دستوری شدگی «ساخت برتر» در فارسی(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
علم زبان سال ۱۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲۲
153 - 180
حوزههای تخصصی:
فرایند «مقایسه»، عملکردی ذهنی است که از رهگذر آن، دو یا چند هستار به منظور کشف شباهت ها و تفاوت های میانشان به بوته آزمایش کشیده می شوند. بر اساس مطالعات، بیان «مقایسه» به عنوان ساختی دستوری، در زبان های دنیا غالباً بر عهده ساخت های صرفی است، با وجود این در بسیاری از زبان های دنیا ساخت های نحوی فراوانی نیز، بیان این مفهوم دستوری را بر عهده دارند. در این مقال برآن بودیم تا بر اساس انگاره شناختی طرحواره های رویداد هاینه، الگوهای زبانی بیان «ساخت برتر» در فارسی را به نمایش بگذاریم. ساخت «برتر»، یکی از زیرساخت های مفهوم مقایسه، ساختی است که از رهگذر آن، «بیش» یا «کم» بودگی یک هستار در دارابودن صفتی مشخص، نسبت به هستاری دیگر رمزگذاری می شود. در این انگاره، هشت طرحواره رویداد منبع از جمله کنش، مکان، منبع، هدف، قطبیت، توالی، تشبیه و مبتدا برای بیان ساخت «برتر» معرفی شده اند. داده های فارسی حاکی از آنند که در بیان مفهوم «برتری» در فارسی، تمام هشت طرحواره رویداد منبع از سوی گویشوران به خدمت گرفته می شوند. علاوه برآن، مشاهده گردید که هفت طرحواره منبع دیگر یعنی اندام واژه، معرفه، اضافی، حیوانات، محمول دوگانه، اصطلاحی و وجهی که در دیگر زبان های دنیا مستند نشده اند، در فارسی بیان ساخت برتر را برعهده دارند. این پژوهش نشان می دهد که مفهوم دستوری «برتری» حاصل دستوری شدگی ساخت های فوق الذکر است، چرا که در این روند تحول، آنگونه که بسیاری از نظریه پردازان دستوری شدگی بر آن معتقدند، ساختی مشتمل بر چند واژه (که می توانند معانی واژگانی داشته باشند) برای بیان مفهومی دستوری و غیرواژگانی به خدمت گرفته می شود.