معصومه راجی خواه

تحلیل فضایی-زمانی زمین لرزه ها نقش مهمی در شناسایی نواحی پرخطر، اولویت بندی مداخلات و کاهش آسیب پذیری لرزه ای ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل خوشه های لرزه ای در منطقه شمال غرب ایران، از داده های بیش از ۳۵۰۰ رخداد زمین لرزه با بزرگای ۴ و بیشتر، در بازه زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۳ بهره گرفته است. این داده ها از مرکز لرزه نگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران استخراج و با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تکنیک هایی مانند چگالی کرنل (KDE)، شاخص خوشه ای Getis-Ord Gi و خودهمبستگی مکانی موران بررسی شدند. یافته ها نشان داد که بیشترین تراکم زمین لرزه ها در مجاورت گسل های فعالی چون تبریز، خوی، سلماس و مکران رخ داده و حدود ۶۲٪ شهرهای منطقه در شعاع کمتر از ۱۴ کیلومتر از این رخدادها قرار دارند. همچنین، ۷۵٪ زمین لرزه ها دارای عمق کمتر از ۱۵ کیلومتر بوده اند که خطر تخریب شدید در بافت های متراکم شهری را افزایش می دهد. در این میان، خوشه های داغ در نواحی شهری پرتراکم شناسایی شده که با پهنه های با آسیب پذیری بالا انطباق دارند. نوآوری پژوهش در تلفیق تحلیل های فضا–زمانی، شاخص های آسیب پذیری چندبعدی، و مدل سازی منطقه ای با ابزارهای پیشرفته GIS است که الگویی بومی شده برای ارزیابی لرزه ای در مقیاس فراشهری ارائه می دهد. یافته ها بر لزوم اجرای استانداردهای سخت گیرانه ساخت وساز، توسعه سامانه های هشدار سریع، پایش مداوم گسل ها و طراحی پایگاه های داده مکانی به روز تأکید دارد. همچنین استفاده از مدل های تصمیم گیری چندمعیاره، Random Forest و ANN در برنامه ریزی مدیریت بحران توصیه می شود. از جمله محدودیت ها، فقدان داده های دقیق ژئوتکنیکی در مقیاس منطقه ای است که در پژوهش های آتی قابل جبران خواهد بود.