه رشد پس آسیبی (تدسچی و کالهون، 1996)، پرسشنامه انعطاف2 پذیری شناختی (دنیس و وندروال، 2010) و پرسشنامه خودکارآمدی عمومی (شرر و مادوکس، 1982) استفاده شد. تحلیل داده ها با آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه با نرم افزار آماری SPSS-v26 انجام شد. نتایج نشان داد که بین خودکارآمدپنداری (0/629=r و 0/05>p) و هر یک از ابعاد آن با رشد پس آسیبی در نوجوانان با تجربه خشونت خانگی، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. این رابطه بین انعطاف پذیری شناختی (0/589=r و 0/05>p) و هر یک از ابعاد آن با رشد پس آسیبی در افراد نمونه، مثبت و معنادار بود. نتایج رگرسیون نیز نشان داد که متغیرهای پیش بین باهم توان تبیین 31 درصد از واریانس رشد پس آسیبی در نوجوانان با تجربه خشونت خانگی را داشته اند. با توجه به نتایج می توان استنباط کرد که انعطاف پذیری شناختی و خودکارآمدپنداری بر رشد پس آسیبی تأثیر دارند و با آموزش و مداخلاتی که شامل بهبود خودکارآمدی و انعطاف پذیری شناختی گردند، می توان میزان رشد پس آسیبی را در نوجوانان با تجربه خشونت خانگی را ارتقا بخشید.

هدف از پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی روان درمانی وجودی و درمان مبتنی بر شفقت بر تحمل پریشانی در زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل همراه با مرحله پیگیری 2 ماهه بود. جامعه آماری پژوهش کلیه زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس مراجعه کننده به انجمن مولتیپل اسکلروزیس شهر تهران در تابستان سال 1403 بودند. سپس تعداد به روش نمونه گیری هدفمند تعداد 45 زن بیمار تشخیص داده شده بر اساس پزشک متخصص انتخاب و در گام دوم این تعداد به صورت تصادفی ساده در دو گروه شامل گروه آزمایشی روان درمانی وجودی (15 زن)، گروه درمانی مبتنی بر شفقت (15 زن) و یک گروه کنترل (15 زن) قرار گرفتند. سپس گروه آزمایش اول تحت 10 جلسه 90 دقیقه ای روان درمانی وجودی و گروه آزمایش دوم تحت10 جلسه 90 دقیقه ای درمان مبتنی بر شفقت قرار گرفتند. در این مدت گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد و در لیست انتظار باقی ماند. از مقیاس تحمل پریشانی (DTS) سیمونز و گاهر (2005) به منظور گردآوری اطلاعات استفاده شد. برای تحلیل داده ها از تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی بن فرونی استفاده شد. نرم افزار تحلیل داده ها SPSS نسخه 28 بود. نتایج نشان داد هر دو مداخله مذکور در مرحله پس آزمون و پیگیری اثربخشی معناداری بر تحمل پریشانی داشته است (0/05>P). همچنین نتایج آزمون تعقیبی نشان داد که درمان مبتنی بر شفقت اثربخشی بیشتری نسبت به روان درمانی وجودی بر افزایش تحمل پریشانی دارد (0/05>P). بر اساس نتایج پژوهش حاضر، می توان گفت که روان درمانی وجودی و درمان مبتنی بر شفقت می توانند به عنوان شیوه های درمانی مناسب برای افزایش تحمل پریشانی در زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس در مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی به کار برده شوند و تقدم استفاده در افزایش تحمل پریشانی زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس با درمان مبتنی بر شفقت است.

با پیچیده تر شدن مسائل آموزشی در عصر دیجیتال، بازنگری در روش های سنتی تدریس، به ویژه در آموزش ریاضی، بیش از پیش ضروری به نظر می رسد؛ جایی که چالش های شناختی و انگیزشی یادگیرندگان، فرایند یادگیری را با موانعی جدی مواجه می سازد. در پاسخ به این چالش، پژوهش حاضر به معرفی و تبیین «الگوی هم ساخت معکوس هوشمند» می پردازد؛ الگویی نوین که با تلفیق سه رویکرد مؤثر یعنی یادگیری مشارکتی، آموزش معکوس، و فناوری هوش مصنوعی، با هدف ارتقای تعامل، شخصی سازی محتوا و بهبود عملکرد شناختی دانش آموزان طراحی شده است. در این مقاله، ضمن بررسی نظری و پژوهشی هریک از مؤلفه ها، چارچوب مفهومی این الگوی ترکیبی ترسیم می شود؛ الگویی که طی آن، دانش آموزان ابتدا با استفاده از محتوای معکوس شده و ابزارهای هوش مصنوعی با مفاهیم پایه آشنا می شوند و سپس در کلاس، از طریق فعالیت های گروهی، بازخوردهای اختصاصی دریافت می کنند. در این فرایند، هوش مصنوعی نقش تحلیلی و حمایتی داشته و ضمن پایش مستمر پیشرفت، مسیرهای یادگیری متناسب با نیازهای فردی را پیشنهاد می دهد. در پایان، پیامدهای بالقوه این الگو بر کیفیت یادگیری ریاضی، انگیزش درونی و پرورش تفکر سطح بالا بررسی شده و پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده و اجرای عملی ارائه می شود.

زمینه و هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر خودکارآمدیِ هوش مصنوعی معلمان بر قصد رفتاری آنان برای استفاده از هوش مصنوعی در آموزش با تأکید بر نقش میانجی سودمندیِ ادراک شده و سهولت استفاده ادراک شده بود. روش: روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی مبتنی بر معادلات ساختاری و جامعه آماری پژوهش شامل همه معلمان ابتدایی (دوره اول و دوم) شهرستان زرین شهر بودند که از میان آنها 280 نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از 4 پرسشنامه خودکارآمدیِ هوش مصنوعی، سودمندیِ ادراک شده، سهولت استفاده ادراک شده و قصد رفتاری استفاده شد که روایی و پایایی آنها محاسبه و گزارش شده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش های آمار توصیفی شامل میانگین و انحراف معیار و آمار استنباطی شامل همبستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری و با نرم افزارهای SPSS و Amos انجام شد. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که خودکارآمدیِ هوش مصنوعی بر قصد رفتاری معلمان برای استفاده از هوش مصنوعی در آموزش، تأثیر مستقیم، مثبت و معناداری دارد (008/0P= ). به علاوه خودکارآمدیِ هوش مصنوعی با میانجیگری سودمندیِ ادراک شده بر قصد رفتاری به صورت غیرمستقیم تأثیر می گذارد (01/0P=). خودکارآمدیِ هوش مصنوعی همچنین از طریق سهولت استفاده ادراک شده بر قصد رفتاری تأثیرگذار است (02/0P=). نتیجه گیری: داشتن ادراکات مثبت در خصوص سودمندی و سهولت استفاده از فناوری هوش مصنوعی در آموزش، دو عامل تأثیرگذار مهم بر قصد معلمان برای استفاده از این فناوری می باشد. خودکارآمدیِ هوش مصنوعی به شکل گیری و تقویت این ادراکات مثبت کمک می نماید و این به نوبه خود قصد معلمان برای استفاده از هوش مصنوعی را تقویت می کند. به منظور بهره گیری از مزایای فراوان بکارگیری هوش مصنوعی در آموزش، لازم است که افزایش خودکارآمدیِ هوش مصنوعی معلمان در برنامه های توسعه حرفه ای ایشان به صورت جدی مدنظر قرار گیرد.

پژوهش حاضر با هدف واکاوی مؤلفه های خلاقیت در کتاب های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی با تاکید بر بخش های مدنی کتاب و با در نظر گرفتن الگوی خلاقیت گیلفورد انجام شد و در پی پاسخ به این سوال است که میزان تطابق محتوای متن، تصاویر، پرسش فعالیت های بخش مدنی کتاب های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی با مؤلفه های خلاقیت گیلفورد چقدر است؟ روش دستیابی به این هدف تحلیل محتوا از نوع توصیفی و جامعه آماری شامل محتوای بخش مدنی کتاب های مطالعات اجتماعی پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی بود. داده ها با استفاده از چک لیست محقق ساخته براساس عوامل خلاقیت گیلفورد(حافظه شناختی، تفکر همگرا، تفکر واگرا و تفکر ارزشیاب) جمع آوری و تحلیل شدند.یافته ها نشان داد که در متن درس ها، 62% محتوا در سطح حافظه شناختی، 5% در تفکر همگرا، 6% در تفکر واگرا و 4% در تفکر ارزشیاب قرار دارد. در تصاویر، 47% در سطح حافظه شناختی، 17% در تفکر همگرا، 23% در تفکر واگرا و به تفکر ارزشیاب توجهی نشده بود. در فعالیت ها و پرسش ها، 3% در حافظه شناختی، 4% در تفکر همگرا، 32% در تفکر واگرا و 8% در تفکر ارزشیاب مشاهده شد.نتایج حاکی از آنست که کتاب های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی در بخش مدنی بیشتر بر سطوح پایین تر تفکر(حافظه شناختی و تفکر همگرا) تمرکز دارند و به سطوح بالای تفکر(تفکر واگرا و ارزشیاب) که برای پرورش خلاقیت ضروری است، کمتر توجه شده است. پیشنهاد می شود در بازنگری کتاب های درسی، تعادلی بین سطوح مختلف تفکر ایجاد شود و فعالیت ها و محتوایی که به پرورش تفکر خلاق و انتقادی کمک می کنند مدنظر قرارگیرد.

در دوره پهلوی دوم، نشریات و روزنامه ها به عنوان ابزارهای کلیدی در آموزش و تربیت عمومی در ایران عمل کرده و معلمان و اساتید حوزه تاریخ و آموزش آن مقالاتشان را در این نشریات منتشر می کردند. هدف از این پژوهش کشف یافته ها و مسائل تدریس تاریخ در مدارس ایران در دوره پهلوی دوم است و پرسش اصلی پژوهش بر این مبناست که چالش ها و راهکارهای تدریس تاریخ در این دوره بر اساس دیدگاه نشریات چه بوده است؟ در این راستا 29 مورد مقاله از 11 نشریه مرتبط با تدریس تاریخ در بازه زمانی 1330 تا 1357 مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان دادند که عدم توجه به فلسفه تاریخ، کمبود برنامه ریزی در تدوین محتوای درسی و عدم تخصص معلمان، ازجمله عوامل اصلی ناکامی تدریس تاریخ بودند. این مشکلات منجر به بی علاقگی دانش آموزان به درس تاریخ و عدم شناخت صحیح از هویت ملی گردید. همچنین نشریات به ارائه راهکارهایی برای بهبود تدریس تاریخ پرداخته و بر تغییر نگرش به تاریخ، تأکید بر حقیقت جویی، بی طرفی و استفاده از فناوری های آموزشی تأکید کردند. پیشنهاد هایی مانند تدریس تاریخ از طریق مجسم سازی، برگزاری بازدیدهای علمی از موزه ها و تأکید بر قهرمانان واقعی تاریخ به عنوان روش های مؤثر در جذب توجه دانش آموزان مطرح شد. این یافته ها نشان دهنده نیاز به بازنگری در برنامه های آموزشی و محتوای درسی برای تقویت هویت ملی و بهبود تدریس تاریخ در مدارس ایران بوده و هست. همچنین مشخص شد که چالش ها ریشه در اجتماع و سیاست داشته و صرفاً محدود به آموزش نمی شد.

بدساختاری دانش پدیده ای است که در آن ساختار دانش مورد نظر در حیطه آموزشی به دلایل مختلف در فراگیران شکل نمی گیرد. در این پژوهش برای اصلاح بدساختاری دانش از نقشه های مفهومی استفاده شد. جامعه آماری پژوهش، دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی شهر خوی در سال تحصیلی 1402-1401 بودند. تعداد پنج کلاس به صورت نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. بعد از شناسایی دانش آموزان بدساختار، فراگیران در گروه کنترل و آزمایش قرار گرفتند. برای گروه آزمایش مفاهیم از کتاب علوم تجربی پایه پنجم ابتدایی با استفاده از نقشه مفهومی در شش جلسه ارائه گردید. درگروه کنترل با روش های مرسوم تدریس شد. در ادامه ی پژوهش، آزمون معلم ساخته از مفاهیم اخذ شد. نتایج تحلیل کوواریانس جهت بررسی تأثیر نقشه مفهومی بر اصلاح بدساختاری دانش در مفاهیم تغییرات فیزیکی، تغییرات شیمیایی و رنگین کمان دانش آموزان، نشان داد تفاوت نمرات در هر سه مفهوم بین گروه آزمایش و کنترل، از لحاظ آماری معنادار می باشد. (01/0P<). در کل نتایج نشان داد با استفاده از نقشه های مفهومی می توان بدساختاری دانش را در بین دانش آموزان، اصلاح کرد.

مقدمه و هدف: تأمین امنیت آب شرب، کشاورزی، محیط زیست منطقه سیستان، به شدت وابسته به رودخانه فرامرزی هیرمند است. مسئله تأمین حق آبه هیرمند یکی از چالش ها و دغدغه های اساسی برای مسئولان محیط زیستی و مناسبات سیاسی بین دو کشور ایران و افغانستان است. با وجود تلاش های بسیاری که در گذشته صورت گرفته، این مسئله هنوز به دلیل تمرکز بر دیدگاه های تک بعدی، حل نشده است و مناقشات بین دو کشور ایران و افغانستان همچنان ادامه دارد. در این پژوهش، از مدل سازی دینامیکی سیستم ها برای شبیه سازی و پویایی سناریوهای مدیریت منابع آبی رودخانه فرامرزی هیرمند با رویکرد دیپلماسی آب استفاده شده است. یافته ها: در نظر گرفتن نگرش همبست و دیپلماسی آب در رودخانه فرامرزی سبب بهبود وضعیت منابع آبی می شود، طبق نتایج شبیه سازی راه حل پیشنهادی، ترکیبی از سیاست مدیریت منابع تقاضا آب و غذا به عنوان بهترین سیاست انتخاب شده است. به طوری که در زیر سیستم بخش کشاورزی سطح زیر کشت و عرضه محصولات کشاورزی در سال های 1410 نسبت به سال 1379 افزایش 11.700 درصدی داشته است.

درک رفتار مصرف کننده برای کسب وکارها بسیار مهم است. یکی از عوامل موثر بر رفتار مصرف کننده، عوامل روان شناختی است که نحوه نگاه مصرف کنندگان به محصولات و برندها را شکل می دهند. همانطور که مصرف کنندگان آگاه تر و فهیم تر می شوند، درک تفاوت های ظریف رفتار مصرف کننده برای برندها ضروری شده است. این پژوهش با هدف ارائه مدل روابط مصرف کنندگان با برند براساس شخصت خودمحور در محصولات مصرفی با رویکرد داده بنیاد کلاسیک انجام گرفته است. پژوهش با رویکرد پژوهش کیفی انجام گرفته و جامعه آماری پژوهش مصرف کنندگان محصولات مصرفی شخصی و عمومی محبوب است. مشارکت کنندگان در پژوهش با روش هدفمند گزینش شده و شواهد با مصاحبه نیمه ساختار یافته تا اشباع نظری (22 مصاحبه) گردآوری و براساس رهیافت تئوری زمینه ای کلاسیک طی سه مرحله کدگذاری شده است. در این پژوهش ویژگی های روان شناختی و روابط مصرف کنندگان با برندهای محبوب براساس دو دسته از محصولات با کاربرد عمومی و شخصی ارزیابی شده و مدل نظری استخراج شده است. طبق نتایج ارزش درک شده (ارزش ابراز وجود، ارزش اجتماعی و ارزش عاطفی و زیباشناختی) و عشق مصرف کنندگان به برندهای مصرفی محبوب (صمیمیت برند، اشتیاق برند و تعهد به برند) تحت تاثیر خودپنداره های مستقل (خودشکوفایی، سازگاری عاطفی و فیزیک ظاهری) و وابسته آنها (خود اجتماعی، خود خانوادگی و خود مختاری) است و از طرف دیگر خودپنداره مصرف کنندگان تحت تاثیر شدت خودشیفتگی (اختیار، خودکفایی، برتری و استحقاق) و نیاز به منحصر به فرد بودن آنان (انتخاب خلاقانه، اجتناب از شباهت و انتخاب غیرمعمول) قرار دارد.

«چالدران» که نام آن در تاریخ ایران با جنگ مشهور صفویان و عثمانی در این ناحیه به سال 920ق/1514م. پیوند خورده است، در تقسیمات جغرافیایی و اداری قلمرو ایران عصر صفوی، جزو ایالت آذربایجان و از توابع خوی به شمار می رفت. این ناحیه تا پیش از این رویداد نظامی، عمدتاً در حاشیه تحولات تاریخی قرار داشت، اما این نبرد نام آن را به کانون توجهات تاریخی کشاند. مقاله پیش رو بر آن است تا با روش تاریخی-تطبیقی، بسامد نام این منطقه را در نقشه های ترسیمی اروپاییانی که فرسنگ ها دورتر از ایران و در شهرهای اروپایی درباره چهره جغرافیایی ایران عصر صفوی می اندیشیدند، تجزیه و تحلیل کند. براساس نقشه های اروپایی، این نام برای یک مقطع زمانی خاص، یعنی از نیمه سده 10ق/16م. تا نیمه سده 11ق/17م، در نقشه های اروپایی از ایران پدیدار گردید و بعد از مدتی در نقشه ها فراموش شد. بنابراین سؤال مشخص مقاله آن است که در نتیجه چه عواملی نام چالدران در مقطع زمانی یادشده پدیدار و سپس به فراموشی سپرده شد؟ یافته های مقاله نشان می دهد که برآمدن و برافتادن نام چالدران در نقشه نگاری اروپایی، بازتابی از اهمیت ژئوپلیتیک مقطعی رویدادهای تاریخی بوده و نه صرفاً واقعیت های طبیعی ناحیه مورد نظر. به عبارت دقیق تر، شهرت نبرد چالدران عامل اصلی پدیداری این نام در نقشه ها بود و با تثبیت تدریجی روابط صفوی-عثمانی و فروکش کردن منحنی تنش های نظامی دو طرف، این نام به تدریج از نقشه ها فراموش شد. این فرایند، شکاف بین واقعیت های بومی و بازنمایی های برون مرزی در نقشه نگاری اروپا را آشکار می سازد.

داد و دهش از مهمترین نکات اخلاقی در دین زرتشتی می باشد. از روزگاران قدیم، زرتشتیان با خیرات و برپایی گهنبارها موجب خشنودی خود و خرسندی دیگران شده اند. زرتشتیان ایران به ویژه زرتشتیان کرمان با وقف نمودن زمین، باغ، آب و خانه خود، برای برطرف نمودن نیازهای جامعه و پرداخت هزینه جشن ها و تحصیل دانش آموزان، در این کار خیر پیشگام بودند. فشارهای اجتماعی و اقتصادی و محدودیت های به وجود آمده برای اقلیت های دینی در دوره های گذشته، زندگی زرتشتیان را تحت تاثیر قرارداد و شرایط سختی داشتند که فقر و بی سوادی از مهمترین این مشکلات بود. بنابراین پیدایش موقوفات، این شرایط را تغییر داد. این مقاله درپی پاسخگویی به این سوال است که موقوفات زرتشتی کرمان در دوره قاجار و پهلوی چه تاثیری بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان این شهر داشته است؟ با بررسی های انجام شده در این پژوهش مشخص گردید که بیشتر این موقوفات بعد از دستور لغو جزیه در زمان ناصرالدین شاه قاجار وقف شده اند که علاوه بر تأثیرات درونی جامعه بر وضعیت اجتماعی شهر کرمان نیز تأثیر داشته اند. این موقوفات با نظارت و تولیت انجمن زرتشتیان کرمان در انجام کارهای آموزشی، درمانی، ورزشی و آیینی، تاثیر مهمی بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان کرمان داشت. پژوهش حاضر با روش تحقیق تاریخی با استفاده از اسناد، وقفنامه ها و منابع کتابخانه ای انجام و به شیوه توصیفی و تحلیلی تدوین شده است.

ماوراءالنّهر، به دلیل غنای اقتصادی و موقعیت استراتژیک، از مراکز کلیدی تأمین مالی خلافت مروانی بود. سیاست های مالی این دوره، به ویژه در اخذ خراج و جزیه، با چالش هایی نظیر مقاومت های محلّی و تنوّع فرهنگی مواجه شد. بررسی این سیاست ها به دلیل تأثیر آن ها بر ثبات اقتصادی و سیاسی منطقه و فقدان پژوهش های متمرکز بر این موضوع، ضروری است. هدف پژوهش، تبیین سیاست های مالی مروانیان و نگرش حکمرانان به شیوه های اخذ مالیات در ماوراءالنّهر است، با این سؤال که این سیاست ها چگونه شکل گرفتند و چه تأثیری داشتند؟ روش تحقیق تاریخی با رویکرد توصیفی تحلیلی است و با تکیه بر منابع تاریخی، به تحلیل داده ها پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که سیاست های مالی مروانیان ترکیبی از رویکردهای متمرکز دوران عبدالملک و قتیبه، دوران سرکوبگرانه یزید بن مهلّب و عصر اصلاحی عمربن عبدالعزیز بود. عبدالملک با استانداردسازی دیوان خراج، کارایی را افزایش داد، امّا فشارهای مالیاتی یزید بن مهلّب به کاهش تولید و شورش منجر شد. اصلاحات عمر با تأکید بر عدالت اسلامی، رضایت عمومی را جلب کرد، امّا به دلیل مقاومت نخبگان، پایدار نماند. نصر بن سیار با ساماندهی مالیاتی، ثبات نسبی ایجاد کرد، ولی گسترش اسلام و معافیت های مالیاتی، درآمد خلافت را کاهش داد. این پژوهش، با تحلیل جامع سیاست های مالی مروانیان، نشان می دهد که فقدان انسجام و سوءمدیریت، به تضعیف نفوذ خلافت در ماوراءالنّهر کمک کرد و بر ضرورت مطالعه عمیق تر نظام های مالیاتی در تاریخ اسلامی تأکید دارد.

مروارید به سبب بهای فراوان و همچنین کاربرد مداوم آن در میان قشر حاکم و ثروتمند ، همواره یکی از کالاهای مورد تقاضا در سرزمین های اسلامی و غیراسلامی بود و تولید و تجارت آن، هم به عنوان یک فعالیت اقتصادی و هم به عنوان جلوه ای از تمدن مسلمانان رونق داشت و سود زیادی عاید صیادان و بازرگانان مسلمان می کرد. بنادر و جزایر خلیج فارس و جزیره العرب از سده های سوم و چهارم هجری تا پس از حمله مغولان، از مهمترین مراکز صید و تجارت مروارید به شمار می آمد. بازرگانان این بنادر علاوه بر خرید و فروش داخلی مروارید، آن را به سرزمین های غیراسلامی به ویژه مناطقی همانند هند، چین، آفریقا از طریق مسیرهای تجاری دریایی و زمینی صادر می کردند. همچنین این بازرگانان به عنوان واسطه، نقش فراوانی در فروش مرواریدهایی که از خارج از جهان اسلام به بنادر اسلامی وارد می شد، داشتند. در این پژوهش، بر آنیم تا با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از متون تاریخی، جغرافیایی، پزشکی، ادبی و شعری مسلمانان تا قرن نهم هجری، اطلاعاتی مانند انواع مروارید، مبادی و مقاصد و راههای تجارت، اهمیت دارویی و کاربردهای درمانی و صنعتی مروارید، را جمع آوری کرده و به این سوال ها پاسخ دهیم که -1- بهترین انواع مروارید از چه مناطقی صید و استخراج می شد؟ 2-مروارید چه جایگاهی در اقتصاد و تجارت و زندگی اجتماعی مسلمانان داشته است؟ 2-کاربردها و انگیزه های خرید و فروش مروارید چه بود؟ یافته های پژوهش حاکی از آن است که مروارید، ضمن داشتن ارزش زینتی و کاربرد درمانی، ارزش اقتصادی بالایی داشته و با توجه به تنوع مروارید و گستردگی مراکز صید، ارزش صادراتی و اهمیت تجاری بالایی داشته است. شایان ذکر است بحث تولید و تجارت مروارید علاوه بر سرزمین های شرق جهان اسلام، در بنادر سرزمین هایی همانند چین و هند که مسلمانان با آنها روابط تجاری گسترده ای داشته اند، نیز بررسی شده است.

منصب میرسامانی جزو مناصب درباری و تشکیلات سلطنتی جهانگیرشاه (حک: 1014-1037 ق/ 1605- 1628م)، بود. با بسط و گسترش دوایر، کارگاه ها و مراکز تهیه و تولید ملزومات دربار جهانگیرشاه، لازم بود فردی کاردان و مورد اعتماد شاه در رأس همه آنها قرار گیرد تا بتواند با نظم و ترتیب و بر اساس اراده و میل شاه بر فعالیت آنها نظارت داشته باشد. در دوره جهانگیرشاه نظارت عالی بر این کارگاه ها و کارخانه ها بر عهده میرسامان یا خان سامان بود که در حقیقت سرپرست کل کارگاه ها یا بیوتات سلطنتی و ناظر کل دستگاه سلطنت بوده است. در منابع تعداد کارخانه ها ی سلطنتی زیر نظر میرسامان بین سی و شش تا هفتاد مورد ذکر شده است که مهمترین آنها خزانه، ضرابخانه، فراشخانه، قورخانه، زرادخانه، آبدارخانه، آشپزخانه و اصطبل های سلطنتی بودند. نتایج پژوهش نشان می دهد که گورکانیان به ویژه جهانگیرشاه این منصب را با تأثیرپذیری از نظام اداری حکومت های مسلمان هند (سلاطین دهلی) و صفویان ایران و در جهت برقراری و تقویت تشکیلات دیوانسالاری واحد، متمرکز و سازمان یافته سروسامان دادند. حوزه وسیع نفود و قدرت میرسامان نیز موجب شد از لحاظ اداری، مقام میرسامان بعد از مقام وزیر، دومین جایگاه را در دربار داشته باشد. این پژوهش به معرفی و بررسی جایگاه و وظایف میرسامان در دوره جهانگیرشاه گورکانی می پردازد. روش تحقیق در این پژوهش، تاریخی و شیوه آن توصیفی- تحلیلی با استفاده از منابع دست اول کتابخانه ای می باشد.

حکام قراختایی پس از به دست گرفتن کارحکومت کرمان به منظور تأمین هزینه های اداره قلمرو خود به مالیات به عنوان یکی از مهم ترین منابع مالی روی آوردند از این رو وصول انواع مختلف مالیات اعم از دائمی و فوق العاده را وجهه همت خود قرار دادند. در این میان وجود انواع مختلف مالیات ها نه تنها فشار زیادی بر مردم این ناحیه تحمیل می کرد بلکه عواملی چند این فشارها را افزایش می داد و از طرفی دیگر، مردمانِ کرمان نیز واکنش های مختلفی به این فشارهای مالیاتی داشتند. در همین راستا پرسش های اصلی نوشتار حاضر عبارت اند از این که: چه عواملی منجر به افزایش فشارهای مالیاتی بر مردم کرمان طی دوران حاکمیت قراختاییان می شد؟ واکنش مردم این دیار به این تعدیات چگونه بود و آن ها از چه روش هایی برای فرار از مالیات استفاده می کردند؟ این فرارها چه تأثیری بر ساخت تمدنی شهر کرمان داشت؟ نتایج پژوهش حاکی از آن است که روش های جمع آوری مالیات ها به صورت واگذاری اقطاع، صدور برات، تسعیر (ارزیابی تخمینی محصول)، واگذاری مناطق به افراد به شیوه مواضعه، دریافت مالیات به صورت جنسی ، تعیین میزان مالیات بر حسب استطاعت مالی افراد و رقابت سران دیوانی، سوء عملکرد شاهزادگان و عمال حکومتی و همچنین ایجاد رقابت بین شاهزادگان قراختایی به وسیله حکومت مرکزی این فشارها را تشدید می کرد اما در عین حال مردم نیز از روش هایی همچون ترک محل زندگی و رفتن مکانی دیگر، مخفی و متواری شدن و چند روش دیگر استفاده می کردند که این خود تأثیر بسزایی در خرابی و ویرانی شهرها و روستاها می گذاشت.

زمینه/ هدف : سیّدعلی میرافضلی(متولد 1348ه.ش) شاعر و محقّق ادبی اهل رفسنجان است. علاوه بر آثار شعری، تحقیقات ادبی قابل توجهی هم خصوصاً در موضوع رباعی پژوهی دارد. نویسندگان در این جستار با تعمّق در مهمترین مجموعه های شعر این شاعر کوشیده اند، مؤلّفه های برجسته و ممتازِ قریحه و ذوق او را که می توان آنها را مهمترین نمودهای سبک خاص او قلمداد کرد، معرفی و تحلیل نمایند. روش/ رویکرد : روش تحقیق در این مقاله، رویکرد تحلیلی- توصیفی و روش جمع آوری اطلاعات، اسنادی (کتابخانه ای) است. یافته ها/ نتایج : براساس نتایج این پژوهش، هنرنمایی ها و نوآوری های او که موجد سبک مختص به خودش است، اغلب در حوزه سرودن اشعار کوتاه 1 و نیمایی رخ نموده است. نوآوری در آفرینش تصاویر شعری با استفاده از حال و هوای هایکو های ژاپنی، سرودن اشعاری با وزن رباعی و در قالب سه لختی، استفاده آگاهانه توأم با نوآوری از ظرفیت های موسیقی آفرینی شعر نیمایی و استفاده از مضامین اجتماعی و انتقادی، درآمیخته با طنزی رندانه و شیرین از مختصّات شعر میرافضلی است.

هدف/ زمینه: در حماسه ها، قهرمانان حماسی با ویژگی های خاص خود، محور اصلی شعر هستند. تکرار ویژگی های یکسان در حماسه ها «بن مایه»ها را پدید می آورد. چگونگی تولد، پرورش یافتن، گذار از مراحل مختلف و مهمتر از همه، ایثارگری و فداکاری برای نجات میهن یا به عبارت دیگر، گذشتن از خود و فردیت برای رسیدن به کل و نجات یک کشور، قوم، آیین و در نهایت چگونگی رسیدن به مرحله تعالی در شمار مهمترین بن مایه های قهرمان حماسی است. روش/ ررویکرد: این مقاله که به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد استنادی تنظیم شده است؛ بن مایه های تکرار شونده در حماسه های مزبور را براساس مکتب تطبیقی آمریکایی مقایسه می کند و با توجه به اشتراکات فرهنگی ایران و هند نقاط اشتراک و افتراق بن مایه های تکرارشونده قهرمانان حماسه ها را بیان می کند. یافته ها/ نتایج: جستار حاضر با تمرکز بر سه بن مایه محوری «تولد و رشد معجزه آسا»، «روند عاشق شدن و همسرگزینی» و «سفر و گذر از آزمون ها»، نشان می دهد که چگونه این الگوهای مشترک، در خدمت بازتاب جهان بینی و آرمان های فرهنگی متمایز هر تمدن قرار گرفته اند. نتایج حاکی از آن است که تولد قهرمان در این متون، نویدی برای نجات است؛ عشق او زمینه ای برای آزمون وظیفه شناسی و شرافتمندی است و سفر وی، مسیری برای تحقق «دارما» یا «فرّه» است و این سه بن مایه، در کنار یکدیگر، قوس تکاملی قهرمان آرمانی را در هر فرهنگ ترسیم می کنند.

زمینه/ هدف : مقاله با خوانش کتاب الذخائر والتُحف ابن زبیر، به شناسایی و دسته بندی موضوعیِ وام واژگان فارسی در این اثر پرداخته است. روش/ رویکرد : نوشتار بر آن است تا به شیوه توصیفی از رهگذر خوانش و بررسی اثر پیش گفته، به شناسایی، تحلیل و دسته بندی موضوعیِ واژگان پارسیِ کتاب بپردازد و به این سه پرسش، پاسخ دهد: در کتاب الذخائر والتحف ، واژگان معرّبِ پارسی تبار چه تعداد است؟ واژگان موجود به کدام حوزه های معنایی تعلق دارند؟ معنای وام واژگان تا چه اندازه در لغت نامه ها دقیق ضبط شده است؟ یافته ها/ نتایج : از میان 110 واژه فارسی تبارِ شناسایی شده در کتاب، چهار واژه در متون کهنِ فارسی و عربی غایب است و معنای برخی واژگان هم ناقص ضبط شده است. بیشتر معربات فارسیِ این کتاب، مرتبط با زندگی روزمره شهری است.