ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱۴٬۲۰۱ تا ۱۴٬۲۰۹ مورد از کل ۱۴٬۲۰۹ مورد.
۱۴۲۰۱.

تفسیر کلامی مسئله ضمانت روزی فرزندان با تأکید بر آیه 31 اسراء(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۴
این پژوهش به تبیین مسئله ضمانت روزی فرزندان در آیات قرآن کریم می پردازد. با وجود تصریح آیات قرآن در سوره های انعام و اسراء مبنی بر تعهد الهی به تأمین رزق و روزی، چگونگی و کیفیت این ضمانت در تفاسیر مختلف به طور شفاف و مشخص تبیین نشده است. بر این اساس، پرسش اصلی این است: خداوند چگونه روزی فرزندان را تأمین می کند؟ پژوهش حاضر با واکاوی دقیق این مسئله، در پی ارائه تصویری جامع و مبتنی بر استدلال از وعده الهی است؛ از این رو، با تحلیل و تفسیر کلامی آیات مرتبط و بررسی ارتباط میان فرزندآوری و تأمین روزی، به بررسی موضوع پرداخته است. این پژوهش به لحاظ ماهیت نظری و از نظر روش، تفسیری مسئله محور است که با استفاده از مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به آثار تفسیری، کلامی و فلسفی و نیز با تحلیل عقلی و کلامی، به توسعه داده های پیشین می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد وعده الهی مبنی بر تضمین روزی فرزندان، وعده ای صادقانه است و این ضمانت از طریق کنش پذیری علل طبیعی تحت تأثیر عوامل غیبی محقق می شود. سه علت غیبی شامل نفس متعالی در پرتو فرزندآوری، صورت باطنی رابطه فرزندآوری و تأمین روزی، و اراده الهی بر روزی رسانی به فرزندان پس از فرزندآوری، زمینه تأمین روزی را فراهم می کنند.
۱۴۲۰۲.

بررسی انتقادی دیدگاهِ اجبار در اسلام؛ بازخوانی تفسیر آیه «لا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۳۵
جمعی از مفسران، آیه «لا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ» (بخشی از آیه ۲۵۶ سوره بقره) را به معنای «عدم اجبار در پذیرش دین» تفسیر کرده اند. برای تبیین این دیدگاه، دین را به عنوان مجموعه ای از امور ایمانی و اعتقادی تعریف می کنند و استدلال می کنند که باورهای دینی، اموری قلبی و عقلی هستند و نمی توان آن ها را با اجبار ایجاد کرد. پژوهش حاضر دو پرسش اصلی را مطرح می سازد: نخست، چرا دین تنها به عنوان امور اعتقادی تعریف شده، در حالی که در واقعیت، دین شامل ابعاد: اعتقادی، عبادی و اخلاقی است؟ دوم، چرا بخش بعدی آیه «قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ» که بر تبیین روشن خیر از شر و آثار آن تأکید دارد، به عنوان دلیلی بر «فطری بودن» احکام دین در نظر گرفته نمی شود؟ با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و با بررسی طیف گسترده ای از تفاسیر، یافته های این تحقیق نشان می دهد که اگرچه موضوع «عدم اجبار در پذیرش دین» در آیات دیگر قرآن قابل طرح است؛ اما آیه «لا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ» درصدد بیان این مفهوم نیست. ادعای اصلی مقاله آن است که پیام محوری آیه یاد شده، نه نفی اجبار، بلکه «سازگاری ذاتی دین با فطرت انسان» است؛ به این معنا که آموزه های دینی با سرشت و طبیعت بشر در تعارض نیستند و نیازی به اعمال اجبار برای پذیرش آن ها وجود ندارد.
۱۴۲۰۳.

نگرش تحلیلی به آراء مفسّران ذیل آیه 57 سوره انعام(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۵
پنجاه وهفتمین آیه سوره مکی انعام، به موضوع ارائه «بیّنه» از سوی پیامبر؟ص؟ و مواجهه ایشان با مشرکان می پردازد. مفسران معمولاً با تکیه بر رویکردهای کلامی، دیدگاه های متفاوتی در تفسیر این آیه ارائه کرده اند که محوریت آن ها را مفهوم «بیّنه» و عبارت «مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ» تشکیل می دهد. همین امر سبب شده که آیه مذکور به مسئله اعجاز قرآن گره بخورد و بتوان آن را به منزله تقابلی میان دو گفتمان متفاوت دانست. سیاق آیات مورد نظر، حاوی احتجاج پیامبر؟ص؟ با مشرکان است. پژوهش حاضر بر این باور است که تکرار لفظ «آیه» در مواردی که به معنای معجزه در این سوره به کار رفته، جهت دار و دارای غرضی ویژه است و می توان آن را با آیه مورد بحث و واژه «بیّنه» به عنوان منطق پیامبرانه مرتبط ساخت. بر این اساس، در این مقاله کوشش شده تا با بررسی و نقد آراء مفسران در بیش از چهل تفسیر برگزیده از ادوار مختلف تاریخی، دیدگاهی نو ارائه شود که بر پایه آن، خود قرآن مستقل از انگاره اعجاز به عنوان حجتی کامل و بیّنه ای ذاتی کفایت می کند. برپایه مقاله حاضر رابطه «بیّنه» و «آیه» در سوره انعام دو دیدگاه تفسیری اصلی را نشان می دهد: برخی «بیّنه» را معجزات محسوس و برخی دیگر آن را خود قرآن می دانند. این امر نشان دهنده انتقال از معجزات حسی به برهان های فکری است. همچنین اشاره ضمیر «کذّبتم به» به قرآن و درخواست شتابزده کافران برای معجزه، نشان دهنده فهم نادرست آنان از اقتدار پیامبر و قضای الهی است.
۱۴۲۰۴.

گونه شناسی دسته جات افراد در ساختار جامعه قوم نوح (ع) بر اساس تفسیر المیزان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۳۴
یکی از راهکارهای اصلاح معضلات اجتماعی مذهبی، مطالعه مشکلات مشابه در ادوار گذشته است. یافته های اولیه نشان می دهد میان جامعه عصر نوح(ع) و جامعه امروزی از حیث گرایش به علوم غیرمادی، رواج شیطان پرستی و اندیشه های غیرتوحیدی، شباهت هایی وجود دارد. این اشتراک، انگیزه ای برای پژوهش حاضر فراهم کرده است تا با تحلیل ساختار جامعه آن دوران و رویدادهای تاریخی عصر نوح(ع)، الگویی برای دعوت جامعه معاصر به توحید ارائه دهد. جامعه امروزی متشکل از انسان هایی با قومیت ها و استعدادهای متنوع است؛ اما جامعه در عصر نوح(ع) از گروه هایی از انسان ها، جنّیان و موجوداتی موسوم به «نَسْنَاس» تشکیل می شد. برخی از این گروه ها هدایت ناپذیر بودند و برخی دیگر نیز چالش هایی در مسیر هدایتگری این پیامبر اولوالعزم ایجاد می کردند. حضرت نوح(ع) برای رفع این مشکلات، دعاها و درخواست هایی از خداوند داشت. در میان مفسران قرآن، بهره گیری از آراء صاحب تفسیر المیزان، می تواند راه دستیابی به هدف این پژوهش را هموار کند. این تحقیق بر آن است تا با تحلیل داده ها درباره افراد، گروه های اجتماعی و گونه های مختلف در قوم نوح، و با بررسی نقاط تمایز آنان، به همراه «چینش یابی زمانی» در آیات قرآن و با محوریت تفسیر المیزان، به شناسایی گونه های مؤثر در رخدادهای قوم نوح(ع) بپردازد. با نگاه ساختاری به سوره نوح، در مجموع، وجود شش گروه در آن دوران به اثبات می رسد که از میان آن ها می توان «جنّیان» و «کافرین دیّار» را نام برد که با طوفان از بین نرفته اند.
۱۴۲۰۵.

واکاوی تفسیری مصادیق غیب در عبارت «حافِظاتٌ لِلْغَیْبِ» در آیه 34 نساء و نسبت آن با حفظ تکالیف الهی از سوی انسان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۲۳
آیه ۳۴ نساء از جمله آیات ظریف اجتماعی است که همواره مورد توجه مفسران بوده است. یکی از تعابیر کلیدی این آیه، عبارت «حافظاتٌ للغیب» است که مسئولیتی ویژه را برای زنان ترسیم می کند. این پژوهش با هدف تبیین مفهوم «غیب» در این آیه و تبیین حدود مسئولیت های ناشی از آن برای زنان انجام شده است. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع تفسیری و آراء تفسیری مفسران متقدم و متأخر است. یافته های پژوهش نشان می دهد که «حفظ غیب» در این آیه، ناظر به وظایف اخلاقی و دینی زنان در غیاب همسرانشان است. بیشتر مفسران، «غیب» را شامل پاکدامنی، رعایت حدود الهی، حفظ اموال، حقوق همسر، فرزندان و اسرار خانواده دانسته اند. پایبندی به این اصول، نقش بسزایی در تحکیم روابط زناشویی و کاهش آسیب های روانی و اجتماعی در نهاد خانواده ایفا می کند. این التزام از منظر دینی، وظیفه ای الهی با کارکردهای فردی و اجتماعی به شمار می رود. آیه موردنظر، ضمن اشاره به وظایف متقابل زن و مرد، بر اهمیت نقش زنان در حفظ بنیان خانواده که سنگ بنای سلامت اجتماعی است تأکید دارد. این نگرش با رویکرد عدالت محور فرهنگ دینی همسو است. مصادیقی همچون: حفظ پاکدامنی، رعایت حدود الهی و حفظ اسرار خانواده، از پشتوانه های قرآنی برخوردارند؛ در مقابل، برخی از پیروان خوانش های فمینیستی، این تعبیر را نه ناظر به فرمانبرداری محض، بلکه بیانگر فضایل اخلاقی و معنوی زنان شایسته می دانند.
۱۴۲۰۶.

بازخوانی تفسیری مفهوم نشوز زن در پرتو آیه قوّامیّت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۲۵
در آیه ۳۴ سوره نساء، شیوه مواجهه با «نشوز» زنان بیان شده است. جمعی از مفسران و فقها، نشوز را به معنای ترک تمکین زن دانسته و مراتب برخورد با آن را مرتبط با ترک تمکین می دانند. این دیدگاه با چالش هایی روبه روست؛ ازجمله ناسازگاری با گستره معنای قوامیت که فراتر از تمکین است. همچنین، تنبیه زوجه تارک تمکین به وسیله «هجر در مضجع» نمی تواند برای وی ناخوشایند باشد. از دیدگاه نگارندگان، با توجه به قرائن متعدد از جمله شأن نزول، معنای قوامیت و گستره آن، سیاق آیه در ضمن سیاق سوره، قرائن مربوط به واژگان آیه، تقسیم زنان به قانت و ناشز در برابر قوامیت شوهر، روایات مستند به آیه، روایاتی که مرد را قیّم بر زن قرار داده، روایات نکوهش گر مردان فرمان بر زنان و روایاتی که ضرب را به موارد غیرتمکین گسترش داده اند، معنای نشوز فراتر از ترک تمکین است. این پژوهش می کوشد بر مبنای داده های کتابخانه ای و با رویکرد تحلیلی توصیفی اثبات کند که مقصود از نشوز، طغیان و شورشگری زوجه در برابر قوامیت و مدیریت زوج است، نه صرف ترک تمکین. با این تفسیر، حکیمانگی مراتب سه گانه مقابله با نشوز در قرآن کریم روشن می شود.
۱۴۲۰۷.

بررسی تفسیری «وَمَا أَدْرَاکَ مَا عِلِّیُّونَ * کِتَابٌ مَرْقُومٌ * یَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ» در دیدگاه مفسران فریقین(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۲۸
پژوهش حاضر به تحلیل معنایی آیات ۱۹ تا ۲۱ سوره مطففین از منظر تفاسیر فریقین پرداخته و سه واژه کلیدی «عِلِّیُّون»، «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» و «الْمُقَرَّبُونَ» را بررسی می کند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، معنای لغوی و تفسیری این واژگان را در دیدگاه مفسران شیعه و اهل سنت تحلیل کرده است. یافته ها نشان می دهد که «عِلِّیُّون» در اغلب تفاسیر، نمادی از مقام والای نیکوکاران در آخرت و مکانی بهشتی دانسته شده است. «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» به عنوان سندی الهی و نشانه ای از عدالت مطلق در ثبت اعمال انسان ها تفسیر شده که در جایگاهی بلند نزد خداوند نگهداری می شود. همچنین «الْمُقَرَّبُونَ» به فرشتگان یا افراد نیکوکاری اشاره دارد که از جایگاهی ویژه برخوردارند و بر درستی اعمال نیکوکاران گواهی می دهند. تحلیل این آیات، نقش کلیدی این واژگان را در تبیین مفاهیم اخلاقی و نظام ارزشی اسلام نشان می دهد. این پژوهش همچنین بر اشتراکات و تفاوت های دیدگاه های تفسیری شیعه و اهل سنت درباره این آیات تأکید دارد و نشان می دهد که اگرچه در برخی جزئیات تفاوت هایی وجود دارد، هر دو دیدگاه بر اصول مشترکی مانند عدالت الهی و اهمیت اعمال صالح تأکید می ورزند. این یافته ها می توانند به تعمیق فهم قرآنی و توسعه مطالعات تفسیری تطبیقی کمک شایانی کنند.
۱۴۲۰۸.

بررسی تفسیری کرامت ذاتی انسان در بُعد جسمانی از دیدگاه قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۸
این مقاله به بررسی کرامت ذاتی انسان در بُعد جسمانی از منظر قرآن کریم می پردازد. مسئله اصلی این پژوهش پاسخ به این پرسش است که آیا کرامت ذاتی انسان، ناظر به بُعد جسمانی او نیز هست یا خیر. این فهم می تواند تأثیر بسزایی در تبیین جایگاه انسان در نظام آفرینش داشته باشد. پژوهش حاضر با روش مطالعه کتابخانه ای و روش حل مسئله تحلیلی-تفسیری با کاربست تفسیر موضوعی به تحلیل دلایل نفی کرامت ذاتی در بعد جسمانی و ادله اثبات این دیدگاه می پردازد. اطلاق احسن الخالقین به خداوند متعال و مسجود واقع شدن انسان بعد از نفخ روح و همگانی نبودن ویژگی های جسمانی کرامت، از جمله دلایل نفی کرامت ذاتی انسان در بعد جسمانی است. در مقابل مثبتین کرامت ذاتی انسان در بعد جسمانی از ادله ای همچون صورت و تقویم احسن، تعادل در ترکیب، و متمایز بودن برخی حواس و اندام های انسان نسبت به سایر حیوانات استفاده کردند که مورد نقد و تحلیل قرار گرفت. در همین راستا روایات تفسیری ناظر به کرامت جسمانی بررسی شده و قوت سندی و مفهومی آن ها سنجیده می شود. مقاله در نهایت به این نتیجه می رسد که شواهد قرآنی و روایی، کرامت ذاتی انسان را به ویژگی های روحانی و عقلانی او نسبت می دهند و انتساب این کرامت به بُعد جسمانی با اشکالات متعددی روبروست.
۱۴۲۰۹.

ابرهه، بازخوانی منابع سنتی بر پایه کتیبه های منسوب به وی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۷ تعداد دانلود : ۳۳
ابرهه شناخته ترین پادشاه حِمْیَر است که بیشتر با روایات لشکرکشی اش به مکه با هدف تخریب کعبه با لشکری فیل سوار مشهور است. این رویداد به «عام الفیل» شهرت یافته، طبق برخی روایات پیامبر اسلام(ص) در همین سال به دنیا آمده است و افزون بر مورخان مسلمان، مفسران قرآن ذیل سوره الفیل بدان پرداخته اند. با توجه به متأخربودن منابع اسلامی از دوران ابرهه و به ویژه «عام الفیل»، در تاریخی بودن این رویداد تردیدهایی در دوران معاصر بوده است؛ ازجمله اینکه چگونه فیل آفریقایی می توانسته مسیر حدود 800کیلومتری یمن به مکه را در بیابان خشک و سوزان بپیماید، یا چرا منابع غیراسلامی همدوره شهر مکه یا این رویداد مهم را یادنکرده اند. با وجود همه شبهه ها، ابرهه در منابع تاریخی همدوره اش نیز یادشده و در نتیجه کاوش های باستان شناختی 10کتیبه منسوب به وی کشف شده اند، که در این میان چهارکتیبه به دستور شخص پادشاه نوشته شده اند؛ به گونه ای که برای هیچ شخصیت دیگری در عربستان پیشااسلامی چنین منابع متنوع و دقیقی در دست نیست. مسأله پژوهش این است که حکومت ابرهه تا کجا را دربرمی گرفته، دیدگاه های دینی اش چه بوده، و آیا لشکرکشی اش به مکه تاریخی است. برای پاسخ، پس از مرور منابع تاریخی همدوره، شواهد کتیبه شناختی و باستان شناختی بررسی می شوند و با ارائه مهم ترین داده های برآمده از این شواهد، زمینه بازخوانی منابع سنتی فراهم می شود.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان