درخت حوزه‌های تخصصی

تعامل و تقابل فرق و مذاهب اسلامی با فرق و ادیان دیگر

ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
آداب، رسوم و آموزه های مسلمانان در دیگر فرهنگ ها وملل اسلام پژوهی، حوزه ها و مراکز اسلامی تعامل و تقابل فرق و مذاهب اسلامی با فرق و ادیان دیگر نقد و بررسی کتاب هیات،نجوم،ریاضیات،شیمی و طب
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱۸۱ تا ۲۰۰ مورد از کل ۲۰۲ مورد.
۱۸۱.

مطالعه تطبیقی مواجهه «نهاد دینی» و «نوسازی فرهنگی» در عربستان سعودی و کویت (نیمه نخست قرن بیستم)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی سال ۱۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۲ شماره ۶۰ 131 - 149
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸۹ تعداد دانلود : ۲۰۴
نخستین گامهای تجدد و نوسازی در کشورهای عربی خلیج فارس از سالهای نخستین قرن بیستم میلادی با تغییراتی در حوزه فرهنگ همراه بود که از آن با تعبیر «نوسازی فرهنگی» یاد می شود. این تغییرات به ویژه در مواردی که با تحول در ساختار ارزشی و سنتهای قومی و دینی، تغییر ارزشی تلقی می شد حساسیت افکار عمومی و جریانهای دینی را برمی انگیخت. در این میان، نوع رویکرد نهاد دین در مواجهه با سیاستهای نهاد دولت برای پیشبرد نوسازی فرهنگی، حائز اهمیت است. این پژوهش سعی بر آن دارد تا با مطالعه ای تطبیقی، چگونگی این مواجهه در دو کشور عربستان سعودی و کویت را در نیمه نخست قرن بیستم میلادی ارائه نماید. بر این اساس، تلاش شده است تا با تعیین شاخصهایی از مظاهر نوسازی فرهنگی و نیز چگونگی مواجهه نهاد دینی در نهایت به این سؤال پاسخ داده شود که در هر کدام، مواجهه با فرآیند نوسازی، همگرایانه بوده است یا واگرا؟ نتیجه به دست آمده، دو مدل متفاوت از چگونگی مواجهه را نشان می دهد که در مورد عربستان، رویکرد محافظه کارانهِ واگرا و در کویت رویکرد همگرایانه غالب بوده است.
۱۸۲.

تأملی در اخبار من بلغ از منظر تاریخ گرایی نو(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی سال ۱۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۲ شماره ۶۰ 38 - 49
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸۱ تعداد دانلود : ۲۲۲
از دیرباز بررسیها درباره مفهوم دسته ای از احادیث با نام «اخبار من بلغ» در مطالعات فقهی و اصولی جریان داشته است. تفاوتهای جزئی اما معنادار متون این روایات، نگارنده را بر آن داشت تا با رویکرد تحلیل متن این روایات را مورد بررسی قرار دهد. پیش از تحلیل متن رسیدن به متنی که از اصالت بیشتری برخوردار است ضروری است. کهن ترین منابع حدیثی موجود شیعه که اخبار من بلغ در آنان آمده است «محاسن برقی» و «کافی کلینی»اند. محاسن برقی که متقدم ترین منبع این روایات است ثواب بر انجام عمل را مقید به رسیدن آن ثواب از سوی رسول خدا(ص) کرده است؛ اما این قید در کافی و دیگر کتب بعدی وجود ندارد. با توجه به بررسی طرق و رجال سند، روشن شد آن دسته احادیثی که قید رسیدن ثواب از پیامبر اکرم(ص) را دارند از اصالت بیشتری برخوردارند. نظریه ای که بر اساس آن تحلیل متن انجام شد «تاریخ گرایی نو» است. این نظریه که از نظریات انتقادی تحلیل متن است، نوشته را سازه ای فرهنگی می داند؛ سازه ای که روایت گر و حاصل تأثیر و تأثر گفتمانها است. از این رو در جهت یافتن گفتمانهایی که اخبار من بلغ حاصل آنها است به سه گفتمان «جایگاه سخن پیامبر(ص) به عنوان تنها منبع معتبر دینی در میان اهل سنت»، «تسامح در اخبار مربوط به سنن و فضائل در میان اهل سنت» و «زندگی مسالمت آمیز شیعیان در کنار اهل سنت» روبرو شدیم. با توجه به این سه گفتمان می توان در نظر گرفت که اخبار من بلغ در جهت مدارا و همزیستی مسالمت آمیز شیعیان با اهل سنت بیان شده باشد.
۱۸۳.

مشترکات مذاهب در «الخلل فی الصلاه» (براساس الخلل فی الصلاه محقق کرکی)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی سال ۱۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۲ شماره ۶۰ 122 - 130
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷۳ تعداد دانلود : ۲۰۵
فریضه نماز، به عنوان عمود دین و سبب قبول شدن دیگر اعمال عبادی مسلمانان و مهم ترین فریضه دین اسلام است. در فقه تطبیقی، «صلاه»، از مناسکی است که بررسی تحلیلی و تطبیقی ماهیت، ارکان و شرایط آن موجب آشکار شدن وجوه اشتراک و افتراق دیدگاهها و روش مواجهه مذاهب فقهی اسلامی با آن می شود. از دید فقهی غالب مذاهب خمسه، وقت، طهارت از حدث و خبث، ستر عورت، استقبال قبله و... شرایطی هستند که صحت نمازهای یومیه متوقف بر تحقق آنها است. فقه امامیه و مذاهب اربعه ، هر یک با بهره بردن از منابع و مستندات خود، احکام فقهی را استنباط و استخراج کرده اند که سه مذهب امامیه، حنفیه و حنابله با وجود اختلافاتی، واجبات نماز را به دو دسته رکنی و غیر رکنی تقسیم کرده اند؛ اما شافعیه و مالکیه معتقدند که واجباتی برای نماز غیر از ارکان وجود ندارد. کتاب «الخلل فی الصلاه» محقق کرکی، رساله فقهی و استدلالی کوتاهی در مورد خلل واقع در نماز و شکیات است که در دو قسم کلی سهو و شک نگاشته است. این مقاله پس از معرفی آن، به بررسی این موضوع به عنوان زمینه ای برای ایجاد وحدت بین مذاهب اسلامی، از طریق بیان موارد مورد اتفاق فقهای شیعه و سنی در موضوع الخلل فی الصلاه پرداخته و امکان سنجی شده است.
۱۸۴.

روایتهای سه گانه از روابط جمهوری اسلامی ایران و اخوان المسلمین مصر پس از بیداری اسلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی سال ۱۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۲ شماره ۶۰ 108 - 121
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷۹ تعداد دانلود : ۲۴۷
مقاله حاضر به سه روایت درباره روابط ایران و اخوان المسلمین مصر پس از بیداری اسلامی می پردازد. با هدف پاسخ به این پرسش که روابط ایران و اخوان پس از وقوع بیداری اسلامی چگونه بوده و کدام یک از روایتها به شکل بهتری این رابطه را تبیین می نماید؟ چارچوب نظری نوشتار، نظریه برجسته سازی است که با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به تبیین روایتها می پردازد. طبق نتایج تحقیق روایت اول به کاهش روابط تأکید دارد. روایت دوم طرفین را دوستان پنهانی می داند که به دنبال تسلط بر جهان اسلام اند. روایت سوم طرفین را دو قدرت مستقل می داند که در هنگام لزوم با یکدیگر متحد می شوند. طبق مستندات روایت سوم قرابت بیشتری با واقعیت دارد.
۱۸۵.

آیه سیف از نگاه محمد عبدالسلام فرج و نقد مذاهب به آن

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 31-48
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۴ تعداد دانلود : ۶۱
از جمله آیات مربوط به جهاد که بسیار موردتوجه اندیشمندان مذاهب اسلامی، به خصوص گروه های سلفی جهادی واقع شده، آیه پنجم سوره توبه است که نزد برخی به آیه سیف شهرت یافته است. محمد عبدالسلام فرج، رهبر گروه «الجهاد» که از اولین گروه های سلفی جهادی است دررابطه با این آیه می گوید: تمام آیات مربوط به صفح و گذشت و صبر در برابر کفار با آیه سیف نسخ شده و تنها راه انتشار اسلام، مقابله با کفار و قتال است و اگر کسی این آیه را، ناسخ آیات صفح نداند، به نفی و تعطیل جهاد قائل گشته است. پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی به بررسی دیدگاه عبدالسلام فرج دررابطه با آیه مذکور پرداخته است. از جمله نتایج به دست آمده این بود که هیچ کدام از دیدگاه های عبدالسلام فرج دررابطه با آیه سیف صحیح نیست، چراکه ادعای ناسخ بودن آیه سیف، علاوه بر مخالفت با معنا و قواعد نسخ، برخلاف زعم عبدالسلام فرج مخالفین زیادی از میان اندیشمندان مذاهب اسلامی دارد و نیز با رد ناسخ بودن آیه، ادعای انحصار راه مقابله با کفار در قتال باتکیه بر آیه مذکور نیز جایگاهی نخواهد داشت. همچنین قائل شدن به ناسخ نبودن آیه سیف هیچ ملازمه ای با نفی و تعطیل جهاد ندارد؛ بلکه نوع جهاد باتوجه به شرایط، متفاوت می شود.
۱۸۶.

واکاوی فقهی حکم تأسیس بانک ذخیره سازی شیر مادران از منظر فریقین

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 69-87
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۶ تعداد دانلود : ۶۶
تأسیس بانک شیر مادران به عنوان نهادی برای جمع آوری، پردازش و توزیع شیر مادر به نوزادان نیازمند، با چالش های فقهی مهمی مواجه است. توسعه این مراکز اگرچه می تواند به حل مشکل تغذیه نوزادان نارس و بهبود شاخص های سلامت کمک کند، اما پرسش های جدی به وجود آورده؛ مانند اینکه آیا تأسیس بانک شیر مادران و استفاده از شیرهای ذخیره شده در آن از منظر فقه شیعه و سنی، با چه شرایط و ضوابطی جایز است؟ که بررسی اجتهادی آنها از دیدگاه فقه امامیه و مقارنه آن با دیدگاه های اهل سنت اهمیت و ضرورت دارد؛ لذا آرای فقهای متقدم و معاصر هر دو مذهب و استدلال های آن ها، مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت و این نتیجه به دست آمد که با وجود اختلاف نظرهای موجود، در صورت رعایت شرایط خاص، از جمله عدم تحقق یقینی رضاع و پیشگیری از اختلاط انساب، تأسیس بانک شیر مادران از منظر فقهی جایز است. همچنین دو دیدگاه عمده در فقه امامیه به دست آمد؛ دیدگاه محتاطانه: با استناد به عمومات رضاع، تأسیس بانک شیر را موجب محرمیت و در نتیجه حرام می داند. دیدگاه مشهور: با شرط عدم تحقق یقینی رضاع (به دلیل عدم مکیدن مستقیم) و رعایت ضوابط شرعی، قائل به جواز است؛ اکثر فقها با استناد به قاعده «الضرر لایزال بالضرر» و «درء المفاسد مقدم علی جلب المصالح» و نگرانی از اختلاط انساب، تأسیس بانک شیر را منع کرده اند، برخی از فقهای معاصر با وضع شرایط دقیق، امکان جواز محدود را مطرح کرده اند.
۱۸۷.

دلالت حدیث کسر اصنام بر افضلیت و امامت امیرمؤمنان(ع) با تکیه بر منابع اهل سنت

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 119-146
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۵۸
یکی از احادیث کلیدی و مغفول مانده در موضوع اثبات امامت امیرمؤمنان علی(ع)، حدیث کسر اصنام است. این حدیث با تکیه بر برهان افضلیت، ظرفیت لازم برای اثبات امامت آن حضرت را دارد. پژوهش حاضر، با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر اهل سنت، به دنبال پاسخ به این سؤال است که: چگونه حدیث کسر اصنام دلالت بر افضلیت و امامت امیرمؤمنان(ع) دلالت دارد؟ نتایج این تحقیق نشان می دهد که مفهوم افضلیت به معنای کثرت در ثواب و برتری در صفات نفسانی قابل تبیین است. در معنای اول، با استناد به قرائن برون متنی؛ همچون حکم فقهی در خصوص شکستن بت ها و نظرات علمای اهل سنت نسبت به این حدیث و همچنین با استناد به قرائن درون متنی؛ نظیر یاری رسانی امیرمؤمنان(ع)، دلالت عبارات «طوبی» و «حق» در سخن پیامبر(ص) و تصریح امیرمؤمنان(ع) مبنی بر شرافت یافتن ایشان توسط پیامبر(ص) فضیلت و ثواب امیرمؤمنان(ع) به وضوح اثبات می شود. به علاوه، به دلیل منحصربه فرد بودن این واقعه در امیرمؤمنان(ع) و با استناد به برهان «إن»، کثرت در ثواب و فضیلتِ برآمده از قرائن برون متنی و درون متنی نیز ثابت می گردد. در معنای دوم افضلیت نیز، شجاعت و دلاوری امیرمؤمنان با استناد به دیدگاه شاه ولی الله دهلوی و تطبیق مبنای او در تفضیل شیخین بر این واقعه، اثبات گردید.
۱۸۸.

بررسی تطبیقی اقوال فقیهان فریقین درباره مالکیت غنائم جنگی

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 49-68
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۴۳
از جمله پیامدهای جنگ میان مسلمانان و غیرمسلمانان، سلطه بر اموال و غنائم جنگی آنان است که سلطه یادشده گاه با جنگ و غلبه و گاه بدون جنگ و با مصالحه حاصل می شود. مالکیت بر غنائمی که بدون جنگ و غلبه به دست می آید، اختصاص به حکومت اسلامی دارد؛ اما در مورد غنایم به دست آمده از راه جنگ این پرسش اساسی وجود دارد که مالکیت این غنایم به چه کسی اختصاص دارد؟ روش پاسخ به این سؤال بر اساس تحلیل و توصیف نظریات ارائه شده در این زمینه است. آرای متفاوتی میان فقیهان اسلامی در این مورد مطرح است. برخی فقیهان غنائم یادشده را در صدر اسلام متعلق به رسول خدا(ص) دانسته و سپس از نسخ این حکم پس از آن حضرت سخن به میان آورده اند. بر پایه دیدگاهی دیگر، همه غنائم یادشده به جز خمس آنها به جنگجویان تعلق دارد. دیدگاه سوم که به مشهور فقیهان امامیه و برخی فقیهان اهل سنت انتساب دارد، آن است که اموال غیرمنقول از این غنائم، متعلق به عموم مسلمانان و غنائم منقول به جز خمس آنها ملک جنگجویان است. دیدگاه دیگر آن است که همه غنائم اعم از منقول یا غیرمنقول به حاکم اسلامی تعلق دارد. یافته ها و نتایج تحقیق نشان می دهد که دیدگاه اخیر با مجموع آیات قرآن، روایات و سیره رسول خدا(ص) در جنگ ها سازگاری بیشتری دارد، ازاین رو در این پژوهش ضمن بررسی و نقد دیدگاه های دیگر، دیدگاه اخیر با استناد به ادله متعدد به اثبات رسیده است.
۱۸۹.

تأثیرپذیری فقهای اهل سنت از سیره امام علی(ع) در مسئله بغی

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 9-29
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۵۶
بغی و قیام علیه حکومت اسلامی توسط مسلمین، از عناوینی است که در فقه سیاسی اهل سنت جایگاه مهمی را به خود اختصاص داده است. تفاوت رفتاری خلفا با مخالفین داخلی خود در طول تاریخ این سؤال را ایجاد می کند که در فقه اسلامی چه احکامی برای برخورد با بغات وجود دارد؟ با مطالعه منابع فقهی اهل سنت این نکته حاصل می شود که مذاهب چهارگانه تنها عمل علی بن ابی طالب(ع) را معیار اخذ احکام بغی قرار داده اند. نوشتار حاضر با رویکرد تحلیلی انتقادی پس از بررسی میزان تأثیرپذیری فقه اهل سنت از سیره امام علی(ع) در این مسئله و تطبیق برداشت های فقهی با وقایع تاریخی، پیش فرض های مکتب امامیه و مکتب خلافت در استنباط از سیره امیرالمؤمنین(ع) را موردبحث قرار داده و روشن می نماید که علی رغم یکی بودن مصدر اخذ احکام و مشابهت بسیاری از فتاوای دو مکتب، مبانی کاملاً متفاوتی در استنباط ایشان حاکم است که نگاه به مسئله بغی را در یک دیدگاه از نگاه دیگر متفاوت می نماید.
۱۹۰.

تحلیل تطبیقی روابط بینامتنی کتاب سلیم بن قیس با متون تاریخی و حدیثی، بر پایه نظریه ترامتنیّت

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 89-118
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۴۶
کتاب سلیم بن قیس هلالی از قدیمی ترین کتب برجامانده از صدر اسلام است. اعتبار این کتاب که عمدتاً به بیان حوادث پس از رحلت رسول خدا(ص) و ظلم های وارده بر خاندان رسالت پرداخته، از دیرباز مورد مناقشه محققان شیعه بوده و ادله مختلفی در نفی یا اثبات آن ارائه شده است. این نوشتار با بهره گیری از نظریه ترامتنیّت ژنت و به روش تحلیل تطبیقی به کشف و بررسی روابط بینامتنی کتاب سلیم با منابع تاریخی و حدیثی پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که عمده روابط بینامتنی کتاب سلیم با منابع دیگر (حدود 90 درصد) بر پایه روابط بیش متنی و بر اساس برگرفتگی یا اشتقاق است. پس از بیش متنی، مهم ترین رابطه قابل مشاهده میان کتاب سلیم و سایر منابع، رابطه بینامتنیت است که عمدتاً به صورت غیرصریح نمایان می شود؛ از این رابطه به سرقت ادبی یا دستبرد فکری نیز تعبیر شده است و به روشنی می تواند عدم اصالت این موارد را در کتاب سلیم نشان دهد. حداقل در شش حدیث این رابطه قابل اثبات است که منابع بیش متن آن ها عمدتاً منابع تاریخی اهل سنت و منابع حدیثی شیعه است. دو رابطه فرامتنیت و پیرامتنیت نیز به سبب کمی داده های موجود از منابع پیش از کتاب سلیم و عدم دسترسی به نسخه اصلی آن قابل اثبات نیست.
۱۹۱.

تحلیل مقارنه ای تفسیر عرفی و علمی حرکت خورشید در آیه (وَ الشَّمْسُ تَجْری لِمُسْتَقَرٍّ لَها) (یس: 38)

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۰ 9-36
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۱۵
آیات علمی قرآن، موضوعاتی از علوم طبیعی هم چون دانش ستاره شناسی را در بر می گیرند که به عنوان نشانه هایی از قدرت و حکمت خداوند تفسیر می شوند. آیه 38 سوره یس با اشاره به حرکت خورشید، مورد تفسیرهای متفاوت عرفی و علمی قرار گرفته است. سؤال اصلی پژوهش این است که آیا مفسران فریقین، آیه را مطابق با فهم عرفی زمان نزول و یا در چارچوب کشفیّات علمی زمان خود تفسیر کرده اند؟ پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی میان تفاسیر مفسران شیعه و اهل سنت و با روش تحلیلی توصیفی انجام شده است. نتایج نشان داد که مفسران، تفسیرهای گوناگونی از آیه ارائه نموده اند؛ از جمله حرکت محسوس روزانه خورشید از طلوع تا غروب، حرکت وضعی، حرکت انتقالی سالانه به سوی منزلگاه های تابستانه و زمستانه، و نیز حرکت انتقالی به سوی ستاره ای مشخص. برخی از مفسران کوشیده اند میان فهم عرفی، نجوم قدیم و نجوم جدید در تبیین آیه جمع کنند. به نظر می رسد در صورت پذیرش لایه های معنایی برای آیات، می توان میان فهم عرفی و علمی سازگاری برقرار ساخت؛ البته در مواردی که علم قطعی حقایق جدیدی را اثبات کند، تفسیر علمی اولویت پیدا می کند، زیرا حقیقت آیات الهی مبتنی بر واقعیت است.
۱۹۲.

تحلیل تطبیقی مفهوم کراهت در فقه مذاهب اسلامی

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۰ 37-56
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۱۵
واژه «کراهت» و مشتقات آن از پرتکرارترین واژه ها در فقه و حدیث فریقین (شیعه و اهل سنّت) به شمار می روند و از صدر اسلام تاکنون در متون فقهی و روایی به کار رفته اند. با این حال، معنای اصطلاحی و دلالت این واژه همواره منبع اختلاف نظر فقیهان بوده و این اختلاف نظر تأثیر مستقیمی بر فرآیند اجتهاد دارد و موجب پیچیدگی در فهم نصوص روایی و فقهی می شود. هم چنین، تفاوت معنای لغوی و اصطلاحی «کراهت» به خلط در برداشت های فقهی انجامیده و ضرورت بررسی دقیق این مفهوم را دوچندان نموده است. این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه ای و تحلیل داده های فقهی از منابع معتبر شیعه و اهل سنّت نگاشته شده و داده ها عمدتاً از کتب فقهی استدلالی، فتاوای معتبر و منابع حدیثی گردآوری شده و با رویکرد تطبیقی به بررسی دیدگاه های فقهی پرداخته شده است. یافته های تحقیق نشان دهنده وجود اختلاف نظر جدی در معنای «کراهت» در فقه امامیه است. برخی فقیهان آن را دال بر حرمت می دانند، در حالی که شهید ثانی و گروهی دیگر بر کراهت تنزیهی تأکید دارند. در فقه اهل سنّت، این واژه در مذاهب چهارگانه کاربردهای متفاوتی دارد؛ به عنوان نمونه، در مذهب حنفی، کراهت گاهی به معنای تحریم و گاهی به معنای تنزیه به کار می رود. شافعیان و مالکیان عموماً آن را به کراهت تنزیهی حمل می کنند، مگر آن که قرینه ای بر تحریم وجود داشته باشد. در میان حنبلیان نیز سه دیدگاه مختلف مشاهده می شود: برخی قائل به ظهور کراهت در حرمت هستند، گروهی دیگر آن را تنزیهی می دانند و عده ای معتقدند تفسیر آن باید به توجه به قرائن موجود صورت گیرد.
۱۹۳.

التحریر و تطبیقات آن در آیات ناظر به فضائل اهل بیت (ع)

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۱۱ 57-89
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۱۹
بی تردید، به اعتقاد شیعه، آیات متعددی از قرآن کریم ناظر به اهل بیت(ع) است؛ اما مفسران اهل سنت با این آیات تعامل یکسانی نداشته اند. گاهی به دلیل دشمنی، تعصب یا ناآگاهی، در صدد حذف و کتمان این مناقب، سکوت در ذکر آن ها و یا انطباق این فضائل بر غیر اهل بیت(ع) برآمده اند. در برخی موارد نیز با رویکردی معتدل تر، انصاف را رعایت کرده و به این فضائل تصریح نموده اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی انتقادی، در پی احصاء و نقد مواردی است که از میان آیات ناظر به فضائل اهل بیت(ع)، در تفسیر ابن عاشور بر غیر اهل بیت(ع) انطباق یافته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ابن عاشور در ذیل هشت آیه، از تطبیق فضائل مطرح در این آیات بر اهل بیت(ع) اجتناب ورزیده و هیچ گونه اشاره ای که دلالت بر شمول این فضائل نسبت به ایشان داشته باشد، بیان نکرده است. این امر بیان گر بی انصافی و حاکم بودن روحیه تعصب وی در تفسیر این آیات است.
۱۹۴.

تحلیل مبانی قوامیت بر خانواده از منظر حقوق و فقه مذاهب اسلامی

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۰ 103-137
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۱۵
سرپرستی خانواده توسط مرد از دیدگاه فقهای مذاهب در حقوق خانواده پذیرفته شده است و قانون مدنی نیز به این امر تأکید کرده و مقرر می دارد: "روابط زوجین ریاست خانواده از خصایص شوهر است." در واقع، نظام حقوقی ایران، مرد را به عنوان ستون خانواده معرفی کرده و نقش قائم و نگهدارنده را به وی واگذار کرده است؛ به گونه ای که ریاست خانواده از امور مربوط به نظم عمومی محسوب می شود و شوهر نمی تواند به اختیار یا از طریق توافقی از آن چشم پوشی کند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، موضوع ریاست بر خانواده را از منظر قانون و فقه مذاهب مورد بررسی قرار داده است. هدف اصلی این تحقیق تحلیل مبانی ریاست بر خانواده از نظر تنظیم روابط خانوادگی، حفظ عدالت در خانواده با توجه به تفسیر ریاست و احترام به حقوق طرفین، و همچنین پایداری خانواده است. نوآوری این پژوهش در بررسی تطبیقی مبانی فقهی از منظر حقوق موضوعه ایران و فقه مذاهب اسلامی نهفته است. یافته ها نشان می دهند که ریاست مرد بر خانواده از منظر فقه اسلامی و حقوق ایران با تأکید بر مسئولیت ها و وظایف او به عنوان سرپرست خانوار تعریف شده است. این مفهوم در فقه مذاهب اسلامی و قانون مدنی ایران به طور مشابه مطرح شده، اما تفاوت هایی در جزئیات وجود دارد که ریشه در تفسیرهای مذهبی و تحولات حقوقی دارد.
۱۹۵.

بررسی تطبیقی خلود در جهنّم از منظر مذاهب اسلامی با تأکید بر سرنوشت ابدی کفّار

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۰ 79-102
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۱
خلود در جهنم یکی از مسائل بنیادین معادشناسی اسلامی است که به بررسی نسبت میان عدل و رحمت الهی با سرنوشت اخروی می پردازد. این پژوهش به شیوه ای تحلیلی _ تطبیقی و با اتکا به منابع کتابخانه ای، دیدگاه های شش مذهب اسلامی شامل امامیه، اشاعره، ماتریدیه، اهل حدیث، زیدیه و اسماعیلیه را درباره خلود کفّار و مرتکبان کبیره تحلیل کرده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که میان تمامی مذاهب، اجماعی بر خلود کفّار بدون توبه وجود دارد، هرچند مبانی کلامی آنان متفاوت است. امامیه و اسماعیلیه ایمان را مشروط به ولایت می دانند، در حالی که اشاعره و ماتریدیه آن را تصدیق قلبی تلقی می کنند و زیدیه ترکیبی از تصدیق و عمل را مدنظر قرار می دهند. در مورد مرتکبان کبیره، اکثر مذاهب (به جز زیدیه) بر عدم خلود تأکید دارند و امکان شفاعت و عفو الهی را می پذیرند. تحلیل تطبیقی این مسأله نشان می دهد که اختلاف اصلی در تعریف ایمان و ارتباط آن با عمل نهفته است؛ زیدیه با رویکرد عمل گرایانه، مفهوم خلود را به کبائر نیز تسری داده اند. این پژوهش با برجسته سازی وجوه مشترک، علاوه بر نقد مبانی متعارض، بر ظرفیت های تقریب و همگرایی مذهبی تأکید دارد و می تواند به گفت وگوهای بین مذهبی معاصر درباره عدل، رحمت و کارکرد وعیدهای الهی یاری رساند.
۱۹۶.

مقایسه و نقد رویکردهای دو فرقه قادیانیه و یمانی به معجزه

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۱۱ 115-140
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۱۶
یکی از موضوعات بنیادین در اسلام به ویژه در مکتب امامیه، ظهور مدعیان مهدویت و شکل گیری جریان ها و فرقه های مرتبط با آن از جمله فرقه قادیانیه در میان اهل سنّت و فرقه یمانی در میان امامیه است. با توجه به نوپدید بودن این فرقه و مقایسه آن با فرقه قادیانیه، عضوگیری و گسترش این جریان ها، ضرورت بررسی علمی و انتقادی به این مسئله را دوچندان می سازد. به همین جهت، این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی، در صدد پاسخ به این پرسش است که موارد اشتراک و افتراق رویکردهای فرقه قادیانیه و یمانی نسبت به معجزه و مهم ترین نقدهای وارد بر این رویکردها کدام اند؟ با توجه به اینکه غلام احمد قادیانی و احمد اسماعیل فاقد معجزه بوده اند، برای اثبات حقانیت خود و اقناع پیروانشان، با رویکردهای گوناگون در پی تضعیف جایگاه معجزه برآمده اند. از جمله این رویکردها می توان به «کم ارزش جلوه دادن معجزه»، «تأویل معجزات انبیا»، «ادعای معجزه» و «یقین آور ندانستن معجزه» اشاره کرد. در مقابل، «برخورد دوگانه با آیات قرآن»، «عدم امکان صحت سنجی ادعاها» و «تحقق نیافتن پیشگویی ها» از مهم ترین نقدهایی است که بر رویکردهای آنان وارد شده است.
۱۹۷.

بررسی سیر تطور نظریه اصول اسلام و اصول مذهب و تأثیر آن در دوگانه کفر و ایمان

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۱۱ 91-114
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۱۰
اصول دین از مباحث بنیادین در علم کلام اسلامی است که در بستر منازعات اعتقادی سده های نخستین هجری و در پاسخ به ضرورت تعیین مرز میان ایمان و کفر شکل گرفت. متکلمان امامیه با اتخاذ رویکردی موسّع در تعریف دایره اسلام، نظریه ای متمایز با عنوان «اصول اسلام در برابر اصول مذهب» ارائه کردند که نقش مهمی در تحدید تکفیر ایفا کرده است. این نوشتار با هدف تبیین سیر تطور نظریه «اصول اسلام و اصول مذهب» در اندیشه کلامی امامیه و تحلیل تأثیر آن در تعیین مرزهای کفر و ایمان سامان یافته است. همچنین این پژوهش ناظر به نیاز جوامع اسلامی برای ارائه چارچوبی نظری در جهت تقریب مذاهب، تحدید دایره تکفیر و فراهم ساختن مبنایی مشترک مبتنی بر قرآن کریم است. روش این تحقیق توصیفی تحلیلی با رویکرد تاریخی است و در آن دیدگاه های متکلمانی چون شیخ صدوق، خواجه نصیرالدین طوسی، وحید بهبهانی، میرزای قمی و برخی از عالمان معاصر مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که این نظریه با تفکیک «اصول اسلام» (توحید، نبوت و معاد) به عنوان مشترکات میان همه مذاهب اسلامی از «اصول مذهب» (عدل و امامت) به عنوان مختصات فرقه ای، گامی سنجیده در جهت گسترش دایره اسلام، کاهش برچسب زنی های تکفیری و تقویت وحدت در عین کثرت مذهبی به شمار می آید. نوآوری این پژوهش در آن است که این نظریه به منزله پارادایمی کاربردی برای گفت وگوی بین مذهبی و تقویت همزیستی مسالمت آمیز در جهان اسلام معرفی می شود.
۱۹۸.

بررسی ادله مشروعیت مالکیت لحظه ای در عقود تملیکی از منظر فقه امامیه و اهل سنت

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۱۱ 9-32
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۱۵
مالکیت لحظه ای به معنای وجود مالکیت در یک لحظه خاص و عدم آن در لحظه بعد است. این نوع مالکیت پس از تحقق، بلافاصله به دلیل ملاحظات شرعی یا قانونی، زایل می شود یا به شخص دیگری منتقل می گردد. به عنوان نمونه، در بیع معاطاتی که بر اساس نظر مشهور فقهاء، موجب اباحه تصرف می باشد؛ اگرچه مشتری مالک کالا محسوب نمی شود، اما می تواند در آن تصرف مالکانه کرده و آن را بفروشد. چنین تصرفی بر مبنای مالکیت لحظه ای قابل توجیه است؛ بدین معنا که مشتری یک لحظه قبل از فروش، مالک کالا می شود و به عنوان مالک، آن را به فروش می رساند و از آن جا که در ملک خود تصرف کرده، این معامله صحیح خواهد بود. به جهت آن که این نوع مالکیت با قواعد عمومی مالکیت، از جمله حق تصرف، انحصار و دوام مالکیت در تضاد است، در زمینه مشروعیت آن سوالاتی مطرح شده است. این تحقیق که به شیوه توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده، درصدد اثبات اعتبار شرعی این مالکیت از منظر فقه مذاهب اسلامی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که با استناد به ادله ای چون عمومات ادله مالکیت، از جمله عموم «العقد سبب ناقل للملک» و لزوم سبق ملکیت در تصرفات مالکانه، دلالت اقتضاء، ترتب آثار بر مالکیت لحظه ای در فقه اسلامی و همچنین دلالت عرف و جمع عرفی، می توان مشروعیت مالکیت لحظه ای را ثابت کرد. مالکیت لحظه ای به عنوان روشی منحصر به فرد برای تصحیح برخی از حقوق مالی و ملکیت های خاص نظیر تهاتر، تلف مبیع قبل از قبض، تعلق دیه به مقتول، بدل حیلوله، بیع معاطات و موارد دیگر مطرح می شود.
۱۹۹.

صادرات جنین مصنوعی به کشورهای غیر اسلامی از منظر فریقین

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۱۱ 33-55
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۱۸
یکی از روش های درمان ناباروری، اهداء و دریافت جنین است. با توجه به گسترش این شیوه، مسئله صادرات جنین های فریز شده ی متعلق به زوجین مسلمان به کشورهای غیرمسلمان یا اهدای آن به افراد غیرمسلمان مطرح شده است. هدف این پژوهش، بررسی جایگاه فقهی این موضوع از منظر فقهای شیعه و سنی (فریقین) است. روش تحقیق، تحلیل کتابخانه ای منابع فقهی و بررسی آرای فقها درباره ی حضانت و مسئله ی سلطه ی غیرمسلمان بر مسلمان می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقهای فریقین، بر پایه ی معیارهای مشابه، اهدای جنین به غیرمسلمان یا انتقال آن به کشورهای غیرمسلمان را جایز نمی دانند و این حکم در امتداد قاعده ی فقهی ممنوعیت حضانت کودک مسلمان توسط غیرمسلمان قابل تبیین است. هرچند برخی از فقهای اهل سنت در مواردی که سرپرستی کودک بر عهده ی زن باشد، مسلمان بودن وی را شرط نمی دانند، اما در مجموع تفاوت قابل توجهی میان دیدگاه های فقه شیعه و سنی در این مسئله مشاهده نمی شود. نتایج این مطالعه می تواند به سیاست گذاری در حوزه ی درمان ناباروری و تدوین ضوابط فقهی مرتبط با انتقال و اهدای جنین کمک کند.
۲۰۰.

جریان شناسی مذهب تسنن گیلان درقرن اخیر

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال ۶ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۰ 139-164
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۱۶
در این پژوهش، با تکیه بر منابع تاریخی، مطالعات میدانی و تحلیل ویژگی های فرهنگی و اجتماعی استان گیلان، روند ورود و گسترش اسلام در این منطقه مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است که اسلام پذیری در گیلان، برخلاف بسیاری از مناطق ایران، با تأخیر و از مسیرهای متنوعی به وقوع پیوسته است. این تفاوت زمانی و شیوه ای موجب شکل گیری گرایش های مذهبی متفاوت در میان گروه های اجتماعی مختلف در بخش های گوناگون گیلان گردیده است. به ویژه از قرن هفتم هجری به بعد، حضور سادات علوی زمینه ساز تقویت تشیع در برخی نواحی شد؛ در حالی که در دیگر مناطق، فعالیت مبلغان دینی و ارتباطات اجتماعی موجب تثبیت گرایش به مذهب اهل سنت گردید. بر اساس یافته های تحقیق، در یک قرن اخیر، چهار جریان اصلی میان اهل سنت استان گیلان قابل شناسایی است: جریان سنتی، مکتب قرآن (قرآنیون)، جریان سلفی و جریان اخوانی (جماعت دعوت و اصلاح). هر یک از این جریانات با مبانی کلامی و اجتماعی خاص خود، نقش مهمی در شکل دهی به هویت دینی اهل سنت ایفا کرده اند. بررسی این جریانات نشان می دهد که ساختار مذهبی اهل سنت در گیلان پویا، چندلایه و در حال تحول است. تعامل این جریانات با بستر فرهنگی منطقه به بازتعریف هویت مذهبی آنان در دوره معاصر انجامیده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان