درخت حوزه‌های تخصصی

هدف پژوهش حاضر پیش نمایی تغییرات دما و بارش در شمال غرب ایران تحت سناریوهای SSP مدل NorESM2 است. با بهره گیری از آزمون تخمین گر شیب سن، دما و بارش شهرهای منتخب طی 2014-1985 روندیابی شد. سپس با استفاده از نرم افزار  SDSM6.1، پارامترهای مذکور برای دوره پایه (2014-1985) شبیه سازی و برای سال های 2043-2015 پیش بینی گردیدند. برای ارزیابی عملکرد مدل ، از شاخص های خطاسنجی MSE، RMSE و MAE استفاده شد. استفاده از سناریوهای جدید SSP برای پیش بینی پارامتر مهم اقلیمی دما و بارش در شهرهای مطرح در زمینه گردشگری ایران، نوآوری این پژوهش است. نتایج آزمون شیب سن حاکی از روند صعودی دمای حداکثر در همه شهرهای مورد مطالعه در سطح اطمینان 99% به جز شهرهای تکاب و سردشت بود. طبق نتایج روندیابی بارش، تکاب و مراغه در سطح اطمینان 99% دارای روند کاهشی معنادار و جلفا و ماکو در سطح اطمینان 95% دارای روند افزایشی معنادار بودند. بر اساس نتایج مدل سازی، بارش در همه شهرهای مورد مطالعه در فصل بهار افزایش خواهد داشت که بالاترین درصد افزایش مربوط به جلفا خواهد بود (20%). بارش در تابستان و پاییز کاهش خواهد یافت که بیش ترین درصد کاهش برای مراغه پیش بینی شد (33%). دمای حداکثر در همه شهرهای مورد مطالعه به ویژه در ماه های سرد افزایش خواهند داشت که میزان این افزایش تا ℃2 خواهد بود.

شهر قزوین به علت نقش مهم اقتصادی، کشاورزی، ارتباطی و نزدیکی به تهران، در چند سال اخیر رشد بیش از اندازه ای را تجربه کرده است. هدف از این مطالعه مدل سازی تغییرات کاربری اراضی شهر قزوین و تعیین مکان های بهینه برای توسعه شهر می باشد. در این پژوهش ابتدا اطلاعات مکانی، تصحیح هندسی و رادیومتریک و نقشه های کاربری شهر از سال 1990 تا 2020، به کمک مدل فازی آرت مپ تهیه شد. سپس با استفاده از مدل های تغییرات کاربری و مدل زنجیره مارکوف و سلول های خودکار، تغییرات کاربری اراضی تا سال 2025 بررسی شد. همچنین شاخص های مناسب برای تعیین پهنه های مناسب توسعه شهری شناسایی و عملیات استانداردسازی و تلفیق لایه ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و عملیات وزن دهی به روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام شد. نتایج نشان داد که مساحت اراضی ساخته شده، در این دوره 30 ساله، 43/67 درصد رشد داشته و با ادامه یافتن این روند در سال 2025 به 6/3709 هکتار خواهد رسید. در طی این فرایند نیز به ترتیب 12/69 و 98/172 هکتار فضای سبز و سایر کاربری ها به اراضی شهری تبدیل خواهند شد. همچنین مجموع مساحت زمین های کشاورزی و فضای سبز با 9/72 هکتار کاهش به 63/5427 هکتار خواهد رسید. نتایج به دست آمده از مکان یابی بهینه گسترش شهری نیز نشان داد که 03/10 درصد از سطح منطقه (16/983 هکتار) دارای پتانسیل بالایی برای گسترش شهر هستند که اغلب شامل قسمت های شمالی و شرقی می شوند. یافته های به دست آمده از رویکرد پیشنهادی می تواند به عنوان مدل مناسبی برای شناسایی مکان های مستعد توسعه شهری و ابزار مناسبی برای برنامه ریزی شهری باشد.

ارزیابی عملیات آبخیزداری اجرا شده در حوضه های آبخیز و ارائه دورنمایی از نتایج عملکرد آن ها، به ویژه از دیدگاه بهره برداران، اطلاعات مناسبی را برای برنامه ریزی بلندمدت در اختیار مدیران و تصمیم گیران قرار می دهد. در این راستا، مطالعه حاضر به منظور شناخت و ارزیابی میزان اثربخشی اقدامات آبخیزداری بر آبدهی قنات از دیدگاه بهره برداران در حوضه آبخیز معدن فیروزه نیشابور در استان خراسان رضوی با بهره گیری از روش های توصیفی و تحلیلی انجام شد. در راستای تبیین اهداف تحقیق، پس از تعیین معیارها و ملاک های ارزیابی اثربخشی، دیدگاه پاسخ گویان در قالب پرسش نامه و در قالب طیف لیکرت مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری مورد مطالعه شامل ساکنین روستای معدن فیروزه نیشابور است که در محدوده طرح های اجرا شده قرار دارند. بر اساس نتایج ارزیابی اثرات اجرای بند آبخیزداری از دیدگاه مردم، کاهش خسارات ناشی از سیل به منازل در روستا، کاهش تعداد سیل در روستا و کاهش خسارات ناشی از سیل به راه های ارتباطی دارای بالاترین اولویت هستند. از سوی دیگر، افزایش اختلاف و درگیری بین روستاییان و دیگر ارگان های دولتی، اختلاف و درگیری بین روستاییان و ارگان های دولتی مجری طرح و اختلاف و درگیری بین ساکنان روستای معدن فیروزه با ساکنان روستاهای دیگر دارای کمترین اثرپذیری ناشی از اجرای پروژه آبخیزداری بودند.

این پژوهش با روش «مروری سیستماتیک»[1] به دنبال بررسی جایگاه «منابع آب» در پژوهش های آمایش سرزمین است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مقالات علمی پژوهشی در زمینه آمایش سرزمین است که در طول 41 سال گذشته در پایگاه اطلاعات علمی[2] نمایه شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد در چهار دهه گذشته فقط 12 درصد مقالات آمایش مرتبط با موضوع آب بوده است. زمینه مطالعاتی غالب مقالات «تعیین کاربری های بهینه، بررسی وضعیت منابع آبی، تحلیل سیستمی سیاست های آمایش سرزمین در مواجه با کم آبی، تأثیر فعالیت های انسانی در بحران های کمی و کیفی آب» می باشد. ازنظر روش پژوهش، اکثر مقالات از روش های کمّی به ویژه از نرم افزارهای آماری استفاده کرده اند و توجه کمی به مصاحبه های حضوری با ذی نفعان حوزه آب و مردم محلی و کارشناسان شده است. از حیث مجلات، درمجموع 19 مجله در حوزه مقالات آمایشی مرتبط با آب فعال بوده اند که مجله«آمایش سرزمین» رتبه اول را دارد. از حیث روند زمانی، در دهه 60 و 70 شمسی، مقالات مرتبط با آب کمترین تعداد را داشته و از دهه 80 روند افزایشی شروع و در دهه 90 به اوج خود رسیده است . درنهایت در بخش راهکارها بر مواردی چون «بازچرخانی منابع آبی، آمایش منابع آب به جای آمایش فعالیت ها، کشاورزی مکانیزه، استفاده از رویکرد آمایش سرزمین خطر مدار و آمایش سبز، منطبق کردن کاربری ها بر ظرفیت اکولوژیکی مناطق» تأکید شده است.

فضا و مکان از جمله مفاهیم و بنیادهای اثرگذار در زیست فردی و جمعی انسان ها در مقیاس های گوناگون است. با توجه به اهمیت فضا و مکان در تحلیل های امنیتی، تحقیق حاضر با روش توصیفی و همبستگی، به تحلیل رابطه مکان، فضا و امنیت در استان آذربایجان غربی پرداخته است. برای تحلیل داده ها از آزمون تک نمونه ای t و برای تحلیل عاملی (مدل معادلات ساختاری) از نرم افزار SPSS و Lisrel استفاده شد. میان هر چهار مولفه امنیت با مکان و فضا در آذربایجان غربی همبستگی مثبت و قوی وجود دارد. استان آذربایجان غربی در ایران به دلیل هم مرز بودن با جمهوری آذربایجان، جمهوری ارمنستان، ترکیه و عراق از اهمیت استراتژیک قابل توجهی برخوردار است. مرزهای این استان با ترکیه و عراق پیامدهایی برای تجارت فرامرزی، تبادلات فرهنگی و تهدیدات امنیتی بالقوه دارد. همسایگی جغرافیایی استان با کشورهای همسایه و با حوزه های ژئوپلیتیکی متفاوت و بل متضاد به پیچیدگی ژئوپلیتیکی آن می افزاید؛ زیرا به یک نقطه کلیدی در روابط ژئوپلیتیکی و نیز منافع متعارض منطقه ای تبدیل می شود. از این رو، افزایش مقادیر و ضرایب امنیت (در چهار مولفه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و اکولوژیکی) منجر به افزایش تعلق و هویت مکانی در میان شهروندان این استان می شود. افزایش تعلق به مکان، علاوه بر فراهم کردن زمینه های مشارکت بیشتر شهروندان در راستای توسعه پایدار، باعث کاهش گسل های سرزمینی و قومی نیز می شود و به صورت لایه ای نرم افزاری و فرهنگی، امنیت پایدار را تقویت و تسهیل می کند.

توسعه بی رویه شهرها، افزایش جمعیت و تغییرات شیوه های زندگی، مسائل متعددی را برای مدیریت شهری ایجاد نموده است. این پژوهش در راستای دستیابی به دو هدف اصلی انجام شد. اول اینکه منطقه یک از کلانشهر مشهد به لحاظ شاخص های شهر خلاق در چه وضعیتی قرار دارد. دوم اینکه از لحاظ شاخص های شهر خلاق، محلات موجود در این منطقه تا چه اندازه توسعه یافته هسند. روش انجام پژوهش توصیفی تحلیلی انتخاب شد. ابتدا شاخص های شهر خلاق در چهار بعد سرمایه ساختاری، سرمایه اجتماعی، سرمایه انسانی و سرمایه فرهنگی انتخاب گردید. برای گردآوری اطلاعات از روش پرسشنامه استفاده شده و ساماندهی اطلاعات در نرم افزار SPSS انجام گرفت. برای توصیف وضعیت منطقه مورد مطالعه، از جداول فراوانی، نمرات میانگین و آزمون تی و در ادامه برای رتبه بندی محلات از روش مقایسه زوجی و مدل تاپسیس استفاده شد. نتایج نشان داد که سطح معنی داری برای چهار شاخص اصلی در منطقه یک، کمتر از 05/0 است. شاخص سرمایه انسانی با نمره میانگین 52/3 نسبت به سه شاخص دیگر از وضعیت بهتری برخوردار بود. شاخص های سرمایه ساختاری، فرهنگی و اجتماعی در رتبه های دوم تا چهارم قرار گرفتند. طبق نتایج مدل تاپسیس، در بین 11 محله مورد مطالعه، از لحاظ شاخص های شهر خلاق تفاوت وجود دارد. نتیجه نهایی حاکی از آن است که شهر خلاق، نیازمند توسعه شبکه محله های خلاق است. از این رو شناسایی ظرفیت ها و پتانسیل های درونی در محلات منطقه یک شهرداری مشهد و تدوین سند توسعه محلات مبتنی بر شاخص های شهر خلاق ضرورت دارد.

همواره نقش مردم در مدیریت شهری مهم بوده و تاثیرات چشمگیر و عمیقی در روند مدیریت شهری داشته است. از طرفی با توسعه تکنولوژی، ابزارهای جدیدی جهت مشارکت مردم در مسائل ارزشمندتر و پایدارتر ایجاد شده است. در این زمینه یکی از راهکارهای عملی و کاربردی استفاده از سامانه های اطلاعات جغرافیایی داوطلبانه می باشد. در این پژوهش از فن آوری   Web2.0 استفاده شده است و با توسعه وب جغرافیایی سیستمی برای مردم فراهم نموده است که به تولیدکنندگان غیرمتمرکز محتوا از طریق اینترنت تبدیل شوند. با این کار مردم به عنوان بازیگران هوشمند، در راستای مدیریت هوشمند تخلفات ساختمانی، به جمع آوری اطلاعات کمک خواهند کرد. سپس با طراحی یک بخش WebGIS، اطلاعات جمع آوری شده مورد پردازش و تحلیل قرار می گیرد. بخش جمع آوری اطلاعات در دو نسخه برای داوطلبان و ناظران شهرداری طراحی شده است که توسط 4 شهروند داوطلب و 2 کارمند شهرداری در شهر الرفاعی کشور عراق، جهت ارزیابی عملکرد سیستم انجام شد و 257 داده در مدت یک هفته، جمع آوری گردید. از این مقدار بیشترین میزان 37/72 درصد مربوط به گزارشات با تخلف تجاوز به حریم خیابان و پیاده روها بوده و کمترین میزان گزارش تخلف با 17/1 درصد مربوط به ایجاد مغازه در پیاده رو یا میادین عمومی بوده است. نتایج نشان دهنده اثربخشی سیستم در کارهای میدانی است و می تواند در بحث جمع آوری اطلاعات و رسیدگی بهتر به تخلفات کمک کننده باشد. بنابراین  پیشنهاد می شود که با برگزاری سمینارها به معرفی بیشتر آن پرداخته شود همینطور با استفاده از محصولات (ESRI) موجود در شهرداری در فرآیند تجزیه و تحلیل داده های این نرم افزار، ارائه آن برای سیستم عامل های متنوع و انتشار در فروشگاه های محبوب نرم افزارها می توان به معرفی وسیع تر آن پرداخت.

مقدمه : بازاریابی ویدیوئی ابزاری برای تقویت خدمات آنلاین در حوزه کسب و کار به خصوص در بخش گردشگری است. با استفاده از استراتژی های این نوع از سبک بازاریابی می توان بازدیدکنندگان بیشتری را به سایت های گردشگری جذب کرد و باعث گسترش اعتماد و قصد خرید در بین مشتریان شد. با توجه به اهمیت موضوع اعتماد و قصد خرید مشتری، این تحقیق با هدف بررسی تأثیر بازاریابی ویدیوئی بر اعتماد به برند و قصد خرید مشتریان شرکت های خدمات گردشگری انجام شد. داده و روش : پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر بازاریابی ویدیویی شرکت های خدمات مسافرتی و جهانگردی شهر شیراز بر اعتماد به برند و قصد خرید مشتریان با رویکرد توصیفی - تحلیلی انجام شده است. بدین منظور، مدل مفهومی پژوهش براساس مبانی نظری و پیشینه پژوهش طراحی شد. از طریق پرسش نامه، گردآوری اطلاعات مربوط به شاخص های پژوهش (اطلاعات دهنده، سرگرم کننده و ترغیب کننده)، اعتماد به برند و قصد خرید انجام شد. جامعه آماری کلیه گردشگران داخلی هستند که در سال 1402 از شرکت های گردشگری شهر شیراز خرید کرده اند. حجم نمونه براساس رابطه کوکران 384 نفر انتخاب شد. تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS و Smart pls صورت گرفت. یافته ها : براساس یافته ها، بین عامل اطلاعات دهنده با ضریب مسیر 18/0 و ترغیب کننده با ضریب مسیر 14/0 بر ارزش بازاریابی ویدیوئی تأثیر مثبت وجود دارد (p<0.05). اما اثر سرگرم کننده بودن ویدیو بر ارزش بازاریابی ویدیوئی با ضریب مسیر 07/0 تأیید نشد (p>0.05). همچنین ضریب مسیر اثر بازاریابی ویدیوئی بر اعتماد به برند برابر با 16/0 و بر قصد خرید برابر با 15/0 محاسبه و تأیید شد (p<0.05). در نهایت، اثر اعتماد به برند با ضریب مسیر 13/0 بر قصد خرید نیز مثبت بود (p<0.05). نتیجه گیری : بازاریابی ویدیوئی یک ابزار مناسب برای تأثیرگذاری بر قصد خرید و افزایش اعتماد گردشگران است. با برنامه ریزی دقیق، استفاده از محتوای شفاف و جذاب، و بهره گیری ویدیوهای مناسب، کسب وکارهای گردشگری می توانند موفقیت بیشتری در جذب و حفظ مشتریان خود داشته باشند.

مقدمه : یکی از موضوعات مهم و اساسی که به طور مداوم باید در جستجوی آن بود، سطح شادی و نشاط شهروندان در محیط های شهری است. نیاز به شادی یکی از مسائل و موضوعات اساسی انسان است و فضاهای شهری نقش مهمی در جذابیت یک شهر و شادی شهروندان دارند. داده و روش : این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش بررسی، از نوع مطالعات توصیفی - تحلیلی و روش جمع آوری اطلاعات نیز به صورت اسنادی و پیمایشی است. جامعه آماری شامل دو دسته شهروندان ساکن شهر اصفهان و کارشناسان است. حجم نمونه برای شهروندان با استفاده فرمول کوکران 384 نفر و برای کارشناسان 40 نفر تعیین شد. برای انتخاب شهروندان از روش نمونه گیری خوشه ای- تصادفی ساده و برای انتخاب کارشناسان از روش نمونه گیری هدفمند بهره گرفته شد. یافته ها : نتایج حاصل از مدل تحلیل عاملی تأییدی نشان داد از بین شاخص های بعد اجتماعی، دو عامل (افزایش امید به زندگی، افزایش ارتباط و تعامل بین همسایگان)، از بین شاخص های بعد اقتصادی دو عامل (بالا رفتن درآمد اقتصادی خانوارها و قیمت زمین و مسکن)، از بین شاخص های بعد کالبدی، دو عامل (ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی و حاشیه نشین و تنوع در مصالح مخصوص نمای ساختمان) و از بین شاخص های محیط زیستی، دو عامل (تقویت پیاده مداری و فضاهای بهینه، افزایش پارک ها و فضاهای سبز شهری با طراحی مناسب) به عنوان مهمترین عوامل مؤثر بر تحقق و دستیابی به شهر شاد در سطح شهر اصفهان شناسایی و معرفی شدند. بعلاوه نتایج نشان دهنده آن است که شهر اصفهان از نظر شاخص های اجتماعی، کالبدی و محیط زیستیِ شهر شاد، در وضعیت نسبتاً مطلوب و از نظر شاخص اقتصادی در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. همچنین بین مناطق 15 گانه شهر اصفهان از حیث برخورداری از شاخص های شهر شاد تفاوت معناداری وجود دارد. مقایسه میانگین های به دست آمده نشان داد بیشترین میانگین مربوط به مناطق شهری 1 و 6 و 5 و کمترین میانگین مربوط به مناطق شهری 14 و 8 و 11 است. نتیجه گیری : با توجه به شناسایی مهمترین عوامل اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و محیط زیستی مؤثر بر تحقق شهر شاد، مدیران شهری می بایست با به کارگیری نظرات کارشناسان و خبرگان در عرصه مدیریتی و تصمیم گیری، زمینه لازم را برای تحقق شاخص های شهر شاد فراهم نمایند.

مقدمه : شکل گیری شهر به عنوان ساختاری اجتماعی و کالبدی به طیف پیچیده ای از این عوامل بستگی دارد. از طرفی این عوامل می توانند دارای ارتباط با یکدیگر، عناصر شهری را ایجاد نمایند. نظریه ساخت یابی یکی از راهبردهایی است که می تواند رابطه بین عاملیت و ساختار را تبیین و نوع ارتباط، محدودیت ها و تا حدی چگونگی این رابطه را تبیین کند. مساله قابل بررسی در این مطالعه، چگونگی ارتباط شهروندان بر ساختار عناصر شهری به عنوان کنش و عاملیت است. این پژوهش باهدف پاسخ به این پرسش که چگونه ذهنیت عامه مردم به عنوان عامل و شکل گیری فضاها و بناهای شهر همدان به عنوان ساختار دارای ارتباط هستند، انجام شده است. داده و روش : تحقیق حاضر بنیادی با روش تحقیق آمیخته از شیوه ی کمی و کیفی است که در مرحله اول بر اساس شیوه کمی، با استفاده از شیوه ی چیدمان فضایی و تطبیق نتایج حاصل از دو نقشه قاجار و معاصر، به شناسایی و منطبق بودن مرکز شهر در هر دو نقشه در هم پیوندترین مسیرها منجر گردید. سپس به بررسی کیفی ساخت و عاملیت مبتنی بر متون، تصاویر و واکاوی میدانی به ارتباط کنش و ساختار بر اساس ذهنیت عامه پرداخته شد. یافته ها : مبتنی بر بخش اول تحلیل ساختار فضایی مسجد جامع و بازار سنتی همدان که در این محدوده قرار دارند برای مطالعه سیر ارتباط عاملیت و ساخت انتخاب شدند. نتایج نشان داد که عاملیت (شهروندان) و ساختار (کالبد عناصر شهر) دارای ارتباط دوطرفه با یکدیگرند. به عبارت دیگر هم عاملان شهر بر ساختار عناصر شهر تاثیر گذارند و هم ساختار بر ایجاد ذهنیت کنشگران که همان شهروندان هستند؛ گرچه میزان این اثرگذاری در این پژوهش قابل اندازه گیری نیست. نتیجه گیری : نتیجه ی حائز اهمیت حاکی از آن است که در مقیاس کلان، ساختار شهر بر عاملیت شهروندان و در مقیاس خرد، عاملیت بر ساختار اثرگذارند.

در بین چالش های زیست محیطی که جامعه جهانی در حال حاضر با آن روبروست، بیابان زایی در صدر قرار دارد از سوی دیگر سایت های متشکل از اشکال بادی یکی از پرطرفدارترین ژئومورفوسایت ها هستند. این میراث عمدتاً برای اهداف توس عه علمی، آموزش ی و گردش گری مورد بهره برداری قرار می گیرند. میراث های زمین شناختی و ژئومورفولوژیکی اغلب به دلیل فعالیت های انسانی، بسیار مستعد تأثیرات منفی و مخرب هستند و به همین دلیل ژئوسایت ها و ژئومورفوسایت های به حفاظت جدی نیاز دارند. ریگ اکبرآباد محصورشده در حاشیه جنوبی دشت مختاران ضمن اینکه از گستره قابل ملاحظه ای برخوردار است به لحاظ ژئومورفولوژیکی از مهم ترین مظاهر فرسایش بادی در این دشت است. تشدید فعالیت های اقتصادی طی دهه های اخیر در نتیجه توسعه فعالیت های زراعی و ایجاد ساختارهای زیربنایی، ژئومورفوسایت ریگ اکبرآباد را در معرض تهدید قرار داده است. در این مقاله داده های ماهواره ای لندست به عنوان اساسی ترین منبع اطلاعاتی بافاصله زمانی 10 سال استفاده شده است. پس از انجام مراحل پیش پردازش در مراحل بعد پوشش طبیعی و کاربری اراضی به روش طبقه بندی نظارت شده و شاخص پوشش گیاهی نرمال شده محاسبه گردید. نهایتاً با انطباق کاربری های استخراج شده طی دوره بررسی میزان گسترش و وضعیت تغییرات انواع کاربری ها در محدوده این ژئومورفوسایت مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته است. بیلان تغییرات رخ داده در منطقه به نفع تغییرات افزایشی کاربری های زراعی است. کاهش معنی دار میانگین شاخص پوشش گیاهی نرمال شده در طول دوره حاکی از افزایش خشک سالی در منطقه است. بااین حال مشاهدات انجام شده در خصوص روند تغییرات مکانی اراضی کشاورزی آبی و نیز وضعیت مکانی کنونی آن ها نشان می دهد که به تدریج این فعالیت ها به سمت حاشیه بیرونی دق گسترش یافته به طوری که در حال حاضر در بسیاری از مناطق دورتر و در قلمرو تپه های ماسه ای فعالیت های کشاورزی انجام می شود. نتایج حاصل شده نشان می دهند که 87/7 درصد از مساحت ریگ اکبرآباد تحت کاربری های زراعی به ویژه زراعت آبی قرارگرفته است. یافته ها، فشارهای فزاینده انسانی بر ژئومورفوسایت ماسه ای را برجسته کرده و بر نیاز مبرم به مدیریت پایدار زمین و استراتژی های حفاظتی در محیط های خشک تأکید می کند.

مناطق شهری به ویژه کلان شهرها با افزایش سطوح نفوذناپذیر، رواناب های ناشی از باران را با حجم زیاد به جای نفوذ در زیرزمین در سطح زمین جاری می سازند و باعث به وجودآمدن مخاطرات شهری از جمله سیلاب های شهری و پیامدهای منفی و جبران ناپذیر ناشی از آن  می شوند. در این بین زیرساخت های سبز شهری به دلیل کم هزینه بودن و ارائه خدمات تنظیمی اکوسیستمی نقش زیادی در کاهش ریسک سیلاب شهری ایفاء می کنند. ازاین رو هدف این پژوهش، ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز با دوره بازگشت 25 ساله می باشد. در پژوهش حاضر از داده های مربوط به تصاویر ماهواره ای لندست، کاربری اراضی/پوشش اراضی، هواشناسی، جدول بیوفیزیکی، GIS و نرم افزار InVEST استفاده شده است. یافته ها نشان داد که در سال 1363 در طی بارندگی های 15، 30 و 45 دقیقه ای، حجم آب جذب و نگه داشته شده به ترتیب 77/6، 47/5 و 72/4 میلیون مترمکعب و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری 19/17، 89/13 و 99/11 میلیون دلار، در سال 1381 در طی بارندگی های 15، 30 و 45 دقیقه ای، حجم آب جذب و نگه داشته شده، 7، 62/5 و 83/4 میلیون مترمکعب و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری 08/32، 78/25 و 16/22 میلیون دلار و در سال 1401 در طی بارندگی های 15، 30 و 45 دقیقه ای، 85/7، 15/6 و 20/5 میلیون مترمکعب و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری، 08/56، 96/43 و 14/37 میلیون دلار برای کل محدوده کلان شهر تبریز بوده است. نتایج نشان داد که در پتانسیل جذب و نگهداشت رواناب تبریز، کاربری اراضی/پوشش اراضی در مقایسه با سایر موارد از جمله گروه هیدرولوژیکی خاک نقش بیشتری را داشته است. در کلان شهر تبریز در طی هر سه دوره زمانی مذکور، به ترتیب کاربری های اراضی بایر، اراضی کشاورزی و تراکم مسکونی کم بیشترین میزان جذب و نگهداشت رواناب و کاربری های آب و مرتع کمترین میزان جذب و نگهداشت رواناب را داشته اند. همچنین نتایج نشان داد که در کلان شهر تبریز در طی هر سه دوره زمانی مذکور به ترتیب مناطق 6، 5 و 7 بیشترین میزان جذب و نگهداشت رواناب و مناطق 9 و 8 کمترین میزان جذب و نگهداشت رواناب را داشته اند

تغییر نمایه های اقلیمی به خصوص بارش، شناخت مفیدی از روند تغییر شرایط اقلیمی به دست می دهد. منطقه زاگرس جنوبی، با ویژگی های کوهستانی_دشتی و وابستگی بالای فعالیت های کشاورزی و منابع آبی آن به بارش، به طور ویژه نیازمند درک رژیم بارشی و روند تغییرات آن است. این پژوهش با هدف درک روند تغییر بارش با استفاده از هشت نمایه بارش سالانه در 61 ایستگاه با دوره آماری 1978 تا 2020 انجام شد. روند تغییرات با بهره گیری از آزمون ناپارامتری من–کندال استخراج و جهت ارزیابی تغییرات بارش مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد، که در منطقه زاگرس جنوبی، روند تغییرات بارش به ویژه در نمایه تعداد روز بارشی و بدون بارش، اغلب به سمت کاهش بارش و افزایش خشکی است. چنانکه 89 درصد از ایستگاه ها، افزایش در تعداد روز بدون بارش، را نشان داده اند که از این میان 37 درصد از آن ها از نظر آماری معنادار بوده است. همچنین، در بیش از 90 درصد از ایستگاه ها، روند کاهشی در تعداد روزهای بارشی بیش از 0.1 میلی متر مشاهده شد که این روند نیز در 42 درصد از ایستگاه ها معناداری بوده است. بارش های سبک (0.1 تا 10 میلی متر) و متوسط (10 تا 20 میلی متر) در بیشتر نقاط روندی کاهشی دارند. در تعدادی از ایستگاه ها روند افزایشی غیر معنی دار بارش های سنگین و فوق سنگین مشاهده شد، که می تواند بیانگر افزایش رویداد بارشی کوتاه مدت و شدید باشد. درکل می توان گفت ، روند کلی بارش سالانه در بیشتر ایستگاه ها کاهشی بوده و کاهش در بیشینه بارش 24 ساعته نیز در 80 درصد ایستگاه ها مشاهده شد. این نتایج حاکی از تغییرات جدی در الگوی بارش منطقه و افزایش احتمال بروز خشکسالی و سیلاب ناگهانی است که مدیریت مؤثر منابع آبی به هدف کاهش خسارات محتمل در این منطقه را ضروری می سازد.

مقاله حاضر به بررسی کَده نام های روستایی مرتبط با پدیده های طبیعی در شهرستان بیرجند می پردازد و نقش عوامل جغرافیایی، زبانی و تاریخی را در شکل گیری و تحول این نام ها تحلیل می کند. کده نام ها به عنوان میراث زبانی و فرهنگی، حامل اطلاعات ارزشمندی درباره هویت، تاریخ و تعامل انسان با محیط طبیعی اند و در مناطق روستایی و پیراشهری، به دلیل قدمت و ثبات بیشتر اسامی، لایه های عمیق تری از فرهنگ، تاریخ و جغرافیا را منعکس می کنند. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و میدانی، جای نام های روستایی را براساس عناصر تشکیل دهنده طبیعی آن ها به پنج گروه آب جای نام، شیب جای نام، گیاه جای نام، جانور جای نام و کیهان جای نام تقسیم بندی و تحلیل می کند. آب جای نام ها به وجود منابع آبی و اهمیت آب در منطقه اشاره دارند و سایر گروه ها نیز بازتاب دهنده ویژگی های توپوگرافی، پوشش گیاهی، حیات وحش و باورهای کیهانی ساکنان هستند. یافته ها نشان می دهد که در نام گذاری روستاها، منابع طبیعی به ویژه آب، جایگاهی محوری دارند؛ چراکه آب اساسی ترین عامل شکل گیری سکونت گاه هاست. همچنین، بسامد بالای واژه های مرتبط با آب در نام روستاهای خراسان جنوبی، بیانگر اهمیت و تقدس آن در زندگانی و فرهنگ مردمان این دیار است. تحلیل ریشه شناختی و زبان شناختی نام ها، علاوه بر روشن سازی ارتباط انسان با طبیعت، می تواند در حفظ و احیای زبان های کهن، گویش های محلی و حفاظت از میراث فرهنگی منطقه مؤثر نیز باشد؛ چراکه بسیاری از نام های روستایی در این استان ریشه در زبان های فارسی باستان و میانه دارند.

توجه به رفتارهای محیط زیست گرایانه ازجمله صرفه جویی در مصرف آب می تواند یکی از عوامل تأثیرگذار بر پایداری محیط زیست و زمینه ای برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار در هر کشور باشد. پژوهش حاضر به دنبال بررسی عوامل مؤثر بر قصد و رفتار زنان روستایی برای صرفه جویی در مصرف آب خانگی بر اساس یک مدل ترکیبی مبتنی بر تئوری رفتار برنامه ریزی شده و تئوری انگیزه حفاظت بود. تحقیق حاضر ازنظر هدف کاربردی، ازنظر روش گردآوری داده ها پیمایشی و ازنظر روش تحلیل داده ها، از نوع تحقیقات توصیفی است. جامعه آماری پژوهش را زنان روستایی بخش مرکزی شهرستان همدان تشکیل دادند (N=750) که با استفاده از روش نمونه گیری غیراحتمالی دردسترس، 230 نفر به عنوان نمونه آماری مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه بود که روایی آن توسط افراد متخصص تأیید و برای بررسی پایایی آن از روش آلفای کرونباخ استفاده شد که مقدار آن در حد مناسب و قابل قبول بود. داده های به دست آمده توسط نرم افزار SPSS 27.0.1 وSmart-PLS   تجزیه وتحلیل شد. نتایج حاصل از مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد متغیرهای موجود در مدل ترکیبی حاصل از دو تئوری رفتار برنامه ریزی شده و تئوری انگیزه حفاظت شامل نگرش، هنجارهای ذهنی، خودکارآمدی، شدت درک شده، ریسک درک شده و آسیب پذیری درک شده رابطه معناداری با قصد دارد و قصد زنان روستایی برای صرفه جویی در مصرف آب هم بر رفتار آن ها در صرفه جویی در مصرف آب تأثیر می گذارد. این تحقیق برای درک قصد و رفتار زنان روستایی برای حفاظت از محیط زیست به ویژه حفاظت از آب مفید بوده و برای تشویق آنان برای حفاظت از آب ارزشمند است.

با توجه به اهمیت حیاتی معضل محیط زیست و ضرورت نگاه فرهنگی و آموزشی نسبت بدان، این پژوهش درصدد واکاوی چالش ها و مشکلات گنجاندن سواد محیط زیستی در برنامه های درسی دانشگاهی بود. پژوهش در حوزه سواد محیط زیستی انجام گرفته و ازنظر هدف، کاربردی و به لحاظ روش، کیفی از نوع تحلیل مضمون و مبتنی بر وارسی تجارب اندیشیده تعدادی از کارشناسان و صاحب نظران دانشگاهی حوزه محیط زیست استان اصفهان بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، دیدگاه ها و تجارب ۲۲ نفر منابع اطلاع رسان تحقیق در این زمینه جمع آوری و مورد کاوش قرار گرفت. ابزار جمع آوری اطلاعات پژوهش نیز مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته بود که با عنایت به اصل اشباع نظری انجام گرفت. جهت تجزیه وتحلیل اطلاعات حاصل از تحقیق و سازمان دهی آنها از روش هفت مرحله ای کلایزی استفاده شد. مجموعاً یافته های تحقیق نشان داد که ارتقای سواد محیط زیستی در نظام آموزش عالی کشور با دو معضل اساسی یعنی چالش های ساختاری و مسائل اجرایی مواجه است. چالش های ساختاری یا بنیادی مواردی همچون فقدان سیاستگذاری اصولی و دقیق محیط زیستی آموزش عالی، عدم وجود محتوای آموزشی و تجارب یادگیری مناسب در دانشگاه، فقدان فرهنگ نهادینه شده در حوزه محیط زیست و بی توجهی به سواد محیط زیستی در دوران ابتدایی را در برمی گیرد. در مقابل، مشکلات اجرایی این حوزه هم شامل مواردی مثل کمبود استادان و نیروی انسانی متخصص سواد محیط زیستی در دانشگاه، بی تفاوتی و عدم وجود دغدغه های محیط زیستی، تئوری زدگی افراطی آموزش ها و عدم وجود قوانین و یا چهارچوب های قانونی جدی است. بدیهی است مقابله اثربخش با چالش های یادشده مستلزم سیاستگذاری و برنامه ریزی دقیق نهاد دانشگاه در حوزه آموزش محیط زیست و بر مبنای آن، اقدامات علمی در این حوزه می باشد.

برای خط مشی گذاری یا سیاستگذاری عمومی می توان سطوح مختلفی در نظر گرفت. سطح راهبردی سیاستگذاری درواقع فصل مشترک موضوع سیاستگذاری عمومی و مدیریت استراتژیک محسوب می شود. خط مشی گذاری عمومی در رویکرد فرآیند آن دارای مراحل کلی تدوین، اجرا و ارزیابی است. مرحله اجرا نسبت به سایر مراحل کمتر موردتوجه قرارگرفته است. خط مشی ها زیست محیطی یکی از موضوعات مهم سطح راهبردی در کشورهای گوناگون محسوب می شود چراکه اثرات گسترده ای بر آحاد شهروندان داشته و به صورت مستقیم و طی یک بازه زمانی بلندمدت سلامت آنان را تحت تأثیر قرار می دهد. یکی از آشکارترین مسائل زیست محیطی کشور مسئله آلودگی هوا است که در این سال های اخیر اثرات منفی زیادی را به دنبال داشته است. قوانینی جهت رفع و کاهش آلودگی هوا تدوین شده است اما به طور کامل اجرایی نشده اند. پژوهش حاضر تحلیل چرایی و اولویت بندی موانع اجرایی قانون هوای پاک به عنوان یکی از مهم ترین راهبردهای زیست محیطی را از طریق به کارگیری رویکرد ترکیبی (ابتدا تحلیل مضمون و سپس تکنیک دیمتل) را دنبال می کند. تحلیل مضمون از طریق مصاحبه با مدیران و خبرگان زیست محیطی کشور و نهایتاً کدگذاری داده ها منجر به شکل گیری 5 مضمون فراگیر (موانع مربوط به مجریان و مدیران، محیطی، ساختاری، سخت افزاری و زیرساختی و نقص در ماهیت قانون) شده است. سپس برای سطح بندی موانع اجرای قانون هوای پاک با کمک مضامین سازمان دهنده پرسش نامه مقایسه زوجی تشکیل شده است. نهایتاً موانع اجرای قانون هوای پاک در دو سطح بالا (موانع اثرگذار) و پایین (موانع اثرپذیر) سطح بندی شده اند.

تعلق مکانی فرصت رشد محیط زیست و توسعه فضای گردشگری است؛ زیرا زمینه صیانت از محیط زیست را فراهم کرده و رفتار گردشگران را در مسیری هدفمند هدایت می نماید. به همین منظور، هدف از انجام این پژوهش، تبیین مدل حس تعلق مکانی در رفتار محیط زیست گرایانه گردشگران شهرستان دزفول است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و ازنظر روش و ماهیت، توصیفی – تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش حاضر را گردشگران شهرستان دزفول در سال 1402 تشکیل می دهند که تعداد آن ها برابر با 000/550/2 نفر برآورد گردیده است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران، 384 نفر مشخص گردید که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه استفاده شد و برای تحلیل داده ها از رویکرد مدل سازی معادله ساختاری واریانس محور با کمک نرم افزارهای SPSS و Smart-PLS استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد که حس تعلق مکانی با ضریب مسیر 667/0 بر رفتار محیط زیست گرایانه گردشگران شهرستان دزفول تأثیر دارد؛ همچنین وضعیت تمامی شاخص های پژوهش بالاتر از سطح متوسط و مطلوب است. درنهایت می توان نتیجه گرفت که مؤلفه های تعلق به مکان، هویت مکانی، وابستگی مکانی و دل بستگی احساسی به ترتیب اولویت بر رفتار محیط زیست گرایانه گردشگران شهرستان دزفول تأثیرگذارند.

پیدایش حکومت و دولت، نقطه عطف تاریخ بشر است. تاریخ تمدن و تکامل زندگی انسان بدون توجه به حکومت و دولت تقریباً بی معناست. در حقیقت، حکومت و دولت، مهم ترین اختراع و دستاورد جمعی بشر محسوب می شود، چرا که تمام پیشرفت ها و دستاوردهای مدنی و تمدنی انسان در ذیل حکومت و دولت شکل گرفته است. دولت و حکومت نشانه مدنیت، پیشرفت و بیانگر سیر تکوین و تکامل زندگی اجتماعی و سیاسی انسان هاست. مطالعه حکومت و دولت در ایران و واکاوی و تطبیق آن با نظریه های خاستگاه حکومت مسئله مهمی است که نیازمند مطالعه و بررسی است. سؤال اصلی پژوهش این است که خاستگاه دولت و حکومت در ایران چگونه بوده است و بر اساس کدام نظریه یا نظریه ها، خاستگاه حکومت در ایران را می توان توضیح داد و آن را تبیین کرد. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی انجام شده و داده های مورد نیاز پژوهش به شیوه کتابخانه ای و با استفاده از منابع معتبر جمع آوری شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد نظریه های خاستگاه حکومت متنوع و برخی از آنها تجویزی است و لزوماً منطبق بر واقعیت های تاریخی نیست. در خصوص تجربه ایران، برخی نظریه های خاستگاه حکومت بر اساس فضای سیاسی و تکوین دولت و حکومت در ایران می توانند تا حدی و بخشی از مسئله را توضیح دهند و در برخی دیگر به کلی ناتوان هستند. در میان نظریه های مختلف، نظریه مرکزگرا و مرکزگریز ریچارد هارتشورن و نظریه سیرکلاسیون و آیکونوگرافی ژان گاتمن در جغرافیای سیاسی از تأیید پذیری و توضیح پذیری بیشتری نسبت به سایر نظریه ها درباره ایران برخوردار است.

با توجه به بحران کمبود آب در کشور و پایین بودن راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی، تمرکز بر رویکردهای بهبود مصرف آب و افزایش راندمان مصرف آب در این بخش، اهمیت فراوانی دارد. یکی از مهم ترین اقدامات انجام شده در این راستا توسعه شبکه های آبیاری و زهکشی می باشد. علی رغم هزینه های فراوان جهت اجرای این شبکه ها، متاسفانه در بسیاری موارد عدم کارایی و بی استفاده ماندن آن ها مشاهده می شود. تخریب کانال ها یا تجهیزات به کاربرده شده نمونه هایی از این موارد می باشند. مدیریت مشارکتی آب و انتقال مدیریت آبیاری به بهره برداران به عنوان راه چاره برای بهبود کارایی شبکه های آبیاری در این پژوهش به شیوه مروری مورد بررسی قرار گرفته و اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای و سایت های اینترنتی جمع آوری شده است. اجرای شبکه های آبیاری و زهکشی با توجه به اثرات مفید و نقش مهم خود در احیای اراضی کشاورزی اهمیت بسیار بالایی دارد. اجرای بسیاری از این طرح ها توسط دولت و بدون دخالت و بهره گیری از نظر کشاورزان انجام شده و همین موجب شده تا در بسیاری از موارد آنان به طرح های اجرا شده تعلق خاطری نداشته باشند. علت این موضوع نواقص فنی در اجرای شبکه های آبیاری و مشکلات مربوط به بهره برداری از این شبکه ها می باشد. این مسئله در درازمدت زمینه شکست این طرح ها را فراهم می آورد. بنابراین جلب مشارکت بهره برداران در مراحل طراحی و اجرا و همچنین زمینه سازی برای واگذاری مدیریت و بهره-برداری از شبکه های آبیاری و زهکشی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. تجربیات اخذ شده در رابطه با جلب مشارکت های مردمی در مدیریت منابع مشترک آب، حاکی از آن است که اتخاذ این سیاست، قانونمند شدن توزیع آب در بین بهره برداران، مدیریت بهینه آب در بین بهره برداران، ارتقای مهارت های بهره برداران، مطلوب تر شدن سیاست گذاری های تخصیص آب و در نهایت بهبود کیفیت آب های سطحی را موجب می شود.