ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱ تا ۲۰ مورد از کل ۱۴٬۴۲۹ مورد.
۱.

ارزیابی اعتبار مأخذ روایات تفسیری؛ چارچوبی روشمند برای افزایش وثوق به صدور روایات

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۳ تعداد دانلود : ۱۱۱
روایات تفسیری، به مثابه گنجینه هایی گران بها، نقشی بنیادین در فهم ژرفای معارف قرآن کریم ایفا می کنند. با این وجود، تنوع و تکثّر این روایات، در کنار احتمال وجود روایات ضعیف یا جعلی، ضرورت واکاوی دقیق اعتبار منابع و مآخذ آن ها را دوچندان می سازد. این پژوهش، با هدف ارائه مدلی جامع و کارآمد برای ارزیابی اعتبار روایات تفسیری، به بررسی ابعاد گوناگون این مسئله پرداخته و معیارهای اعتبارسنجی روایات را به تفصیل شرح می دهد. پژوهش حاضر، با رویکردی نوآورانه، ضمن تحلیل و بررسی جوانب مختلف موضوع، به دو رویکرد اصلی در حوزه اعتبارسنجی روایات، یعنی بررسی سلسله مراتب راویان (رویکرد سندی) و شاخص های محتوایی روایت (رویکرد صدوری)، می پردازد. در این راستا، معیارهای ارزیابی، تحلیل روایات گوناگون و ارائه راهکارهای عملی برای اعتبارسنجی، مورد توجه قرار می گیرد. یافته های پژوهش، حاکی از آن است که اعتبار مأخذ روایات تفسیری، علاوه بر وثاقت راویان، به عوامل دیگری نظیر: قرائن اطمینان بخش، کثرت نقل روایت توسط عالمان برجسته، توجه به اساتید و شاگردان مؤلف، مضمون احادیث، دسترسی به نسخ خطی، تصریح کتاب شناسان و تطابق روایات با نسخه های معتبر دیگر وابسته است. اعتبارسنجی روایات تفسیری، به عنوان یکی از بنیادی ترین نیازهای پژوهش های اسلامی، نه تنها به رفع ابهامات و تبیین مسائل پیچیده کمک می کند، بلکه در تقویت مبانی اخلاقی و معرفتی دین پژوهی نیز مؤثر است. این پژوهش، با ارائه پاسخی مستند به پرسش های کلیدی در این زمینه، مسیری هموار برای پژوهش های آتی در عرصه اعتبارسنجی روایات دینی فراهم می سازد و گامی مؤثر در جهت نیل به فهمی عمیق تر از معارف قرآن کریم برمی دارد.
۲.

بررسی کلان استعاره «زندگی کشاورزی است» و خرداستعاره های ذیل آن در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۲۴
کلان استعاره های مفهومی استعاره هایی هستند که در سراسر متن موج می زنند و نمودی زیرساختی دارند. این استعاره ها در حکم تِم و موضوع اصلی هستند که سایر موضوع ها در متن بر شالوده آن پایه ریزی می شود. متن قرآن کریم از متون استعاره محوری است که در موارد زیادی از استعاره مفهومی برای ملموس سازی مفاهیم غیرملموس خود استفاده کرده است. از آنجا که مفاهیم مرتبط با کشاورزی از مفاهیم آشنا به تجربه بشری هستند، قرآن کریم در آیات بسیاری برای نشان دادن انجام عمل بندگان و چگونگی دریافت جزا و پاداش از این مفاهیم استفاده کرده و با آن ها تصویرسازی کرده است. این پژوهش، به روش توصیفی تحلیلی، کلان استعاره «زندگی کشاورزی است» را با برداشت از آیه 20 سوره شوری واکاوی و پس از استخراج خرداستعاره های مرتبط با این آیه، آن ها را در دو دسته ساختارهای صریح و ساختارهای سیاق محور در آیات مرتبط با عمل و دریافت جزا و پاداش بررسی کرده است. نتیجه این پژوهش نشان می دهد همه خرد استعاره های بررسی شده در دو ساختار بالا در حمایت از کلان استعاره «زندگی کشاورزی است» به وجود آمده اند و نظام مندی مفهوم «هرچه بکارید همان را درو خواهید کرد» در تمام آیات مرتبط با مفاهیم عمل و پاداش برداشت می شود.
۳.

تحلیل زبان شناختی از رابطه «ترس» و «لرز» در قرآن کریم با رویکرد معناشناسی عواطف(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۲۵
 از جمله مباحث نوپدید در پژوهش های زبان شناختی قرآن کریم بحث از نحوه مفهوم سازی احساسات و عواطفِ انسانی در آیات قرآنی، با هدف تبیین ابعادی از شبکه معنایی این کتاب مقدس است. در همین راستا، مسئله اصلی این نوشتار آن است که قرآن کریم چگونه مفهوم ذهنی و انتزاعی «ترس» را به عنوان یکی از مهم ترین عواطف انسانی مفهوم پردازی و در قالب امری ملموس و قابل فهم صورت بندی کرده است. در مطالعه حاضر، برای پاسخ به این پرسش، از رویکرد معناشناسی عواطف بهره برده شده است. این سنخ از مطالعات نشان می دهد از جمله رایج ترین شیوه های مفهوم سازی «ترس» در زبان های مختلف صورت بندی آن در قالب «لرز» بر پایه مَجاز است. با هدف پی جویی همین نگره در شبکه معنایی قرآن کریم، در مقاله حاضر کوشش شد از طریق ریشه شناسیِ واژه های قرآنیِ متعلّق به حوزه معنایی «ترس» نشان داده شود این شیوه مفهوم پردازی تا چه اندازه در زبان قرآن کریم به کار رفته است. مطالعه حاضر نشان می دهد مفهوم سازی «ترس» در قالب «لرز»، در فرآیند ساختِ حدود نیمی از واژه های قرآنیِ متعلّق به حوزه معنایی «ترس» شامل «زلزال»، «رُهب»، «رُعب»، «رَوع»، «فَزَع» و «فَرَق» ایفای نقش کرده است.
۴.

مقایسه تطبیقی معنی شناسی توزیعی و روش معنی شناسی رایج موسوم به ساخت گرا در مطالعات قرآنی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۱۹
معنی شناسی توزیعی روشی نوساخت گرا در معنی شناسی است که می کوشد معنای واژگان را با استفاده از کاربرد آنها در متون طبیعی شناسایی کند. از سوی دیگر، یکی از موضوعات جالب توجه در مطالعات قرآنی سال های اخیر، یافتن معنای واژگان قرآنی از طریق کاربرد قرآنی آنهاست که در پژوهش های متعدد فارسی زبان، تحت عنوان معنی شناسی ساخت گرا اجرا شده است. به دلیل شباهت هدف دو روش نام برده، مقایسه آنها از جنبه های مختلف می تواند زمینه ارتقای مطالعات قرآنی را فراهم کند. در پژوهش حاضر، با روش تطبیقی-تحلیلی، ضمن این مقایسه، روش رایج در مطالعات قرآنی ارزیابی شده است. مهم ترین شباهت های دو روش سرچشمه گرفتن از رویکرد ساخت گرایی و استفاده از روابط هم نشینی و جانشینی هستند. تفاوت های دو روش جنبه هایی مختلف دارند. از جمله در معنی شناسی توزیعی، مشابهت واژگان درجه بندی می شود؛ به وقوع واژگان در متن های مختلف و نیز انواع هم نشینان توجه می شود؛ و هم نشین ها ارزش گذاری می شوند. در مقابل، در روش رایج ساخت گرا در قرآن، مشابهت ها درجه بندی نمی شود؛ برای یافتن جانشینان، صرفاً بر هم نشینان مکمّلی تأکید می شود؛ و هم نشینان ارزش گذاری نمی شوند. برخی از نقدهای وارد به روش رایج ساخت گرا، عدم تطابق عنوان با محتوا، عدم تبیین چگونگی اقتباس از روش های شناخته شده معنی شناسی، عدم ارائه دلایل متقن در تعیین گام ها، و بنابراین، سلیقه ای بودن نتایج هستند.
۵.

کارکرد طرحواره های تصویری در مفهوم سازی صفات اخلاقی سور مسبحات(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۲۵
میان تجربیات فیزیکی ما با حوزه شناختی پیچیده تری مانند زبان به واسطه طرحواره های تصویری امکان ارتباط فراهم می شود. طرحواره های تصویری از جمله مهم ترین سازوکارها برای دریافت مفاهیم پنهان قرآن و ابزاری برای تحلیل معانی آن هستند. مفاهیم اخلاقی مشتمل بر ارزش ها و دورشدن از کردارهای ناپسند هستند. در پژوهش حاضر، با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای، صفات اخلاقی در سور مسبحات با سازوکار طرحواره های تصویری بررسی شده اند تا تأثیر و کاربرد انواع طرحواره های تصویری بر مخاطب روشن شود و به این پرسش ها پاسخ داده شود که تجربیات مادی و تجسمی در مفهوم سازی آیات صفات اخلاقی در سور مسبحات چگونه تبیین می شوند؟ و طرحواره های تصویری در چه مفاهیمی از صفات اخلاقی سور مسبحات مطرح شده اند؟ نتایج نشان داد صفات بخل، فروتنی، وفای به عهد، فسق، ترک بخل، شرم، غرور، اهانت به والدین، صدق، انفاق، عدل، تمسخر، حسد و ظلم با طرحواره های تصویری در سور مسبحات تصویرسازی شده اند. در مفهوم سازی صفت کبر و غرور از سه طرحواره حجمی، حرکتی و قدرتی  با هم و در مفهوم سازی صفت فسق از دو طرحواره حرکتی و قدرتی و برای صفات تواضع و فروتنی، بخل و وفای به عهد نیز از دو طرحواره حرکتی و حجمی با هم استفاده شده است.
۶.

تحلیل معنایی سوره مبارکه «فجر» با رویکرد رمزگان پنج گانه رولان بارت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۱۸
یکی از راه های نوین فهم متن قرآن، استفاده از ابزار نشانه شناسی برای کشف رمزگان هایی است که سازوکارهای تولید معنا را در متن فعال می کنند. سوره مبارکه فجر یکی از غنی ترین سوره های قرآن در زمینه نشانه شناسی است. این پژوهش با تکیه بر نظریه رمزگان های پنج گانه رولان بارت، به روش تحلیلی، به بررسی رمزگان هرمنوتیکی، کنشی، نمادین، فرهنگی و معنایی در این سوره پرداخته است. هدف از این مطالعه، کشف ساختارهای پنهان معنایی در سطوح مختلف دلالت لایه های معنایی و تحلیل مناسبات نشانه ای موجود در لایه های زبانی، تاریخی و بینامتنیتی آیات است. بر اساس یافته های این پژوهش، رمزگان هرمنوتیک نشان می دهد که با طرح معماهایی که در اثر قسم های مکرر در آغاز سوره آمده، وقوع رستاخیز را امری انکارناپذیر می داند. رمزگان کنشی بیانگر آن است که سرانجامِ سرکشانی همانند فرعون، عاد و ثمود با قهر الهی مواجه خواهد شد. ضمن این که کنش هایی که در قالب موهبت های الهی است و پاداشی برای نیکوکاران است نیز بیان گردیده است.رمزگان معنایی میدان وسیع معنایی برای برخی واژگان ایجاد کرده است که مخاطب را در معرض مجموعه ای از برداشت های معنایی قرار می دهند. واژه هایی همانند «الفجر» که واژه ای به ظاهر زمانی است، به یکی از پرتراکم ترین واژگان معنایی سوره تبدیل می شود. رمزگان فرهنگی با یادآوری سرگذشت اقوام و طغیانگران، تشویقی است به دوری از تکبر و افعال ناپسندی که سرانجامِ بدی در پی خواهد داشت، و در نهایت، رمزگان نمادین در پی آن است که با ایجاد تقابل های معنایی، تصویری روشن از لایه های معنایی ترسیم نماید.
۷.

تحلیل مقایسه ای مؤلفه های معنایی «ملامت» در قرآن کریم با تکیه بر روابط مفهومی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۵
مطالعه معانی واژگان قرآن به عنوان نخستین گام در فهم لایه های عمیق مفاهیم قرآنی، جایگاهی محوری در پژوهش های معاصر دارد. با گسترش رویکردهای معناشناختی در تحلیل قرآن، شیوه هایی نوین برای کشف مفاهیم پنهان و شبکه های معنایی بین واژگان شکل گرفته اند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، با محور قرار دادن «ملامت» در نقطه کانونی این حوزه، کلماتی که بیشترین مؤلفه های مشترک با این واژه را داشته اند را ارزیابی و تحلیل مقایسه ای کرده است. واژگانی همچون «تثریب» بر سرزنشی دلالت دارند که لزوماً همراه با زشتی عمل نیست و ممکن است با هدف اصلاح یا تذکر به کار روند. «عتب» حاکی از سرزنشی است که به دلیل زشتیِ عمل صورت می گیرد. «هُمَز و لُمَز» به سرزنش هایی اشاره دارند که با تحقیر فرد و تضعیف جایگاه اجتماعی او همراه هستند. «شَمَت» بیانگر سرزنشی است که از سوی دشمنان و با انگیزه خصمانه و شادی از ناکامی دیگران ابراز می شود. «مَذْمُوم» به سرزنشی اشاره دارد که نتیجه عمل ناشایست فرد است. «مُعْتَبِینَ» به گونه ای از سرزنش اشاره دارد که در آن شنونده امکان دفاع از خود را دارد. «هَزء» به تمسخر یا سرزنش افرادی گفته می شود که دارای جایگاه اجتماعی والایی هستند. «سَاخِرین» بر استفاده دشمنان از طنزهای تلخ و طعنه های نیش دار برای تحقیر مؤمنان و تضعیف روحیه آنها دلالت دارد. «تَنابَزُوا» به کاربرد القاب توهین آمیز برای تحقیر دیگران اشاره دارد. «مَقْبُوحِینَ» به سرزنشِ ناشی از ظلمی اختصاص دارد که گناهکاران بر خود روا می دارند.
۸.

بازخوانی انتقادی تفسیرهای علم گرایانه از آیات آفرینش انسان؛ نقد برداشت های تفسیری عبدالعلی بازرگان، حسن یوسفی اشکوری و عبدالصبور شاهین(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۲۵
تفسیر صحیح قرآن تابع اصول، قواعد و روش ضابطه مندی است که به کارگیری و رعایت آن ها به کشف معنای مراد خداوند از آیات منتهی می گردد. برخی از دانشوران علم گرای مسلمان، با انگیزه های دینی و علمی، به تفسیر قرآن در آیاتِ ناظر به خلقت پدیده های جهان و انسان دست زده اند. مقاله حاضر به بررسی و نقد برداشت های تفسیری سه تن از آنان به اسامی عبدالعلی بازرگان، حسن یوسفی اشکوری و عبدالصبور شاهین، از آیات آفرینش انسان می پردازد و از خلال این نقدها، اعتبار منطق و روش تفسیری آن ها را نیز آشکار می کند. این پژوهش در گردآوری اطلاعات، از شیوه کتابخانه ای و در تحلیل و داوری آرای تفسیری آن سه تن، از روش توصیفی تحلیلی انتقادی بهره برده است و با آشکار کردن خطاهای روشی و معرفتی برداشت های تفسیری آنان، به روش تفسیر صحیح آن آیات در ضمن نقدها نیز اشاره می کند. یافته های پژوهش حاکی از وجود اشتراک در برداشت های تفسیری و خطاهای مشابه در روش تفسیری آنان است. برداشت های تفسیری هر یک از آنان از آیات آفرینش انسان دارای خطاهای متعددی است. بسیاری از این برداشت ها دچار ضعف روش شناختی اند که لغت شناسیِ نامعتبر، غفلت از ارتباط آیات با یکدیگر و ضعف در جمع دلالی آیات بخشی از آن خطاهاست. خطای دیگرشان این است که برداشت های آنان غالباً مبتنی بر پیش داوری است و با مسلم انگاشتن فرضیه تطور انواع، معنای دلخواه خود را از آیات آفرینش انسان جُسته و در استخراج دلالت های آن آیات به جای تکیه بر ضوابط تفسیری معتبر، پیش فرض های خود را بر آن ها تحمیل کرده اند.
۹.

شناسایی و تحلیل کارکردهای آیات متناظر در تفسیر المیزان (مطالعه موردی: سوره زمر)(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۱۴
یکی از روش های مهم در تفسیر قرآن، «تفسیر قرآن به قرآن» است که براساس پیوند درون متنی میان آیات، به کشف معانی می پردازد. ابزار اصلی این روش، تحلیل آیات متناظر است که شامل شباهت های معنایی، لفظی و ساختاری میان آیات می شود. پژوهش حاضر با تمرکز بر سوره زمر و با اتکا به تفسیر المیزان، به دنبال بازخوانی نحوه کاربست «روش قرآن به قرآن» در سطوح معنایی و زبانی است. این تحقیق به شیوه توصیفی تحلیلی به مقایسه آیات سوره زمر با نظایر آن در دیگر سوره ها پرداخته و با تحلیل سیاق و اصول بیانی، به بررسی روش تفسیر المیزان پرداخته است. تحلیل ها نشان می دهد که نظایر معنوی در 3 دسته تطبیق مفهومی، تطبیق مصداقی، و اصول بیانی قرار می گیرند. همچنین، نظایر لفظی در 4 سطح واژگان، اشتقاق ها، مترادفات و ساختارهای نحوی بررسی شده اند. این ساختار منسجم، تفسیر قرآن به قرآن را به روشی کارآمد برای تبیین معنا، هدایت گری، اصلاح اخلاق و تحکیم باورها بدل کرده است.
۱۰.

مرجعیت قرآن در تنظیم روابط اجتماعی جامعه توحیدی با تأکید بر امکان تحقق اجتماعی و بررسی موانع آن(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۱۳
با ظهور اسلام و نزول آیات قرآنی، موضوع توحید، محور اصلی تعالیم نبوی قرار گرفت؛ به گونه ای که اندیشه قبیله ای که پیش از ظهور اسلام حاکم بود، به تدریج جای خود را به روابط اجتماعی مبتنی بر ایمان به خداوند داد. این نوشتار با هدف بازنمایی روابط مؤثر اجتماعی مبتنی بر «توحید»، در دو سطحِ عوامل ایجابی و سلبی و با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. از مهم ترین اقدامات ایجابی می توان به گسترش روابط برادری با مؤمنان، مراقبت بر کنش های منافقان، آمادگی درمقابل تهدیدات دشمنان و تنظیم روابط با اهل کتاب یاد کرد. درمقابل، قرآن مؤمنان را از برخی اقدامات سلبی همچون انفعال در روابط با دشمنان، تأثیرپذیری از محیط های استکباری و طاغوتی و برقراری روابط گرم و عمیق با کافران پرهیز داده است. تنظیم مؤثر روابط اجتماعی در پرتو آموزه های قرآن نه تنها منجر به تقویت همبستگی و هویت اجتماعی مؤمنان می شود؛ بلکه بر ایجاد زمینه های حرکت به سوی جامعه ای توحیدی تأثیرگذار خواهد بود.
۱۱.

تحلیل انتقادی ادله نظریه «نفی اعجاز تورات و انجیل نخستین»(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۱۲
مسئله اعجاز کتب آسمانی پیش از قرآن، به ویژه تورات و انجیل نخستین، یکی از مباحث تأثیرگذار در نظام معرفتی قرآن و فهم دقیق تر آیات مرتبط با اهل کتاب به شمار می آید. نظریه پردازان دیدگاه نفی اعجاز این کتاب ها، استنادات خود را بر پایه ادله ای چون برتری بیانی قرآن، فقدان برخی اوصاف در توصیف کتاب های پیشین، تمایز بیّنات از زُبُر در قرآن، روایت نسبت سنجی معجزات با ظرفیت اقوام و مناظره تاریخی امام رضا (ع) با رأسُ الجالوت سامان داده اند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی انتقادی، به ارزیابی این استدلال ها پرداخته است. تحلیل این دلایل نشان می دهد که اغلب آنها یا مبتنی بر خلط مفهوم اعجاز با برتری مطلق اند، یا دچار تعمیم پذیری ناروا از داده های خاص به نظریه ای فراگیر هستند. همچنین مفروضات پنهان و روش استنباط در این استدلال ها عمدتاً با نارسایی های مفهومی و تفسیرهای یک سویه همراه اند. کاستی در تحلیل دلالات قرآنی، غفلت از تنوع وجوه اعجاز و استناد به احادیث بدون توجه به زمینه آنها، ازجمله ضعف های این استدلال هاست. پژوهش حاضر می کوشد با اتکا به مبانی قرآن شناختی و کلامی، ناتمامی دلایل نظریه نفی اعجاز را نشان داده و راه را برای بازاندیشی در نگاه مسلمانان به اعجاز کتب آسمانیِ پیشاقرآنی هموار سازد.
۱۲.

آموزه قرآنی امّت واحده در فرآیند تمدّنی بر مبنای آیه 213 سوره بقره(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۱۵
قرآن، کتاب تمدنی نیست، اما به عنوان آخرین و کامل ترین کتاب آسمانی، بسیاری از مبانی هستی شناختی، انسان شناختی، مبانی، اصول، مؤلفه ها، مفاهیم، سازوکارها و راهبردها، اهداف، موانع و چالش ها را تبیین و تشریح می کند و همچنین الگوهای مختلف تمدنی در سیرتاریخ بشری را معرفی و نقد می نماید. این مقاله بر مبنای آیه 213 سوره بقره، مفهوم آموزه امت واحد انسانی را در منطق و رویکردِ تاریخیِ قرآن بررسی می کند و پیوند بنیادین آن با بعثت انبیای الهی و نزول کتب آسمانی در ظرف و فرآیند تمدنی را نشان می دهد. این موضوع به روش تفسیر استنطاقی آیه یادشده بررسی گردید و این نتیجه به دست آمد که مردم بر اساس فطرت و سرشت اجتماعی در آغاز تشکیل اجتماع، گروهی واحد با ویژگی های زیر بودند: 1. امت واحده آغاز تاریخ انسانی؛ 2. سنت اختلاف، عامل اصلی صیروت و فرآیند تاریخی امتِ واحده؛ 3. بعثت انبیای الهی و نزول کتب آسمانی درمتن و ظرف عینیّتِ اختلافات تاریخی امت واحده؛ 4. داوری در اختلافات میان امت واحده انسانی برای تنظیم مناسبات فلسفه بعثت انبیا و نزول کتب آسمانی؛ 5. اختلاف میان حاملان کتاب آسمانی و پیامدهای آن؛ 6. رویکرد فرآیندی-زنجیره ای تاریخی قرآن به تحقق امت واحده. بنابر ویژگی های یادشده از منظر قرآن، تا کنون «امت واحده» در سیر فرآیند تاریخی، تحولاتی بنیادین را پشت سر گذاشته است.  
۱۳.

Reassessing the Epoch of Adam: A Comparative Approach Based on Qur’anic Characteristics and Scientific Evidence(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۱۹
The present study adopts an interdisciplinary approach at the intersection of science and religion to propose an interpretive framework for situating the "Qur’anic Adam" within human natural history. The primary objective of the study is to correlate the key attributes of Prophet Adam as described in the Qur’an, such as advanced language, modesty and the need for clothing, rudimentary religious awareness, and the genealogical unity of humanity, with scientific evidence drawn from cognitive archaeology, population genetics, and paleoclimatology. The present study aims to identify a "Temporal Context" or historico-cultural setting consistent with the Qur’anic descriptions. The findings indicated that although various elements of modern human behavior emerged through a long and gradual process, a significant overlap of all these attributes exists within a specific time frame. It is concluded that the approximate period between 100,000 and 50,000 years ago represents an "Interpretive turning point" in human history and the best candidate for alignment with the image of the "Qur’anic Adam," a period in which humans had reached a threshold of cognitive maturity but were still in the process of forming their earliest cultural traditions. This framework presents a portrayal of Adam that is not only consistent with scientific findings but also situated within one of the most pivotal stages of human evolution.
۱۴.

A Critical Examination of the Foundations of Yūsif Shuʻār's View Denying the Possibility and Occurrence of Prophethood and Imamate in Childhood with Reference to Qur'anic Verses and Hadiths(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۲۲
The question of prophethood and Imamate during childhood has been a longstanding topic in Islamic theology, especially within the Shi'a tradition. Yūsif Shuʻār , a contemporary scholar who claims adherence to the Ahl al-Bayt (AS), denies both the possibility and historical occurrence of childhood prophethood by critiquing the Qur'anic verses related to the prophethood of Jesus. As a result, his stance implicitly challenges the legitimacy of the Imamate of certain Shi'a Imams, specifically Imam Jawād , Imam Hādī , and Imam Mahdī (AS), who are believed to have assumed the Imamate at a young age. Employing a descriptive-analytical methodology and an intra-religious critical framework, the present study investigates the foundations of Shuʻār 's argument. By utilizing both rational and transmitted sources, including Qur'anic verses; Hadiths from Sunni and Shi'a traditions, and authoritative commentaries, the analysis demonstrates that the denial of childhood prophethood lacks robust scholarly support. Instead, Shuʻār 's position is based on problematic assumptions, such as conflating prophethood with messengership, overreliance on context, unwarranted interpretation of Qur'anic verses, and neglect of explicit scriptural evidence, including the verse, "And We gave him judgment while still a child," (Maryam: 12) as well as narrations regarding the prophethood of Solomon during childhood. The findings suggest that both prophethood and Imamate are divinely appointed offices, and that God possesses the capacity to grant the requisite intellectual and spiritual perfection to His chosen servants at any age. Additionally, the traditions of the Ahl al-Bayt explicitly differentiate between the ranks of prophet and messenger in childhood and affirm the possibility of Imamate at an early age. Thus, Shuʻār 's position not only contradicts the apparent meaning of the Qur'an and established prophetic tradition, but also, due to its unsound interpretive methodology, marked by excessive and selective reliance on the Qur'an alone, does not succeed in undermining the doctrinal foundations of Twelver Shi'ism regarding prophethood and Imamate in childhood.
۱۵.

تکثر تفسیر متون دینی از دیدگاه دین پژوهان معاصر سنی و شیعه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۴
این پژوهش با هدف تبیین ریشه های فکری و معرفت شناختی تکثر تفاسیر متون دینی، به ویژه قرآن کریم، به بررسی دیدگاه های دین پژوهان معاصر شیعه و سنی می پردازد. مسئله ی اصلی تحقیق آن است که چرا و چگونه در فرایند فهم متون دینی، برداشت ها و قرائت های متعدد شکل می گیرد و این پدیده از منظر اندیشمندان مسلمان چگونه ارزیابی شده و چه پیامدی دارد. بر همین اساس، سؤال محوری پژوهش چنین صورت بندی می شود: «مهم ترین عوامل مؤثر در تکثر تفاسیر چیست و نسبت این تکثر با امکان دست یابی به معنای اصیل متن چگونه فهم می شود؟». روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر گردآوری داده های کتابخانه ای است. با بررسی آرای دین پژوهان مسلمان در دو گروه؛ دین پژوهان معاصر شیعه نظیر علامه طباطبایی، محمدحسین فضل الله، مرتضی مطهری، محمدتقی مصباح یزدی و دگراندیشانی چون عبدالکریم سروش و محمد مجتهد شبستری، و دین پژوهان معاصر از اهل سنت نظیر محمدحسین ذهبی، سید قطب، فضل الرحمن ملک، عایشه بنت الشاطی، امین خولی، ابوالاعلی مودودی، محمد ارکون و نصر حامد ابوزید، یافته ها نشان می دهد که آنان در عین تفاوت در مبانی و روش ها، در اصل وجود ظرفیت های چندلایه و گسترده ی معنایی در متن دینی، اشتراک نظر دارند. از نگاه بسیاری از این متفکران، تکثر تفاسیر امری طبیعی است که از غنای زبان قرآن، تفاوت های فردی و زمینه های فرهنگی- تاریخی مفسران ناشی می شود. در مقابل، گروهی دیگر بر ضرورت دست یابی به معنای اصیل متن و پایبندی به ضوابط معتبر تفسیر تأکید دارند و تکثر نامحدود تفاسیر را تهدیدی برای ثبات معرفت دینی می شمارند. نتیجه ی پژوهش حاکی از آن است که تکثر تفاسیر، در صورت تمایز نهادن میان تفسیر روش مند و برداشت های ذوقی یا بی ضابطه، می تواند فرصتی برای گسترش افق فهم دینی و تعمیق معانی قرآن باشد، نه تهدیدی برای حقیقت دینی.
۱۶.

کاربست روش تحلیل مضمون در تفسیر موضوعی استخراجی قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۱۸
قرآن کریم دربردارنده دیدگاه های فراگیر و پرکاربرد است. دست یابی بدان ها با شناسایی و گِردآوری آیات هم سو با یک موضوع، تحلیل، جمع بندی و گزارش آن ها صورت می گیرد. این سبک که از آن به «تفسیرموضوعی استخراجی» یاد می شود، با پشتیبانی روش «تحلیل مضمون» پی آیندهای ساختاریافته و نظام مند را پدید می آورد؛ زیرا «تحلیل-مضمون»، افزاری برای شناخت، تحلیل و گزارش منظم مفاهیم موجود در داده ها است. ازاین رو: تبیین چگونگی کاربست روش «تحلیل مضمون» در «تفسیرموضوعی استخراجی» بایسته است. نوشتار پیش رو با بهره گیری از روش تحلیل عقلی با روی کرد روش شناسانه و ابزارکتابخانه ی، در پی پاسخ بدین پرسش است که: کاربست روش «تحلیل-مضمون» در «تفسیرموضوعی استخراجی» چیست؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که: «تحلیل مضمون» کلان عنوانی است که در دامن آن دیدگاه ها، مکتب ها و روی کردهای پرشماری مطرح شده است. از میان نظرگاه ها، شیوه «استقرائی» و نگره که «مضمون» را دارای «ماهیت تفسیری» و به مثابه «خروجی تحلیل» و به معنای «الگوی مبتنی برمعانی مشترک» می داند، با «تفسیرموضوعی استخراجی» سازواراست. برهمین اساس مکتب «بازتابی» برخلاف دو مکتب «کدگذاری پایا» و «کتابچه کد»، شایسته گی خدمت رسانی به این سبک تفسیری را دارد؛ زیرا برنقش پژوهش گر تأکید ورزیده و «مضامین» را به صورت «استقرائی» از دلِ داده ها کشف و به عنوان «خروجی تحلیل» و «الگوهای مبتنی برمعانی مشترک» نمایش می دهد. مکتب «بازتابی» هم آهنگ با روی کرد «شبکه مضامین» فرایند «تحلیل مضمون» را در شش گام-آشنایی با داده ها، کدگذاری اولیه، شناخت مضامین (پایه، سازمان دهنده و فراگیر)، ترسیم شبکه مضامین، تحلیل شبکه مضامین، نگارش گزارش تحقیق و توصیف الگوها- به ثمر می رساند که با مراحل اجرایی تفسیرموضوعی، برابری دارد. بنابراین: مکتب «بازتابی» و روی کرد «شبکه مضامین» در «تفسیرموضوعی استخراجی» قابل استخدام است.
۱۷.

بازنمایی هیجان در کنش های عاطفی سرل در قرآن کریم بر اساس نظریه پلاچیک (مطالعه موردی: جزء 26 الی 28)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۱۷
پژوهش حاضر به بررسی کنش های عاطفی در آیات قرآن کریم با تمرکز بر پیوند آن ها با هیجان های انسانی می پردازد. با تکیه بر چارچوب نظری کنش های گفتاری و چرخه هیجانات پلاچیک، تلاش شده است تا از طریق تحلیل آیات منتخب(جزء بیست و ششم تا بیست و هشتم قرآن کریم)، نحوه بازنمایی هیجاناتی همچون تحسر، پشیمانی، ستایش، شرم، بیزاری و دوستی در قرآن بررسی شود. کنش های عاطفی مانند نکوهش، جلب توجه، ستایش، نفرین و تحسر، هرکدام با هدف گفتمانی خاصی در آیات به کار رفته اند که از جمله می توان به هشدار، عبرت آموزی، تایید هنجارهای دینی و ایجاد انگیزه و امید اشاره کرد. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تحلیل کیفی و کمّی، به شناسایی انواع کنش های گفتاری عاطفی و هیجان های مرتبط با آن ها در آیات مورد نظر پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که کنش ملامت بیشترین بسامد را دارد و هیجان هایی با بار عاطفی منفی مانند شرم، بیزاری و هشدار غالب هستند، در حالی که هیجان های مثبت نظیر شادی و امیدواری به مهربانی الهی اشاره دارند. همبستگی دوسویه ای بین کنش های عاطفی(مانند ملامت و جلب توجه) و هیجان های مرتبط(مانند شرم و بیزاری) مشاهده شد. کنش های عاطفی موجود در پژوهش با هیجان هایی با شدت های متفاوت همراه هستند، همچنین شدت هیجان در آیات قرآنی با نوع کنش عاطفی رابطه نزدیکی دارد.
۱۸.

تحلیل معنای واژگان «خوف»، «خشیت» و «وَجَل» بر اساس روایات تفسیری اهل بیت(علیهم السلام)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۷ تعداد دانلود : ۸۶
مفهوم «ترس» در قرآن کریم، با واژگانی چون «خوف»، «خشیت» و «وجل» بازنمایی شده که هر یک دارای بار معنایی و کاربرد خاص خود در سیاق های مختلف است. در نگاه نخست، این واژگان مترادف به نظر می رسند، اما تحلیل معنای واژگان آن ها، تفاوت های بنیادینی را از نظر ریشه شناسی، بافت کاربردی و دلالت معرفتی آشکار می سازد. هدف این مقاله، تبیین تفاوت معنایی این واژگان در پرتو تفاسیر روایی اهل بیت(علیهم السلام) و بررسی نقش این روایات در تفسیر دقیق مفاهیم مرتبط با ترس در قرآن است. تحلیل های روایی ارائه شده در این مقاله نشان می دهد که اهل بیت(علیهم السلام) با دقت بالایی در بیان تفاوت های این واژگان نقش آفرین بوده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که تحلیل معنای واژگان ترس در قرآن بدون در نظر گرفتن تفاسیر روایی اهل بیت(علیهم السلام)، ناقص خواهد بود. این روایات نه تنها ابعاد ظاهری و لغوی واژگان را روشن می سازند، بلکه سیاق، شأن نزول و جایگاه کاربردی آن ها را نیز در بافت کلام الهی تبیین می کنند. از این رو، استفاده همزمان از تحلیل زبانی و داده های روایی، روشی جامع برای تفسیر دقیق و عمیق مفاهیم اخلاقی معرفتی در قرآن کریم ارائه می دهد.
۱۹.

مقایسه معناشناسی حصر به إنما و حصر به إلا با تکیه بر آیات مشابه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۲۱
در قرآن کریم آیاتی مشابه وجود دارند که اگرچه از لحاظ لفظی و معنایی تشابه دارند، از لحاظ استعمال اسلوب حصر اختلاف دارند. برای مثال، در آیات «إنَّمَا أنتَ نذیرٌ» و «إن أنتَ إلاّ نَذیرٌ»، هرچند حصر به إنما و حصر به إلا به معنای حصری اشاره دارد و لفظ نذیر محصور است، اختلاف این دو آیه به اسلوب حصر برمی گردد؛ در صورتی که امکان داشت هر دو آیه دارای یک اسلوب حصر باشند. این مقاله سعی دارد با روش توصیفی - تحلیلی این اختلاف در اسلوب حصر را در آیات مشابه بررسی و کنکاش کند و به این پرسش پاسخ دهد که چرا قرآن کریم در یک آیه از اسلوب حصر به إنما و در جای دیگر با همان لفظ و معنا از اسلوب حصر به إلا استفاده کرده است. نتایج حاصل بیان می کند دو قصر یادشده در آیات مشابه با تکیه بر سیاق آیه ها و محوریت سخن هر کدام در جای خود، علاوه بر معنای حصری، معنای بلاغی دیگری هم دارد؛ به نحوی که در پاسخ به ادعای مطرح شده از سوی اهل باطل از قصر ما و إلا استفاده شده است و در مقام تنبه، تذکر و طعنه قصر إنما استعمال شده است. این دو اسلوب مخاطب را در شناخت دقیق معناشناسی نحوی مساعدت می کنند و به معنای کلام خداوند عمق می بخشند.
۲۰.

نقش قرائت های صحابه در فهم تعبیر «من أمّ» (نساء: 12)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۲۳
در مراجعه به قرآن، بسیار پیش آمده است که در دانستن مراد وحی از تعابیر به کاربرده، اختلاف شده است. از جمله این موارد، اختلاف در قرائت آیه 12 سوره نساء است که پس از عبارت «وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْت» قرائت هایی مانند «مِن أمٍّ»، «مِن الأمِّ»، «مِن أمِّه» و «لِأمِّه» نقل شده اند. مسئله پژوهش آن است که این قرائت ها چه نقشی در تبیین معنای آیه برای مخاطبان دارند. پرسش دیگر آن است که این قرائت ها با چه واژگانی در ترجمه های فارسی و انگلیسی آیه بُروز و ظهور دارند. در این راستا، با به کارگیری روش توصیفی تحلیلی و مقایسه مدلول قرائت رایج و قرائت های مورد بحث، مشخص شد هم نشینی این قرائت ها در محور افقی گفتار، نقش توضیحی و برطرف کردن ابهام را از حکم ارث کلاله اُمّی ایفا می کند. این هم نشینی با تخصیص معنا تأکید می کند فقط برادران و خواهران از یک مادر حق دریافت یک ششم ارث را دارند، در حالی که برادران و خواهران اَبَوی یا اَبَوَینی مشمول این حکم نمی شوند. نیز پس از مقایسه و تحلیل ترجمه ها، به دست آمد در ترجمه های کهن فارسی، مانند اسفراینی و نسفی و چند ترجمه معاصر، توضیح تفسیری «مادری»، «اُمّی»، «اَخیافی» هم سو با قرائت های یادشده است. مفسران و فقیهان نیز به این قرائت ها استشهاد کرده اند؛ اما عده ای این قرائت ها را صرفاً نوعی تفسیر دانسته اند. نتایج این پژوهش می تواند به مترجمان در گزینش ترجمه های دقیق تر کمک کند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان