تحلیل نابرابری های فضایی براساس شاخص های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی در شهر اردبیل(مقاله علمی وزارت علوم)
حوزههای تخصصی:
مقدمه: توزیع فضایی عادلانه امکانات و منابع بین مناطق شهری به عنوان یکی از مهم ترین ارکان زندگی مطلوب شهری، از الزامات برپایی جامعه ای پویا، منسجم و مترقی می باشد. با توجه به اهمیت موضوع برابری در توزیع فضایی امکانات و نقش آن در جوامع انسانی در پژوهش حاضر قصد داریم تا مناطق شهر اردبیل را از نظر برخورداری از شاخص های توسعه تحلیل نماییم. هدف پژوهش: تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش توصیفی _ تحلیلی می باشد. داده های مورد استفاده در پژوهش از مرکز آمار ایران تهیه شده و مربوط به سرشماری سال های 1395 و 1390 شهر اردبیل می باشد. روش شناسی: در فرایند اجرای تحقیق مبتنی بر این شاخص ها و از مدل های آمار فضایی، Spatial Statistics tools، تحلیل لکه های داغ Hot Spot Analysis و خودهمبستگی فضایی و آماره موران در نرم افزار ArcGIS استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش شهر اردبیل می باشد. نتایج و بحث: بررسی تجزیه و تحلیل حاصل از روش های آمار فضایی مانند شاخص خودهمبستگی موران، میانگین نزدیکترین واحد همسایگی، آماره عمومی G و آزمون K-Ripley بر پایه داده های آماری 1395 و 1390 بر مبنای 6738 بلوک در سال 1395 و 5381 بلوک آماری در سال 1390 در شهر اردبیل نشان داد که شهر اردبیل از یک ساختار متمرکز و خوشه ای برخوردار است. در ﯾﮏ ﺟﻤﻊﺑﻨﺪی ﮐﻠﯽ از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﺑ ﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺗ ﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺷﻬﺮ اردبیل دارای اﻟﮕﻮﯾﯽ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ؛ ﺑﻪ طوری که پهنه های با بالاترین میزان محرومیت شهری (پایگاه پایین) در بخش های شمال غربی و جنوب شرقی قرار گرفته اند و عمدتا شامل پهنه های اسکان غیررسمی، پهنه هایی با بافت نابسامان میانی و بافت هایی با پیشینه روستایی هستند. در مقابل بیشترین میزان نابرابری فضایی دو پایگاه متوسط و بالا در ناحیه مرکزی و جنوب شهر اردبیل واقع شده است. نتیجه گیری: نتایج حاصل از یافته های پژوهش ما را به این مسئله رهنمون می سازد که عامل مسئله ساز، قابل توجه و دارای اولویت در شهر اردبیل، که موجب ایجاد نابرابری شده است، عامل اقتصادی و در رأس آن اشتغال و درآمد است که این مسئله توجه بیشتر مدیریت و برنامه ریزی شهری را می طلبد.