درخت حوزه‌های تخصصی

تحلیل فضایی-زمانی زمین لرزه ها نقش مهمی در شناسایی نواحی پرخطر، اولویت بندی مداخلات و کاهش آسیب پذیری لرزه ای ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل خوشه های لرزه ای در منطقه شمال غرب ایران، از داده های بیش از ۳۵۰۰ رخداد زمین لرزه با بزرگای ۴ و بیشتر، در بازه زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۳ بهره گرفته است. این داده ها از مرکز لرزه نگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران استخراج و با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تکنیک هایی مانند چگالی کرنل (KDE)، شاخص خوشه ای Getis-Ord Gi و خودهمبستگی مکانی موران بررسی شدند. یافته ها نشان داد که بیشترین تراکم زمین لرزه ها در مجاورت گسل های فعالی چون تبریز، خوی، سلماس و مکران رخ داده و حدود ۶۲٪ شهرهای منطقه در شعاع کمتر از ۱۴ کیلومتر از این رخدادها قرار دارند. همچنین، ۷۵٪ زمین لرزه ها دارای عمق کمتر از ۱۵ کیلومتر بوده اند که خطر تخریب شدید در بافت های متراکم شهری را افزایش می دهد. در این میان، خوشه های داغ در نواحی شهری پرتراکم شناسایی شده که با پهنه های با آسیب پذیری بالا انطباق دارند. نوآوری پژوهش در تلفیق تحلیل های فضا–زمانی، شاخص های آسیب پذیری چندبعدی، و مدل سازی منطقه ای با ابزارهای پیشرفته GIS است که الگویی بومی شده برای ارزیابی لرزه ای در مقیاس فراشهری ارائه می دهد. یافته ها بر لزوم اجرای استانداردهای سخت گیرانه ساخت وساز، توسعه سامانه های هشدار سریع، پایش مداوم گسل ها و طراحی پایگاه های داده مکانی به روز تأکید دارد. همچنین استفاده از مدل های تصمیم گیری چندمعیاره، Random Forest و ANN در برنامه ریزی مدیریت بحران توصیه می شود. از جمله محدودیت ها، فقدان داده های دقیق ژئوتکنیکی در مقیاس منطقه ای است که در پژوهش های آتی قابل جبران خواهد بود.

در دهه های اخیر، به ویژه مگا مال ها، به عنوان کانون های چندمنظوره فعالیت های تجاری، تفریحی و اجتماعی، نقشی محوری در شکل دهی به فضاهای شهری و محیط پیرامونی خود ایفا کرده اند. این پژوهش به بررسی پیامدهای کالبدی ناشی از احداث سیتی سنتر اصفهان به عنوان یکی از کانون های نوین تجاری-تفریحی می پردازد که در پی گسترش شهرنشینی و تغییر الگوهای مصرف پدید آمده است. هدف اصلی، شناسایی و تحلیل این پیامدها بین سال های 1385 تا 1403 با استفاده از رویکرد تحقیق ترکیبی (کیفی-کمی) است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی و بررسی های میدانی گردآوری شده و برای تحلیل کمی، از سیستم اطلاعات جغرافیایی و روش تصمیم گیری چندمعیاره ویکور بهره گرفته شده است. محدوده موردمطالعه در پهنه پیراکلانشهری اصفهان، با تأکید بر موقعیت مگامال سیتی سنتر، بر اساس پیمایش های میدانی پیش از آغاز پژوهش، شناخت قبلی پژوهشگران از منطقه، محدودیت های جغرافیایی و شبکه معابر اصلی از جمله اتوبان شهید دستجردی و بزرگراه خلیج فارس، و همچنین نقاط ورودی به سیتی سنتر، به طور دقیق تعیین و تثبیت شد؛ امری که در طراحی روش تحقیق و تحلیل یافته ها نقشی اساسی ایفا کرده است. تحلیل ها بر اساس پنج شاخص کلیدی صورت گرفته است: مطلوبیت کاربری اراضی (شامل تغییرات ماتریس سازگاری، وابستگی و ظرفیت)، بافت کالبدی (تغییرات الگوی بافت)، الگوی شبکه معابر (فاصله دوربرگردان ها، تقاطع ها، ورودی ها، سلسله مراتب و کیفیت روسازی معابر)، توزیع تأسیسات و زیرساخت های شهری (دسترسی به خدماتی نظیر آتش نشانی، مراکز درمانی و فضاهای سبز) و سیمای شهری (تأثیر بر دیدهای موجود و خط آسمان). یافته ها نشان می دهد که احداث سیتی سنتر منجر به بهبود دسترسی به خدمات شهری، ارتقای کیفیت معابر (سلسله مراتب و روسازی) و افزایش مطلوبیت کاربری اراضی (ظرفیت و وابستگی) شده است. این نتایج می تواند راهگشای برنامه ریزی بهتر برای توسعه مراکز مشابه در بسترهای شهری باشد.

شهر تنها یک مجموعه از ساختمان ها نیست، بلکه پدیده ای فراتر از یک مجموعه ساختمانی است. لذا نمی توان به هیچ عنوان شهر را تنها در مجموعه ساختمان ها منحصر دانست یکی از خطراتی که بسیاری از شهرهای جهان را تهدید می کند زمین لرزه یا همان زلزله است. زلزله از دیر باز جزء پر خطرترین مخاطرات طبیعی بوده و از ریسک بالایی برخوردار است. ریسک زلزله، خسارت قابل انتظاری است که در اثر آن به عناصری از جامعه یا محیط آسیب هایی وارد می شود. به همین دلیل ایمن سازی شهر در برابر زلزله را نمی توان تنها در مقاوم سازی و ساختن بناهای مقاوم در برابر زلزله دانست در این مقاله در مورد چگونگی وضعیت خطرپذیری زلزله در سطح مناطق کلان شهر تبریز به عنوان یک شهر تاریخی- فرهنگی و قطب اقتصادی- ارتباطی شمال غرب کشور انجام گرفته است پس از اخذ نظرات متخصصان زلزله و پدافندغیرعامل و برنامه ریزی شهری، بررسی و تحلیل های لازم با استفاده از مدل های ویکور و تاپسیس فازی انجام و نتیجه مدل به وسیله نرم افزار GIS بصورت نقشه آسیب پذیری مناطق نمایش داده شده است و در نهایت منطقه 2، 3، 7 ، 4، شهرداری کلان شهر تبریز با آسیب پذیری کمتر و مناطق 10، 5 ، 1، 9 و 6 و 8 واقع در محدوده های شمال شرقی، شمالی شهر نامناسب و بحرانی تشخیص داده شدند و علل آسیب پذیری بیان و راهکارهای مهار آسیب پذیری با استفاده از داده ها و تطبیق نتایج مدل ها ارائه شد.

هدف: رویکرد هم آفرینی در توانمندسازی می تواند به بهبود شرایط زندگی ساکنان مناطق غیررسمی و حاشیه نشین کمک کند و به آن ها این امکان را می دهد که در فرآیندهای تصمیم گیری و طراحی خدمات نقش فعالی ایفا کنند. این رویکرد نه تنها به تقویت ظرفیت های فردی و اجتماعی کمک می کند، بلکه می تواند به ایجاد راه حل های پایدار و مؤثر برای چالش های موجود منجر شود. روش: تحقیق حاضر با استفاده از مدل ساختاری-تفسیری بدنبال تحلیل پیشران های موثر بر توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی با تاکید بر رویکرد هم آفرینی در محله های اسکان غیررسمی شهر زنجان است. گردآوری داده ها بصورت مطالعات پیمایشی و کتابخانه ای انجام شد. جامعه آماری تحقیق در قالب پنل نخبگان شامل 20 نفر از اساتید و دانشجویان دکتری شهرسازی، برنامه ریزی شهری و مدیریت شهری هستند، که با روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش نظریه داده بنیاد با کمک نرم افزار MAXQDI و رویکرد تحلیل اثرات متقابل تعادلی با کمک نرم افزار Scenario Wizard استفاده شد. نتایج: یافته های تحقیق براساس مدل گرندد تئوری نشان داد که مهم ترین مولفه های توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی با تاکید بر رویکرد هم آفرینی شامل ظرفیت سازی، هم افزایی نهادی، مشارکت اجتماعی، آموزش، گفت وگو، دسترسی، انعطاف پذیری و شفافیت اطلاعات هستند. همچنین، طبق رویکرد تحلیل متقابل تعاملی مهمترین راهبرد برای توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی با تاکید بر رویکرد هم آفرینی شامل مطلوبیت شبکه معابر و بافت کالبدی محله با ضریب تاثیر 2+؛ ایجاد فرصت برای به اشتراک گذاری ایده های ساکنین با همدیگر در رسانه های اجتماعی با ضریب تاثیر 3+؛ حمایت از ایده های مطرح شده توسط ساکنین با ضریب تاثیر 2+؛ و به موقع در اختیار گذاشتن اطلاعات شفاف با ضریب تاثیر 3+ است.

تغییر اقلیم از مهم ترین بحران های محیطی قرن بیست و یکم می باشد و تأثیرات گسترده ای بر ناپایداری اکوسیستم ها، منابع طبیعی و رفتارهای اجتماعی گذاشته است. این پژوهش به بررسی تأثیرات آنها بر رفتارهای محیطی و بخصوص نگرش های اخلاقی شهروندان در شهر اصفهان پرداخته است. تغییر اقلیم و بحران خشکسالی و نتایج آنها تأثیرات قابل توجهی بر ناپایداری محیطی و اجتماعی اصفهان داشته است. برای تحلیل این تأثیرات، شاخص های استاندارد (SPEI,SPI) جهت ارزیابی وضعیت خشکسالی و تغییرات بارش در سال های اخیر استفاده شد. داده های اقلیمی از سازمان هواشناسی کشور اخذ و تغییرات الگوهای بارشی در دهه اخیر بررسی گردید. در کنار تحلیل های اقلیمی، داده های میدانی نیز از طریق پرسش نامه از چهار گروه اجتماعی مختلف شامل کشاورزان، صنعتگران، فعالان محیط زیست و شهروندان عادی جمع آوری شد. پرسش نامه ها با هدف ارزیابی تغییرات در نگرش و رفتارهای محیطی نسبت به تغییر اقلیم طراحی شدند. در این تحقیق، از روش های آماری توصیفی و تحلیل همبستگی برای پردازش داده ها استفاده گردید. نتایج نشان می دهند که تغییر اقلیم، به ویژه کاهش بارش ها و افزایش دما، تأثیرات قابل توجهی بر رفتارهای محیطی شهروندان گذاشته است. به طور خاص، افزایش خشکسالی های شدید تأثیر زیادی بر گروه کشاورزان داشته است، در حالی که گروه های دیگر نظیر صنعتگران و فعالان محیط زیست بیشتر نگران آثار افزایش دما و آلودگی هوا هستند. این مطالعه نشان می دهد که تغییر اقلیم موجب افزایش آگاهی شهروندان از مسائل محیطی و نیاز به تغییر رفتارهای فردی و اجتماعی شده است. در نهایت، پیشنهاداتی برای ارتقاء آگاهی عمومی و توسعه سیاست های سازگار با محیط جهت بهبود وضعیت و توسعه پایدار شهری ارائه گردید.

گردشگری از مهم ترین و مؤثرترین صنایع جهانی است که نقشی اساسی در توسعه اقتصادی و اجتماعی ایفا می کند. تقاضای گردشگری نه تنها میزان تمایل گردشگران به یک مقصد را نشان می دهد، بلکه بازتاب تغییرات اقتصادی و اجتماعی در سطح ملی و منطقه ای است. شناسایی و تحلیل عوامل محرک تقاضای گردشگری، گامی کلیدی برای برنامه ریزی مؤثر و توسعه پایدار گردشگری محسوب می شود. هدف این پژوهش، مدل سازی و تحلیل تعامل میان عوامل مؤثر بر تقاضای گردشگری در ایران طی سال ۱۴۰۲ است. پژوهش حاضر از روش کمی بهره گرفته و از نوع توصیفی - تحلیلی می باشد. داده ها به شیوه اسنادی جمع آوری شده است و روش ژئودتکتور که پیش از این در این زمینه در مطالعات داخلی استفاده نشده است، برای این هدف استفاده شد. یافته ها نشان می دهد که تقاضای گردشگری در ایران تحت تأثیر تعامل عوامل مختلف از جمله زیرساخت های اقامتی، راه های ارتباطی، عوامل اقتصادی و جاذبه ها قرار دارد. یافته ها حاکی از آن است که هتل ها و اقامتگاه ها، نقش کلیدی در جذب گردشگران دارند و تعامل بسیار قوی بین تراکم اقامتگاه ها و تراکم جاذبه های تاریخی با ضریب 79/0 نشان دهنده اهمیت هم افزایی میان این دو عامل است. همچنین، راه های ارتباطی نیز تأثیر قابل توجهی در تسهیل دسترسی گردشگران به مقاصد مختلف دارند. تعامل میان نرخ سرمایه گذاری و تراکم جاذبه های تاریخی با ضریب 72/0 و تعامل میان بزرگراه ها و تراکم اقامتگاه ها با ضریب 69/0 نیز بر اهمیت سرمایه گذاری و بهبود زیرساخت ها تأکید دارند. نتایج این پژوهش می تواند راهگشای سیاست گذاران و برنامه ریزان در تخصیص بهینه منابع و تدوین استراتژی های توسعه گردشگری باشد تا با رویکردی جامع و هماهنگ، تقاضای گردشگری به صورت پایدار افزایش یابد.

یکی از منفی ترین پیامدهای دنیای مدرن بیگانگی شهروندان با فضای شهر می باشد. تفاوت های فردی به خصوص تفاوت های جنسیتی، در همه ابعاد اجتماعی و فردی نمود دارد. این پژوهش که به صورت آمیخته طراحی شده است، قصد دارد به سنجش پراکنش فضایی احساس بیگانگی در زنانی بپردازد که در شهر اهواز ساکن هستند. پژوهش حاضر، ابتدا ابعاد مختلف احساس بیگانگی در فضاهای شهری را تبیین کرد، و مدل ساختاری آن به کمک تحلیل عاملی تأییدی بررسی شد، شاخص برازش داده های تجربی و مدل همگی بیش از 9/0 به دست آمده میانگین خطای استاندارد بارهای عاملی کمتر از 03/0 است. به کمک روش تخمین تراکم کرنل مناطق شهری اهواز را که بیشترین احساس بیگانگی از سوی شهروندان بروز می یابد شناسایی شدند. یافته های نقشه های تراکم کرنل نشان داد فضاهایی از شهر اهواز که با کاهش سرزندگی برای زنان، ناامنی برای زنان، ناکارآمدی فضا برای زنان، و بی هویتی همراه هستند از داغ ترین کانون ها برای تشدید احساس بیگانگی به شمار می روند. تشدید احساس بیگانگی در مناطق مختلف شهری اهواز جنسیت زدگی فضا را به دنبال داشته و زنان بیشترین قربانی این احساس هستند و موجب کاهش مشارکت اجتماعی و دل بستگی آنان به شهر شده است. ایجاد فضاهای سرگرمی و تفریحی به صورت غیرمتمرکز و محله ای، استفاده از فضای سبز برای افزایش حس سرزندگی، توجه به طراحی شهر به لحاظ زیبایی مکان و عناصر فرهنگی و قومی، هم می تواند سرزندگی شهر را افزایش دهد و هم موجب زیست پذیری بهتر آن شود که خود موجب تضعیف احساس بیگانگی در فضای شهر خواهد شد.

یکی از مهم ترین مسائلی که طی دهه های اخیر در جهان نمود یافته و محیط زیست را با محدودیت مواجهه ساخته است کاهش منابع آبی است. منابع آبی به عنوان یکی از ضروری ترین عناصر توسعه به ویژه در بخش کشاورزی به شمار می رود. بنابراین رفتار حفاظت از آب در میان کشاورزان برای تضمین پایداری درازمدت کشاورزی بسیار مهم است. لذا هدف این تحقیق تحلیل رفتار حفاظت از آب در بین کشاورزان شهرستان دلفان واقع در استان لرستان هست. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کشاورزان گندم کار آبی شهرستان دلفان (N=3614) هست که بر اساس جدول کرجسی و مورگان 350 نفر از کشاورزان با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای با انتساب متناسب به عنوان نمونه انتخاب شدند. جهت جمع آوری داده ها از پرسش نامه استاندارد تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده استفاده شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری با به کارگیری نرم افزار Smart PLS 4 استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که بر اساس تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده، متغیرهای نگرش و هنجارهای توصیفی، هنجارهای تأکیدی و قصد تأثیر مثبت و معنی داری بر رفتار داشتند و در مجموع قادر بودند  33 درصد از تغییرپذیری متغیر رفتار را پیش بینی نمایند. بنابراین، تلاش ها برای ترویج حفاظت از آب کشاورزی باید رویکردی چندوجهی داشته باشد، با تمرکز بر تقویت قصد، نگرش های مثبت، و استفاده از هنجارهای اجتماعی توصیفی و تأکیدی برای ایجاد محیطی که برای استفاده پایدار از آب مفید باشد.

مهاجرت معکوس پدیده ای است که سال های اخیر در حال رشد است. دلایل این مهم به دافعه زندگی شهری و جاذبه روستا مربوط است. این پدیده پیامدهای گوناگونی برای روستاها به همراه داشت و تا کنون بسیاری از ساختارهای سنتی در روستا را دستخوش تغییر کرده است. مقاله حاضر تلاش دارد دلایل و پیامدهای مهاجرت معکوس در کاکاوند شرقی  از توابع نورآباد دلفان را واکاوی کند. رویکرد نظری مبتنی بر آراء هریس در باب سیاست های رفاهیِ دولت است. روش پژوهش مردم نگاری و فنون گردآوری داده، مشاهده و مصاحبه است. مشاهدات در حوزه رفتار و کالبد به مدت دو سال و مستمر انجام گرفت. تعداد مصاحبه شوندگان نیز 22 نفر بود که به شیوه نمونه گیری نظری انتخاب شدند. یافته ها نشان می دهند: مهاجرت روستاییان کاکاوند شرقی به شهرهای هرسین، صحنه و کرمانشاه پس از اصلاحات ارضی شروع شد و تا دهه 80 خورشیدی ادامه داشت. کمبود منابع، افزایش جمعیت و خشکسالی های پی درپی از دلایل اصلی آن بودند. مهاجران در شهر به دو گروه فرودست و فرادست تقسیم شدند. از اوایل دهه 80، عمران روستایی در دستور کار دولت قرار گرفت. مهاجران فقیر برای رهایی از مشکلات اقتصادی و مهاجران ثروتمند برای ویلاسازی، سرمایه گذاری در طرح های کشاورزی و دامداری به روستا بازگشتند. مهاجرت معکوس کاکاوندی ها غالباً ماهیت اقتصادی داشت. از جمله پیامدهای آن می توان به رونق دوباره روستانشینی، ورود سبک های زندگی جدید، حضور فعال در نهادهای مدرن روستایی، زوال اقتدار سنتی زمین داران، زوال معماری سنتی، زوال یاریگری، تخریب محیط زیست و تحقیر فرهنگ سنتی روستا اشاره کرد.

پلان گرد به عنوان مهم ترین مشخصه معماری گروه های شکارچی-گردآورنده روستاهای اولیه (PPNA)، در خاور نزدیک، با هدف شناخت افق معماری گرد در حوضه های لوانت، آناتولی و بین النهرین شمالی موضوع بسیاری از تحقیقات باستان شناسی بوده است. اما زاگرس مرکزی به عنوان یکی از مهم ترین حوضه های مطالعات نوسنگی، در این زمینه نادیده گرفته شده است. در این پژوهش به منظور درک اساسی تر و جامع تر از افق معماری با پلان گرد، وجود یا عدم وجود این نوع معماری در زاگرس مرکزی ایران، به عنوان  مسئله اصلی این پژوهش موردمطالعه قرار خواهد گرفت. دو سؤال اساسی مطرح شده در این زمینه عبارت اند از:1-نخستین شواهد معماری در روستاهای دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران چگونه است؟2-اولین شواهد معماری روستا های دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران در ارتباط با چه گونه ای از اجتماعات انسانی بوده است؟ در این زمینه آثار معماری و شواهد زیستی مربوط به روستا های فاز اولیه دوره نوسنگی در محوطه های مهم نوسنگی زاگرس مرکزی ایران از جمله آسیاب، سراب، گنج درّه، گوران، عبدالحسین، چیا سبز شرقی و کپرگاه، منابع پاسخ گویی به سؤالات تحقیق ما را تشکیل خواهند داد. بر اساس نتایج این تحقیق، معماری با پلان گرد در روستاهای اولیه در زاگرس مرکزی ایران همانند حوضه های مجاور، در دوره نوسنگی، در ارتباط با گروه های شکارچی-گردآورنده عمومیت داشته است، که در مرحله بعدی دوره نوسنگی(گسترش و تکامل روستا ها)، معماری با پلان راست گوشه جایگزین آن شده است.

شهر از زمان یونان باستان بیشتر از یک کالبد فیزیکی و حامل امر سیاسی – حقوقی بوده است از اینرو بافت های شهری بستر مهم خوانش امر حقوقی و قانونی است. به عبارت دیگر فرماسیون مناسبت های رخداده در بستر شهر حکایت از وضعیت "امر حقوقی" در ابعاد مختلف آن دارد. هم از بعد حق سیاسی و اجتماعی و حقوق مدنی و هم بعد حق بر شهر لوفوری. وضعیت تخلفات ساختمانی شاخص سنجنده مهم این خوانش است. تحقیق حاضر به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است و شاخص های مورد مطالعه در دو منطقه شهری کارمندان و اسلام اباد در شهر زنجان مورد مداقه قرار گرفته اند. نتایج تحقیق حاکی از این است که تخلفات ساختمانی می تواند از عوامل متعددی همچون مسائل اقتصادی، اجتماعی ،کالبدی، مدیریتی و قوانین و مقررات نشأت بگیرد. با توجه به نتایج تحقیق، می توان چنین نتیجه گرفت که همه ی این عوامل در بروز تخلفات ساختمانی در شهر زنجان دخیل هستند، اما تأثیر عوامل مدیریتی در شکل گیری تخلفات ساختمانی بیشتر از عوامل دیگر است . لذا می توان چنین بیان کرد که تخلفات ساختمانی همواره در شهرهایی که مدیریت ضعیف و سودجویی را دارند بیشتر خواهد بود. کلید واژه: حق بر شهر، حقوق بشر، تخلفات ساختمانی، بافت شهری

هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی شکوفایی شهری بر زیست پذیری شهری در کلان شهر رشت می باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی - تحلیلی می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه شهروندان ساکن در شهر رشت است که تعداد آن ها براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۶۷۹۹۹۵ نفر بوده است که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه مورد نیاز ۳۸۴ نفر تعیین شد. پس از تکمیل پرسش نامه ها و داده های گردآوری شده، با استفاده از نرم افزارهای SPSS و EXCEL و آزمون های آماری T تک نمونه ای و رگرسیون چند متغیره جهت بررسی اثرات شکوفایی شهری بر زیست پذیری شهری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل از آزمون T تک نمونه ای نشان می دهد، شهر رشت از نظر وضعیت شاخص های شکوفایی شهری و زیست پذیری در وضعیت مناسبی قرار ندارد. به گونه ای که از شش شاخص شکوفایی، فقط یک شاخص کیفیت زندگی با میانگین ۰۱/۳ دارای وضعیت مطلوب است و مابقی شاخص ها در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. همچنین از میان شاخص های زیست پذیری فقط سه شاخص بالاتر از میانگین است که شامل آموزش عمومی، کیفیت فضای عمومی و کیفیت چشم انداز طبیعی و خوب است و سایر شاخص ها کمتر از میانگین است. نتایج رگرسیون چند متغیره نشان داد که بین اثرات شکوفایی و زیست پذیری با توجه به سطح معنی (۰۰۱/۰) رابطه معنی داری وجود دارد؛ که در این بین شاخص کیفیت زندگی با مقدار بتای ۵۳۴/۰ بیشترین تاثیر را بر زیست پذیری شهر رشت و شاخص پایداری زیست محیطی با ضریب بتای ۱۰۲/۰ کمترین تاثیر را بر زیست پذیری شهر رشت داشته است.

در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. به ویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکل گیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان می باشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش های کتابخانه ای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعه ی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر می باشد. داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرم افزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که از میان عوامل طراحی و برنامه ریزی متغیر های ساختمان های عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پله های با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخص ها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخص-های تولید ساختمان ها در مکان های عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخص ها به عنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی ، آسیب پذیری و خواسته ها و دغدغه هایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله می توان مواردی همچون رمپ-ها و پله های ورودی ساختمان ها، کف سازی پیاده رو ها و دسترسی به سطل های زباله، نشمین گاه ها اشاره کرد.

سامانه های ناوبری زمین پایه لورن به دلیل تأثیرپذیری از عوامل محیطی مانند ارتفاع، پوشش اراضی، هدایت الکتریکی، رسانش حرارتی، دما و رطوبت، با چالش های مهمی در دقت و پایداری مواجه هستند. این عوامل با تأثیر بر مسیر و شدت امواج الکترومغناطیسی، خطای فاکتور ثانویه اضافی را ایجاد می کنند که منجر به انحراف سیگنال می شود. در این مقاله، از روش تفاضل محدود در حوزه زمان برای محاسبه مقادیر فاکتور ثانویه اضافی در منطقه مطالعاتی شمال غرب ایران و در 17 کلاس مختلف پوشش اراضی استفاده شد. از آنجا که داده های هواشناسی محدود به نُه ایستگاه با مختصات معلوم بودند، برای پیش بینی پارامترهای جوّی کل منطقه، از تصاویر ماهواره ای مادیس بهره گرفته شد. مدل های یادگیری عمیق شبکه عصبی بازگشتی حافظه طولانی کوتاه مدت برای مدل سازی دقیق تر توزیع مکانی-زمانی دما به کار رفتند و توزیع دما در شبانه روز و نقاط مختلف منطقه مطالعاتی را با دقت بالایی پیش بینی کردند. یافته ها نشان داد که ارتفاعات بالا، زمین های با رسانایی الکتریکی و حرارتی بالا و پوشش های گیاهی متراکم، منجر به افزایش مقادیر فاکتور ثانویه اضافی می شوند. در مقابل، مناطق خشک و کم رسانا مقادیر کمتری از این خطا را تولید می کنند. بر اساس نتایج حاصله،ترکیب داده های ایستگاه های هواشناسی و تصاویر ماهواره ای، دقت قابل توجهی در تحلیل و پیش بینی تغییرات فاکتور ثانویه اضافی فراهم کرده است. علاوه بر این، تحلیل نتایج نشان داد که ارتباط مستقیمی میان دما و سایر پارامترهای هواشناسی با مقدار فاکتور ثانویه اضافی وجود دارد. پژوهش حاضر با ترکیب روش های عددی و یادگیری عمیق، راهکاری جامع برای تحلیل دقیق اثرات محیطی و جغرافیایی بر سامانه ی ناوبری زمین پایه ارائه داده و امکان بهبود دقت و کارایی این سامانه ها را در شرایط پیچیده جغرافیایی و جوّی فراهم می کند.

در این مطالعه به منظور بررسی وضعیت چرخندزایی در فازهای مختلف مادن-جولیان در منطقه مدیترانه در دوره سرد سال از داده های شاخص مادن-جولیان (MJO) و داده های فشار تراز دریا مربوط به مرکز پیش بینی میان مدت جو اروپا بخش ERA5 بین سال های 1989 تا 2020 در دوره سرد سال استفاده شده است. ویژگی های چرخندزایی در سه بخش فراوانی، عمق و ردیابی چرخندها از الگوریتم تشخیص و مسیریابی چرخند دانشگاه ملبورن در چرخه های کامل رخداد MJO در دوره مورد مطالعه به دست آمده و تحلیل شدند. نتایج نشان داد قوی ترین چرخند های منطقه به ترتیب در فازهای 8، 6 و 7 با فشاری کمتر از 994 هکتوپاسکال تشکیل شده اند. از نظر فراوانی چرخندها در منطقه بیشترین و کمترین مقدار چرخندزایی به ترتیب مربوط به فاز 7 و فاز 1 رخداد MJO می باشد. نتایج حاصل از عمق فشار مرکزی چرخندها نشان داد دو فاز 6 و 7 دارای قوی ترین و فازهای 1، 3 و 5 دارای ضعیف ترین چرخندها در طی فازهای مادن-جولیان می باشند. فاز 2 کمترین مقدار فشار مرکزی را در هسته های چرخندی به خود اختصاص داده و بیشترین میانگین فشار نیز در چرخند های تولید شده در منطقه مربوط به فاز 5 است. مسیریابی چرخند های تشکیل شده در منطقه مدیترانه نشان داد که عمده مسیرهای ختم شده به مناطق غربی ایران در دو فاز 2 و 8 بوده و در سایر فازها مسیری جنوب غرب به شمال شرق به خود گرفته که این وضعیت در فازهای 3، 4، 6 و 7 سبب شده تا عمده چرخند های تشکیل شده در دوره سرد سال بیشتر مناطق شمال غرب ایران را متأثر سازد.

بحران معنا در معماری معاصر ایران، حاصل گسست میان سنت اسطوره ای و کالبد مدرن است؛ گسستی که سبب شده فضاهای شهری از ریشه های فرهنگی و جهان بینی ایرانی فاصله بگیرند. در این میان، بازخوانی نقش اسطوره به عنوان زبان ناخودآگاه جمعی در شکل دهی به فضا، می تواند راهی برای بازیابی هویت و معنا در معماری شهری باشد. پژوهش حاضر با عنوان «از نماد تا کالبد: تأثیر اسطوره بر معماری و جغرافیای فرهنگی فضاهای شهری ایران معاصر» با هدف تبیین نسبت میان اسطوره، نماد و کالبد در دو میدان تاریخی تهران میدان مشق و میدان حسن آباد انجام شده است. روش تحقیق کیفی و تفسیری است که بر مبنای مشاهده میدانی، تحلیل اسنادی و خوانش تطبیقی لایه های چهارگانه ی اسطوره ای، نمادین، کالبدی و جغرافیای فرهنگی سامان یافته است. یافته ها نشان می دهد میدان مشق، بازتاب نظم عقلانی و اقتدارگرای مدرن است که در آن اسطوره ی صعود و فرمانروایی در قالب محور قدرت بازتولید شده، در حالی که میدان حسن آباد بیانگر نگرشی مردم محور و وحدت گراست که در آن کهن الگوی دایره و مرکز، هماهنگی و توازن کیهانی را القا می کند. تحلیل تطبیقی بر پایه ی نظریه های پدیدارشناسی و پسامدرن (هایدگر، باشلار، دریدا، اکو) آشکار ساخت که معنا در معماری معاصر نه در فرم صرف، بلکه در پیوند میان اسطوره، ادراک و تجربه ی زیسته شکل می گیرد. بر این اساس، نتیجه پژوهش تأکید می کند که تداوم اسطوره در کالبد شهر، هنگامی پایدار می ماند که فضا به عنوان متن فرهنگی چندلایه و تفسیرپذیر طراحی شود، نه صرفاً به عنوان ساختاری کالبدی و کارکردی.

پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی تأثیر کرونا ویروس بر انسجام اجتماعی و سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. این مطالعه از نوع کیفی و توصیفی-تحلیلی با رویکرد کاربردی است که با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 21 خبره دانشگاهی و کارشناسی، داده ها را جمع آوری کرده و با تحلیل تم در نرم افزار Maxqda 11 تحلیل نموده است. جامعه آماری شامل اساتید و کارشناسان خبره بوده و نمونه گیری تا رسیدن به اشباع نظری انجام شده است. قلمرو زمانی پژوهش سال 1399 است. یافته ها نشان می دهند که کرونا ویروس با تقویت ارزش های اخلاقی مانند همدلی، مسئولیت متقابل و ایثارگری، به گذار از فردگرایی به جمع گرایی و ترمیم قانون گرایی کمک کرده و انسجام اجتماعی و سیاسی را تقویت نموده است. از سوی دیگر، جنبه های منفی مانند احتکار مواد بهداشتی و غذایی، سودجویی پزشکی و بی نظمی دورکاری، چالش هایی مانند کاهش اعتماد عمومی و تنش اجتماعی ایجاد کرده اند. این پژوهش نتیجه می گیرد که با مدیریت مناسب، جنبه های مثبت می توانند به کاهش شکاف های اجتماعی و افزایش وحدت ملی منجر شوند. پیشنهاد می شود برنامه های آموزشی برای تقویت مسئولیت اجتماعی و نظارت بر بازار برای کاهش احتکار اجرا گردد تا توسعه پایدار و انسجام سیاسی محقق شود. این مطالعه بر نقش دوگانه کرونا در ایجاد فرصت ها و چالش ها برای انسجام ملی تأکید دارد.

زمین لرزه یکی از رایج ترین سوانح طبیعی در ایران و دنیا می باشد که هر ساله منجر به خسارات مالی و جانی فراوان می شود. بنابراین، بررسی میزان آسیب پذیری لرزه ای و ارائه راهکارهای برای کاهش آسیب پذیری از موضوعات مهم روز محسوب می گردد. با توجه به این موضوع، هدف از پژوهش حاضر پهنه بندی آسیب پذیری شهرستان نیر، در برابر خطر زمین لرزه می باشد. در راستای تحقق اهداف پژوهش، معیارهای شیب، ارتفاع، زمین شناسی، کاربری اراضی، فاصله از کانون های لرزه ای، فاصله از راه، فاصله از مراکز جمعّیتی، فاصله از رودخانه و گسل به عنوان متغیرهای مستقل انتخاب شد. پس از تهیه لایه های رقومی عوامل مؤثر، استانداردسازی نقشه های معیار با استفاده از تابع عضویت فازی و وزن دهی معیارها با بهره گیری از روش کرتیک انجام گردید. در نهایت با بهره گیری از روش تحلیل چندمعیاره آراس، نقشه پهنه بندی در پنج طبقه تهیه شد. نتایج نشان می دهد که متغیرهای فاصله از گسل (با وزن 131/0)، فاصله از کانون زلزله (با وزن 123/0) و کاربری اراضی (با وزن 110/0)، از بیشترین میزان اهمّیت برخوردار هستند. با توجه به نتایج حاصل از پژوهش، به ترتیب 74/365 و 87/365 کیلومترمربع از کل مساحت شهرستان، دارای پتانسیل آسیب پذیری بسیار زیاد و زیاد است. با توجه به وسعت بالای پهنه های آسیب پذیر، لازم است تا سازمان های متولی و مسئول با انجام اقدامات مسئولانه و هم افزایی لازم، اقدامات حفاظتی مناسب و کارشناسی شده را در دستور کار خود قرار دهند. به علاوه، با توجه به بهره گیری از روش منحنی راک و سطح زیر منحنی (81/0)، دقت روش آراس در شناسایی و پهنه بندی مناطق آسیب پذیر شهرستان نیر در مقابل خطر زلزله، خیلی خوب می باشد.

چالش های محیطی مانند افت قابل توجه آبخوان دشت سرایان، وجود فرسایش بادی و شوری و قلیایی شدن خاک که به دنبال آن مشکلات جدی برای تولید و زندگی در سکونتگاه های انسانی شهرستان سرایان به وجود آمد، اجرای پروژه بین المللی RFLDL را در این شهرستان به دنبال داشت. از اهداف خطیر این پروژه به کارگیری روش های مشارکتی برای احیا و توسعه سرمایه های محیطی است. هدف این پژوهش، تحلیل تأثیر احیای سرمایه های محیطی بر دارایی های معیشتی سکونتگاه های تحت نفوذ پروژه RFLDL در شهرستان سرایان بود. چهار سکونتگاه انسانی و 321 مشارکت کننده (افراد نمونه تحقیق) در بررسی های پیمایشی مورد مطالعه قرار گرفت. طبق یافته ها، اقدامات احیایی پروژه RFLDL توانسته است تأثیر مثبتی بر معیشت پایدار سکونتگاه های هدف داشته باشد. همچنین اینکه روستا شهر سه قلعه بیشترین میزان تأثیرپذیری مثبت را در نتیجه اجرای پروژه بر شاخص های معیشت پایدار آن داشته است. این مطالعه بر لزوم رویکرد جامع و مشارکتی در طراحی و اجرای چنین پروژه هایی برای اطمینان از اثربخشی و پایداری آن ها تأکید دارد. از حیث مکانیسم چگونگی اثرگذاری نیز با عنایت به تشکیل صندوق های خرد اعتباری جوامع محلی در سطح روستاهای هدف پروژه بستر لازم برای بسیج و مدیریت منابع مالی دست یافتنی در هر روستا به منظور حفظ و احیای اراضی تخریب یافته، بهبود وضعیت معیشت جوامع محلی، کاهش مهاجرت های روستایی، ایجاد معیشت های سازگار با محیط زیست و منابع طبیعی و انجام فعالیت های توسعه و عمران روستایی فراهم شده است.

رشد شتابان شهرنشینی و پیچیدگی مدیریت شهری، ارزیابی اثربخشی عملکرد سازمان ها را به ابزاری کلیدی برای تحقق اهداف بدل کرده است. سنجش همسویی اهداف مدیریت شهری با نیازهای واقعی جامعه اهمیت دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی اثربخشی اقدامات عمرانی مدیریت شهری سمنان طی یک دهه اخیر (1392 تا 1402)، به بررسی چالش ها و عوامل مؤثر بر تحقق پروژه ها می پردازد. روش تحقیق پژوهش ترکیبی است. برای تدوین چارچوب نظری از مطالعات کتابخانه ای استفاده شد و در گردآوری داده ها، تحلیل گزارش های عملکرد و اسناد مالی شهرداری با مصاحبه های عمیق و نیمه ساختاریافته با مدیران و کارشناسان تلفیق گردید. داده ها با روش تحلیلی-تفسیری بررسی شد تا علاوه بر ارزیابی تحقق پذیری پروژه ها، علل ریشه ای عدم اثربخشی شناسایی شود. یافته ها نشان می دهد مدیریت شهری سمنان در دوره موردمطالعه با چالش های جدی روبه رو بوده است؛ تنها 32 درصد پروژه های عمرانی کامل اجرا یا خاتمه یافته و 68 درصد نیمه تمام یا اجرانشده باقی مانده اند. تحلیل کیفی سه عامل اصلی را آشکار ساخت: 1. مشکلات مالی و اقتصادی همچون تأخیر در تخصیص بودجه، تورم و کمبود درآمد پایدار؛ 2. ضعف های مدیریتی-ساختاری شامل تغییرات مکرر مدیران، تصمیمات مقطعی و نبود برنامه ریزی یکپارچه؛ 3. عدم همسویی اولویت پروژه ها با نیازهای واقعی شهروندان که بیشتر بر مبنای سلیقه مدیران تعیین شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که ناکامی بخش قابل توجهی از پروژه های عمرانی سمنان حاصل ترکیب مشکلات ساختاری، مدیریتی و اقتصادی است. این امر ضرورت رویکردهای جامع و مشارکتی در برنامه ریزی و اجرای پروژه های شهری را برجسته می سازد تا اثربخشی و پاسخگویی به نیازهای شهروندان تضمین گردد.