درخت حوزه‌های تخصصی

مسئله اصلی این پژوهش آن است که غرور و انفعال دو پدیده روان شناختی مهم اند که تأثیر عمیقی بر پایداری و سرنوشت جبهه مقاومت دارند. این پژوهش، با روش کیفی و رویکرد تحلیل محتوا، به طراحی الگویی نظری برای تحلیل مؤلفه ها، مکانیسم شکل گیری و ارائه راهبردهای مدیریتی این دو پدیده می پردازد. یافته ها نشان می دهد غرور با مؤلفه هایی چون غفلت از حقیقت، اعتماد افراطی به خویشتن و خطای شناختی تحلیل راهبردی را مختل می سازد. درمقابل، انفعال، که از فشارهای بیرونی و یأس درونی نشئت می گیرد، مقاومت را به رکود می کشاند و تعامل مخرب این دو چرخه ای از ناکامی را شکل می دهد. درنتیجه راهبرد مقاومت توحیدی، با تأکید بر اراده الهی، نقشی کلیدی در مدیریت غرور و تبدیل یأس به امید دارد. الگوی قرآنی «تسبیح و استغفار» نیز، با بازگرداندن توجه به قدرت الهی و پذیرش کاستی ها، سازوکاری بنیادین و مؤثر برای کنترل این چالش ها و تضمین انسجام و موفقیت پایدار جبهه مقاومت ارائه می دهد.

با وجود جایگاه محوری صبر در متون اسلامی، ادبیات موجود فاقد چهارچوبی منسجم برای تبیین نظام مند روابطِ مفاهیمِ مرتبط با این فضیلت است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، به طراحی و اعتبارسنجی مدل مفهومی «صبر فضیلت مندانه» مبتنی بر آیات و روایات معتبر پرداخت. این مطالعه به روش آمیخته و از نوع طرح متوالی اکتشافی اجرا شد؛ در مرحله کیفی، با تحلیل محتوا و کدگذاری داده بنیادِ مستندات منتخب، مدل اولیه تدوین و در مرحله کمی، روایی محتوایی آن از طریق روش دلفی و شاخص CVI اعتبارسنجی گردید. یافته ها مدل سه بخشی «صبر فضیلت مندانه» را فرایندی فعال و معرفت بنیان معرفی می کند که بر پیشایندهای «عقل»، «اعتقاد به معارف توحیدی» و «تسلیم و عبودیت» استوار است. این فرایند پویای درون زا، با «التفات به معارف توحیدی» و «قصد راسخ الهی» آغاز، با «مدیریت هیجانات» و «شکیبایی» تداوم، در «استقامت» عملیاتی و با «انتظار گشایش» تکمیل می گردد. پیامد اصلی این فرایند، «تعالی و رشد وجودی» است که به «گشایش دنیوی و پاداش اخروی» می انجامد. در نتیجه، صبر در اندیشه اسلامی نه فضیلتی منفعل، بلکه فرایندی فعال و چندوجهی است که از ادراک عقلانی توحیدی برخاسته و به تعالی وجودی و فلاح منتهی می شود.

براساس آیات قرآن کریم ابراهیم(ع) در برخورد با ملائکه الهی آنان را نشناخت؛ از این رو همانند برخورد با انسان ها با کباب از آنان پذیرایی کرد. از طرف دیگر برخی محققان شیعه با تکیه بر برهان «نقض غرض و اعتماد» انبیا را از هرگونه خطایی حتی در امور عادی معصوم می دانند. بدیهی است که بین این دو گزاره ناسازگاری وجود دارد. «بازخوانی دیدگاه اندیشمندان پیرامون عصمت انبیا» و «به کارگیری داستان مهمانی ابراهیم(ع) در تبیین آموزه های کلامی» ضرورت بررسی این ناسازگاری را روشن می کند. بررسی تحلیلی این داستان نشان می دهد اولاً: این مهمانی قسمتی از زندگی عادی ابراهیم(ع) است؛ ثانیاً: وی در اثر نشناختن ملائکه دچار «خطای در تطبیق» شد؛ ثالثاً: دلالت این داستان بر وقوع خطا از جهت سند و دلالت کامل است؛ ازاین رو دیدگاه دانشمندان مذکور نیازمند تعدیل است؛ زیرا وقوع این خطا در زمان ابراهیم(ع) و نقل آن در قرآن نشان می دهد این خطاها نه تنها باعث نقض غرض خداوند از بعثت پیامبران و موجب سلب اعتماد مردم نمی شود، بلکه برای ابراهیم(ع)، پیامبراکرم(ص) و مسلمانان جنبه های تربیتی هم دارد.

جهان اسلام در قرون میانه، مواجه با تحولاتی بود که منجر به شکل گیری ادبیات اندرزنامه نویسی گشت. اندرزنامه نویسی تجلی ای پیشینه فرهنگی و از تجربه ای سیاسی ناشی می شود که در آن آیین حکومت داری تبیین می گردد. اکثر موضوعات آن، مسائل اخلاقی بوده که به طور مستقیم به اصلاح رفتار حاکم و ارزیابی اعمال او می پردازد. در مغرب اسلامی با روی کار آمدن مرابطون به عنوان اولین تجربه بربرها برای ایجاد دولتی منسجم، مسئله مشروعیت یابی و نیز فراگرفتن شیوه حکومت داری به رسم دولت های اسلامی مورد توجه قرار گرفت. پژوهش پیش رو با ارزیابی بستر فرهنگیِ حاکمیت یافتن مرابطون، به تاثیر و نقش اندرزنامه نویسی در تثبیت حاکمیت و آیین حکومت داری آنها، با توجه به رساله «السیاسه او الاشاره فی تدبیر الاماره» مرادی حضرمی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مرابطون، به دلیل فقدان پیشینه حاکمیتی به دنبال تثبیت قدرت فرهنگی خود بوده و در این میان جدا از خلافت عباسی با کاربست مفهوم سلطنت و استفاده از رویکرد اندرزنامه نویسان موفق به ایجاد دولت خود در مغرب شدند.

کتاب الاختصاص منسوب به شیخ مفید دربردارنده احادیث خاص و به ویژه روایات معجزات امامان(ع) است و گونه شناسی و فراوانی سنجی این گونه روایات کتاب با کتاب الارشاد مفید می تواند در مساله انتساب کتاب الاختصاص به شیخ مفید راهگشا باشد. بررسی با رویکرد کمّی- توصیفی گونه شناسی، یکی از راه های اعتبارسنجی حدیث است تا گزارش های پراکنده در کتاب واکاوی و دسته بندی شوند. در این جا، گونه شناسی و مقایسه روایت های معجزات در دو کتاب الاختصاص و الارشاد بررسی خواهد شد تا بر پایه میزان همخوانی کاربست گونه ها، مساله انتساب الاختصاص به مفید روشن شود. نتایج پژوهش نشان دهنده تفاوت آشکار و معنی دار گونه های معجزات در دو کتاب الاختصاص و الارشاد و ناسازگاری باورهای کلامی او در کتاب های دیگرش با این کتاب است، بنابراین گمانه انتساب الاختصاص به مفید پذیرفتنی نیست

این پژوهش با هدف بررسی عملکرد مدیریتی «شبکه وکالت ائمه»، بر آن است تا با تکیه بر مدل «مدیریت استراتژیک فرآیندی» و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، تاریخچه، اهداف و رسالت ها، اصول حاکم بر شبکه و ساختار مدیریتی سازمان وکالت را تفسیر و تبیین کند و با نگرشی تحلیلی انتقادی بر مهندسی هرمی شبکه وکالت، در پی حصول به این نتیجه است که سیستم مدیریتی حاکم بر شبکه، مبتنی بر اصولی خاص و سازمان یافته بوده و چینش نیروها و چارت سازمانی آن، به صورتی کاملاً نظام مند و با استراتژی مشخص و شفاف برنامه ریزی شده بود.

منطقه ماوراءالنهر که در گذشته بخشی از حوزه جغرافیایی و فرهنگی ایران به شمار می رفت، از دوره صفویه به بعد به واسطه استقرار ازبکان و خانات محلی، به کانونی از منازعات سیاسی و نظامی با ایران تبدیل شد. در عصر قاجار، روابط ایران با خانات بخارا و خوارزم بیش از پیش در قالب درگیری های مرزی، یورش های نظامی، غارت و اسارت شیعیان جلوه گر شد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مناسبات ایران و خانات ماوراءالنهر درآن عصر بیشتر بر پایه چه شیوه هایی استوار بود؟ بررسی منابع تاریخی نشان می دهد که رویکرد قاجارها عمدتاً بر اقدامات مقطعی و بازدارنده اعم از لشکرکشی های محدود و اعزام سفرا متمرکز بود و از پشتوانه نظامی و دیپلماسی منسجم برخوردار نبود. در مقابل، خانات منطقه با تکیه بر اختلافات مذهبی و منافع اقتصادی، سیاستی خصمانه در پیش گرفتند که به یورش های مکرر به خراسان و ویرانی شهرهایی چون مرو انجامید. نتیجه این رویارویی ها نشان می دهد که ضعف ساختاری دولت قاجار و ناتوانی در بهره گیری مؤثر از ابزارهای سیاسی و نظامی، همراه با مداخلات روس و انگلیس، سرانجام به جدایی کامل این مناطق از ایران و الحاق اجباری آنها به قلمرو روسیه انجامید.

هدف: در دهه های اخیر، شکاف بین نسلی به یکی از چالش های اساسی فرهنگی، تربیتی و اجتماعی در جوامع اسلامی، از جمله ایران، تبدیل شده است. این شکاف، به ویژه در زمینه پایبندی نسل نوجوان به الگوی زندگی اسلامی، موجب بروز پیامدهایی چون بحران هویت، تضعیف ارزش ها و تغییر در سبک های زندگی دینی شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ابعاد شکاف بین نسلی و تبیین نقش آن در پایبندی دانش آموزان به الگوی زندگی اسلامی انجام شده است. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با روش داده بنیاد انجام گرفت. جامعه مورد مطالعه این پژوهش شامل مدیران، معاونین آموزشی و پرورشی، مشاوران و دبیران الهیات دبیرستان های دخترانه و پسرانه شهرستان آزادشهر بودند که از طریق نمونه گیری هدفمند، از نوع ملاک محور، نمونه مورد نظر انتخاب و نمونه گیری تا رسیدن به حد اشباع نظری داده ها ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 12 نفر از مشارکت کنندگان بدست آمده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی استفاده شد. برای تأمین روایی و پایایی از معیارهای گوبا و لینکن استفاده شد. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که (تحول نگرش دینی و استقلال فکری، جابجایی مرجعیت فکری و اعتماد، تغییر نظام ارزش ها و تحلیل انتقادی، تعارض میان سنت و مدرنیته، ناکارآمدی آموزش و یادگیری دینی، تعارضات خانوادگی و سبک زندگی) به عنوان مقوله های اصلی و شرایط علی (ضعف نهاد خانواده در تربیت دینی و تأثیرپذیری نوجوانان از رسانه های نوین)؛ شرایط مداخله گر (اختلال در نقش تربیتی مدرسه و سلطه فضای مجازی بر نظام ارزشی نوجوانان)؛ شرایط زمینه ای (ناتوانی نظام آموزشی در انطباق با تحولات نسلی، بحران هویتی نوجوانان و گسست گفت وگو میان نسل ها)؛ راهبرد (تحول در آموزش دینی، ارتقای نقش خانواده، گفت وگوی بین نسلی و بهره گیری از ظرفیت های مشارکتی دانش آموزان) و پیامد (کاهش اعتماد به نهادهای سنتی، هویت پریشی و سردرگمی نسل جدید، دگرگونی در دینداری و ارزش ها، پیامدهای روانی و اجتماعی) سازمان یافت. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش بیانگر آن است که مقابله با شکاف بین نسلی در حوزه تربیت دینی نیازمند رویکردی نوین، چندبُعدی و بومی گرایانه است. بازنگری در سیاست های آموزشی، توانمندسازی خانواده، طراحی محتوای دینی متناسب با اقتضائات نسلی و تقویت نقش رسانه های بومی از جمله پیشنهادهایی است که می تواند به تقویت دینداری و بازسازی پیوند نسلی کمک کند.

هدف: پژوهش حاضر، با هدف بررسی حکمت های قرآنی براساس ساحت های بینشی، گرایشی و کنشی در محتوای کتب درسی هدیه های آسمانی دوره ابتدایی انجام شد. روش: این تحقیق، توصیفی، از نوع تحلیل محتوا، با رویکرد کمی بود. جامعه آماری، شامل 5 کتاب هدیه های آسمانی پایه دوم تا ششم چاپ1403 و روش نمونه گیری سرشماری بود، بنابراین کل جامعه آماری بررسی شد. بدین ترتیب که علاوه بر متن، آیات، احادیث و تصاویر با استفاده از آمار توصیفی و الگوی آنتروپی شانون تحلیل شد. واحد تجزیه و تحلیل، متون نوشتاری زیرعنوان های هر درس تحت قالب : بدانیم، فکر می کنم، دوست دارم، بازی و نمایش و فعالیت های دانش آموز، تعیین شد و برای بررسی تصاویر از تحلیل مضمون استفاده گردید. ابزار جمع آوری اطلاعات، سیاهه محقق ساخته مولفه های حکمی قرآنی در کتب مذکور بود که به تأیید سه نفر از اساتید و صاحب نظران تعلیم و تربیت رسید. روایی پژوهش، براساس دیدگاه پنج صاحب نظر دانشگاهی شامل، اساتید معارف اسلامی، کارشناسان سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی و یکی از مولفین کتب مزبور، مشخص شد و پایایی آن از طریق ضریب پایایی پی اسکات 89/0 به دست آمد. یافته ها: مطابق یافته ها، از مجموع 704 واحد ثبت در پنج کتاب درسی مذکور، بیشترین میزان توجه متعلق به مقوله های بینشی با فراوانی401 یا 96/56 درصد بود که ضریب اهمیت آن 3368/0 به دست آمد. مقوله های کنشی با فراوانی223 یا 67/31 درصد رتبه دوم را داشت که ضریب اهمیت آن 3351/0 بود و مقوله های گرایشی با فراوانی80 یا 36/11 درصد، دارای پایین ترین میزان توجه بود و ضریب اهمیت آن 3280/0 شد. نتیجه گیری: براساس نتیجه تحقیق، در تدوین محتوای هدیه های آسمانی، توجه به ساحت بینش ها، گرایش ها و کنش های حکمی قرآن، متناسب نیست.

تشكل الهيمنه الذكوريه، نظاماً إجتماعياً وثقافياً يكرس سلطه الرجل وإمتيازاته على حساب المرأه، وهي تتجلى في مختلف جوانب الحياه اليوميه والمؤسسات الإجتماعيه. على الرغم من التطورات المجتمعيه التي تشهدها العديد من الثقافات، لا تزال مظاهر الهيمنه الذكوريه تتسرب إلى الخطاب الأدبي والفني، مما يعكس استمرار هذه البنى المهيمنه في الوعي الجمعي والفردي. يتناول هذا البحث مفهوم الهيمنه البنيويه في السياق الإجتماعي والثقافي، مستنداً إلى نظريه «الهيمنه الذکوريه» لبورديو. تبرز روايات بیطار كنموذج غني لدراسه هذه الظاهره، حيث تتناول بعمق قضايا المرأه، علاقات القوه، والصراعات النفسيه والإجتماعيه التي تنشأ عن هذه الهيمنه. تكمن المشكله البحثيه في كيفيه تجلي هذه الهيمنه البنيويه في أعمال بيطار الروائيه، وما هي الآليات التي تستخدمها السرديات لتصوير أو تحدي هذه الهياكل. يقدم البحث رؤى جديده حول كيفيه تشكيل الهيمنه الذكوريه للتجارب الأنثويه والشخصيات النسائيه في الروايه. كما يسهم في فهم أعمق للواقع الإجتماعي، يهدف البحث بمنهجٍ وصفي‑تحليلي، إلى: تحليل آليات تجسيد الهيمنه الذكوريه في روايات هيفاء بيطار والكشف عن تأثير البنى الإجتماعيه والثقافيه على تشكيل هويه وشخصيات النساء. ودراسه أشكال الخضوع لهذه الهيمنه، مما يعزز الفهم النقدي للأدب وعلاقته بالمجتمع. تشير بيطار، من خلال تناولها للمواقع الإجتماعيه الجندريه للنساء، إلى أن هويتهن الجندريه والتابعه نابعه من مجمل النظام الإجتماعي المؤنث ومن الرؤيه الذكوريه التي تتحكم بجميع العلاقات. كما تعتبر أن تشرب التعاليم الذكوريه في جميع المؤسسات الحاكمه لعمليه التنشئه الإجتماعيه هو العامل الأساس في إضفاء الشرعيه على علاقه الهيمنه الذكوريه وتفوق الرجال. وتشير أيضاً إلى أن التنشئه الإجتماعيه الجندريه للرجال ومشاركتهم القسريه في الأفعال التي تفرضها هذه العمليه تؤدي إلى بروز مختلف أشكال العنف الرمزي.

تُعدّ اضطرابات الكينونه من أبرز التحديات التي تواجه الإنسان المعاصر في ظلّ التحوّلات الثقافيه، وانهيار المرجعيات التقليديه، وتزايد الشعور بالقلق، والعبث، والوحده. يطرح هذا البحث إشكاليه مركزيه مفادها: كيف يمكن للفكرين الغربي والإسلامي أن يقدّما مقاربتين مختلفتين وربما متكاملتين لفهم هذه الاضطرابات؟ انطلاقاً من نظريه إروين يالوم حول الهموم الوجوديه الأربع (الموت، الحريه، الوحده، وفقدان المعنى)، ومن رؤى جعفري المستنده إلى أنطولوجيا عقلانيه-إيمانيه. يعتمد البحث على المنهج الوصفي – التحليلي ذي المقاربه المقارنه، حيث يتم مقارنه الأفكار بين يالوم وجعفري عبر نص روايه «أرني أنظر إليك»، بهدف إبراز أوجه الاتفاق والاختلاف في فهمهما للأزمات الوجوديه وآليات مواجهتها. تشير النتائج إلى أن «مالك» -الشخصيه الرئيسه- يواجه اضطرابات الكينونه الأربعه من خلال صراع داخلي بين يأسه وأمله. يتأرجح بين خوف الموت وفق مفهوم يالوم واعتباره مرحله روحيه عند جعفري، ويعاني من توتر الحريه التي تضعه مسؤولاً وحيداً، في حين يسعى للإيمان كسبيل للوعي الحقيقي. يعزل نفسه في عزله تأمليه تعكس وحده إيجابيه للنمو الروحي، ويسعى لإعاده بناء معنى حياته عبر الاتصال بالحقيقه العليا. بذلك، تمثل تجربه مالك رحله معقده للتحول النفسي والروحي تجمع بين الفكر الغربي والرؤيه الإسلاميه.

دعبل الخزاعي ومدارسُ آياته من حيث الإحالات المتراصّه الداخليه والمرجعيات الثقافيه الخارجيه والرموز الإيحائيه المتوارده لايمکن أن يُتطرَّق إليها من دون النظر إلی اللمسات البيانيه التي تحتويها من منظور المکوِّنات الصرفيّه واللوحات التشکيليه الموسيقيّه، والتي يطالعها المتلقي في غضون هذه القصيده توًّا. فالخزاعي ذو فنٍّ وافتنانٍ في تطويع هاتين الميزتين الدلاليّتين في شعره عموما -وفي تائيّته في مرثاه أهل البيت (ع) علی وجه الخصوص- من حيث إنّه ينظر إليهما کمادّتين مَرِنَتين لتبيين الانطباعات المفاهيميّه عند متلقّيه، ويتمسّك بهما کمحوّلات لغويّه ذات مغزی دلاليه مميّزه في بلوره الأهداف الثوريه التي يرنو إليها في قوالب نظمه، إذ نری قصيده رسمًا بيانيًّا هادفا في قالبِ مشوارٍ رثائيّ مستوسق ينبني علی أساس المعطيات الدلاليّه ذات الإيحاء، فيحيله علی اصطفاء أدقّ الموازين الصرفيّه والصوتيّه ليجعل کلمته ذات إفادهٍ واستهداف في خلق المشاهد الولائيّه المتراکبه التي يحاول تصويرها للمخاطب. ففي هذه الدراسه ووفق المنهج الوصفي-التحليلي سنحاول إبراز بعض الملامح التکوينيّه لهذا النهج الآليّاتي الذي يتجسّ د في إطار التوظيفات الصرفيه والموسيقيّه والتي تتواکب مع منويّات الشاعر المعرفيّه، سعيًا منه إلی خرق العادات الرثائيّه المتحفظه وأعرافها المتراجعه. والنتائج تُظهر أن للشاعر نظرات متعمقه ومستوعبه في توظيف مؤشّرات الصوت والتصريف لتجسيد المعنی والنصّ علی مفاهيمه المبدئيّه، وأنّ عنده مبتکرات موسيقيّه ملحوظه في الإحاله إلی المخزون الثقافي الذي تُنتجها آليّهُ الرثاء عنده، ولديه إراده مکينه في خلق التواردات الذهنيّه الاستلزاميّه التي يقتضيها النصّ الرثائيّ وفق الأدوات التوليديّه-التحويليّه التي تتّسم بها بنيته الشعريه في حقل الأصوات والصرفيّات.

إن الجرجاني والسامرائي من العلماء اللغويین كان یعیش الأول في القرن الخامس والثاني یعیش في العصر الراهن، فاختصا بحوثهما بالمنهج اللغوي مستعینَینِ بعناصر ومناهج استندت إلیها المناهج الحدیثه. فكلاهما ذوا اشتراكات في مباحثهما اللغویه، حیث استند السامرائي إلی الجرجاني في بحوثه كثیرا، رغم اختلافات في دراساتهما، بسبب اختلاف عصرهما وتطور العلوم في عصر السامرائي. تدرس المقاله منهج الجرجاني والسامرائي السائد من خلال كتبهما الشهیره بالمنهج الوصفي التحلیلي لتسنتنتج أنهما استندا في بحوثهما إلی المناهج اللغویه، ولكن المنهج السائد للجرجاني هو الشكلانیه، حیث درس الألفاظ نفسها من حیث البلاغیه ومعنی المعنی، دراسه شكلانیه جمالیه انزیاحیه في بنیه الجمله التي وقع فیها اللفظ، أكثر من دراسه علاقات الألفاظ بعضها ببعض، دون المراجعه إلی مصادیق العالم خارج اللغویه، فجعل اللفظ أصلا وبنیه نفس الجمله فرعا ووسیلهً لدراسه اللفظ وكشف معناه. ومنهج السامرائي السائد هو البنیویه، حیث درس الألفاظ في بنیه النص أو السوره كله أو بنیه الجمل الأخری إضافه إلی بنیه الجمله التي وقع فیها اللفظ في سیاق الكلام، أكثر من دراسه الألفاظ نفسها، فدرس الشمول المعنوي للفظ وتوسعه المعنوي ویراجع إلی مصادیق العالم خارج اللغویه كالعلاقات الثقافیه وإلی نصوص أخری كالأحادیث النبویه لكشف مقصود كلمه قرآنیه في بعض الأحیان، فجعل بنیه النص العامه، أصلا لكشف مقصود الألفاظ. وتكون بحوث السامرائي نحویه متكئا بالسیاق عامّه، أكثر من أن بحوثه بلاغیه، فاستند إلی كتاب «شرح الرضي علی الكافیه» للرضي وكتاب «مغني اللبیب» لابن هشام وكتب التفسیر النحویه والبلاغیه ك «البحر المحیط» للأندلسي و«روح المعاني» للآلوسي. فمنهج الجرجاني أقرب من المنهج الشكلاني، في حین أن منهج السامرائي أقرب من المنهج البنیوي، رغم أن الشكلاني والبنیوي یتواجدان في منهجیهما.

مساله عقل و دین از اساسی ترین موضوعات فلسفه و کلام بوده و هست. یکی از راههایی که در حل این تعارض پیشنهاد شده است نظریه اسطوره زدایی رودلف بولتمان است. بنا بر نظر وی، بسیاری از مطالب مطرح شده در کتاب مقدس مبتنی بر دید اسطوره ای به جهان است که قابل پذیرش نبوده و باید با زدودن پرده اسطوره ها به لب و مغز پیام وجودی نهفته در آن دست یابیم. این مقاله با روش وصفی تحلیلی و کتابخانه ای به بررسی و شرح نظریه اسطوره زدایی بولتمان پرداخته، و کارآمدی آن را در رسیدن به هدف خود ارزیابی میکند.با بررسی استدلالهای بولتمان مشخص می شود که مقصود وی از اسطوره زدایی نمیتواند راه حلی برای تعارض دین و عقل باشد و حتی ممکن است به قربانی شدن ابعاد قدسی دین بیانجامد.

در این مقاله که بخشی از تفسیر چاپ نشده سیدهاشم حسینی تهرانی با عنوان أطیب الثمره فی تفسیر سوره الحمد و البقره است، تفسیر آیات یکم تا بیستم سوره بقره آمده است. در این گفتار، به ترتیب، ترجمه و تجزیه و ترکیب و تفسیر آیات بیان می شود. ضمن آن مطالبی در زمینه تفاوت کلام با کتاب، معانی کلمات کتاب و ریب و تقوا و ویژگی های متّقین مطرح شده است.

روایات أهل سنت در موضوع جمع آوری قرآن به پنج قسم کلی تقسیم می شوند و هر کدام از این اقسام دسته و گروه های مختلفی را شامل می شود. اختلاف های موجود در مضمون این روایات باعث ایجاد تعارض و تناقض بین این أخبار شده است. از سوی دیگر، تمام این روایات خبر واحد می باشند، امّا محفوف به قرائن قطعی هستند. این نوشتار بر آن است تا این مسأله را مورد واکاوی تحلیلی انتقادی قرار دهد. بر اساس مهم ترین یافته های این نوشتار، پیامبر اکرمO علاوه بر ترغیب مسلمانان به نگاشتن آیات قرآنی، خود نیز هر آنچه از آیه های قرآن نازل می شد، توسط کاتب شخصی خود بر روی قطعه هایی از کاغذ، پوست، حریر و.. در نسخه ی خاصی ثبت کرده و نزد خویش نگه داری می کرد، امّا از آنجا که رسول خداO در حال حیاتبود هر لحظه احتمال نزول آیه های قرآنی می رفت، بنابراین تدوین این آیه ها در یک مصحف که ابتدا و انتهای مشخصی داشته باشد تا هنگام پایان یافتن نزول قرآن امکان نداشت؛ به همین جهت پیامبر گرامیO این وظیفه ی مهم را به جانشین معصوم خود که حافظ و مبیّن کتاب الهی بود، سپردند و أمیرمؤمنانQ نیز پس از رحلت پیامبرO به این مهم پرداخت، امّا مصحف ایشان به دلایلی پذیرفته نشد. از سوی دیگر، چون قرآن نخستین مرجع تشریع دین اسلام است، ضرورت داشت دستگاه خلافت وقت از دیگر حافظان و کاتبان وحی استفاده کنند تا با جمع آوری آیه های قرآن از روی قطعات سنگ، چوب، کاغذ، استخوان و آنچه را که در سینه ها به صورت متواتر حفظ شده بود، قرآن را ضبط نمایند و خلأ از دست رفتن حافظان قرآن را جبران کنند.

نور در عالم ماده مظهر درخشندگی و ظهور اشیاء است. دلیل اسناد نور به خداوند متعال در سوره نور، و تعارض مفهومی آن در سایر آیات از جمله سوالاتی است که پژوهشگر به آن پاسخ داده است. این پژوهش با هدف پیشگیری از تأویلات ناصواب در تبیین آیه 35 سوره نور و کشف مراد متکلم از کلام معصومین (ع) به روش اکتشافی- تحلیلی با استناد به ابزار کتابخانه ای تدوین شده است. پس از بررسی و کاوش در برخی از منابع روائی و غیر روائی، همچنین تطبیق نظرات برخی از علمای دین به نتایج ذیل دست یافته ایم:الف) آیه 35 سوره نور در جهت هدایت مؤمنان نازل شده است.ب) تضاد و تناقضی در اسناد نور به خداوند متعال در آیه 35 سوره نور با سایر آیات مرتبط از جمله آیات سوره های مائده، اعراف، بقره، انعام، احزاب و توبه یافت نشد. آنچه مشهود است تفاوت در وجه ظاهری و استنباط مفسران از آیات مورد بحث می باشد. در کلام اهل بیت (ع) اسناد نور در تمام آیات مذکور به خداوند باز می گردد.ج) بنا بر قرائن متصل و منفصل، تأویل معصومین (ع) از آیات مذکور با استناد به سایر آیات کریمه و به روش قرآن به قرآن و توجه به مورد نزول آیات بوده است.

درک معرفت شناسی از «حقیقت نور» در آیات قرآن کریم،نقشی بنیادین در تبیین سازوکار هدایت انسان ایفا می کند و با تمرکز بر امام معصوم(ع) به عنوان مظهر کامل تجلی نور الهی، زمینه ساز تعالی معنوی می گردد. این پژوهش با هدف تبیین جایگاه امامت در هندسه معرفتی قرآن، تعمیق شناخت نسبت به اهل بیت(ع) و صیانت از تفسیر صحیح آیات در برابر انحرافات معناشناختی، سامان یافته است. روش تحقیق، اکتشافی- تحلیلی و مبتنی بر رویکرد «تفسیرقرآن به قرآن»، بهره گیری از روایات معصومان(ع)، تفاسیر معتبر روایی،منابع کتابخانه ای و قاعده تأویلی «جری و تطبیق» است. در این چارچوب،39 آیه حاوی واژه «نور» و مشتقات آن مورد تحلیل قرار گرفته و سه ساحت مفعومی «امامت»، «علم لدنی» و «هدایت» شناسایی شده اند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که امام(ع)، مصداق تام آیه «فالتمسوا نورا»(حدید،13) است و ایمان به «نور» به عنوان قانون الهی و مجرای هدایت ربانی، نقش محوری در نظام هستی ایفا می کند. همچنین، تقابل نور و ظلمات، بیانگر آن است که فاصله گیری از ولایت امیرالمؤمنین(ع)، سقوط در تاریکی جهل و نفاق تلقی می شود.

قرآن کریم در شش آیه اکه با «لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ» شروع می شوند تاکید می کند اگر از منکران دعوت نبوی بپرسید چه کسی شما ویا آسمان و زمین را خلق کرده بدون هیچ درنگی می گویند «الله»خالق ما و خالق تمامی عالم است. از این آیات دو تفسیر بیان شده است. تفسیر اول که مشرکان را در الوهیت و ربوبیت موحد و تنها ایشان را در عبودیت مشرک می داند و مشرکان را خداشناسانی می داند که تنها بتان در نظرشان واسطه بین خدا و انسان بوده است. اما تفسیر دوم که ائمه اطهار مخاطب این آیات را فطرت توحیدی بشریت دانسته که اگر از خالق آسمان و زمین پرسش شود فطرت آدمی به وجود الله اقرار می کند و این به سبب فطرت توحیدی است که خداوند آن را در سرشت آدمی نهادینه کرده است.در این نوشتار با اعتبار سنجی این دو تفسیر، تفسیر دوم را قوت بخشیده و پیامدهای ناخوشایند تفسیر اول روشن می گردد.

در مورد عبارت «إلَهی مَا عَبَدْتُکَ خَوفاً مِنْ نَارِکَ وَ لا شَوقاً إلی جَنَّتِکَ بَل وَجَدْتُکَ أهْلاً لِلْعِبَادَهِ فَعَبَدْتُکَ» و انتسابش به امیرمومنان علی† و اینکه این عبارت حدیث است یا سخنی عارفانه، و نیز در مورد میزان دلالت این گزاره، چندین نظریه در بین حدیث پژوهان دیده می شود یافته های این نوشتار به روش مسأله محور و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی- تحلیلی، نشان می دهد اول اینکه این عبارت در کتب فقهی و حدیثی به صورت مرسل بیان شده است و اولین کسی که این عبارت را ذکر کرده است، ابن میثم بحرانی است و این گزاره، مصداقی از ضرب المثل «ربّ مشهور لا اصل له» می باشد. دوم اینکه از نظر محتوایی با کنار هم قرار دادن آیات، روایات و حکم عقل می توان به این نتیجه رسید قصد ثواب، منافات با اخلاص ندارد و اعمالی که به طمع رسیدن به ثواب و عباداتی که از ترس عذاب انجام می پذیرد، می تواند از صفت صحت برخوردار باشد وهیچ مانعی برای پذیرش و قبول این چنین عباداتی وجود ندارد و انگیزه های مختلف غیر الهی به حکم عقل در طول انگیزه الهی است و کسانی که تمام عبادات خود را کاملاً برای رضای خدا انجام داده و هیچ حاجتی از خدا ندارند، کمیابند.