یحیی راثی

داستان های قرآنی فقط جنبه روایت گری و تاریخی ندارند بلکه شامل طیف وسیعی از آموزه های اخلاقی، عرفانی، اجتماعی، علمی و ... هستند. در این میان داستان موسی و خضر به دلیل ویژگی های خاص آن، مورد توجه مفسران قرار گرفته است. در این پژوهش، متن دو تفسیر تسنیم و نمونه با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت و شبکه مضامین هر دو تفسیر در ارتباط با داستان موسی و خضر ترسیم شده است. بررسی تفسیر نمونه نشان داد که مضمون فراگیر علم در این تفسیر شامل 7 مضمون پایه و 3 مضمون سازمان دهنده است. مضمون نکات عرفانی و اخلاقی در تفسیر نمونه شامل 9 مضمون پایه است. مضمون شبهات پیرامون داستان در تفسیر نمونه 5 مضمون پایه و4 مضمون سازمان دهنده است و در نهایت مضمون داستان در تفسیر نمونه شامل 34 مضمون پایه است. بررسی تفسیر تسنیم نشان داد که مضمون فراگیر علم در این تفسیر شامل 28 مضمون پایه و 5 مضمون سازمان دهنده است. مضمون نکات عرفانی و اخلاقی در تفسیر تسنیم شامل 22 مضمون پایه است. مضمون شبهات پیرامون داستان در تفسیر تسنیم 18 مضمون پایه و 7 مضمون سازمان دهنده است و در نهایت مضمون داستان در تفسیر تسنیم شامل 60 مضمون پایه است. مضمون تعلیم و تربیت، کمترین تفاوت بین دو تفسیر در این مضمون دیده می شود،26 مضمون پایه در تفسیر نمونه و 25 مضمون پایه در تسنیم استخراج شد که سازمان دهنده های آن در هر دو تفسیر یکسان است. بنابراین تفسیر تسنیم دایره وسیع تری از مضامین را نسبت به تفسیر نمونه پوشش داده و به جنبه های بیشتری از داستان موسی و خضر پرداخته است.