درخت حوزه‌های تخصصی

بیان مسئله: زمانی که سبک جریان سیال ذهن از روانشناسی وارد ادبیات شد و اصولی برای آن شکل گرفت تا پدیدار شدن آن در آثار سینمایی مدت زمان زیادی طول نکشید؛ اما مسئله مهم این هست که این اصول چگونه با عناصر سینمایی ترکیب می شوند و به طور خاص در این پژوهش، ترنس مالیک چگونه از آن ها استفاده می کند؟ هدف: هدف از پژوهش حاضر واکاوی عناصر دکوپاژ، دوربین، فضا و صحنه سینمای متأخر ترنس مالیک از منظر جریان سیال ذهن می باشد. سوال: برای ساخت یک فیلم سینمایی با استفاده از تکنیک جریان سیال ذهن از چه عناصر فرمالی می توان بهره برد؟ کدام شیوه دکوپاژی برای به تصویر درآوردن جریان سیال ذهن مناسب تر است و مالیک چه راهکارهای جدیدی ارائه می کند؟ ترنس مالیک از کدام عناصر فرمال ازجمله تکنیک های تدوین، فیلم برداری و طراحی صحنه برای ساخت اثر خود استفاده می کند؟ روش تحقیق: نوع تحقیق ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش کیفی و توصیفی است. این پژوهش بر اساس گرد اوری اطلاعات از اسناد کتابخانه ای و آرشیوهای صوتی تصویری انجام شده است. موردهای مطالعاتی این پژوهش سه فیلم از سینمای از آثار ترنس مالیک با عنوان های «درخت زندگی»، « به سوی شگفتی» و «شوالیه جام ها» است. نتیجه گیری: نتیجه حاصله نشان از آن دارد از تمامی عناصر سینمایی می توان برای ساخت یک فضای سیال بهره جست و عناصر فرمال سینما نه تنها محدود نیستند بلکه قابل گسترش و توسعه به شکل های گوناگون اند. تکنیک های خاصی برای هر مورد وجود دارد که مالیک به شیوخ خود از آن ها بهره برده است.

بیان مسئله: این پژوهش با رویکرد اتنوگرافی انتقادی، تجربه زیسته گروه های فرودست شهری در دو سکونتگاه خودانگیخته ی شهری دولت آباد و آقاجان کرمانشاه را واکاوی می کند. نقطه ی عزیمت این مطالعه، نقد گفتمان فرهنگ فقر به عنوان روایتی ایدئولوژیک است که فقر را محصول باورها و الگوهای رفتاری فقرا، نه نتیجه ی ساختارهای نابرابر اقتصادی–سیاسی، معرفی می کند. این گفتمان، در سیاست گذاری شهری ایران نیز، به ویژه از دهه ۱۳۷۰ به بعد، به شکل های آشکار و پنهان بازتولید شده است. هدف: این نوشتار به بازخوانی روایت های ساکنان برای آشکارسازی پیوند میان تجربه فردی، ساختارهای سلطه، اشکال مقاومت و الگوهای بازتولید فقر و نقد نگاه فرهنگ گرایانه به فقر می پردازد. روش: مطالعه حاضر با بهره گیری از مشاهده ی مشارکتی عمیق، مصاحبه های نیمه ساخت یافته (۴۸ مصاحبه در دولت آباد و ۳۹ مصاحبه در آقاجان) و یادداشت برداری میدانی، به بازخوانی روایت های ساکنان پرداخته است. تحلیل داده ها با نرم افزار MAXQDA و بر اساس چهار شاخص اصلی ذهنیت حاشیه نشین، بازتولید نسلی فقر، برچسب زنی و انگ اجتماعی و مقاومت فرهنگی و سازگاری انجام شد تا پیوند میان تجربه فردی و ساختارهای سلطه، اشکال مقاومت، و الگوهای بازتولید فقر آشکار گردد یافته ها: یافته ها نشان می دهد که هرچند هر دو محله در بستر محرومیت ساختاری و طرد فضایی شکل گرفته اند، اما مسیرهای زیست و مقاومت در آن ها تفاوت های معناداری دارد. دولت آباد با معابر عریض تر، بازارچه های محلی و شبکه های اجتماعی متنوع، فضایی برای کنش اقتصادی خرد و بازتعریف هویت مکانی ایجاد کرده است. در مقابل، آقاجان با زیرساخت های محدود، انسداد دسترسی و کمبود فرصت شغلی پایدار، بازتولید نسلی فقر را تشدید و ظرفیت سازگاری را کاهش می دهد. نتیجه گیری: این پژوهش نشان داد فقر نه «فرهنگیِ گریزناپذیر»، که «فرآیندی فقرزا»ست که در پیوندِ ساختار–فضا–قدرت شکل می گیرد. هر جا ساختِ فرصت به سود تهیدستان تغییر کند، فرهنگ نیز تغییر می کند؛ و این همان درس مرکزی قوم نگاری انتقادی برای برنامه ریزی شهری است: تغییر فضا، سیاستِ مؤثرِ تغییر فرهنگ است.

کرمانشاه در طول جنگ جهانی اول (1914-1918م.) به دلیل موقعیت استراتژیک صحنه درگیری های متناوب بین نیروهای عثمانی، روسیه و بریتانیا بود؛ این شهر چندین بار اشغال، تخلیه و بمباران شد که خسارت جانی و فرهنگی سنگینی برجای گذاشت. پل کهنه (پل قره سو) یکی از پل های تاریخی کرمانشاه است که در جنوب شرقی این شهر قرار دارد. پایه های سنگی آن متعلق به دوره ساسانی بوده و شواهدی از مرمت های دوره سلجوقی نیز در پل مشاهده می شود. با این حال، بیشترین بخش های برجا مانده از پل مربوط به دوره صفوی است و به همین دلیل، ساخت آن را به «شیخ علی خان زنگنه» وزیر «شاه عباس صفوی» نسبت می دهند. در جنگ جهانی اول، هنگامی که قوای روس از شرق کرمانشاه پیش رَوی می کردند، نیروهای ملی ایران همراه با نیروهای عثمانی برای کُند کردن حرکت آن ها دو چشمه از پل را با دینامیت منفجر کردند. اسناد کتابخانه ملی که برای نخستین بار در این پژوهش بررسی شده اند، به روشنی تخریب این دو دهانه و گزارش تعمیرات اضطراری پل را نشان می دهند. این اسناد که بین سال های ۱۲۹۶ تا ۱۳۳۶ه .ش. تنظیم شده اند، شامل مکاتبات اداری، برآوردهای مالی و گزارش های کارشناسی برای مرمت پل پس از جنگ هستند و اهمیت پل را در عبور کاروان ها و دریافت عایدات نواقل بازگو می کنند. داده های کتابخانه ای نیز وقوع انفجار و انهدام پل را تأیید کرده و نشان می دهند که درگیری ها در نزدیکی کوره های آجرپزی ساحل رودخانه رخ داده و توپخانه روس ها این محدوده را هدف قرار داده است. مرمت های متعدد پل بین سال های ۱۳۴۷ تا ۱۳۸۳ه .ش. نیز مؤید آن است که آسیب های ناشی از انفجار، موجب فرسودگی پی درپی تاق ها شده و به بازسازی کامل چشمه های تخریب شده انجامیده است. انتشار این اسناد مغفول مانده، گذشته تاریخی پل را روشن تر کرده و می تواند در بازنگری حریم حفاظتی پل کهنه و ثبت بخش هایی از پیرامون آن مانند کوره های آجرپزی، نقش مؤثری داشته باشد.

اساطیر نقش مهمی در فضای فرهنگی و اجتماعی جوامع دارند و قرآن کریم رویکردی منفی به اسطوره ها دارد. نسخه خاوران نامه یکی از متون ادبی از نوع حماسه دینی است که ابن حسام خوسفی در دوران اسلامی، در مورد شأن و شخصیت حضرت علی(ع) سروده است. نگاه اسطوره زدایانه قرآن و نیز سرودن اشعاری اساطیری در مورد حضرت علی(ع) توسط ابن حسام خوسفی که شخصیتی متدین و متعهد به موازین اسلامی و آموزه های قرآنی است؛ ضرورت انجام پژوهش را ایجاب می نماید. همچنین شناسایی علل ورود اساطیر به متن خاوران نامه، هدف پژوهش است و پرسش ها عبارتند از: علل ورود اساطیر به متن خاوران نامه چیست؟ در این پژوهش اطلاعات کتابخانه ای و اسنادی و تصویری به شیوه توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی بررسی شده و نمونه های پژوهش شامل 9 نگاره از نسخه خاوران نامه(آثار فرهاد نقاش) با موضوع جنگ های حضرت علی(ع) با موجودات افسانه ای و اژدها است که با متن خاوران نامه مقایسه شده است. نتایج نشان می دهد ابن حسام با اقتباس از شاهنامه به عنوان منبعی اساطیری، عقاید توحیدی دین اسلام را با محوریت قراردادن شخصیت امام علی(ع) در متن خاوران نامه در قالب مفاهیمی اساطیری به اسطوره زدایی تدریجی اقدام نموده و حضرت علی(ع) را به عنوان الگوی انسان کامل به جامعه معرفی می کند و این موضوع بر تبلیغی بودن خاوران نامه تأکید دارد.

در جهان امروز، معرفی و شناساندن کالاها، خدمات و فعالیت‌های گوناگون تجاری، اجتماعی و فرهنگی به واسطه‌ی برندینگ و سلسله تلاش‌های سازمان‌یافته‌ی دیزاین امکان‌پذیر شده است. کهن‌الگو‌ها به‌عنوان عنصر الهام‌بخش شخصیت برند، قابل بازنمایی و استفاده در فرآیند دیزاین و خلق بسیاری از برندها هستند. کهن‌الگوها که ریشه در ناخودآگاه جمعی انسان دارند، در حوزه‌های مردم‌شناسی، روان‌شناسی، قوم‌نگاری و ادبیات کاربرد فراوان دارند و به اشکال کمابیش مشابه و همسان از سوی مخاطبان درک می‌شوند. از طرفی برندینگ که از مهم‌ترین‌ جنبه‌های کسب و کار و اقدام‌های سازمان‌یافته برای ایجاد آگاهی و وفاداری در مشتری است، از ظرفیتی گسترده و نامحدود برای برقراری ارتباط برخوردار است. مقاله حاضر که از نظر ماهیت داده، کیفی و از نظر هدف، کاربردی است به مطالعه‌ی موردی مهم‌ترین ویژگی‌های بصری سه برند شناخته‌شده‌ی جهانی و مقایسه‌ی به‌کارگیری کهن‌الگوی عاشق در خلق شخصیت آن سه برند می‌پردازد. چهارچوب نظری مقاله مبتنی برنظریه‌ی کهن‌الگویی یونگ است و در بخش برندینگ از نظریه‌های به‌کارگیری ویژگی‌های روانی در برندیگ بهره می‌یرد. یافته‌های نظری تحقیق نشان‌می‌دهد که شخصیت برند به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان برند دارای قابلیت‌هایی برای بازنمایی ویژگی‌های کهن‌الگوها بر اساس اهداف برند است. کهن‌الگوی عاشق در برند شنل، کارکردی دوگانه به صورت جذاب‌‌واقع‌شدن و حفظ هویت در برابر معشوق، در برند نسکافه در راستای حس انسان‌دوستی و در برند استی‌لادر از طریق صمیمیت، زنانگی و ثبات نمود یافته است و در ویژگی‌های بصری هر سه برند از‌جمله طراحی لترمارک و پالت رنگی، نشانه‌هایی مستقیم، غیر مستقیم، مستقیم و غیر مستقیم از کهن‌الگوی عاشق می‌توان یافت.

اهداف: تناسبات هندسی و فرم های به کاررفته در نماهای معماری تأثیر عمیقی بر احساسات، ادراک و واکنش های مخاطب دارند و به عنوان زبان بصری و بیانی بناها، درک مفهوم مقاومت و استحکام سازه ای را برای مخاطب شکل داده و تقویت می کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر فرم های هندسی در نماهای معماری پس از اسلام ایران بر درک مقاومت سازه ای مخاطب انجام گرفته است. در این تحقیق بررسی شد که آیا فرم های هندسی در نمای ساختمان می توانند تأثیری در درک مخاطب از میزان استحکام و پایداری سازه ای شوند. روش ها:  روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و پیمایشی با رویکرد کمی است. چهار شیوه معماری خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گرفتند. در مرحله نخست، ویژگی های هندسی و سازه ای هر شیوه استخراج شد و سپس میزان تأثیر هر مؤلفه با استفاده از روش آنتروپی شانون سنجیده، وزن دهی و مقایسه گردید. یافته ها:  یافته ها نشان می دهد که هندسه در معماری، علاوه بر عملکرد فنی، در ادراک روانی و بصری مخاطب از پایداری و مقاومت سازه ای نیز نقشی بنیادین ایفا می کند و می تواند در طراحی معاصر به عنوان الگویی برای ارتقای پایداری بصری و القای استحکام مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه گیری: نتایج حاکی از آن است که شیوه اصفهانی با طراحی های متقارن و پلان های چهارایوانی، شفافیت بیشتری در نمایش مقاومت سازه ای دارد. شیوه آذری نیز با ابعاد عظیم بناها و استفاده از تناسبات قوی، حس قدرت و استحکام را القا می کند. در مقابل، شیوه رازی به دلیل کمبود فرم های پیچیده و شیوه خراسانی با سادگی فرمی خود، در انتقال این درک سازه ای ضعیف تر عمل می کنند.

مباحث مربوط به دامنه مصادیق هنر و راهیابی محصولات صنایع دستی به این دامنه، یکی از مهم ترین موضوعاتی است که بسیاری از اذهان را به خود مشغول داشته و نظرات فراوانی را به خود اختصاص داده است. توجه به فلسفه هنر و زیبایی شناسی برای بررسی این مسئله یا حداقل امکان سنجی آن یکی از امکانات قابل اتکا در این عرصه محسوب می شوند. اندیشه ها و فلسفه های مطرحی وجود دارند که می توان با استفاده از آن ها به این مباحث پرداخت یا حداقل میزان جدی بودن و عدم امکان راه حلی قطعی در کوتاه مدت را مشخص ساخت. مقاله حاضر بر آن است تا پیش از آغاز بحث زیبایی شناسی، با یک نگاه بسیار کوتاه زبان شناختی در خصوص هنر و صنایع دستی، با اندیشه سه فلسفه مطرح در سه دوره زمانی نسبت این دو را با یکدیگر مورد واکاوی قرار داده و امکان ورود محصولات صنایع دستی به حیطه مصادیق هنری را از این سه منظر بررسی نماید. در ابتدا بر اساس نظریه زیبایی شناسی ایمانوئل کانت این موضوع موردمطالعه قرار می گیرد و در گام بعد، طبق مبانی پراگماتیسم جان دیویی روی این موضوع بحث می شود. سپس از زاویه نگاه نظریه نهادی جرج دیکی روی موضوع تمرکز شده و در پایان، نتایج حاصله ارائه می گردد.

هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین و به کارگیری یک چارچوب تلفیقی برای تحلیل و ارزیابی میزان تحقق شاخص های شهر ۱۵ دقیقه ای در ده شهر منتخب انجام شده است. این چارچوب شاخص های کلیدی شهر ۱۵ دقیقه ای را بر اساس مولفه های مفهومی اثرگذار بر چهار مسیر گذار برنامه ی DUT (Driving Urban Transitions) شامل حمل ونقل پایدار شهری، فضاهای انسان محور، لجستیک و خدمات هوشمند، و حکمرانی و مشارکت شهری منطبق و بازتفسیر می کند و بدین ترتیب ابزار تحلیلی برای شناسایی نقاط قوت، ضعف و اولویت های سیاستی فراهم می آورد. روش ها: این مطالعه از نوع کاربردی و تحلیلی–تطبیقی است و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی هدایت شده انجام می شود. چارچوب مفهومی پژوهش، به عنوان مبنای تحلیل شهرهای منتخب، امکان بررسی تطبیقی شاخص ها و ارتباط آن ها با مسیرهای گذار DUT را فراهم می آورد. یافته ها: تحلیل تطبیقی نشان می دهد که تحقق شاخص های کلیدی شامل نزدیکی، دسترسی، تراکم، تنوع، اختلاط کاربری، سازگاری، انعطاف پذیری، مقیاس انسانی، اتصال، دیجیتالی شدن و همه شمولی در چهار مسیر گذار DUT با شدت و کیفیت متفاوت رخ داده است. این تفاوت ها به ساختار کالبدی، سیاست های برنامه ریزی، تراکم جمعیت، زیرساخت های حمل ونقل و نابرابری های اقتصادی و اجتماعی مرتبط است. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهند تحقق کامل مدل شهر 15 دقیقه ای مستلزم هماهنگی میان چهار حوزه کلیدی DUT و شاخص های کلیدی مرتبط با آن است و تمرکز صرف بر یک حوزه، شکاف عملکردی و نابرابری فضایی ایجاد می کند. چارچوب تلفیقی ارائه شده می تواند راهنمای سیاست گذاری محلات، ارتقای کیفیت زندگی شهری و طراحی پروژه های پایلوت در شهرهای مختلف باشد.

این که کسی امروزه در محافل معماری از ایده ی «زیبایی شناسی» سخن بگوید، تقریباً به عنوان نوعی جسارت تعبیر می شود. [البته این] واکنش قابل درک است. گرچه این ایده و ارتباط آن با «زیبایی» دارای پیشینه ای طولانی و جایگاهی والامرتبه در تاریخ اندیشه ی معماری بوده است _ از تهرنگ های وابسته به عشق شهوانی ونوستوس ویتروویوسی (مشتق از الهه ونوس) گرفته تا تناسبات آلبرتی _ این اصطلاح امروزی برای بسیاری غیرجدی به نظر می رسد. مردم در زبان روزمره خود ممکن است از غروب دیدنی خورشید یا زیبایی فرازمینیِ شریک عاطفی شان سخن بگویند، اما معماران و دیگر نخبگان [عرصه ی] هنر معمولاً از [به کارگیری] چنین اصطلاحاتی پرهیز می کنند. هنگامی که معماران در یک استودیو طراحی یا در ارائه ای برای کارفرما قضاوتی زیبایی شناختی می کنند، آن ها ناگزیر این کار را با نوعی عذاب وجدان انجام می دهند؛ و غالباً با احساسی از گناه به موضوع زیبایی شناسی نزدیک می شوند.می توان دلیل این ناراحتی معماران را تا چندین قرن گذشته ردیابی کرد، اما باید گفت که بخش زیادی از این وضعیت ناشی از تحولات قرن بیستم است.

میدان های شهری به عنوان کانون های مهم اجتماعی و فرهنگی، نقش حیاتی در شکل دهی به هویت محلی و تقویت روابط اجتماعی دارند پژوهش با ارزیابی تأثیرات طرح ساماندهی میدان الغدیر در محله یافت آباد تهران، به تحلیل ابعاد اجتماعی، فرهنگی و کالبدی آن پرداخته و چالش ها و دستاوردهای این مداخله شهری را بررسی کرده است که بر اساس آن میدان الغدیر به عنوان یکی از فضاهای عمومی کلیدی، با چالش هایی در ابعاد اجتماعی، فرهنگی و کالبدی روبه روست. نتایج نشان دادند هرچند طرح با موفقیت هایی در بهبود کیفیت بصری، ارتقاء امنیت و ساماندهی فضاهای پیاده روی همراه بوده است. با این حال، در ابعاد اجتماعی و فرهنگی، کاهش تعاملات همسایگی، تضعیف روابط سنتی و عدم تقویت هویت فرهنگی محلی از چالش های مهم باقی مانده است. از نظر اقتصادی، در حالی که برخی کسبه از بهبود فروش بهره مند شده اند، دیگران همچنان با مشکلات اقتصادی مواجه هستند. این پژوهش با استفاده از روش ترکیبی (کمّی–کیفی) و تحلیل داده های میدانی، نشان می دهد که طراحی های کالبدی به تنهایی برای بازآفرینی میدان کافی نبوده و نیاز به تقویت فرآیندهای مشارکتی و توجه به ابعاد نرم فضاهای عمومی، نظیر تقویت حس تعلق و سرمایه اجتماعی، ضروری است. بنابراین لازم است بر ضرورت طراحی انسان محور، مشارکتی و حساس به زمینه های فرهنگی تأکید نمود و اقدامات تکمیلی در جهت تقویت هویت محلی و توسعه مشارکت اجتماعی در فازهای بعدی پروژه انجام داد، نتایج این مطالعه می تواند به عنوان راهنمایی برای پروژه های مشابه در سایر مناطق شهری استفاده شود.

شناسایی و تحلیل عناصر تشکیل دهنده کالبدی موثر در پارک های شهری، به باز دهی پارک ها و میزان رضایت مندی شهروندان از عناصر طبیعی و مصنوع موجود در پارک در تحقق اجتماع پذیری و در نتیجه جلب بیشتر رضایت مردم کمک شایانی می نماید. وجود فعالیت های متنوع و متفاوت و تاثیر گزار در فضای پارک باعث جذب و تجمع افراد شده ویژگی جمع پذیری آن را قدرت می بخشد. با توجه به موقعیت شهرقم به عنوان دومین شهر زیارتی کشور و قرار گیری بوستان علوی در این شهر به لحاظ موقعیت و وسعت از پتانسیل های بسیاری در جذب شهروندان، زائران و گردشگران برخوردار می باشد . از این رو پژوهش حاضر، ضمن مطالعه و بررسی و تجزیه و تحلیل عوامل و عناصر اصلی تشکیل دهنده موثر و ارز یابی نارسایی های موجود به عنوان مسئله به بررسی نقش عوامل کالبدی تاثیرگذار که به جذب و تقاضای بازدید کنندگان و گردشگران در بوستان علوی شهر قم، پرداخته است. روش پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی و مشاهده و بررسی های میدانی و گردآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه و استدلال منطقی صورت گرفته است. جامعه مورد هدف 250 نفر از مراجعان به بوستان علوی شهر قم می باشد. برای انجام تحقیق از روش فرمول کوکران به عنوان حجم نمونه و نمونه ها به روش تصادفی ساده و تحلیل نرم افزاری (برنامه spss) سود جسته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که مهم ترین عامل برای مراجعه به پارک بعد از پر کردن اوقات فراغت، استراحت و ارامش، انگیزه مراجعه و استفاده مکرر از پارک ها رابطه مستقیمی با نوع و میزان امکانات موجود در پارک را دارد.

ژانر وحشت یکی از ژانرهای پرچالش و در عین حال پرطرفدار سینمایی است که توانسته است مخاطبان بسیاری را به خود جذب کند. این مقاله به بررسی بازنمایی آموزه های مسیحی در مجموعه فیلم های احضار از منظر تحلیل گفتمان و نشانه شناسی فرهنگی می پردازد. با تکیه بر نظریه های میشل فوکو (قدرت/دانش)، نورمن فرکلاف (تحلیل گفتمان انتقادی)، و نشانه شناسی فیلم، این پژوهش نشان می دهد که چگونه این فیلم ها مفاهیمی مانند شیطان، نجات، ایمان، و تقدس را در قالب ژانر وحشت بازتولید می کنند. پرسش اصلی این است که این بازنمایی ها چه گفتمان هایی درباره رابطه ایمان و ترس در دنیای مدرن شکل می دهند. یافته ها حاکی از آن است که احضار با تأکید بر دوگانه های خیر/شر، بدن زنانه به عنوان عرصه نبرد معنوی، و آیین های دینی مانند جن گیری، گفتمان سنتی مسیحیت را در تقابل با سکولاریسم تقویت می کند. همچنین، این فیلم ها از طریق ابزارهای سینمایی (نورپردازی، موسیقی، نمادگرایی) تجربه ترس را به تجربه ایمان گره می زنند. این پژوهش نشان می دهد که ژانر وحشت می تواند به مثابه رسانه ای برای بازگشت امر قدسی در فرهنگ پسامدرن عمل کند.

اهداف: شهرک اکباتان تهران، به عنوان یکی از میراث های معماری معاصر ایران، با شبکه فضاهای عمومی ویژه خود همواره در کانون توجه بوده است. این پژوهش با هدف ارائه خوانشی تفسیری از نظام معنایی موجود در فضاهای عمومی این شهرک، بر اساس تجربه زیسته و تولید معانی توسط ساکنان آن، انجام شده است. روش ها: پژوهش در چارچوب پارادایم برساختی-تفسیری و با استفاده از روش مردم نگاری انجام شده است. تجربه زیسته ساکنان فاز یک شهرک اکباتان با بهره گیری از مشاهده و مصاحبه های میدانی بررسی شده تا سازه های معنایی تولید شده توسط آن ها تحلیل و تفسیر گردد. یافته ها: نظام معنایی فضاهای عمومی شهرک اکباتان بر اساس چهار عنصر معناساز شامل زبان، بستر، تاریخ و نشانه ها شکل گرفته است. فرایند تحلیل واحدهای معنایی و استخراج مضامین اولیه و اصلی، به استخراج سازه های معنایی انجامیده که ساختار کلی این نظام را تشکیل می دهند. این سازه ها عبارتند از: هویت متمایز فضایی از شهر، روایت گری و تجربه فضایی، مدنیت و کنشگری اجتماعی، خصلت تاریخی فضا و معماری بستر نقش آفرینی زندگی روزمره. نتیجه گیری: تجربه زیسته ساکنان شهرک اکباتان بر اهمیت فضاهای عمومی در مجموعه های مسکونی و نقش آن ها در تولید معانی اجتماعی و فرهنگی تأکید دارد. نتایج این پژوهش بیانگر اهمیت توجه به نظام تولید معنا در فضاهای عمومی است که می تواند به بهبود کیفیت

بیان مسئله: قدمت، کاربری و بانی سازه ورودی جنوب غربی ربع رشیدی جای پرسش دارد: آیا بازمانده سده 8 هجری است یا سده های 9 تا 11 هجری؟ و آیا دروازه قلعه بوده است یا درگاه عمارتی غیرنظامی؟ فرضیه پژوهندگان بر مبنای منطق قیاس محتمل تبیین می کند که این سازه، دروازه قلعه رشیدیه فترت رومیّه تبریز است که به فرمان جعفرپاشای فرنگی عثمانی ساخته شده بود. هدف پژوهش: ربع رشیدی از سده 8 تا 11 هجری سه دوره سکونت و کاربری داشته است که شناسایی کاربست و گاهشناسی نسبی ساختارهای معماری هر یک از آن ها در چگونگی برنامه ریزی های مرمتی و گردشگری اثرگذار است.روش پژوهش: در این پژوهش پس از بررسی و مستندنگاری سازه ورودی جنوب غربی به روش میدانی باستان شناختی و ترسیم پلان و رلووه سازه با استفاده از پهپاد، شش گزارش تاریخی دست اول سده های 10 و 11 هجری درباره قلعه رشیدیه و فترت رومیه تبریز بررسی شده اند:  «تاریخ عثمان پاشا» (993 ق.)، «شجاعت نامه» (993 ق.)،  «تبریزیه» (993 ق.)، «تواریخ غزوات سلطان مراد ثالث» (996 ق.)، «شرف نامه بدلیسی» (1005 ق.) و «عالم آرای عباسی» (1042 ق.). نتیجه گیری: پیوستگی و دوختگی سازه ورودی جنوب غربی با حصار قلعه رشیدیه و همانندی شیوه بنّایی و مصالح آن با برج بزرگ جنوبی و بارو دلالت دارد که دروازه ساخته جعفرپاشای فرنگی عثمانی در سال های فترت رومیّه تبریز است و تنها بخش های خشتی و گلی بارو، بازمانده تعمیرات شتابان شاه عباس صفوی در بهار 1019 ق. است. سازه هشتی پشت نیم برج ها نیز کاربری تشریفاتی و ورودی همگانی آن را تبیین می کند.

طراحی «میان فضاهای آموزشی»، حمایت از فهم یادگیری متفاوت کاربران در فضاهای چندگانه است؛ اینگونه محیط ها باعث فراهم آوردن موقعیت هایی جهت پروراندن هوش های چندگانه، کاوش در محیط و تجربه پذیری، تعامل و تقابل اجتماعی و ساخت دانش از طریق تعامل خواهد بود. به نظر می رسد در راستای تحقق حضورپذیری در راستای یادگیری تعاملی می توان از قابلیت های محیطی بهره برد. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف ارائه مؤلفه های طراحی تأثیرگذار بر ارتقاء حضورپذیری در راستای یادگیری تعاملی دانش آموزان در «میان-فضاهای آموزشی» و به روش آمیخته انجام شده است. جامعه نمونه را در فاز اول پژوهش روش سندکاوی، منابع در دسترس و در روش دلفی 20 نفر از متخصصان در بر گرفته اند. در فاز دوم نیز جامعه نمونه را 290 نفر از دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم مدارس شهر لار تشکیل داده-اند. پژوهش با روش سندکاوی و بررسی منابع آغاز، و در ادامه در روش دلفی به مصاحبه با متخصصان پرداخته شد. در ادامه با پرسشنامه محقق ساخت به پیمایش کاربران انجام گرفت. در نهایت اطلاعات حاصل از پیمایش کاربران وارد نرم افزار Spss-23 شد و تجزیه وتحلیل داده ها به-وسیله آزمون تحلیل عامل و آزمون همبستگی پیرسون صورت پذیرفت. یافته های پژوهش در بخش تحلیل عامل، مؤلفه های «تعامل پذیری محیط: 20/3، جستجوپذیری محیط: 40/3، رویدادپذیری محیط: 27/3، محیط تنوع پذیر و ارتقاء دهنده یادگیری: 01/3، سرزندگی محیطی: 44/3، محیط انعطاف پذیر و آموزش پذیر: 18/3 و اجتماع پذیری محیط: 22/3» را به عنوان مؤلفه های طراحی «میان فضاهای آموزشی» با هدف ارتقاء حضورپذیری در راستای یادگیری تعاملی معرفی می نماید. و نتایج آزمون همبستگی بیانگر آن است که تمامی عوامل به صورت مثبت و معنادار دارای همبستگی می باشند.

جهان معاصر با بحران های زیست محیطی، گسست های فرهنگی و چالش های شهرنشینی روبه رو است، از این رو بازاندیشی در طراحی منظر شهری به ضرورتی فلسفی، اخلاقی و عملی بدل شده است. رویکردهای سنتی طراحی منظر که عمدتاً بر کنترل و سلطه بر طبیعت استوارند، قادر به مواجهه با این تحولات نیستند. این پژوهش نقش مفاهیم کلیدی ژیل کلمان، از جمله «باغ در حرکت»، «باغ سیاره ای» و «منظر سوم» را در جهت گیری به سمت طراحی منظر شهری پایدار تحلیل می کند. مطالعه حاضر از روش تحقیق کیفی به همراه رویکردهای شناخت شناختی، تفسیری و نشانه شناسانه استفاده می کند. داده ها از طریق تحلیل محتوای آثار و نقاشی های کلمان، بررسی تاریخی تحولات منظر در فرانسه و تحلیل پروژه های اجراشده، شامل پارک آندره سیتروئن، باغ موزه ی کوی برانلی، پایگاه زیردریایی سن نازر و جزیره دربورانس جمع آوری شدند. یافته ها نشان می دهند که منظر در دیدگاه کلمان، فرایندی زنده و پویا است که بر هم زیستی انسان و طبیعت، پویایی اکولوژیکی و خلاقیت بازآفرینی فضاهای رهاشده تأکید دارد. درک این مفاهیم می تواند مبنای نظری و عملی برای طراحی منظر شهری پایدار باشد و همزمان پاسخگوی نیازهای عملکردی و ارزش های فرهنگی، زیبایی شناختی و اخلاقی باشد. شناخت شناسی مفاهیم کلمان می تواند در مواجهه با بحران های زیست محیطی معاصر به عنوان الگویی الهام بخش برای طراحی منظر شهری عمل کند .الگویی که با باززنده سازی زمین های رهاشده، تقویت زیرساخت های سبز، ارتقای آگاهی و مسئولیت پذیری اکولوژیکی، افق های نوینی برای برنامه ریزی شهری پایدار می گشاید.

اهداف: فضاهای فرهنگی برای گردهمایی های اجتماعی نقش مهمی در تقویت اجتماع پذیری دارند، به خصوص زمانی که طراحی آن ها تعامل کاربران را تسهیل کند. این پژوهش با تمرکز بر کتابخانه مرکزی کرمان به شناسایی و تحلیل مؤلفه «تنوع رفتار» به عنوان شاخصی مؤثر در ارتقای اجتماع پذیری پرداخته است. روش ها: این پژوهش کتابخانه مرکزی کرمان را برای تحلیل مؤلفه «تنوع رفتار» بررسی کرده است. روش پژوهش ترکیبی دو روش مشاهده میدانی و پرسش نامه است. بر این اساس، شاخص های «یکپارچگی بصری»، «پاسخ گویی فضا به مشارکت کاربران» و «کیفیت مکان های نشستن» از طریق پرسش نامه و شاخص های «موقعیت فضاها نسبت به یکدیگر» و «انعطاف پذیری فضا» با مشاهده میدانی تحلیل شدند. یافته ها: پژوهش نشان داد که یکپارچگی بصری به تنهایی تأثیر قابل توجهی بر تنوع فعالیت های جانبی ندارد. در مقابل، موقعیت فضاها و استفاده از مسیرهای اجباری نقش مهمی در جذب مخاطب دارد. کاربران برای فعالیت های گروهی، فضاهای باز را به بسته ترجیح می دهند. انعطاف پذیری فضا و شکل گیری فضاهای جمعی کنار فعالیت های اصلی، تأثیر مثبتی بر تنوع رفتاری دارد. طراحی فضاهایی که علاوه بر کاربری اصلی، خدمات عمومی مکمل ارائه می دهند، تجربه کاربری و تعاملات اجتماعی را بهبود می بخشد. مکان های نشستن با میز، پریز برق و پوشش گیاهی (مانند نشستن روی چمن) حضور و تعامل کاربران را افزایش می دهد. نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که مؤلفه های «مکان نشستن» و «انعطاف پذیری فضایی» بیشترین نقش را در افزایش تنوع رفتار کاربران داشته اند. در مقابل، «یکپارچگی بصری»، چیدمان دلخواه مبلمان و عنصر آب تأثیر چندانی نداشته اند. این نتایج بر ضرورت تقویت عناصر مؤثر و بازنگری طراحی فضاهای کم تأثیر برای ارتقای اجتماع پذیری تأکید دارد.  

قالی ایرانی، به مثابه یکی از متعالی ترین مظاهر هنر - صنعت در حوزه تمدن اسلامی از جایگاهی ویژه ای برخوردار است. این شاهکار فرهنگی، با پیشینه ای چند هزارساله، پیوندی ناگسستنی با حیات اجتماعی و اقتصادی ایران داشته و طیف وسیعی از جوامع عشایر کوچ نشین تا دربارهای سلطنتی را در برمی گرفته است. قالی های محرابی تبریز دوره قاجار از تنوع کم نظیری در ساختار طراحی و کاربرد رنگ های خلاقانه برخوردار است. این آثار با حفظ ساختار نمادین محراب و همچنین - نوآوری در ترکیب بندی و رنگ آمیزی بارنگ های جوهری - زمینه ساز شکل گیری زیبایی بصری در هنر قالی بافی این منطقه شده است. پژوهش حاضر باهدف واکاوی ساختار طراحی و ترکیب بندی رنگی قالی های محرابی تبریز در دوره قاجار انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که: ویژگی های ساختاری طرح و رنگ بندی در این دسته از قالی ها کدام است؟ برای دستیابی به این هدف، چهار تخته قالی محرابی شاخص تبریز متعلق به دوره قاجار و محفوظ در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن، به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و با رویکردی توصیفی-تحلیلی موردمطالعه قرار گرفتند. داده ها به شیوه کتابخانه ای و از طریق مطالعه اسناد تصویری و متون مرتبط گردآوری شده اند. آنالیز طرح و رنگ با نرم افزارهای گرافیکی انجام شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که قالی های محرابی تبریز در این دوره، از تنوع چشمگیری در حوزه طراحی برخوردار بوده و طیفی از ساختارهای ساده تا بسیار مُزَّیّن را در برمی گیرند. نقوش بکار رفته از نوع تلفیقی و نقش مایه ها گردان و شکسته هستند. ترکیب بندی فرش ها نیز اغلب بر ایجاد هارمونی و تقارن در تنالیته های رنگی استوار شده است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که این قالی ها، با ویژگی های ساختاری و رنگی منحصربه فرد، نمونه هایی شاخص و قابل تأمل از هنر قالی بافی عصر قاجار را نشان می دهند.

اهداف: این پژوهش به بررسی ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فضایی پدیده حاشیه نشینی در شهر مشهد و تبیین رابطه آن با مفهوم توسعه شهری پرداخته است. زمینه شکل گیری تحقیق، گسترش فقر فضایی و افزایش نابرابری در کلان شهر مشهد است و رشد سریع سکونتگاه های غیررسمی روبه رو بوده است.  روش ها: روش پژوهش توصیفی–تحلیلی با رویکرد کیفی پدیدارشناسی است و داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختار یافته با چهارده نفر از ساکنان مناطق حاشیه ای جمع آوری و بر اساس روش کولایزی تحلیل شده اند.  یافته ها: یافته ها نشان می دهد که ساکنان این نواحی با مجموعه ای از مشکلات ساختاری و روانی مواجه اند؛ از جمله احساس ناامنی، اضطراب مزمن، طرد اجتماعی، بی ارزشی، خستگی و ناامیدی، اما در عین حال نوعی مقاومت درونی و امید پنهان برای تغییر در آنان مشاهده می شود. عوامل کلیدی تداوم فقر فضایی شامل نابرابری اقتصادی، ضعف سیاست گذاری شهری، تمرکز خدمات در هسته مرکزی، و فقدان مشارکت اجتماعی است.  نتیجه گیری: نتیجه گیری پژوهش بیانگر آن است که بدون رویکردی یکپارچه در حوزه های مسکن، اشتغال، آموزش و توانمندسازی اجتماعی، مدیریت پایدار مناطق حاشیه ای ممکن نیست. راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه محله محور، برنامه ریزی مشارکتی، بازتوزیع عادلانه منابع شهری و تقویت حس تعلق اجتماعی در میان ساکنان است. این مطالعه تأکید می کند که گذار از فقر فضایی به برابری شهری، مستلزم بازتعریف عدالت فضایی و مشارکت واقعی شهروندان در تصمیم سازی های شهری است.