درخت حوزه‌های تخصصی

در دهه های اخیر افزایش تحرکات اسلامی سبب توجه فزاینده پژوهشگران به ریشه ها و سوابق چنین جنبش هایی در جوامع اسلامی شده است. در این زمینه، مطالعه واکنش مسلمانان به حضور استعماری قدرت های بزرگ اروپایی در سرزمین های اسلامی نظریه های مختلفی را به بار آورده است. پیرو این رویکرد، تحقیق حاضر به مطالعه حرکت فرقه ای اسلامی موسوم به «سنوسیه» در شمال آفریقا، به ویژه لیبی، در فاصله ۱۸۵۰-۱۹۱۴م. اختصاص دارد که مبارزات موفق این فرقه علیه قدرت های استعمارگر اروپایی به بیداری جهان اسلام کمک کرد. یافته ها نشان می دهد که از لحاظ عقیدتی، سنوسیه بر اساس برداشتی محلی از اسلام - طریقت شکل گرفته بود. این ویژگی توسعه جنبش را در داخل و خارج از لیبی محدود می کرد. از زاویه منابع مالی، جنبش سنوسیه بیش از هرچیز وابسته به تجارت برده بود که با سیاست جلوگیری تجارت برده از سوی قدرت های بزرگ در سده ۱۹م. غیرقابل اتکا شد. در عرصه اقدامات سیاسی - نظامی به نظر می رسد که سرچشمه موفقیت های سنوسیه را باید در سیاست استعماری بریتانیا در مصر و سودان، و فرانسه در الجزایر و تونس جست وجو کرد که جهت جلوگیری از برخورد، ترجیح دادند بیابان لیبی منطقه ای حائل میان مستعمراتشان باشد. این در حالی بود که ضعف مانع از مداخله عثمانی در امور لیبی می شد. سنوسیه ضمن پذیرش مشروعیت خلافت عثمانی و با استفاده از خلأ قدرت موجود، از اواسط سده ۱۹م. خود را در لیبی تثبیت کردند. از آن پس تا آغاز جنگ جهانی اول (۱۹۱۴م.) سنوسیه رهبری جهاد و نیز مبارزه علیه استعمار فرانسه و ایتالیا را در لیبی در پیش گرفتند.

این پژوهش با رویکرد تاریخ فرهنگی و با بهره گیری از روش «تحلیل گفتمان فرهنگی»، به واکاوی روزنامه مساوات به سردبیری محمدرضا مساوات (1244-1304ش) به عنوان یکی از رادیکال ترین مطبوعات دوره مشروطه می پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که این روزنامه چگونه در شکل دهی و بازتاب گفتمان فرهنگی و سیاسی مشروطه نقش آفرینی کرده است. هدف پژوهش، تحلیل مفاهیم محوری چون آزادی، عدالت، ملت و استقلال ملی در گفتمان مساوات و بررسی شیوه های زبانی و فرهنگی بازنمایی آن هاست. روزنامه مساوات در ۳۱ شماره، طی سال های ۱۲۸۶ تا ۱۲۸۸ خورشیدی در دو شهر تهران (۲۵ شماره) و تبریز (۶ شماره پایانی) منتشر شد. یافته ها نشان می دهد که مساوات ضمن دفاع از اصول مشروطه، در نقد استبداد، روحانیون مخالف و نفوذ بیگانگان از زبانی بی پروا و مردمی بهره گرفته و از طریق تأکید بر پیوند ملت و دولت، به بازسازی معنایی مفاهیم مدرن در جامعه ایران کمک کرده است. این روزنامه با طرح مباحثی چون آموزش زنان، جایگاه اقلیت ها، اخلاق اجتماعی و استقلال ملی، به یکی از پایه های شکل گیری فرهنگ مشروطه تبدیل شد؛ بنابراین، مساوات نه تنها یک رسانه سیاسی، بلکه متنی فرهنگی است که بازتاب دهنده تحولات هویتی و گفتمانی ایران در آستانه مدرنیته به شمار می آید.

بازار عنصری کلیدی و نمونه ای تمام عیار از نمود شهرهای تاریخی و منظر صوتی آن، در بردارنده نشانه های احساسی ادراکی است که در مکان و زمان خاصی جاری بوده و اهمیت خاصی دارد. در این مقاله به بررسی تغییرات فضا شنیداری بازار تبریز در سیر تاریخی پیش از دوره مدرن پرداخته شده است. در این مقاله با استفاده از روش کتابخانه ای و با واکاوی اطلاعات سفرنامه ها و نقشه های تاریخی تبریز، اسناد و گزارش های حکومتی و دیگر منابع مربوط به دوره های تاریخی پیش از مدرن در جایگاه داده های پایه، استخراج شده و طبق مؤلفه های نظریه های منظر صوتی مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که منظر صوتی بازار تبریز در دوره های تاریخی دارای اصوات معنادار بیشتری نسبت به محیط های مشابه در همان دوران است و همین مسئله در حال حاضر نیز برقرار است؛ همچنین مؤلفه هایی مانند فعالیت کاربری هایی چون مساجد و مقابر، حمام ها و زورخانه، مشاغل مستقر و غیر مستقر، دست فروش ها، حضور دوره گردها و تفریحات مردم و رویدادهای اجتماعی، حضور گویش ها و لهجه های متفاوت، صدای ساخت و ساز، حضور عناصر طبیعی در محیط بازار و صداهای مربوط به مدیریت و نگهداری بازار تکه اصوات کلیدی بودند که از منظر صوتی تاریخی قابل خوانش بوده اند و استمرار منظر صوتی خوانا در سراسر بازار نشان می دهد که محیط پویایی بوده است.

مواجهه هر نظام حکومتی با میراث و تاریخ حکومت پیشین، همواره می تواند چالش برانگیز باشد؛ این موضوع در دوره معاصر باتوجه به نقش پر رنگ افکار عمومی، از اهمیت بیشتری برخوردار است. دولت پهلوی که پس از قاجاریه روی کار آمد توجه خاصی به همسان سازی و تربیت افکار عمومی مردم از طریق نهادهایی چون آموزش وپرورش داشت؛ از آنجا که یکی از مهم ترین روش های جهت دهی به نظام آموزشی، تدوین کتب درسی است، پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد توصیفی-تحلیلی، به بررسی کتب درسی آموزش تاریخ در عصر رضاشاه می پردازد تا حجم، ویژگی ها و مضامین اصلی مربوط به تاریخ دوره قاجار در آن کتاب ها آشکار شود و به این سؤال پاسخ داده شود که نظام آموزشی حکومت رضاشاه در دوره ها و مقاطع مختلف تحصیلی، چه تصویری از عصر قاجار ارائه می کرد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که در کتاب های درسی دوره ابتدایی، توجه نسبتاً اندکی به عصر قاجار شده است، اما در دوره دبیرستان، با وجود اختصاص حجم قابل توجهی از مطالب به تاریخ قاجار، سوگیری ها بیشتر در سطح واژگان و اصطلاحات زبانی دیده می شود؛ در واقع، تکثر نویسندگان کتب درسی و درنظرگرفتن رابطه متقابل رویدادها و روایت ها، امکان تحریف آشکار وقایع را، به جز در مباحث پس از انقلاب مشروطه، محدود می ساخت. نکته آخر اینکه، سوگیری هایی که با روایت کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ به اوج می رسند، تا سال ۱۳۱۷، بیش از آنکه ناشی از یک ساختار نظارتی رسمی باشند، برآمده از هراس پایگاهی نویسندگان و پیروی آن ها از گفتمان مسلط آن دوره بوده اند؛ با این حال، پس از این تاریخ، وزارت فرهنگ تلاش منسجمی را برای ارائه یک روایت واحد از طریق تلفیق گزینش متون از پیش موجود و بازنویسی برخی روایت ها آغاز کرد.

زمینه/ هدف: «آنتوان و روبرت شرلی»، در سال 1598 میلادی، از جانب دولت بریتانیا مأموریّت یافتند تا شاه عبّاس اوّل را به جنگ با عثمانی برانگیزند و برای دولت متبوع خود امتیازات ویژه تجاری و سیاسی کسب کنند. سفرنامه برادران شرلی حاوی اطّلاعات ارزشمندی در زمینه های مختلف فرهنگ ایران است و جنبه های متفاوت اجتماعی، اخلاقی، سیاسی و فرهنگی روزگار شاه عبّاس را به تصویر می کشد. «انگلبرت کمپفر»، سیّاح آلمانی، هشتاد و پنج سال پس از برادران شرلی، در سال 1683 میلادی، به همراه هیأتی سوئدی – هلندی، به دستور پادشاه سوئد، با هدف برقراری روابط تجاری – سیاسی، در دوره حکومت شاه سلیمان (صفی دوم)، به ایران اعزام شد. ازآنجا که کمپفر، پزشک و دانشمند بود، و به هدف تحقیق به ایران آمد، توصیفاتش از سلسله مراتب اداری، نظام اجتماعی – اقتصادی و ساختار سیاسی و فرهنگی ایران به شیوه علمی بیان شده است.   روش/ رویکرد: این پژوهش در صدد است به شیوه کتابخانه ای، برمبنای فنّ تحلیل محتوا، دیدگاه های نویسندگان دوسفرنامه را که تقریباً به فاصله یک سده از یکدیگر، تصاویری را از روزگار اوج و حضیض صفویان ارائه داده اند، بررسی، تحلیل و مقایسه کند. و وجوه شباهت و تفاوت های دو اثر را از جنبه های گوناگون بیان نماید. یافته ها/ نتایج: درنتیجه دیدگاه مشترک اروپائیان به جامعه مسلمان ایران صفوی و عدم درک درست از رفتار ایرانیان، وجه اشتراک، ونگاه سیاسی و استعماری برادران شرلی، برعکس آن، نگاه علمی، توصیفی و مردم شناختی کمپفر، وجه افتراق دوسفرنامه است

«زمان» یکی از تأثیرگذارترین پدیده های هستی است که در کنار مکان، ظرفی برای انجام کارها در جهان است. در اندیشه ایرانیان باستان، زمان خود آیینی به نام «زُروانیسم» داشت که تقدیرگرایی یکی از مقوله های پایه ای آن به حساب می آمد. اثر زمان در فرهنگ اندیشگانیِ ایرانِ دوره ساسانی در اندرزهای دینی و حِکَمی- عملیِ بعضی از دین مردان و دانایان به خوبی پیداست. از آنجا که اثر زمان در هیچ کدام از دیگر انواع ادبی آن دوره به اندازه نوعِ اندرزی پُررنگ نیست، این مقاله پدیده زمان را با روشی توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای از منظر رابطه زمان و انجام کار در متون اندرزی پهلوی مورد بررسی قرار داده است. نتایج نشان می دهد که اندرزگویان خطاب به اندرزشوندگان، در خصوص اهمیت و تأثیر زمان در انجام کارها، از زمان ازلی تا زمان فرجامین و دوره های میانی آنها مانند هزاره، سال، فصل، ماه، اوقات شبانه روز، ساعت، ... سخن به میان آورده اند. در مواردی به دلایل یا نتایج انجام کارها یا پرهیز از انجام آنها نیز اشاره شده است. در نهایت، این که آثار بسیاری از اندرزهای پهلوی، در ادبیات، سیاست، فرهنگ و اجتماع ایرانِ بعد از اسلام به روشنی دیده می شود.

سنت اذان گویی با صوت خوش در میان ایرانیان، قدمتی همپای ورود اسلام به ایران دارد. این سنت اسلامی از راه تلفیق با فرهنگ و هنر ایرانی توانسته جلوه های ویژه ای را در تاریخ موسیقی و معماری ایران رقم بزند و طی دوره های متناوب، حفظ و گسترش یابد. در این بین، اذان مرحوم مؤذن زاده اردبیلی، هم به لحاظ شناخت و تأثیرپذیری از آواز بیات ترک (گوشه روح الارواح) و هم به جهت خلق و نوآوری در لحن و تکنیک های آوایی، جزو ماندگارترین اذان های ایرانی محسوب می شود. مجموعه این ویژگی هاست که اذان ایرانی را از سایر اذان ها در جهان اسلام متمایز می کند. در این پژوهش که با روش نشانه شناسی فرهنگی انجام گرفته است، نشان داده شد که طنین اذان مؤذن زاده از فراز گلدسته های مساجد، تجسم هم زمان موسیقی و معماری ایرانی - اسلامی است که تجربه شنیداری ویژه ای در خاطره جمعی ایرانی برجای گذارده است. بر اساس نتایج به دست آمده، نقش نشانه ای تلفیق موسیقی و معماری در اذان مؤذن زاده، نقش انتظامی و معنادهی به کنش و مناسک دینی و آمیختگی اذان مؤذن زاده با زمان قدسی، ازجمله مهم ترین دلایل ماندگاری این اذان در خاطره جمعی ایرانی شناخته شدند.

شهر رویان پایتخت سلسله ای کوچک، اما بادوام، به نام «پادوسبانان» بوده است. قلمرو این سلسله که نسب آن به کیوس، برادر بزرگ تر انوشیروان، می رسیده، در غرب طبرستان قرار داشته است. این سلسله سرانجام با قدرت گرفتن حکومت صفوی از بین رفت. منابع مکتوب متعددی از ولایت رویان و مرکز آن نام برده و به وضعیت آن اشاره کرده اند که نشان از اهمیت این شهر دارد. علاوه بر این، تاکنون چندین بررسی باستان شناسی در منطقه کجور انجام شده و زمینه را برای ارزیابی مکان احتمالی شهر رویان با تلفیق مدارک تاریخی فراهم کرده است. در این مطالعه نگارندگان با توجه به اشاراتی که در متون تاریخی به رویان شده و به ویژه بررسی های باستان شناسی انجام شده در ارتباط با منطقه، محوطه ها و قلاع دوره اسلامی، وسعت آن ها و همچنین مختصات جغرافیایی آن ها را مشخص کرده و سپس به کمک نرم افزار «آرک مپ» موقعیت هر محوطه و قلعه را با نشان دادن وسعت آن بر روی نقشه مشخص کرده اند. پرسش اصلی این پژوهش عبارت است از: «بر پایه شواهد باستان شناختی و اطلاعات منابع مکتوب، کدام محوطه های تاریخی را می توان با موقعیت شهر تاریخی رویان منطبق دانست و کدام محوطه، بیشترین همخوانی را با موقعیت این شهر تاریخی دارد؟». روش پژوهش مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای و میدانی است. نتایج نشان داد محوطه ای که تا پیش از این به عنوان محل شهر رویان پیشنهاد شده بود، اگرچه محوطه بزرگی بوده است، به نظر می رسد «محوطه پول 1» هم از نظر وسعت محوطه و قلعه آن و همچنین مطابقت با منابع تاریخی می تواند به عنوان شهر رویان شناخته شود.

نسخه شماره 705 کتابخانه و موزه ملی ملک، رساله ای است با عنوان «جغرافیای عراق عجم و عرب»، تألیف محمد میرزا مهندس (تاریخ نگارش رساله: 1301 و 1302ق)، نوه فتحعلی شاه قاجار، که در دوره ناصرالدین شاه به کار مهندسی و نقشه کشی مشغول بوده، سفرهای متعدد رفته و ضمناً تألیفات پرشماری دارد که از آن جمله می توان به روزنامه هایی اشاره کرد که برای مقامات دولتی می نوشته است. نوشتار حاضر، گزارشی است از محتوای رساله مذکور که حجمی بیش از 400 صفحه دارد. هدف پژوهش حاضر این است که محققان در حوزه ایران شناسی، عراق شناسی و تاریخچه اماکن مقدسه را از اهمیت این نسخه آگاه سازد و زمینه ای برای تصحیح و چاپ این اثر فراهم گردد. این رساله، در قالب سفرنامه تهران تا عتبات عالیات نوشته شده و حاوی اطلاعات ارزشمند جغرافیایی و تاریخی از ایرانِ عهد ناصری است؛ کوه ها، رودها، آب وهوای مناطق مختلف، مقابر و زیارتگاه ها، کاروانسراها و آب انبارها، پل ها و یخچال ها، اطلاعات تاریخی در مورد مکان های کهن، محصولات هر شهر، طول و عرض جغرافیایی شهرها، فواصل شهرها و منازل از یکدیگر و توصیف حرم های شریفه در ایران و عراق (عثمانی آن روز) همگی نکاتی است که مؤلف در حین سفر هنگام گذر از مناطق مختلف ثبت کرده است. با نظر به آثار منتشرشده، به نظر می رسد این رساله تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفته و در این پژوهش هم بیشتر بخش مربوط به جغرافیای ایران در آن بررسی شده و بخش مربوط به جغرافیای عراق و توصیف حرم های ائمه در عتبات عالیات محتاج نگارش مقاله ای دیگر است.

لشکرکشی به سرزمین های شرق مدیترانه که در تصرف دولت مملوکان مصر و شام بود، در طول تاریخ هشتاد ساله دولت ایلخانان همواره پیگیری شده است. هرچند می توان در این عرصه سرانجام ایلخانان را طرف ناکام دانست و در نهایت، این کشمکش ها توازن قدرت در دو سوی فرات را با تغییری اساسی روبه رو نکرد، اما در درون دولت و ارتش ایلخانان زمینه هایی را برای رقابت میان امیران مغول به وجود آورد؛ چنان که بالا رفتن خاندان چوپانی در هرم قدرت با توجه به نقش آنها در جنگ با مملوکان، از دوره غازان خان و مقارن با موج اسلام پذیری مغولان ایران بوده است. در زمان الجایتو نیز لشکرکشی به شام با پیش قدمی امیرچوپان صورت گرفت. بالطبع با این اقدام، بر قدرت وی و خاندانش افزوده شد؛ تا اینکه در دوره ابوسعید به اوج خود رسید، اما تعارضات درونی دولت ایلخانی و نفوذ و قدرت رشک برانگیز این خاندان، سرانجام آنان را به زیر کشید. با قتل عام آل چوپان، گرچه طومار سلسله ایلخانیان نیز پیچیده می شد، اما پناه بردن آخرین  بازماندگان این خاندان (تیمورتاش) به رقیب دیرینه ایلخانان نیز نتوانست صلح میان دو دولت مسلمان ایلخانی و مملوک را خدشه دار کند؛ صلحی که با مساعی امیر چوپان به دست آمده بود و پس از ناامیدی از تمام راه های رفته و نرفته برای رسیدن به مدیترانه، به منزله تسلیم در برابر سد ممالیک بود. این پژوهش بر آن است با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، به تأثیر لشکرکشی های نظامی به سمت مدیترانه، بر جایگاه خاندان چوپانی در دوره ایلخانان بپردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که فراز و فرود خاندان چوپانی با نقش آنان در مناسبات میان ایلخانان و مملوکان، به ویژه عوامل و نتایج لشکرکشی های آنان به سمت مدیترانه ارتباط مستقیم داشته است.

پایان جنگ جهانی دوم به مثابه آغاز دورانی جدید در تاریخ معاصر ایران است. با پایان جنگ جهانی دوم که به مسلط شدن هژمونی ایالات متحده در تحولات نظام جهانی سرمایه داری و مناسبات نظام بین الملل انجامید، تحولات سیاسی و اقتصادی ایران تحت تأثیر تحولات ایالات متحده، به خصوص در دوران جنگ سرد قرار گرفت. در نتیجه همین تأثیرپذیری بود که صدور دکترین نیکسون در نتیجه چالش های داخلی و بین المللی مداخله ایالات متحده در جنگ ویتنام، ایران را تحث تأثیر خود قرار داد. واگذاری نقش نظامی به عنوان ستون اول به ایران در منطقه خلیج فارس در چارچوب دکترین نیکسون، بر ساختارهای مختلف جامعه ایرانی از جمله ساختار نظامی و ارتش تأثیر گذاشت. بر این اساس، پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از روش تحقیق تاریخی، به طرح و پاسخ گویی این پرسش بپردازد که اجرایی شدن دکترین دو ستونی نیکسون در منطقه خلیج فارس و ایفای نقش نظامی ایران به عنوان ستون اول این دکترین، چه تأثیری بر توان تسلیحاتی ارتش در سال های 1969 تا 1971م. داشت؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که همسویی ایالات متحده و ایران و تمایل متقابل ایالات متحده و ایران برای واگذاری و پذیرش نقش نظامی به عنوان ستون اول دکترین دو ستونی نیکسون در منطقه خلیج فارس، منجر به افزایش توان تسلیحاتی ایران در سال های 1969 تا 1971م شد. این افزایش توان تسلیحاتی، ناشی از فراهم شدن امکان خرید تسلیحات نظامی توسط ایران از قدرت های برخوردار از صنایع نظامی، به ویژه با حمایت های شخصی نیکسون امکان پذیر شد که به شاه و ایران اجازه می داد به منظور ایفای نقش نظامی خود در چارچوب دکترین نیکسون، بتواند سلاح های جدید و پیشرفته را از ایالات متحده و سایر کشورها از جمله بریتانیا، کشورهای اروپای غربی و حتی اتحاد جماهیر شوروی خریداری کند.

غزوه بنی المصطلق، به عنوان یکی از وقایع تأثیرگذار در تاریخ صدر اسلام در کنار ابعاد نظامی، حاوی بحران اجتماعی عمیقی ناشی از تحریکات جریان نفاق بود. در این میان، پیامبر اسلام (ص) با بهره گیری از عقلانیت دینی، تدابیر راهبردی و شناخت دقیق از ساختار اجتماعی جامعه اسلامی، توانست این بحران را به شکلی مناسب مدیریت نماید. پژوهش حاضر با استفاده از الگوی تحلیلی سوات (SWOT) که مبتنی بر چهار محور قوت، ضعف، فرصت و تهدید است، به دنبال پاسخ گویی به این پرسش است که در مواجهه با بحران مزبور، پیامبر اسلام (ص) چگونه برخورد کرد و آن را مدیریت نمود؟ یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که پیامبر (ص) با اتکا به نقاط قوتی همچون مشروعیت الهی، وحدت بخشی شخصیتی و انسجام روانی یاران، توانست از فرصت هایی نظیر نزول آیات افشاگر نفاق، فضای پیروزی نظامی و همراهی عاطفی برخی یاران بهره برداری کند؛ و تهدیدهای جدی ای نظیر وقوع جنگ داخلی، تضعیف وحدت اجتماعی و بی اعتمادی عمومی را مهار نماید. همچنین به نظر می رسد به واسطه ی عملکرد به هنگام پیامبر (ص) در جریان بحران مذکور، ضعف هایی مانند نفوذ اجتماعی عبدالله بن اُبی و منازعات قبیله ای حل نشده با رویه هایی نظیر تغییر میدان بحران و اجتناب از برخورد مستقیم جبران شد.

کشف نفت، تاریخ معاصر ایران را در مسیری پرچالش قرار داد و به جهتی سوق داد که سیاست و اقتصاد ایران به شدت به نفت وابسته شد. کشورهای متخاصمی همچون انگلیس و آمریکا برای حفظ منافع نفتی خود در ایران از هیچ کوششی دریغ نکردند. پس از وقوع کودتای 28 مرداد انعقاد کنسرسیوم از اقدامات هفت خواهران (هفت شرکت بزرگ نفتی) بود. این قرارداد در زمان نخست وزیری فضل الله زاهدی و با سرپرستی وزیر اقتصاد و دارایی، علی امینی امضا شد؛ بدین روی به قرارداد امینی- پیج معروف گردید. به نظر می رسد این قرارداد با حاکمیت ملی ایران در تضاد قرار داشت، بدین روی پرسش اصلی مقاله چگونگی مغایرت های موجود در مفاد قرارداد و هدف اصلی آن، بیان این مغایرت ها با حاکمیت ملی ایران است. مفروض ما چنین است که این قرارداد اگر چه ظاهراً به صورت 50-50 نگاشته شد، اما عملاً قوانین مجلس را نقض می کرد. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی با استفاده از اسناد، مدارک آرشیوی و منابع کتابخانه ای به بررسی مغایرت های کنسرسیوم نفتی با حاکمیت ملی ایران پرداخته است.

صلح به مثابه ابزاری راهبردی در تاریخ اسلام، نه تنها برای کاهش درگیری ها، بلکه برای تحقق اهداف کلانِ عقیدتی و سیاسی به کار گرفته شده است. دو رویداد تاریخی صلح حدیبیه و پیمان امام حسن(ع) با معاویه، باوجود تفاوت های زمینه ای، الگوهایی کم نظیر از به کارگیری صلح برای مقابله با نظام شرک و سلطه گری ارائه می دهند. صلح حدیبیه، باوجود ظاهرِ نابرابر، با تضعیف پایه های اشرافیت مکه و گسترش نفوذ اجتماعی اسلام، مقدمات سقوط نظام شرک را فراهم کرد. ازسوی دیگر، پیمان امام حسن(ع) با معاویه، با جلوگیری از درگیری نظامی با بنی امیه، امامت را به مثابه تنها نهاد حفظ «اسلام راستین» در برابر انحراف اقتدارگرایانه معاویه مصون داشت. این پژوهش با رویکرد تطبیقی - تحلیلی و با استفاده از روش تاریخی- اسنادی، به مقایسه دو صلح در چهارچوب نظریه های «صلح غلبه بخش» (فروپاشی اشرافیت قریش) و «پیمان پیشگیرانه» (مهار سیادت امویان) و نظریه تلفیقیِ راهبرد غیرمستقیم و صلح پایدار می پردازد. سؤال اصلی این است: «کارکردهای راهبردی صلح حدیبیه و پیمان امام حسن(ع) با معاویه در تقابل با شرک و انحراف چگونه بازتعریف کننده مفهوم پیروزی در اسلام اند؟» فرضیه پژوهش بر این استوار است که این دو صلح، با اولویت دادن به «پیروزی نرم» (اقناع عقیدتی و حفظ نهادهای اصیل) بر «پیروزی سخت» (جنگ فیزیکی)، الگویی ویژه از تعامل اسلام راستین با جریان های سلطه گر ارائه می دهند که در آن، صلح نه نشانه ضعف، بلکه ابزار هوشمندانه برای مهار بحران و تضمین بقای هویت دینی است.

مقدمه: یکی از ایده های نوظهور و نوپا در حیطه روانشناسی سلامت تحصیلی، سبک زندگی تحصیلی سلامت محور است که چارچوب ارزشمندی جهت اطلاع از شرایط انگیزشی/هیجانی/رفتاری یادگیرندگان فراهم می آورد. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل سبک زندگی تحصیلی سلامت محور بر اساس انگیزش ورزشی با نقش تعدیل کنندگی شبکه های اجتماعی انجام شد. روش کار: پژوهش حاضر توصیفی - همبستگی و از نوع مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانشجویان دوره کارشناسی دانشگاه بوعلی سینا در سال 1399-1400به تعداد 10855 نفر بود که حجم نمونه بر اساس جدول مورگان 373 نفر محاسبه گردید. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه رفتارهای سبک زندگی تحصیلی سلامت محور صالح زاده و همکاران ، پرسشنامه انگیزش شرکت در فعالیت های ورزشی دیوید مارکلند و پرسشنامه استفاده از شبکه های اجتماعی خدایاری، دانشور حسینی و سعیدی بود. نتایج: یافته های پژوهش نشان داد که انگیزش ورزشی بر سبک زندگی تحصیلی سلامت محور تأثیر مثبت و معنی داری دارد. همچنین شبکه های اجتماعی بر سبک زندگی تحصیلی سلامت محور تأثیر معناداری ندارد و شبکه های اجتماعی در تبیین رابطه بین انگیزش ورزشی و سبک زندگی تحصیلی سلامت محور دانشجویان نقش تعدیل کنندگی ندارد یافته های پژوهش نشان داد که انگیزش ورزشی بر سبک زندگی تحصیلی سلامت محور تأثیر مثبت و معنی داری دارد. همچنین شبکه های اجتماعی بر سبک زندگی تحصیلی سلامت محور تأثیر معناداری ندارد و شبکه های اجتماعی در تبیین رابطه بین انگیزش ورزشی و سبک زندگی تحصیلی سلامت محور دانشجویان نقش تعدیل کنندگی ندارد نتیجه گیری: بر اساس نتایج پژوهش حاضر می توان بیان کرد که انگیزش ورزشی راهکار ارزشمندی برای دستیابی به رفتارهای ارتقاء دهنده سبک زندگی تحصیلی سلامت محور و قابل تعمیم به محیط تحصیلی جهت انطباق و سازگاری با چالش های تحصیلی است .

مقدمه: هدف پژوهش مدل سازی جامعه پذیری شهروندان عراقی از طریق ورزش همگانی بود. روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته بود. جامعه آماری در بخش کیفی شامل استادان رشته های مدیریت ورزشی و جامعه شناسی، مدیران و معاونان وزارت و ادارات جوانان و ورزش و کارشناسان آگاه به حوزه پژوهش در عراق بود که به شیوه نمونه گیری نظری انتخاب شدند (23 نفر)؛ در بخش کمی نیز شامل مشارکت کنندگان در برنامه های ورزش همگانی بود که مطابق با جدول کرجسی و مورگان 384 نفر از طریق روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار تحقیق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته و پرسشنامه محقق ساخته بود. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از روش های گراندد تئوری (شیوه گلیزری) و مدل سازی معادلات ساختاری صورت گرفت. روایی و پایایی از طریق روش قابلیت اعتماد (بخش کیفی) و تأیید خبرگان و آلفای کرونباخ (89/0) (بخش کمی) تأیید شد. یافته ها: بر اساس یافته های بخش کیفی از 362 کد اولیه، 49 مفهوم انتزاعی تر و 8 مقوله اصلی شناسایی شد، که در دو دسته کلی «عوامل مؤثر بر» و «پیامدهای حاصل از» جامعه پذیری شهروندان عراقی از طریق ورزش همگانی دسته بندی شدند و مدل نهایی پژوهش ترسیم شد. در بخش کمی نیز تمام اعداد معنا داری بزرگ تر از 96/1 داشتند و ضرایب استاندارد آنها بزرگ تر از 4/0 بود که نشان از برازش خوب مدل بود. نتیجه گیری: مدیران و مسئولان کشور عراق می بایست برنامه ریزی ها و اقدامات مناسبی را در خصوص جامعه پذیری شهروندان از طریق ورزش همگانی تدوین و اجرا کنند تا از پیامدهای مثبت آن در بخش های مختلف جامعه بهره مند شوند.

مقدمه : گذار و تحولات ناشی از تغییرات در زندگی اجتناب ناپذیر و حتی پیش بینی ناپذیر است. تغییرات حرفه ای، جابه جایی، گرفتن پست، مهاجرت و ازدواج نمونه هایی از رویدادهای انتقالی اند. هر گذار با توجه به ادراک فرد از موقعیت می تواند به بحران، آرامش یا ترکیبی از هر دو تبدیل شود. روش پژوهش: هدف از تحقیق حاضر درک تجربه زیسته انتقال به دوران بازنشستگی بازیکنان فوتبال است که با روش کیفی و رویکرد پدیدارشناختی انجام گرفت. از طریق روش نمونه گیری هدفمند (در دسترس) با رویکرد حداکثر تغییرات بیشینه مشارکت کنندگان در این تحقیق انتخاب شدند (11=n). ابزار اصلی جمع آوری داده ها مصاحبه بود. مصاحبه ها به منظور انعطاف پذیری و امکان بازتاب مداوم تکراری، به شکل نیمه ساختاریافته بودند. یافته ها: بر این اساس نه دسته معانی فرعی شناسایی شدند که عبارت اند از: واکنش های اولیه، آونگ بین بازی کردن و بازنشستگی (بودن یا نبودن) (برزخ)، درک نهایی، نشانگان ضعف عملکرد، حذف ناگهانی و کنار گذاشته شدن ناگهانی، پاسخ های روانشناختی، رسیدن به نقطه ای از تحقق در مورد آینده، چالش مهم از دست دادن اجماع لیگ برتر و چهار عامل پشتیبان. نتیجه گیری: به صورت کلی می توان گفت که فرایند بازنشستگی در بازیکنان فوتبال با چالش های مختلفی همراه است و برای اینکه بتوان بازنشستگی مطلوبی داشت، باید برنامه ریزی قبلی داشت و از طرف دیگر بازیکنان باید بپذیرند که خروج از نقشی که سالیان سال با آن زندگی کرده اند و الآن باید از آن خارج شوند، نیازمند زمان است.  

مقدمه: مدال آور بودن بی شک از اصلی ترین دستاوردهای شغلی یک ورزشکار است، این اتفاق برای کشوری که ورزشکار به آن تعلق دارد به دلیل دیده شدن در دنیا از طریق رسانه ها اتفاق می افتد، همچنین مدال ها باعث ایجاد غرور ملی می شود و فضای موفقیت را ایجاد می کند، بدین منظور هدف پژوهش حاضر طراحی مدل پارادایمی مدال آوری ورزشکاران (مطالعه موردی: استان مازندران) بود. روش پژوهش: تحقیق حاضر از نظر هدف، تحقیق اکتشافی و از حیث جهت گیری تحقیق بنیادین است؛ برای ساخت مدل مفهومی پژوهش از روش نظریه داده بنیاد (گرند تئوری) به روش استراوس و کوربین استفاده شد. روش نمونه گیری هدفمند-گلوله برفی و با حجم نمونه 13 نفر شامل استادان مدیریت ورزشی، اعضای هیأت رئیسه هیأت های ورزشی، مربیان، ورزشکاران و کادر تیم های ورزشی به اشباع نظری رسید. یافته ها: یافته ها نشان داد که بر اساس نتایج تحلیل داده های کیفی حاصل از مصاحبه در قالب ابعاد پنج گانه شامل عوامل علی (7 مقوله)، عوامل زمینه ای (6 مقوله)، عوامل مداخله گر (7 مقوله)، راهبردها (6 مقوله) و پیامدها (7 مقوله) با دربرگیری 208 کد باز در امر تداوم مدال آوری ورزشکاران شناسایی شد. نتیجه گیری: پیشنهاد می شود مسئولان ورزشی، با ارائه کانون های پرورش جوانان و کمپ های آموزشی به تسهیل مسیر استعدادیابی و ایجاد مسیری امن به پرورش ورزشکاران مستعد و افزایش تداوم مدال آوری در ورزشکاران کمک کنند.

مقدمه: بینایی یکی از حواس بسیار مهم در یادگیری مهارت های حرکتی است و در این رابطه نقش خطای ادراک بینایی از اهمیت بالایی برخوردار است، لذا این پژوهش با هدف بررسی تأثیر خطای ادراک بینایی در یادگیری مهارت پرتاب دارت در افراد مبتدی انجام شد. روش پژوهش: شرکت کنندگان شامل 20 نفر از نوجوانان با میانگین سنی 17 سال بودند که به صورت نمونه گیری در دسترس از جامعه دانش آموزان دوره متوسطه دوم انتخاب شدند. شرکت کنندگان پس از اجرای پیش آزمون به دو گروه تجربی (دارت تغییریافته با خطای ادراک بینایی) و کنترل (دارت معمولی) تقسیم شدند. هر دو گروه 10 جلسه تمرین انجام دادند. بلافاصله پس از جلسات تمرینی، پس آزمون و 2 ساعت بعد از پس آزمون، آزمون یادداری و انتقال فوری و یک هفته بعد، آزمون یادداری و انتقال تأخیری برگزار شد. برای تحلیل داده ها از آزمون تحلیل واریانس مرکب و آزمون تعقیبی بونفرونی استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که در هر دو گروه تجربی و کنترل پیشرفت معناداری در اجرای مهارت دارت از پیش آزمون تا پس آزمون مشاهده شد (0/05 >p). اما مقایسه گروه تجربی و کنترل نشان داد که در تمام مراحل اکتساب، یادداری و انتقال بین دو گروه تفاوت معناداری وجود ندارد. نتیجه گیری: به طورکلی نتایج نشان داد که ادراک بزرگ تر هدف تأثیری بر اجرا و یادگیری مهارت دارت ندارد و احتمالاً دستگاه کنترل حرکتی را تحت تأثیر قرار نمی دهد. پیشنهاد می شود در پژوهش های بعدی تأثیر خطای ادراک بینایی در شرایط جدیدی تحت بررسی قرار گیرد.

نقص تعادل به عنوان یک عامل خطر مهم برای اسپرین مچ پا شناخته می شود؛ به طوری که مطالعات نشان می دهند ورزشکاران با نقص تعادل پویا 48 درصد بیشتر در معرض این آسیب قرار می گیرند. هدف این مطالعه، بررسی اثربخشی تمرینات عصبی-عضلانی، با و بدون مداخله شناختی، در بهبود قدرت و شاخص های کنترل پاسچر در حالت ایستادن تک پا با چشمان باز و بسته در زنان ورزشکار مبتلا به نقص تعادل بود؛ بر این اساس، قدرت عضلات مچ پا و متغیرهای کنترل پاسچر 36 ورزشکار دختر با نقص تعادل پویا، در رده سنی 15 تا 30 سال، با استفاده از دستگاه های داینامومتر دستی و فوت اسکن اندازه گیری شد. شرکت کنندگان به طور تصادفی به دو گروه ۱۸ نفر تقسیم شدند: گروه تمرین (تمرینات عصبی-عضلانی با مداخله شناختی) و گروه کنترل (تمرینات عصبی-عضلانی بدون مداخله شناختی). ارزیابی ها در هر دو گروه در دو مرحله قبل و بعد از مداخله انجام شد. داده ها با استفاده از آزمون آماری تحلیل واریانس با اندازه گیری های تکراری تجزیه و تحلیل شدند (05/0>P). نتایج نشان داد که اثر تعاملی زمان بر گروه ها در متغیرهای قدرت پلانتار فلکسور و اورژن معنادار بود؛ در حالی که برای سایر متغیرها این نتایج معنادار نبود. همچنین مقایسه های زوجی نشان دهنده بهبود معنادار در تمامی متغیرها به جز نوسانات داخلی-خارجی در حالت چشم بسته و طول مسیر جابه جایی مرکز فشار در شرایط مشابه بود. این نتایج نشان می دهد که گنجاندن تکالیف شناختی دوگانه در پروتکل های تمرینات عصبی-عضلانی می تواند باعث بهبود بیشتر در قدرت و کنترل وضعیتی شود و به طور بالقوه خطر آسیب را در ورزشکاران با اختلالات تعادل کاهش دهد