ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۸۲٬۸۸۱ تا ۸۲٬۹۰۰ مورد از کل ۸۳٬۴۴۶ مورد.
۸۲۸۸۱.

اثبات امامت امیرالمومنین (ع) در زمان حیات پیامبر (ص) و پس از آن، با تاکید بر حدیث منزلت و بازبینی شبهات قرطبی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۳۲
یکی از بنیادی ترین مباحثی که از دیرباز مورد نزاع الهی دانان اسلامی بوده مساله ولایت امیرالمومنین(ع) در جانشینی پیامبر(ص) می باشد. اهل سنت از امت اسلامی بویژه قرطبی از دانشمندان بزرگ عامه با نقاش در مستنداتِ مبنی بر زعامت امام علی و خصوصا تشکیک در حدیث منزلت، بر رویکرد اثبات ناپذیری امامت امیرالمومین(ع) تاکید می کنند. نوشتار پیش روی با رویکرد اسنادی و تحلیلی و اتکاء به مباحث عقلی و نقلی و سود جستن از قاعده الزام می کوشد مدعیات اهل عامه و قرطبی در باب خدشه پذیری حدیث منزلت بر ولایت امیرالمومنین را در سطحی وسیع مورد بازنگری قرار دهد. یافته های پژوهش حاکی از این ست که مبتنی بر پایش حدیث منزلت از شبهات، مقوله خلافت و جانشینی امام علی از پیامبر مطلقا هم در زمان حیات پیامبر و هم پس از حیات ایشان به اثبات می رسد. به نحوی که نخستین حیطه از پایش یعنی استناد به تصدیقات بزرگان عامه و از منابع معتبر ایشان حاکی از اتقان حدیث منزلت بر امامت فراگیر امیرالمومنین است. دومین حیطه از پایش نیز کاوش های سندی و دلالی دقیق از منابع و رجالیان معتبر عامه حاکی از خدشه ناپذیری حدیث منزلت بر ولایت فراشمول امیرالمومین است. سومین حیطه از پایش یعنی دفع تشکیکات سندی و دلالی قرطبی به صورت گسترده نشان از استحکام حدیث منزلت بر ولایت عامه امیرالمومنین است.
۸۲۸۸۲.

کمال نهایی انسان در پرتو تحقق مدینه فاضله از منظر خواجه نصیرالدین طوسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۳۳
انسان به عنوان موجودی دارای سرشت اجتماعی و ذاتا به دنبال سعادت و کمال، نیازمند بستری مطلوب برای نیل به اهداف عالی خود است. مدینه فاضله، بهترین زمینه برای ظهور و بروز و به فعلیت رسیدن استعدادهای بالقوه در انسان برای نیل به کمالات والای انسانی است. خواجه نصیرالدین طوسی، (۵۷۹–۶۵۳ ق) فیلسوف و متکلمی اسلامی، با بهره گیری از منابع وحی و تعالیم دین مبین اسلام، در رابطه با نظریه مدینه فاضله، تبیینی ارائه کرده است. در حقیقت آنچه در منظومه فکری ایشان، در طرح مدینه فاضله ضرورت پیدا می کند، زیستن در پرتو حکومت حکیم است که موجبات سیر صعودی و در نهایت وصول به سعادت را فراهم می-آورد. پژوهش پیش رو با ژرف اندیشی در آثار محقق طوسی به تبیین چگونگی وصول به کمال انسانی در پرتو مدینه فاضله از نگاه ایشان، پرداخته، سپس نهادهای اصلی مدینه فاضله را در نگاه این حکیم، مورد مداقه قرار داده و نیز خصوصیات لازم برای یک زمامدار و حاکم در نگاه ایشان را استخراج نموده است. مدینه فاضله از منظر خواجه نصیرالدین طوسی، مستدیری شکل بوده و اهالی آن عاشقانه به دور معشوقشان که همان رهبر صاحب کمالات عالیه است می گردند. رویکرد این مقاله توصیفی تحلیلی بوده و یافته ها با استفاده از روش کتابخانه ای تدوین و سپس تحلیل شده اند.
۸۲۸۸۳.

ضرورت نگارش ترجمه های عصری قرآن

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۳۰
ترجمه روشی منطقی در انتقال فرهنگ و دانش و تجربه بشری است که به نوبه خود نوعی بازآفرینی توأم با غنای محتوایی، شیوایی، اوج هنرمندی، حسن ترکیب، تعبیرات زیبا، به جا و رسا شمرده می شود. ترجمه قرآن با ویژگی های خاص وحیانی بودن ، خطا ناپذیری، تحریف ناپذیری، جهانی بودن، جاودانگی ، جامعیت و پاسخگویی، خدمت فرهنگی بزرگی به انسان ها و بستر پیوند فرهنگ ها، تمدن ها و تفاهم بشریت است و در عصر حاضر با ویژگی های جهان پست مدرن از اهمیت روزافزون برخوردار است. پذیرش جواز شرعی ترجمه از سوی اکثریت قریب به اتفاق عالمان اسلامی، تحولی تکاملی و پیش رونده در ترجمه قرآن محسوب می شود. ترجمه و بویژه ترجمه متن وحیانی قرآن، صرفاً تعبیری از مفاد متن مبدا و معانی قرآن است و هرگز بازآفرین همه محتوا و انعکاس دهنده همه زیباشناختی هنری و ادبی آن نیست. پرسش اساسی مقاله حاضر که با روش مسئله محور، کتابخانه ای، بنیادی، توصیفی و تحلیلی نگارش شده ، چیستی مبانی ضرورت نگارش ترجمه های معاصر قرآن است. از دستآوردهای مقاله در بیان اساسی ترین دلایل ضرورت نگارش ترجمه های عصری می توان به: اقتضای هدایتگری سیال آموزه های قرآن؛ لازمه رشد و شکوفایی فزاینده دانش های مقدماتی مفسر و مترجم قرآن ؛اقتضای تحول پذیر ذاتی پدیده زمان و سیالیت مستمر سنجه های زبان معیار؛ اقتضا هماهنگی و یکسانی در نثر ترجمه قرآن؛ اقتضای صعوبت ترجمه متون مقدس؛ لازمه ضرورت سلیقه زدایی مستمر از ترجمه های کهن و معاصر قرآن؛ سیر تحول ،تنوع و تکامل روش ها و سبک های ترجمه قران ؛لازمه رویکردهای آسیب شناسانه دائمی و گسترده به ترجمه قرآن؛ اقتضای تنوع مترجمان و برتری مترجم مخاطب محور بر مترجمان متن و مولف محور اشاره نمود.
۸۲۸۸۴.

رابطه تولّی و تبرّی با الگو و سازه سعادت در نگاه خواجه نصیرالدین طوسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۴
تولّی وتبرّی یکی از مسائل مهم در علم فقه؛ کلام و اخلاق است. این مسأله علیرغم اینکه در کلام و فقه مورد اهتمام قرارگرفته اما در علم اخلاق کمتر مورد توجه بوده است. تولّی و تبرّی به معنای دوستی خدا و دوستان او و بیزاری از دشمنان خداوند و اولیاء او، حالتی نفسانی است و تهذیب نفس و تربیت اخلاقی به عنوان زمینه سعادت نیز از همین نقطه آغاز می شود؛ بنابراین جادارد که این مسئله در اخلاق محور بحث قرارگیرد. تولّی و تبرّی به عنوان معیاری برای تعیین ارزش و سازنده الگوی سعادت در نظام اخلاقی و تربیت دینی خواجه نصیرالدین طوسی مورد توجه قرارگرفته است. در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی دیدگاه وی را درباره رابطه تولی و تبری با الگوی سعادت بررسی کرده و به این نتایج دست یافته ایم: الف) تولی و تبری علاوه بر آنکه نشانه دینداری است مقامی است که با کنترل قوای نفس حیوانی(یعنی شهوت و خشم) و تحت نظر عقل به عنوان حجت باطنی الهی قابل دستیابی است؛ ب) با استمداد از ابزار دستیابی به تولی و تبری یعنی معرفت، محبت، هجرت و جهاد می توان به الگوی سعادت یعنی زایش و رویش تمام فضائل اخلاقی و درجات و مقامات عرفانی مانند رضا، تسلیم، ایمان، یقین و در نهایت دستیابی به مقام اهل وحدت(فنا) دست یافت.
۸۲۸۸۵.

واکاوی توحید افعالی با تکیه بر دیدگاه علامه مصباح یزدی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۲۶
توحید افعالی، مسئله ای مهم در ساحت اندیشه و رفتار دینی بوده که قرآن کریم بر آن بسیار تکیه کرده است. اندیشمندان اسلامی در عرصه کلام، فلسفه، اخلاق و عرفان به این موضوع پرداخته اند. تبیین دقیق مسئله مذکور و پاسخ به شبهاتِ وارده، کاری است که از دیرباز تا کنون در کتب علمی و پژوهش های اعتقادی صورت پذیرفته است. مبانی غلط، برداشت های ناروا از آیات قرآن کریم یا روش های نارسا، موجب سرگردانی جویندگان دانش در مسئله مذکور گشته است. برای رفع این چالش ها، رجوع به دیدگاه علامه مصباح به عنوان مفسری بزرگ و نظام مند راهگشاست. پژوهش حاضر، به واکاوی توحید افعالی با تکیه بر دیدگاه علامه مصباح یزدی، با روش توصیفی - تحلیلی پرداخته است. برخی از یافته های پژوهش بدین شرح است: چیستی توحید افعالی، رابطه توحید افعالی با اختیار انسان و اصل علیّت، کارکردهای توحید افعالی در اخلاق (عدم سلب مسئولیت، تزکیه نفس) و عرفان (شهود فعل الله و شهود تدبیر الهی)، راه دستیابی به توحید افعالی (حذف انانیت و بنده شدن).
۸۲۸۸۶.

روند گسترش نگرش باطنی گری در ایران سده های میانی (قرون 9-10 ق)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۳۳
نگرش باطنی در دیدگاه های متأخر و سپس در ساحات تصوف، امامیه و اسماعیلیه با تفاوت های عمیق و گاهی مشابه به رشد باطن گرایی در قرون 9 و 10 ق انجامید. هدف این مقاله، تحلیل روند گسترش نگرش باطنی در ساحات نامبرده و بررسی پیوندهای فکری میان این مکاتب است. بنابراین با جست و جوی بهره مندی واژه نگرش باطنی در نزد ساحات نامبرده این نتیجه حاصل شد که چگونه این نگرش از مرورهای فکری محدود به حلقه های فراتر رفت و به پذیرش گسترده رسید. تحقیق حاضر که با رویکرد بنیادی و روش توصیفی- تحلیلی با تکیه بر منابع فارسی- عربی و مقایسه ای بین سطوح معرفتی باطن گرایی انجام شد، به این نتایج دست یافت: تمایلات هر سه ساحت برای پیوستگی به یکدیگر، مرهون عوامل مقطعی دوران بوده و آنچه سبب پیوستگی مفاهیم باطنی در ساحات سه گانه می شد، مبتنی بر اقتضای سیاسی، فرهنگی و اعتقادی دوره های مختلف بوده است. پیوستگی مفاهیم باطنی در ساحات سه گانه، به رغم اختلافاتی در چیستی شناسی و روش های تعبیری میان امامیه، اسماعیلیه و تصوف، همواره وجود داشت و وجود مفاهیم مشترک، نیازمندی فضای جامعه، بهره مندی سلسله های شیعی و فرماندهان و حاکمان ادوار مختلف، این تقرب چند سویه را شدت بخشید.
۸۲۸۸۷.

خاستگاه تربیت هنری در بیانیه گام دوم انقلاب با تکیه بر پیشنیه هنر اسلامی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۰
تربیت هنری از دستاوردهای ارزشمند تمدن بشری است. در تمدن اسلامی، به عنوان یکی از بزرگ ترین و اثرگذارترین تمدن های تاریخ، پیوندی عمیق میان هنر، زیبایی و تربیت هنری برقرار است. هنر و زیبایی در این سنت فکری افزون بر کارکرد زیبایی شناختی، ابزار انتقال ارزش ها، ایده ها و اخلاقیات اسلامی و نیز تجلی جلالت الهی در زندگی انسان به شمار می آیند. تمدن اسلامی با گنجینه ای غنی از هنر، ادبیات، معماری، موسیقی و زیبایی شناسی، این ارزش ها را در جوامع اسلامی و حتی در ساحت فرهنگ های جهانی گسترش داده است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی استنباطی، نسبت میان هنر و زیبایی در تمدن اسلامی را با تأکید بر «ساحت تعلیم و تربیت زیبایی شناسی و هنری» در سند تحول بنیادین آموزش وپرورش و بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی بررسی می کند و مبانی تربیت هنری را در این اسناد تحلیل می نماید. یافته ها نشان می دهند تقویت آموزش و تربیت هنریِ منطبق با اصول و ارزش های اسلامی، علاوه بر ارتقای شایستگی های شناختی، عاطفی و مهارتی نسل جوان، به تبیین جایگاه هنر در جامعه اسلامی و تحقق آرمان های متعالی انقلاب اسلامی یاری می رساند. بر این اساس، توسعه فرهنگ هنری و تعمیق ارزش های دینی می تواند به تعالی جامعه ایران معاصر و شکوفایی ظرفیت های تمدن اسلامی کمک کند.
۸۲۸۸۸.

تبیین بقاء و فناء موجودات بر اساس مبانی حکمت متعالیه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۵ تعداد دانلود : ۵۲
ملاصدرا با توجه به روش شناسی فلسفی ویژه خود و با توجه به مبانی میانی و نهایی که ازنظریات ایشان به دست می آید، در جاهای مختلف سخنان متفاوتی درباره فنا و بقای موجودات بیان کرده است. ایشان اسماء و صفات خداوند را باقی به بقای الهی می داند اما عقول و جهان عقل را گاهی باقی به ابقای خدای متعال، و در اکثر موارد باقی به بقای خدای متعال معرفی می کند. ملاصدرا بر این باور است که نفوس بعد از خروج از عالم طبیعت باقی به ابقا و پس از تحقق آن ها به وجود حقانی باقی به بقا می باشند. جهان طبیعت را مانند سایر فیلسوفان، به جهت ویژگی هایی مانند حدوث، تغییر و حرکت مکرراً فانی نامیده است. اما آن چه را از مجموع گفته های عرفا و فیلسوفان حکمت متعالیه و بر اساس مبانی نهایی آنان مانند وحدت شخصی وجود، بساطت موجودات و تفسیر علیت به تجلّی می توان به دست آورد این است که همه موجودات عالم هستی و تمام مراتب عوالم هستی باقی به بقای خدای متعال هستند نه تنها فنا معنا ندارد بلکه باقی به ابقا نیز بی معنا می باشد.
۸۲۸۸۹.

بررسی نقش ساختارهای بین المللی در تداوم استعمار معاصر: تحلیل تمدّن شناختی از ماهیت استعمار غربی در نظام سلطه جهانی، با تکیه بر منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه ای(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۵۲
استعمار در عصر معاصر دیگر تنها به معنای اشغال نظامی یا تسلط مستقیم نیست، بلکه از طریق ساختارهای بین المللی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به شکلی گسترده و پنهان، خود را حفظ کرده است. این مقاله با رویکردی تلفیقی (کیفی-کمی) و با هدف تبیین سازوکار این ساختارها در تداوم استعمار معاصر و ارائه راهکارهای مقابله بر اساس منظومه فکری اسلامی، انجام شده است. روش تحقیق به صورت «توالی اکتشافی» طراحی شد که در آن، بخش کیفی مبتنی بر «تحلیل مضمون» سخنان و متون حضرت آیت الله خامنه ای (مدّظلّه العالی) درباره استعمار، محور اصلی تحلیل را تشکیل می دهد. بخش کمی با استفاده از داده های ثانویه سازمان های بین المللی، به عنوان مکملی برای عینیت بخشی و تعمیم پذیری یافته های کیفی به کار گرفته شد. یافته های کیفی نشان می دهند که استعمار معاصر، پدیده ای عمدتاً «تمدنی-فرهنگی» است که از طریق مکانیسم های «سلب هویت»، «شبیه سازی فرهنگی» و «القای وابستگی فکری» عمل می کند. نهادهایی مانند صندوق بین المللی پول و بانک جهانی، ابزارهای تحقق این «استعارت بدون مرز» هستند. داده های کمی نیز رابطه معنادار بین نفوذ این نهادها و سطح وابستگی اقتصادی کشورهای در حال توسعه را تأیید می کنند. در نهایت، این پژوهش بر اساس چارچوب نظری «مقاومت تمدنی»، «استعمارزدایی در سه سطح ذهن، فرهنگ و ساختار» را به عنوان راهبرد کلیدی پیشنهاد می دهد.
۸۲۸۹۰.

خوانش تربیتی هدایتی از داستان حضرت نوح (ع) در قرآن کریم از نگاه تفسیر تسنیم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۱ تعداد دانلود : ۸۰
داستان حضرت نوح(ع) از آموزنده ترین قصص قرآنی است که در تفسیر «تسنیم» با نگاهی عمیق، نظام مند و تربیت محور تحلیل شده است. این پژوهش با هدف بررسی ظرفیت های تربیتی و اخلاقی این داستان، به تحلیل آموزه های آن در مواجهه با چالش های اخلاقی و اجتماعی انسان معاصر می پردازد. پرسش اصلی مقاله آن است که چگونه می توان با بهره گیری از آموزه های اخلاقی و معرفتی داستان نوح (ع)، به بازسازی هویت اخلاقی انسان امروز و حل بحران هایی همچون: فردگرایی، ضعف معنویت، بی تابی، مسئولیت گریزی و آشفتگی ارزش ها کمک کرد. این مطالعه با روش توصیفی تحلیلی و با اتکا بر تفسیر تسنیم انجام شده است. یافته ها نشان می دهد مفاهیمی چون: صبر، توکل، شکرگزاری، خیرخواهی، استغفار، دعا، استقامت و ادب معاشرت، ارکان تربیتی این داستان را تشکیل می دهند که می توانند به مثابه راهکارهایی معنوی و کاربردی در برابر بحران های اخلاقی کنونی به کار گرفته شوند. همچنین، این داستان با هشدار درباره پیامدهای انکار حق، پیروی از اکثریت گمراه، تقلیل معرفت به حس گرایی و کفران نعمت، مسیر اصلاح فرد و جامعه را ترسیم می کند. در مجموع، این مقاله نشان می دهد که خوانش تربیتی از داستان نوح؟ع؟، ظرفیتی اصیل برای بازسازی اخلاق فردی و اجتماعی در عصر حاضر فراهم می آورد.
۸۲۸۹۱.

علل تکرار از نگاه مفسران ساختارنگر و نقل و نقد آرائشان ذیل(بقره/61 و 91)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۶ تعداد دانلود : ۶۳
بیان یک موضوع در چند محل، ممکن است در ذهن خواننده چنین تجسم شود که این امر به معنای عدم توانایی گوینده در بیان آن مفهوم با الفاظ متفاوت و ضعف او در ارائه معانی است؛ ازین رو مساله تکرار در قرآن مورد توجه مفسران ساختارنگر قرار گرفته و سعیشان بر این بوده تا به حکمت های تکرار بپردازند و در عین حال در مواضعی که تکرار رخ داده آن را به وسیله سیاق برای مخاطبان تبیین نمایند. پژوهش حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای صورت گرفته است که در باب علل تکرار می توان به مناسبت با غرض سوره، اثبات اعجاز بلاغی قرآن، تثبیت و تاکید و فهماندن معنا، اقتضای سیاق، کارکرد هنری و موارد دیگر اشاره نمود؛ همچنین در میان مصادیقی که ذیل عنوان تکرار قرار می گیرند، مساله کشتار انبیاء در آیات 61 و 91 سوره بقره است؛ با این تفاوت که قتل انبیاء در آیه 61، به اسلاف یهودیان عصر نزول نسبت داده شده اما تکرار این موضوع در آیه 91، با آمدن فعل مضارع، شائبه مرتکب شدن این قتل، توسط یهودیان عصر نزول را شکل داده که با بررسی سیاق مشخص شد که فعل «تَقْتُلُونَ»، به معنای مضارع به کار رفته است.
۸۲۸۹۲.

دلایل ذکر نشدن صریح نام امام زمان(عج) در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۶ تعداد دانلود : ۵۱
برای بررسی چرایی ذکر نشدن صریح نام امام مهدی(عج) در قرآن کریم، ابتدا نیاز است شیوه بیان حقایق مخصوصا اخبار غیبی از آینده در قرآن مورد بررسی قرار گیرد. مواردی که در این مقاله به آن ها پرداخته شده است عبارت اند از: باب ابتلاء و امتحان الهی بودن ائمه(ع)، عمد قرآن در بیان نکردن صریح برخی حقایق به جهت آزمایش مردمان، حفظ جان ائمه(ع) و جلوگیری از تحریف قرآن. عدم ذکر اسامی بسیاری از انبیاء(ع) و تعداد تکرار اسامی انبیاء اولوالعزم در قرآن بی توجه به مقام آن رسولان، نشانه دیگری است که نشان می دهد عدم صراحت ذکر نام امام زمان(عج) در قرآن، مطابقت کامل با این شیوه بیان حقایق مهم در قرآن کریم دارد. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی نشان داده است که شیوه بیانی در عدم ذکر صریح نام امام زمان(ع) در قرآن همسویی کامل با سبک و شیوه هدایتی آن در مورد برخی از دیگر مسائل مهم اعتقادی دارد و یک موضوع غیر معمول و ناپذیرفتنی در قرآن نمی باشد.
۸۲۸۹۳.

فراتر از غایت: تحلیل معناشناختیِ «حتی» و کاربست آن در حل اختلافات تفسیری قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۴۳
تبیین دقیق مفاد معنایی ادوات قرآنی، پیش نیازی بنیادین برای فهم عمیق کلام الهی است. در این میان، ادات «حتی» به دلیل کثرت استعمال و تنوع کارکردهای معنایی، به یکی از چالش برانگیزترین مباحث در تفاسیر ادبی بدل شده است. اگرچه معنای اصلی این ادات «انتهای غایت» است، اما اتخاذ این معنا به صورت پیش فرض در تمام بافت ها، می تواند رهزن فهم دقیق باشد. مسئله اصلی این پژوهش، ارائه یک چهارچوب روش مند برای حل اختلافات تاریخی مفسران در تشخیص معنای «حتی» در آیات محل نزاع است. این مقاله با اتخاذ روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه «معناشناسی مبتنی بر بافت»، به واکاوی مهم ترین آیات اختلافی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که با تحلیل دقیق قرائن متنی و منطق حاکم بر آیه، می توان به گزینشی مستدل میان سه کارکرد اصلی دست یافت: در آیاتی که بر نقطه پایانی یک عمل یا زمان تأکید می شود، معنای پایه ایِ انتهای غایت (به معنی إلی أن) کارکرد اصلی است؛ در آیاتی که «حکمت» و «علت غایی» یک فعل الهی یا انسانی مطرح است، معنای تعلیل (به معنی کَیْ) ارجحیت می یابد؛ همچنین، در گزاره هایی که وقوع یک حکم به یک «شرط انحصاری» یا «امری محال» منوط شده، «حتی» کارکرد بلاغی استثناء (به معنی إلّا أن) را ایفا می کند. این پژوهش نتیجه می گیرد که تشخیص صحیح کارکرد «حتی» در هر بافت، صرفاً یک انتخاب لغوی نیست، بلکه کلید دستیابی به لایه های عمیق تر معنایی و رفع بسیاری از مناقشات تفسیری است. این چهارچوب تحلیلی می تواند به مثابه ابزاری کارآمد، به دقیق تر شدن ترجمه ها و تفاسیر قرآن یاری رساند.
۸۲۸۹۴.

الگوی نظام وارگی فقه در روش شناسی فقه حکومتی-تمدنی با تأکید بر رویکرد منظومه ای و روش انضمامی(مقاله ترویجی حوزه)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۴۶
فقه حکومتی-تمدنی به عنوان مرحله ای پیشرفته از تطور دانش فقه، نیازمند چارچوبی روشمند برای استنباط احکام و طراحی نظامات اجتماعی-تمدنی است. یکی از مؤلفه های بنیادین این چارچوب، «نظام وارگی فقه» است که در سه سطح درونی، استنباطی و بیرونی نمود می یابد و می تواند مبنای روش شناسی اجتهاد در قلمرو حکومت و تمدن قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف ارائه «الگوی نظام وارگی فقه در روش شناسی فقه حکومتی-تمدنی»، به تبیین و تحلیل دو رویکرد اصلی مؤثر بر این الگو (رویکرد منظومه ای و روش انضمامی) می پردازد. رویکرد منظومه ای با تأکید بر کلان نگری، انسجام درونی شریعت و پیوند میان آموزه های اعتقادی، اخلاقی و فقهی، امکان تبیین نظام های کلان دینی و طراحی الگوهای جامع حکومتی و تمدنی را فراهم می کند؛ در حالی که روش انضمامی با تمرکز بر مسائل عینی، مقتضیات زمان و مکان، و پیوند فرآیند تطبیق احکام فقهی با شرایط عینی جامعه، ظرفیت پاسخ گویی سریع و مسئله محور به نیازهای حکومتی-تمدنی را داراست. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از شیوه استنباطی، نشان می دهد که نسبت طولی و مکمل این دو رویکرد می تواند الگوی کارآمدی برای نظام مند کردن فرایند اجتهاد در حوزه حکومت و تمدن ارائه کند؛ الگویی که از یک سو ریشه در انسجام معرفتی و درونی فقه دارد و از سوی دیگر قادر است نظامات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را در سطح کلان تمدنی طراحی و پشتیبانی نماید. دستاورد این مقاله، تبیین سازوکارهای روش شناختی است که براساس آن، نظام وارگی فقه می تواند در قالب یک الگوی جامع، مبنای تولید نظام های حکومتی-تمدنی و پاسخ گویی به نیازهای در حال تحول تمدن اسلامی قرار گیرد.  
۸۲۸۹۵.

The Doctrinal Basis for the Prohibition of Abortion in Theravāda and Tibetan Buddhism(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۶۱
SUBJECT & OBJECTIVES: This study examines the widespread claim that Theravāda and Tibetan Buddhist traditions contain sufficient textual ambiguity to allow a “middle-way, pro-choice” position, particularly during early pregnancy. Its primary objective is to determine whether such ambiguity genuinely exists within the orthodox sources of either school and whether a coherent doctrinal basis can be found for reconciling elective abortion with the first precept. METHOD & FINDING: This study adopts a qualitative, document-based, historical-analytical method. It analyzes primary Buddhist sources—including the Pāli Canon, Vinaya, Buddhaghosa's commentaries, the Abhidhamma, Tibetan bardo literature, and Lamrim texts—together with relevant statements by the Fourteenth Dalai Lama and Ganden Tri Rinpoche. The findings suggest that both traditions generally locate the beginning of consciousness (vijñāna / rnam-shes) and moral personhood at conception, and therefore tend to regard induced abortion as intentional killing, except in cases involving serious and immediate danger to the mother's life. Some contemporary moderate pro-choice readings, however, are based on biological and conceptual assumptions that diverge from canonical formulations. CONCLUSION: The evidence indicates that neither Theravāda nor Tibetan Buddhism provides a doctrinally defensible basis for elective abortion. The orthodox consensus of these traditions—contrary to the assumption of rigidity—offers what is understood as the most compassionate and karmically beneficial response through adoption, social support, and education, thereby constituting the authentic Buddhist middle way.
۸۲۸۹۶.

تحلیل تطبیقی مفهوم کراهت در فقه مذاهب اسلامی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۵۰
واژه «کراهت» و مشتقات آن از پرتکرارترین واژه ها در فقه و حدیث فریقین (شیعه و اهل سنّت) به شمار می روند و از صدر اسلام تاکنون در متون فقهی و روایی به کار رفته اند. با این حال، معنای اصطلاحی و دلالت این واژه همواره منبع اختلاف نظر فقیهان بوده و این اختلاف نظر تأثیر مستقیمی بر فرآیند اجتهاد دارد و موجب پیچیدگی در فهم نصوص روایی و فقهی می شود. هم چنین، تفاوت معنای لغوی و اصطلاحی «کراهت» به خلط در برداشت های فقهی انجامیده و ضرورت بررسی دقیق این مفهوم را دوچندان نموده است. این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه ای و تحلیل داده های فقهی از منابع معتبر شیعه و اهل سنّت نگاشته شده و داده ها عمدتاً از کتب فقهی استدلالی، فتاوای معتبر و منابع حدیثی گردآوری شده و با رویکرد تطبیقی به بررسی دیدگاه های فقهی پرداخته شده است. یافته های تحقیق نشان دهنده وجود اختلاف نظر جدی در معنای «کراهت» در فقه امامیه است. برخی فقیهان آن را دال بر حرمت می دانند، در حالی که شهید ثانی و گروهی دیگر بر کراهت تنزیهی تأکید دارند. در فقه اهل سنّت، این واژه در مذاهب چهارگانه کاربردهای متفاوتی دارد؛ به عنوان نمونه، در مذهب حنفی، کراهت گاهی به معنای تحریم و گاهی به معنای تنزیه به کار می رود. شافعیان و مالکیان عموماً آن را به کراهت تنزیهی حمل می کنند، مگر آن که قرینه ای بر تحریم وجود داشته باشد. در میان حنبلیان نیز سه دیدگاه مختلف مشاهده می شود: برخی قائل به ظهور کراهت در حرمت هستند، گروهی دیگر آن را تنزیهی می دانند و عده ای معتقدند تفسیر آن باید به توجه به قرائن موجود صورت گیرد.
۸۲۸۹۷.

تعامل کلام و فقه سیاسی در ولایت فقیه(مقاله ترویجی حوزه)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۵ تعداد دانلود : ۴۰
ولایت فقیه رکن و مبنای اساسی در حوزه سیاست اسلامی و درواقع عنصر جهان شمول از «نظام سیاسی اسلام» است. پژوهش پیش رو با استفاده از روش کتابخانه ای در گردآوری اطلاعات و روش توصیفی تحلیلی در استنتاج دیدگاه و روش اجتهادی در کارکردها و برایندها به این پرسش پاسخ می گوید که آیا ولایت فقیه صرفاً یک بحث فقهی است یا باید آن را از امور بینارشته ای به شمار آورد که برخی از وجوه آن را باید در علم کلام پی گرفت؟ اگر احتمال اخیر درست باشد، علم فقه و کلام چه تعاملی در مسئله ولایت فقیه با همدیگر دارند؟ حاصل بررسی وجوه تعامل کلام و فقه در سه حوزه مبادی تصوریه، تصدیقیه و توجیه به نتایج زیر منتج شده است: الف) در حوزه مبادی تصوریه ولایت در کلام با ولایت در فقه متفاوت است؛ همچنین با توجه با مباحث کلامی و فقهی می توان معنای درستی از اطلاق ولایت فقیه ارائه کرد. ب) در حوزه مبانی تصدیقیه اصل و مشروعیت ولایت فقیه منوط به پذیرش جامعیت دین و نظریه انتصاب یا مجموعی است. اگرچه تبیین یک رکن در نظریه مجموعی بر عهده فقه است، تبیین رکن دیگر در نظریه اخیر یا تمام رکن در نظریه انتصاب بر عهده کلام است. ج) در حوزه توجیه هم می توان نقش کلام و فقه را مشاهده کرد. کلام می تواند ناظر به اصل جعل الهی و فقه ناظر به فعل مکلفان که از سنخ باید و نباید هاست، از این دلایل استفاده کند.
۸۲۸۹۸.

التحریر و تطبیقات آن در آیات ناظر به فضائل اهل بیت (ع)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۰ تعداد دانلود : ۵۲
بی تردید، به اعتقاد شیعه، آیات متعددی از قرآن کریم ناظر به اهل بیت(ع) است؛ اما مفسران اهل سنت با این آیات تعامل یکسانی نداشته اند. گاهی به دلیل دشمنی، تعصب یا ناآگاهی، در صدد حذف و کتمان این مناقب، سکوت در ذکر آن ها و یا انطباق این فضائل بر غیر اهل بیت(ع) برآمده اند. در برخی موارد نیز با رویکردی معتدل تر، انصاف را رعایت کرده و به این فضائل تصریح نموده اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی انتقادی، در پی احصاء و نقد مواردی است که از میان آیات ناظر به فضائل اهل بیت(ع)، در تفسیر ابن عاشور بر غیر اهل بیت(ع) انطباق یافته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ابن عاشور در ذیل هشت آیه، از تطبیق فضائل مطرح در این آیات بر اهل بیت(ع) اجتناب ورزیده و هیچ گونه اشاره ای که دلالت بر شمول این فضائل نسبت به ایشان داشته باشد، بیان نکرده است. این امر بیان گر بی انصافی و حاکم بودن روحیه تعصب وی در تفسیر این آیات است.
۸۲۸۹۹.

بررسی تطبیقی داستان موسی و خضر در تفسیر منشور جاوید و نمونه (با روش تحلیل مضمون)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۴۴
داستان های قرآنی بخش عمده ای از آیات قرآن را به خود اختصاص داده اند. این داستان ها فقط جنبه روایت گری و تاریخی ندارند بلکه شامل طیفی وسیع از آموزه های اخلاقی، عرفانی، اجتماعی، علمی و .... هستند. در این میان داستان موسی و خضر به دلیل برخی ویژگی ها دارای اهمیت خاصی می باشد و مورد توجه مفسران قرار گرفته است. در این پژوهش که به صورت تطبیقی بین دو تفسیر منشور جاوید و نمونه صورت گرفته با استفاده از روش تحلیل مضمون و با تکیه بر متن دو تفسیر فوق، شبکه مضامین هر دو تفسیر در خصوص داستان موسی و خضر شناسایی شده و ساختار نظام مند آن ها ترسیم شد. بعد از ترسیم شبکه مضامین هر دو تفسیر پیرامون داستان موسی و خضر، وزن مضامین پایه ذیل هر کدام از مضامین سازمان دهنده و فراگیر نیز مشخص شد. پس از مقایسه صورت گرفته بین دو تفسیر مشخص شد که تفسیر نمونه با اختلاف کمی شامل دایره وسیع تری از مضامین پایه است و و جوانب بیشتری از داستان موسی و خضر را مورد بررسی قرار داده است. با بررسی وزن مضامین پایه ذیل هر یک از مضامین سازمان دهنده و فراگیر دو تفسیر مشخص شد که مضامین سازمان دهنده مشترک بین دو تفسیر 12 مورد است و مضامین سازمان دهنده متفاوتی در دو تفسیر وجود دارد که ذیل 5 مضمون فراگیر مشترک قرار می گیرند. این مساله نشان از تفاوت دیدگاه دو مفسر نسبت به داستان موسی و خضر دارد، زیرا علیرغم اختلاف کمی که بین تعداد مضامین پایه در دو تفسیر وجود دارد اما وزن همین مضامین پایه ذیل دسته بندی مضامین سازمان دهنده متفاوت است.
۸۲۹۰۰.

مطالعه تطبیقی روایات مربوط به واژه «نعجه» در داستان آزمون حضرت داوود(ع) بر اساس آیه 24 سوره "ص"

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۴۵
در آموزه های اسلامی، اعم از قرآن کریم و روایات ائمه معصومین(ع)، انبیای الهی از ارتکاب گناه مصون و برخوردار از مقام عصمت دانسته می شوند. با این حال، نگاه ابتدایی به برخی آیات قرآن ممکن است برداشتی متفاوت را القا کند. از جمله در آیات 17 تا 24 سوره "ص" که در آن ها به استغفار و توبه حضرت داوود(ع) اشاره شده است و در نگاه نخست می تواند با باور به عصمت انبیا ناسازگار به نظر برسد. در بررسی روایات تفسیری شیعه و اهل سنت درباره این آیات، دیدگاه ها و تفسیرهای گوناگونی مطرح شده است. این پژوهش می کوشد با هدف تبیین و اثبات عصمت حضرت داوود(ع)، به بررسی تطبیقی روایات تفسیری درباره واژه «نعجه» در آیه 24 سوره صاد بپردازد و چگونگی جمع میان اصل عصمت آن حضرت و برداشت های مربوط به خطای ایشان را روشن سازد. بدین منظور، روایات تفسیری موجود در منابع اهل سنت، از جمله تفسیر مقاتل بن سلیمان، جامع البیان طبری و الدرّ المنثور سیوطی، و نیز تفاسیر شیعه مانند تفسیر قمی، نورالثقلین، البرهان، صافی و المیزان بررسی شده است. نتایج این بررسی نشان می دهد که برداشت برخی مفسران از واژه «نعجه» به معنای «زن»، زمینه ساز شکل گیری تفاسیر متأثر از روایات اسرائیلی و نقل های برگرفته از تورات درباره این آیه شده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان