درخت حوزه‌های تخصصی

استفاده از سامانه های خبره تصمیم گیری در حوزه های مختلف توانسته است با توانمندسازی و یکسان سازی دسترسی به دانش و اطلاعات موجود، زمینه را برای کمک به تصمیم گیری درست و سریع برای افراد کم تجربه فراهم کند. در این راستا حوزه های نظامی نیز از این امر مستثنی نبوده و کشورهای پیشرفته توانسته اند با استفاده از سامانه های خبره تصمیم گیری تاکتیک های پدافند هوایی امکان تصمیم گیری صحیح و سریع را در شرایط بحران فراهم کنند. هدف از این مقاله معرفی سامانه هوشمند تصمیم گیری  خبره  مبتنی بر قواعد فازی است که می توانند با استفاده از تکنیک های هوش مصنوعی امکان اتخاذ یک تصمیم صحیح و سریع را برای ایجاد تاکتیک مناسب در برابر تهدیدات هوایی که سامانه های کنترل و فرماندهی و جنگ افزارهای زمین به هوا با آن مواجهند فراهم کنند. با امکانات دریافت، نگهداری، بازیابی، به هنگام سازی، پردازش، تجزیه و تحلیل، مدل سازی و نمایش داده های مکانی گوناگون یک ابزار عالی تصمیم گیری برای فرماندهان نظامی در عملیات ها می باشد به طوری که امروزه استفاده از کاربردهای GIS در امور نظامی و دفاعی شیوه های عملیاتی را منقلب ساخته است. نیروهای نظامی GIS را در کاربردهای متعددی از قبیل مدیریت میدان جنگ، پاکسازی میدان مین، عملیات های حافظ صلح، سیستم های اطلاعات جاسوسی، آموزش و ... به کار می گیرند. این مقاله مروری اجمالی بر به کارگیری GIS در کاربردهای نظامی خواهد داشت.  

خلیج فارس به لحاظ موقعیت  ژئوپولتیکی و راهبردی از حساس ترین و با اهمیت ترین مناطق جهان است. در سال 1979 دولت کارتر براین عقیده بود ((که خلیج فارس یکی از سه مانع اساسی و حساسی است که گذشتن نیروهای بلوک شرق (اتحاد جماهیر شوروی سابق و اقمارش) از آن می تواند موجب آغاز جنگ جهانی سوّم گردد)).از آن زمان به بعد چهار حادثه مهم و اساسی در مقیاس بین المللی منطقه را تکان داد و دستخوش تحولات ساخت. نخستین رویداد بزرگ، انقلاب اسلامی بود که در یازدهم فوریه 1979 به رهبری حضرت امام خمینی (ره) به پیروزی رسید. نظام جدید ایران از پیمان سنتو که ایران را با غرب مرتبط می ساخت خارج شد. با دکترین جدید ایران، آمریکا به عنوان شیطان بزرگ در برابر نظام جمهوری اسلامی قرار گرفت و این کشور به عنوان دشمن شماره یک ایران در آمد. دوّمین رویداد بزرگ جنگ عراق بر علیه ایران بود که در تاریخ 22 سپتامبر 1980 با تهاجم عظیم نظامی عراق به ایران آغاز گردید. این جنگ که یکی از ویران گر ترین جنگ های نیمه دوم قرن بیستم شناخته شد، بیش از هشت سال طول کشید و موجب بسیج ملت ایران از یک سو و اتحاد کشورهای عرب منطقه خاورمیانه از سوی دیگر در دو طرف مرزها گردید. سوّمین حادثه دگرگون کننده در روز دوّم اوت 1990 با تجاوز عراق به کویت پدید آمد که منجر به یک جنگ شگفت انگیز شد. این جنگ نتیجه به هم خوردن موازنه قدرت ناشی از جنگ عراق بر علیه ایران در منطقه خلیج فارس بود که کشور عراق با بهره برداری از ائتلاف و همبستگی بین المللی و با ذخیره سازی جنگ افزارهای ساخت آمریکا و سایر کشورها، خود را مسلح ساخت. چهارمین حادثه مهم حمله تروریستی یازدهم سپتامبر 2001 در آمریکا بود. در پی این حادثه، آمریکا با حمله نظامی به عراق در 20 مارس 2003 و سرنگونی رژیم صدام، حاکمیت یک جانبه گرایی خود در نظام بین الملل را تثبیت کرد و در واقع شرایط مساعدی را برای ایفای نقش سلطه جویانه (مداخله گرایانه) خود به بهانه مبارزه با تروریسم در نظام بین الملل و منطقه خلیج فارس فراهم ساخت.  

گستردگی مرزهای دریایی جمهوری اسلامی ایران باعث افزایش عمق راهبردی کشور گردیده است و می دانیم که عمق راهبردی هر کشور در دریا عینیت پیدا می کند و هر کشوری که به دریاهای آزاد ارتباط داشته باشد هم تهدید دارد و هم فرصت. برای مثال در زمان بروز بحران های دریایی و کاهش امنیت مسیرهای مواصلات دریایی، شرکت های بیمه افزایش قیمت را اِعمال و از این طریق فشار اقتصادی را بر کشورهای مورد نظر تحمیل می کنند. در اینجاست که اگر نیروی دریایی حضور مؤثر داشته باشد، این ترفند استکباری نیز خنثی می شود. با توجه به گستردگی مرزهای آبی جمهوری اسلامی ایران در جنوب، تهدیدات آینده کشور ما در ابعاد فرامنطقه ای نیز دریاپایه پیش بینی می شوند. لذا با توجه به مؤثرتر بودن پاسخ به تهدیدات در دریا، تقویت قدرت دریایی از اولویت های کشور می باشد. قدرت دریایی  متشکل از سه مؤلفه ناوگان نظامی، ناوگان غیرنظامی و علوم و زیرساخت های مربوطه می باشد ولی ما در این مقاله به جنبه ناوگان نظامی آن می پردازیم.

اﮔﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣی ﺑﺮ ﻋﻠیﻪ ایﺮان در آیﻨﺪه ﺻﻮرت ﭘﺬیﺮد، ﻣﺎ ﺑﺪون ﺷک وارد یک ﻧﺒﺮد ﻧ ﺎﻫﻤﺘﺮاز ﺧ ﻮاﻫیﻢ ﺷ ﺪ. در ایﻦ ﺟﻨﮓ دﺷﻤﻦ در ﻣﻮج اول ﺣﻤﻼت ﺧﻮد اﻫﺪاف ﻧﻈﺎﻣی و ﻏیﺮ ﻧﻈﺎﻣی را ﺑ ﻪ ﺷ ﺪت ﺑﻤﺒ ﺎران ﺧﻮاﻫ ﺪ ک ﺮد. ﺑﻨ ﺎﺑﺮایﻦ  ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت ﭘﺪاﻓﻨﺪی کﻪ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ و ﻏیﺮﻋﺎﻣﻞ  ﻣیﺷﻮد، ﭘ ﺲ از ﺗﺤمل ای ﻦ ﺣﻤ ﻼت ﺑﺎی ﺪ اﻗﺪاﻣﺎت آﻓﻨﺪی ﻧیﺰ از ﻃﺮیﻖ راهکﺎرﻫﺎی ﻣﻮﺛﺮ اﻧﺠﺎم ﭘﺬیﺮد.  ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻣﺄﻣﻮریﺖﻫﺎی آﻓﻨﺪی " ﺣﻤﻠﻪ ﻫﻮایی ﻋﻠیﻪ ﻧیﺮوی ﻫ ﻮایی دﺷ ﻤﻦ، ﺟﺪاﺳ ﺎزی ﻣﻨﻄﻘ ﻪ ﻧﺒ ﺮد و ﭘﺸ ﺘیﺒﺎﻧی ﻫﻮایی ﻧﺰدیک " ﻣیﺗﻮان از ﭘﻬﭙﺎدﻫﺎی رزﻣی ﺳﺎﺧﺖ کﺸﻮرﻣﺎن ﺑﻪ وﻓﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد.  در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ دﻟیﻞ ﺑﻌﻀ ی ﻣﺤ ﺪودیﺖﻫ ﺎ ﺗﻨﻬ ﺎ ﺗکﻨی ک ﺑک ﺎرﮔیﺮی ﭘﻬﭙﺎدﻫ ﺎی داﺧﻠ ی، ﺑﻤﺒ ﺎران ﺳ یﻨﻤﺎیی و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗک ﻓﺮوﻧﺪی اﺳﺖ و ایﻦ ﺑﺮای ﻧﺒﺮدﻫﺎی آیﻨﺪه یک ﺿﻌﻒ ﻣﺤﺴﻮب ﻣیﺷﻮد و ﭼﻨﺪان کﺎرآﻣﺪ ﻧیﺴﺖ. در ﺗﻨﻬﺎ ﺗکﻨیک ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده، ﻫﻮاﭘیﻤﺎی ﺑﺪون ﺳﺮﻧﺸیﻦ ﺧﻮدی ﻫﻤﻮاره ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﻋﺒ ﻮر از ﺧ ﻂ ﭘﺪاﻓﻨ ﺪی دﺷ ﻤﻦ اﺳﺖ و ایﻦ روش ﻓﻘﻂ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﺻﻞ ﻏﺎﻓﻠﮕیﺮی ﻧﺘیﺠﻪﺑﺨﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. در ﺣﺎﻟیکﻪ روشﻫﺎ و ﺗکﻨیکﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ زیﺎدی در ﭘﺮوازﻫﺎی آﻓﻨﺪی وﺟﻮد دارد کﻪ ﺧﻠﺒﺎن را ایﻤﻦﺗﺮ روی ﻫﺪف ﻗﺮار ﻣیدﻫﺪ.  در ایﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻌی ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺑﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕی اﻧﺠﺎم ایﻦ ﻣﺄﻣﻮری ﺖﻫ ﺎ ﺑ ﺎ ﺗکﻨیکﻫ ﺎی ﭘ ﺮوازی ﻣﻨﺎﺳ ﺐ در ﺷ ﺮایﻂ ﺑﺤﺮان و ﻧﺒﺮدﻫﺎی ﻧﺎﻫﻤﺘﺮاز و ﻫﻤﭽﻨیﻦ ﻧﻮع و ﻣﻘﺪار ﻣﻬﻤﺎت ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻤﻞ ﺗﻮﺳﻂ یک ﭘﻬﭙﺎد ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﻮد

سازمان در طی فعالیت خود با انواعی از مسائل و مراحل مواجه است که ناگزیر از تصمیم گیری است.  برخی از تصمیم گیری ها چنان به راحتی صورت می گیرند که شایان توجه نیستند، اما در مقابل مسائلی نیز در مسیر فعالیت سازمان به وجود می آید که تصمیم گیری در مورد آنها مدت زمان طولانی می طلبد و چه بسا تعلل در شناخت راههای تصمیم گیری بهتر، عواقب جبران ناپذیری را برای سازمان به بار می آورد. از عوامل مؤثر در افزایش قدرت تصمیم گیری می توان به انضباط اشاره کرد. پیچیده تر شدن روزافزون سازمان ها و افزایش میزان کارهای غیرانضباطی، غیرقانونی و غیرمسئولانه در محیط های کاری توجه مدیران و صاحبنظران را به بحث انضباط کار و مدیریت انضباط معطوف ساخته است. برنامه های انضباط به سازمان ها کمک می کند تا  ضمن پرهیز از شرایط آشفته، بهترین گزینه را برای حفظ منافع سازمان انتخاب کنند. سازمان های نظامی به عنوان  خاستگاه اصلی دو مقوله ی انضباط و تصمیم گیری نیازمند توجهی ویژه به آنها بوده ودر تلاش برای یافتن نقاط تلاقی این دو مفهوم می باشند. در این مقاله ضمن تشریح مختصر تصمیم گیری وانواع آن؛ مدیریت انضباط که یکی از زمینه های علمی مدیریت به شمار می رود را در سازمان های نظامی وغیر نظامی مورد بررسی اجمالی قرار خواهیم داد. 

شناخت دشمن، روش ها و شیوه های عملکرد او یکی از  مهمترین ابزار لازم برای چگونگی آمادگی و مقابله با این تهدیدات می باشد. عملیات توزیع لجستیک مشترک یکی از مفاهیم عملیاتی ارتش آمریکا است که برای حفظ اقتدار ارتش آمریکا در آینده ایجاد شده است.عملیات توزیع مشترک بطور کلی قابلیت بکارگیری در سرتاسر عملیات نظامی را به ویژه بر چالش های موجود در توزیع در پشتیبانی از کسب ابتکار عمل ابتدایی در مراحل اولیه عملیات عمده نظامی دارد.عملیات توزیع مشترک به معنی فراهم نمودن نیازمندی های لجستیکی فرمانده نیروی مشترک از لحظه حرکت از مبدأ تا صحنه نبرد و ادامه عملیات در صحنه است. این مفهوم در مورد عملیات توزیع مشترک آینده با تأکید ویژه بر چالش های یکپارچه سازی سریع و مؤثر توانمندی های توزیع مشترک در مراحل اولیه عملیات های عمده نظامی است، بحث می کند. 

آماد و پشتیبانی (لجستیک ) یکی از مفاهیم اساسی سیستم های نظامی است که شامل ، طیف گسترده ای از کاربردها و تخصص های نظامی است . این کارکردها باید به صورتی مطلوب در خدمت پشتیبانی عملیات نظامی قرار گیرند. از آنجا که شیوه های عملیات نظامی در سال های اخیر، به طور کلی دگرگون شده است ، باید در نوع نگاه به موضوع و مفهوم آماد و پشتیبانی  تحول ریشه ای صورت گیرد. یکی از تحولات در جنگ های امروزی ، استفاده عملیاتی و یا به عبارت دیگر، نگرش صفی به آماد و پشتیبانی  می باشد. به این معنی که دیگر آماد و پشتیبانی فقط به عنوان سیستمی که باید در خدمت پشتیبانی نیروهای عمل کننده باشد نیست ،  بلکه آماد و پشتیبانی علاوه بر پشتیبانی ، خود به عنوان عنصر صفی در عملیات نظامی مشارکت می کند. از طرف دیگر، آماد و پشتیبانی جزء لاینفک هر عملیات نظامی است که به ارائه منابع به نیروهای رزمی ، استقرار این منابع در صحنه رزم و تثبیت آنها می پردازد. 

نگاهی گذرا به تجهیزات و ابزارهای به کار گرفته شده در عراق و افغانستان توسط نظامیان امریکا، انگلیس، آلمان و.. مبین این نکته است که مسئله حفاظت از نیروها به سرعت به چالشی مهم برای این کشورها تبدیل شده است به نحوی که امروزه هیچ قرارگاهی از ناتو در عراق و افغانستان بدون عنصر حفاظت از نیروها یا حداقل افسر حفاظت از نیروها تشکیل نمی شود. حفاظت از نیروها مفهومی بسیار فراتر از کنترل و تامین تاسیسات، تجهیزات و یا تسهیلات در اختیار نیروهای ناتو داشته و در واقع به کارگیری سطح وسیعی از تجهیزات ویژه و تاکتیک های کاملا بررسی شده را طلب می نماید و به اقدامات عامل و غیرعامل نسبتا زیادی که در بهترین حالت قادر به ممانعت از حملات و انفجارات و یا حداقل کاهش اثرات آن ها باشد؛ وابسته است. نیروهای ناتو در افغانستان آموخته اند که حفاظت از نیروها بستگی کاملی به ظرفیت و توانمندی آنهادر کسب اعتماد مردم افغانستان و رهبران محلی دارد. این نکته در نهایت منجر به تقویت رویکرد بهره برداری از نیروهای میانجی گر مانند ارتش و پلیس افغانستان و مسئولین محلی شده است.

فشار روانی، یکی از مشکلاتی است که بشر، طی قرون متمادی به آن مبتلا بوده است. اما به نظر می رسد با پیشرفت فن آوری، نه تنها از میزان فشارهای روانی- اجتماعی کاسته نشده، بلکه بر میزان و شدت آن نیز افزوده شده است. آنچه که باعث شده توجه زیادی در سال های اخیر به این اختلال شود تاثیر مخرب آن روی زندگی، کار، روابط بین فردی و سایر شئونات فردی و اجتماعی انسان ها می باشد. محیط شغلی و فشارهای روانی شغلی می توانند باعث ایجاد بیماری روانی در کارکنان شوند و یا روند ایجاد بیماری روانی را تسریع نمایند. بدنبال تجربه شغلی، فرد به بیماری روانی مبتلا و از کار افتاده و ناتوان می گردد. یگان های نظامی به دلیل ویژگی ذاتی خود با محیط ها و شرایط فشار زای بیشتری در ارتباط هستند،  لذا نیروهای نظامی در معرض آسیب پذیری بیشتری نسبت سایر اقشار جامعه هستند. فرماندهان با آشنایی با فشار روانی  و راه های کاهش آن در یگان خود می توانند موجب حفظ و ارتقای توان رزمی شده  و نیروهای خود را از ابتلاء به مشکلات روانی، جسمی و رفتاری حفظ نمایند. در این مقاله با مروری بر مفهوم فشار روانی، سعی گردیده با ارایه نتایج تعدادی از تحقیقات داخلی که روی کارکنان نظامی و غیرنظامی صورت گرفته، به تبیین آثار آن بر نیروهای نظامی  و همچنین راهبردهای مقابله و کاهش فشار روانی در سازمان بپردازد.

مدیران، مشاوران و کارشناسان برنامه ریز، همواره در جستجوی روش های مؤثرتری برای تدوین راهبرد هستند. روش هایی که در صورت بکارگیری، نتایج بهتر و ملموس تری را به همراه داشته باشد. این جستجو از سوی محققان، اندیشمندان و مراکز دانشگاهی، با ارائه مستمر الگوهای تازه و تکامل یافته تری پشتیبانی می شود. این مقاله روشی را برای تدوین راهبرد معرفی می کند؛ راهبرد سه جانبه با گردآوری و تلفیق اطلاعات مربوط به محیط کار، رقیب و سازمان در نیروهای مسلح، ابتدا حوزه اثربخشی راهبرد را مشخص کرده و سپس بااستفاده از یک جدول تحلیلی، زمینه خلق راهبرد های مناسب محیط کار را فراهم می سازد. این روش، به موازات متدولوژی و فرایندهای گام به گام، بر اقدامات شناختی و فهم قواعد محیط کار تاکید داشته و در این راستا از الگوهای مفهومی و توصیه های تفکر راهبردی بهره می جوید.   راهبرد سه جانبه فلسفه خود را بر ماهیت فضای رقابتی متشکل از سازمان، رقیب و کارکنان استوار ساخته و شرایط این سه بازیگر را برای تدوین راهبرد بکار می گیرد. این روش با تاکید بر مفاهیم شناختی و تکیه بر ارکان محیط کار، شیوه متفاوتی را برای تلفیق و تحلیل اطلاعات و تدوین راهبرد پیشنهاد می کند، هر چند در رابطه با اثربخشی راهبرد، علاوه بر روش، باید بر نقش قدرت تحلیل و خلاقیت ذهنی افراد راهبردی نیز تاکید شود.  مدیران، مشاوران و کارشناسان برنامه ریز، همواره در جستجوی روش های مؤثرتری برای تدوین راهبرد هستند. روش هایی که در صورت بکارگیری، نتایج بهتر و ملموس تری را به همراه داشته باشد. این جستجو از سوی محققان، اندیشمندان و مراکز دانشگاهی، با ارائه مستمر الگوهای تازه و تکامل یافته تری پشتیبانی می شود. این مقاله روشی را برای تدوین راهبرد معرفی می کند؛ راهبرد سه جانبه با گردآوری و تلفیق اطلاعات مربوط به محیط کار، رقیب و سازمان در نیروهای مسلح، ابتدا حوزه اثربخشی راهبرد را مشخص کرده و سپس بااستفاده از یک جدول تحلیلی، زمینه خلق راهبرد های مناسب محیط کار را فراهم می سازد. این روش، به موازات متدولوژی و فرایندهای گام به گام، بر اقدامات شناختی و فهم قواعد محیط کار تاکید داشته و در این راستا از الگوهای مفهومی و توصیه های تفکر راهبردی بهره می جوید. راهبرد سه جانبه فلسفه خود را بر ماهیت فضای رقابتی متشکل از سازمان، رقیب و کارکنان استوار ساخته و شرایط این سه بازیگر را برای تدوین راهبرد بکار می گیرد. این روش با تاکید بر مفاهیم شناختی و تکیه بر ارکان محیط کار، شیوه متفاوتی را برای تلفیق و تحلیل اطلاعات و تدوین راهبرد پیشنهاد می کند، هر چند در رابطه با اثربخشی راهبرد، علاوه بر روش، باید بر نقش قدرت تحلیل و خلاقیت ذهنی افراد راهبردی نیز تاکید شود. 

در این مقاله ابتدا مقدمه ای در خصوص استفاده بشر از ابزار جنگ برای کسب منافع بیشتر و یا دفاع از خود ذکر شده است. در ادامه به طور مختصر به موقعیت ژئوپلتیکی کشور جمهوری اسلامی ایران و تهدیدات موجود اشاره شده است. پس از مقدمه، ویژگی های جنگ آینده از منظر دشمن فرامنطقه ای (آمریکا) با توجه به چشم انداز آن کشور، تفاوت های جنگ های آینده و اندازه، شکل و الگوی میدان نبرد در قرن بیست و یکم تشریح شده است. سپس اصول، سازمان و ملاحظات جنگ ناهمتراز تشریح شده است. در پایان، پس از تعریف الگوی جدید مقابله زیگزاگی، انواع و محاسن مقابله زیگزاگی، نقاط ضعف پدافند لایه به لایه (موزائیکی) و مرحله مقابله در جنگ ناهمتراز از دیدگاه نویسنده مقاله تشریح شده و نتیجه گیری به عمل آمده است.