در این نوشتار، با توجه به دو قطب بزرگ جریان مذهبی عصر مشروطه، یعنی حوزه نجف و حوزه تهران و نیز نقش مهم و جنجال برانگیز مرحوم شیخ فضل اله نوری، با بررسی های نظری و تاریخی نشان داده شده است که برخلاف بسیاری از مشهورات نادرست تاریخی، علمای مشروطه خواه نجف با وجود اختلافاتی که از لحاظ عملی و مواضع سیاسی با مرحوم شیخ فضل اله نوری داشتند، از لحاظ نظری، در مباحث مهم و بحث برانگیزی همچون مشروطه، مجلس شورا، قانون گذاری و مساوات و آزادی، با ایشان هم عقیده بودند و تنها اختلاف آن ها در تشخیص مصداق های بیرونی مجلس و مشروطه بود که به بروز برخی اختلاف ها در موضع گیری آن ها نسبت به مشروطه انجامید.
ایران از ابتدای قرن بیستم علی رغم ضعفهای داخلی و خارجی، در سازمانهای سیاسی و تخصصی بینالمللی مشارکت داشته است. از این لحاظ، این پژوهش، دو پرسش اصلی را طرح و پاسخ میدهد. این پرسشها عبارتند از: (1) مطالب آرشیوهای سازمانهای بینالمللی در ژنو در مورد ایران در ابتدای قرن بیستم چگونهاند و چگونه میتوان آنها را دستهبندی و ارزیابی نمود؟ (2) از مجموعه اسناد و مدارک موجود در آرشیوهای مزبور چه مفاهیمی را میتوان برای شناخت تعامل ایران با دیگران در دوران مورد مطالعه استنباط کرد؟ این پژوهش براساس مراجعه حضوری به آرشیو چهار سازمان بینالدولی در ژنو شکل گرفته است. این سازمانها عبارتند از جامعه ملل، سازمان بینالمللی کار، اتحادیه بینالمللی مخابرات راه دور و کمیته بینالمللی صلیب سرخ. در این پژوهش اسنادی که در مورد ایران در آرشیوهای مزبور وجود داشته، شناسائی، مطالعه و دستهبندی شده و نهایتا“ سعی شده که رابطه معنیداری از رفتار ایران در این سازمانهای بینالمللی عرضه گردد که به نوبه خود آئینهای از تحولات داخلی ایران، چگونگی اندیشههای نخبگان و حکومتگران ایرانی از مناسبات بینالمللی و شرایط پیچیده کشور در ابتدای قرن بیستم میباشد.