درخت حوزه‌های تخصصی

مقدمه : بازآفرینی شهری تأثیر اجتماعی جامعی دارد که تقریباً سرمایه اجتماعی و رضایت مسکونی ساکنان را تغییر می دهد. شهر همدان به دلیل بافت های فرسوده و نیاز به بهبود کیفیت زندگی شهروندان، در سال های اخیر با پروژه های بازآفرینی شهری مواجه شده است. در این پژوهش، تأثیر بازآفرینی شهری بر تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش رضایت مسکونی ساکنان محله های (کبابیان، حاجی، کلپا و جولان) شهرهمدان به عنوان یک مطالعه موردی، مورد بررسی قرار می گیرد. داده و روش : این پژوهش از نظر روش پیمایشی، به لحاظ هدف پژوهش کاربردی و بر اساس "مدل معادلات ساختاری" است. جامعه آماری، از ساکنان محلات مورد مطالعه شهر همدان، تشکیل شده است، تعداد نمونه 386 نفر محاسبه شد. از روش نمونه گیری تصادفی و از پرسشنامه برای جمع آوری و استخراج داده استفاده شد. از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری از رویکرد حداقل مربعات جزئی و از نرم افزار SmartPLS جهت بررسی داده ها و برازش مدل اندازه گیری استفاده شده است. یافته ها : نشان دهنده آن است همه متغیر ها به جز یک مورد فرضیه های پژوهش را پشتیبانی می کنند. متغیر "تخلیه و اعیان سازی پویا" در این پژوهش جدید است که در پژوهش حاضر توسعه یافته است. پویایی سرمایه اجتماعی با هدف بازآفرینی شهری با پویایی رضایت مسکونی همبستگی مثبت دارد و پویایی ارتباط اجتماعی، پویایی اعتماد اجتماعی و پویایی دوسویه بیشترین سهم را در پویایی سرمایه اجتماعی با هدف بازآفرینی شهری دارند. نتیجه گیری : نشان دهنده آن است که رضایت مسکونی تحت تأثیر ابعاد و پویایی سرمایه اجتماعی (به جز تخلیه و اعیان سازی) قرار می گیرد. نکته کلیدی این است که سرمایه اجتماعی از نظر ماهیت و پیامدهای اجتماعی-اقتصادی آن بسیار پویا است.

مقدمه : شرایط فیزیکی محیط دانشگاه بر وضعیت یادگیری و روانی دانشجویان تأثیر دارد. ایجاد محیط هایی که بتواند این نیازها را برآورده کند ضروری است. هدف این پژوهش شناسایی و رتبه بندی مؤلفه های مؤثر بر زمینه سازی نقش ستاد رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه ها در شهر تهران است. داده و روش : روش پژوهش ترکیبی از تحلیلی- توصیفی و تحلیل مضمون است؛ به طوری که نقش مؤلفه های قرارگاه رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه از طریق ادبیات و سپس مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان شناسایی و بررسی شد. یافته ها : مصاحبه ها با سه روش باز و انتخابی کدگذاری شد و در نهایت 29 مقوله و 5 شاخص بر اساس کدگذاری شناسایی شدند. در بخش کمّی، یک مدل ساختاری-تفسیری برای ارائه الگوی زمینه ای از نقش قرارگاه رفتاری در اصلاح فرم کالبدی و پیوست مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه با نظر 15 نفر از اساتید و کارشناسان معماری در حوزه فضاهای آموزشی در نظر گرفته شد. پس از آن، موقعیت اجزای شناسایی شده با استفاده از MICMAC بر اساس قدرت نفوذ و وابستگی تعیین گردید. نتیجه گیری : نتایج به دست آمده نشان داد که طراحی فضایی مناسب، محیط اجتماعی مثبت، احساس تعلق و هویت، انعطاف پذیری و تأثیرات روانشناختی، به طور هم زمان و پویا بر دلبستگی به مکان فضاهای آموزشی تأثیر دارند و می توانند تجربه های آموزشی و ارتباطات فردی را در محیط های دانشگاهی بهبود بخشند. این شاخص ها به ارتقای فضای کالبدی، کیفیت فضاهای آموزشی و ایجاد محیط های انگیزشی و حمایت گر کمک می کنند.

هوش مصنوعی نقش کلیدی در بهینه سازی سیستم های حمل ونقل شهری دارد و با تحلیل داده های واقعی، ترافیک را کاهش و مصرف انرژی را کاهش می دهد. پژوهش حاضر با رویکرد علم سنجی کیفی-کمی و روش توصیفی-تحلیلی، به تحلیل روند، ساختار مفهومی، شکاف های پژوهشی و جهت گیری های آینده در حوزه کاربست هوش مصنوعی در حمل ونقل پایدار شهری طی سال های 2005 تا 2024 پرداخته است. جامعه آماری متشکل از 172 سند نمایه شده در پایگاه اسکوپوس است که با جست وجوی ساختاریافته و تحلیل هم رخدادی کلیدواژگان با نرم افزار VOSviewer، تحلیل گردید. بر اساس یافته ها پژوهش، تولید علمی از رشد تدریجی (2005–2015) به رشد شتابان (به ویژه از 2021 به بعد) تغییریافته که علت آن تحولات فناوری، فشارهای اقلیمی، گسترش شهرهای هوشمند و پاندمی کووید-19 هم زمان است. توزیع جغرافیایی منابع نشانگر پیشتازی کشورهایی نظیر هند، چین، ایالات متحده و ایتالیا است که نمایانگر تأثیر شهرنشینی شتابان و سیاست های ملی در تولید دانش است. تحلیل خوشه ای شش حوزه مفهومی کلیدی مشتمل بر فناوری های هوش مصنوعی، ابعاد زیست محیطی و پایداری، رفتار کاربران و تحرک، سیاست گذاری حمل ونقل، بهینه سازی سیستم ها و سیستم های پشتیبان تصمیم را آشکار نمود. نتایج نشانگر آن است که هدف نهایی هوش مصنوعی در برنامه ریزی حمل ونقل شهری، تحقق اهداف پایداری شهری است، اما با شکاف هایی در ادغام عدالت اجتماعی، جزئیات الگوریتمی، شاخص های زیست محیطی و تحلیل های زمینه محور مواجه است. ازاین رو، پژوهش های آینده باید هوش مصنوعی را از کارایی به سمت عدالت اجتماعی، یکپارچگی محیطی، الگوریتم های زمینه محور، همکاری های میان رشته ای و آزمایشگاه های زنده شهری به سمت حرکت دهند.

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه الگوهای ارتباطی خانواده و تمایل به مصرف سبز با توجه به نقش واسطه ای هویت اخلاقی در میان دانش آموزان دوره دوم متوسطه شهر شیراز انجام گرفت. این پژوهش از منظر هدف کاربردی و ازنظر شیوه اجرا توصیفی همبستگی بوده است. برای این منظور 384 نفر از دانش آموزان (دختر و پسر) به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به پرسشنامه های خودگزارشی حاوی مقیاس الگوهای ارتباطی خانواده (فیتز پاتریک و ریچی،2007)، هویت اخلاقی (آکوئینو و رید،2002) و تمایل به مصرف سبز (رابرت و بیکن، 1997) پاسخ دادند ضمناً ویژگی های فنی (پایایی و روایی) مقیاس های مورداستفاده، بررسی و مورد تأیید قرار گرفت. به طورکلی نتایج تحلیل مسیر نشان داد که الگوی ارتباطی خانواده در دو بعد گفت وشنود و همنوایی بر تمایل به مصرف سبز اثر غیرمستقیم و مثبت دارد و دو بعد برونی سازی و درونی سازی هویت اخلاقی بر تمایل به مصرف سبز اثر مثبت و مستقیم دارد و اثر مستقیم و مثبت الگوی ارتباطی خانواده (گفت وشنود و همنوایی) بر هویت اخلاقی (برونی سازی و درونی سازی) مورد تأیید قرار گرفت. واریانس تبیین شده ی تمایل به مصرف سبز نیز در این پژوهش برابر با 29/0 به دست آمد و درنهایت مشخصه های برازندگی به دست آمده بیانگر برازش مناسب مدل پیش بینی تمایل به مصرف سبز با جامعه نظری بوده است.

مطالعه حاضر بر تاثیر برنامه ریزی شهری جهت ارتقاء سلامت خواب بانوان شهر مشهد با بهره گیری از فضاهای سبز شهری تاکید مینماید. با مطالعه پیشینه، ارتباط بین فضای سبز و سلامت خواب مشخص شد. همچنین مشخص گردید که سلامت خواب بر سلامت جسمانی نیز اثرگذار است و مدل تحقیق بر این مبنا رسم گردید. هر یک از این ابعاد متغیر پنهان هستند و به منظور برازش متغیرهای پنهان از مدل معادلات ساختاری در نرم افزار آموس استفاده شد. از آنجا که افراد با وضعیت اجتماعی_ اقتصادی پایین به احتمال زیاد از اختلالات خواب رنج می برند لذا سه منطقه درآمدی مختلف مشهد به عنوان جامعه آماری درنظر گرفته شدند و بر اساس فرمول کوکران 400 نفر از بانوان آن ها به عنوان نمونه انتخاب شدند. جمع آوری اطلاعات با استفاده از ابزار پرسشنامه انجام گرفت و فضای سبز از 4 بعد دسترسی، حضور، امکانات و حفاظت بررسی شد. همچنین آلفای کرونباخ پرسشنامه برابر 9/0 بدست آمد. نتایج پژوهش نشان می دهد که براساس شاخص RMSEA=0.9 مدل طراحی شده بر داده های جامعه مورد مطالعه منطبق است. همچنین اثرگذاری فضای سبز بر سلامت خواب و سلامت خواب بر سلامت جسمانی تأیید گردید. در ارتباط با ابعاد تشکیل دهنده فضای سبز، ابعاد حفاظت و امکانات بیشترین اثرگذاری را دارند. یافته های این مطالعه برای برنامه ریزان و مدیران شهری کاربردهای مهمی دارد زیرا کیفیت محیط های شهری و مخصوصا فضاهای سبز و ماهیت توسعه از عوامل اصلی سلامت هستند.

فرین های دمایی سرد علاوه بر آسیب به بخش های انرژی، کشاورزی و محیط زیست، می تواند زندگی جانداران را به خطر بیندازد. از اینرو بررسی و شناخت این مخاطره و الگوهای جوی به وجودآوردنده آن به منظور درک بهتر و پیش بینی مناسب ضروری به نظر می رسد. رودبادهای تراز بالایی وردسپهر از عوامل مهم کنترل کننده و محرک دماهای فرین سطح زمین هستند. به منظور بررسی ارتباط بین فرین های سرد و رودبادهای تراز بالایی وردسپهر، از داده های دمای30 ایستگاه هواشناسی و داده های بازتحلیل باد تراز 300 هکتوپاسکال پایگاه ECMWF در بازه زمانی 32ساله استفاده شده است. ابتدا داده های شبکه ای رودباد با به کارگیری روش شبکه عصبی خودسامان-دهنده (SOM) خوشه بندی شد. سپس فراوانی رویدادهای فرین سردِ هر دسته، محاسبه و الگوهای سینوپتیکی مربوطه تحلیل گردید. نتایج تحقیق نشان داد با توجه به روند افزایشی میانگین دمای هوای کشور بین سال های 1992 تا 2023، میانگین فراوانی رویدادهای فرین سرد کاهش یافته است. بیشترین فراوانی فرین های سرد در شرایطی رخ داده است که رودبادهای قوی در کشور حاکمیت داشته اند. این رودبادها حاصل ادغام دو رودباد جبهه قطبی و جنب حاره بوده و غالباً در ماه های سرد سال اتفاق افتاده اند. در مورد درصد کمی از رویدادهای فرین سرد که در فصل های پاییز و بهار پرتکرار بوده اند، الگوهای تراز 300 هکتوپاسکال نشان دهنده نبود رودباد قوی می باشد.

هدف این پژوهش پیش نگری تغییرات بارش در پهنه های ارتفاعی مختلف ایران تحت شرایط تغییر اقلیم جهانی است. برای این منظور داده های روزانه بارش ۱۴ ایستگاه سینوپتیک منتخب در پهنه های ارتفاعی کشور در دوره ۲۰۱۴-۱۹۸۵ و برونداد تصحیح شده مدل های فاز ششم پروژه CMIP6، تحت سه سناریوی انتشار کم (SSP1-2.6)، میانه (SSP2-4.5) و خیلی زیاد (SSP5-8.5) گازهای گلخانه ای استفاده شد. نتایج نشان داد، تغییرات بارش در ایران ناهمگون و متأثر از ارتفاع و موقعیت جغرافیایی است. در مقیاس سالانه، از شش ناحیه ارتفاعی، تنها دو ناحیه پست شمالی (سواحل دریای خزر) و پست جنوبی (سواحل خلیج فارس و دریای عمان) تغییرات معنادار بارش را تجربه می کنند که به ترتیب کاهش و افزایش بارش آنها معنادار برآورد شد. چهار ناحیه دیگر ، کوهپایه داخلی، کوهپایه بیرونی و مرکزی تغییرات بارش معناداری ندارند، در مقیاس فصلی، افزایش بارش بهار تحت سناریوی انتشار کم در بیشتر دوره های آینده نزدیک و دور قابل انتظار است. کاهش بارش تابستان برای نواحی پست شمالی و افزایش بارش تابستان و پاییز برای نواحی پست جنوبی و کوهپایه بیرونی پیش نگری شد. افزون بر این، جهت تغییرات بارش فصل پاییز در بسیاری از نواحی ارتفاعی ایران مثبت است، اگر چه در برخی سناریوها معنادار تشخیص داده نشد.

مهاجرت معمولاً به تغییرات دائمی یا طولانی مدت محل زندگی اشاره دارد. این پژوهش بر آن است تا تحلیل فضایی مهاجرت داخلی در استان های ایران را طی سال های 95-1390 با تأکید بر عوامل اقتصادی و محیطی بررسی کند. بدین منظور سه عوامل اقتصادی سرانه تولید ناخالص داخلی، نرخ بیکاری و شدت فقر به همراه عامل محیطی میزان انتشار کربن دی اکسید در الگوی برآوردی شناسایی شد. نخست بعد مکان (مجاورت و فاصله) در اطلاعات آماری مهاجرت داخلی براساس آزمون موران در سطح 95 درصد معنا دار شد. سپس براساس آزمون ناهمسانی واریانس و نیز آماره RHO وابستگی فضایی در مدل وقفه فضایی (SAR) مورد تأیید قرار گرفت. بنابراین تحلیل فضایی براساس مدل وقفه فضایی انجام شد. نتایج رگرسیون فضایی نشان داد شاخص های اقتصادی سرانه تولید ناخالص داخلی، بیکاری و شدت فقر بر خالص مهاجرت در استان های کشور از لحاظ آماری تأثیرگذار بود. به طوری که بیکاری و شدت فقر تأثیر منفی و درآمد اثر مثبت بر خالص مهاجرت در استان ها داشت. ولی میزان انتشار CO 2 رابطه مثبت با متغیر وابسته داشت. از آنجایی که هر چه میزان انتشار گاز گلخانه ای CO 2 افزایش یابد، میزان آلودگی هوا نیز افزایش می یابد، لذا انتظار بر این بود رابطه خالص مهاجرت با میزان انتشار CO 2 معکوس باشد، اما آمار توصیفی خالص مهاجرت و متوسط انتشار CO 2 نشان داد جز استان خوزستان، استان های با میزان انتشار بالای CO 2 ، مهاجرپذیر نیز بوده اند. بنابراین شاخص انتشار CO 2 بیش از اینکه اثرات سوء آلودگی هوا را نشان دهد، اثرات مثبت صنعتی شدن استان ها را نشان داده است.

پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی، ارائه الگوی سفر گردشگران در بحران اقتصادی صنعت گردشگری با تاکید بر توان بوم شناسی با رویکرد داده بنیاد را ارائه می دهد. پژوهش از نوع اکتشافی بود و از تحلیل محتوا جهت استخراج شاخص های عمومی و مصاحبه در بخش تئوری داده بنیاد جهت استخراج شاخص های اختصاصی استفاده شد جامعه آماری این تحقیق در بخش کیفی از خبرگان و متخصصان و صاحب نظران حوزه گردشگری و مدیریت بازاریابی بود تعداد آنها 15 نفر با حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد بود که این روند تا رسیدن به اشباع نظری رسید. روایی از طریق متخصصان و پایایی از طریق روش بررسی مجدد یا بازدید توسط خبرگان استفاده شد. در این تحقیق برای ارائه مدل کیفی از روش تحلیل محتوا و تئوری داده بنیاد با نرم افزار MAXQDA استفاده شد. به منظور ارائه الگو با توجه به نتایج مصاحبه ها و تحلیل های صورت گرفت که تحریم های اقتصادی، تغییر در میزان درآمد، تغییر در نوع تبلیغات جهت گردشگری، تغییر نگرش گردشگران، تغییر در سرمایه گذاری بخش گردشگری، تغییر در نگرش- کاهش / حذف سفرهای خارجی- افزایش طبیعت گردی– شناسایی بیشتر مناطق گردشگری – شناخت ساعت گشت و گذار- رونق بوم گردی محلی / سنتی – افزایش استفاده از بیمه سفر – جلوگیری از کاهش تبادل فرهنگی اقوام و ملتها را در پی داشته باشد.

تغییرات اقلیمی، شهرها و انسان ها را با خطرات جدی مواجه ساخته و پیامدهای ناگواری به همراه دارد. مهم ترین عامل این تغییرات، انتشار گازهای گلخانه ای است که شهرها در تولید آن نقش بسزایی دارند. کلان شهر تبریز نیز به دلیل وجود مراکز صنعتی، تردد روزانه هزاران خودرو و مصرف میلیون ها لیتر بنزین، با آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانه ای دست به گریبان است. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر تحقق توسعه شهری کم کربن در تبریز است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و نرم افزار MICMAC، روابط میان ۲۸ عامل کلیدی را بررسی می کند. جامعه آماری شامل کارشناسان و متخصصان حوزه شهرسازی و محیط زیست بود که با روش نمونه گیری هدفمند، ۳۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده های پژوهش از طریق مرور ادبیات، مصاحبه با خبرگان و پرسشنامه گردآوری و پس از تحلیل، عوامل دسته بندی شدند. نتایج پژوهش نشان داد که حفاظت و توسعه منابع طبیعی، استفاده از انرژی تجدیدپذیر، میزان بالای سفرهای پیاده و پیاده روی، ساختار شهری خرد مقیاس و حفاظت از اکوسیستم، پیشران های تحقق توسعه شهری کم کربن در تبریز هستند. این پژوهش همچنین نشان داد که هم افزایی میان عوامل مختلف می تواند تأثیرات مثبتی در توسعه پایدار شهر تبریز داشته باشد. با توجه به نتایج پژوهش، گذار به شهر کم کربن در تبریز نیازمند توجه به عوامل کلیدی شناسایی شده و تدوین سیاست های جامع و یکپارچه است؛ سیاست هایی که بتوانند از طریق حفاظت از منابع طبیعی، توسعه انرژی های تجدیدپذیر و ایجاد زیرساخت های پایدار، زمینه را برای کاهش انتشار کربن و بهبود کیفیت زندگی شهروندان فراهم کنند.

سازمان های محیط زیستی به عنوان نهادهای تخصصی در حفاظت از منابع طبیعی و پایداری زیست بوم ها، بیش از سایر سازمان ها نیازمند کارکنانی هستند که علاوه بر انجام وظایف رسمی، رفتارهای داوطلبانه و مسئولانه در راستای مأموریت های محیط زیستی از خود نشان دهند. هدف این پژوهش بررسی تأثیر یکپارچگی سازمانی بر رفتار شهروندی زیست محور کارکنان اداره کل حفاظت محیط زیست استان ایلام با نقش میانجی به اشتراک گذاری دانش و وضوح نقش شغلی است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها توصیفی–پیمایشی است. جامعه آماری شامل 151 نفر از کارکنان رسمی، قراردادی و پیمانی این اداره در سال 1404 بود که به روش سرشماری بررسی شدند و 148 پرسشنامه کامل جمع آوری شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه های جامعه پذیری سازمانی هاوتر و همکاران (2003)، اشتراک دانش هسو (2008)، وضوح نقش ساویر (1992) و رفتار شهروندی زیست محور لی و آلن (2002) بود و پایایی آنها با آلفای کرونباخ برای متغیرهای یکپارچگی سازمانی، به اشتراک گذاری دانش، وضوح نقش شغلی و رفتار شهروندی زیست محور به ترتیب 0/87، 0/82، 0/87 و 0/91 محاسبه شد. تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و روش حداقل مربعات جزئی در نرم افزار SmartPLS انجام شد. نتایج نشان داد یکپارچگی سازمانی به طور مستقیم بر رفتار شهروندی زیست محور (β=0/276, t=6/078)، به اشتراک گذاری دانش (β=0/836, t=53/676) و وضوح نقش شغلی (β=0/868, t=68/829) تأثیر معنادار دارد. همچنین به اشتراک گذاری دانش (β=0/299, t=6/297) و وضوح نقش شغلی (β=0/294, t=7/095) به طور مستقیم بر رفتار شهروندی زیست محور اثر دارند و نقش میانجی آنها در رابطه بین یکپارچگی سازمانی و رفتار شهروندی تأیید شد (به اشتراک گذاری دانش: β=0/250, t=6/282؛ وضوح نقش شغلی: β=0/342, t=6/931). بر این اساس، رفتارهای فراتر از وظیفه کارکنان محیط زیست زمانی تقویت می شوند که یکپارچگی سازمانی با توسعه تعاملات دانشی و وضوح نقش ها همراه باشد. لذا توجه به فرایندهای جامعه پذیری هدفمند، تقویت زیرساخت های به اشتراک گذاری دانش و شفاف سازی انتظارات شغلی در سازمان های محیط زیستی توصیه می شود. نوآوری این پژوهش در بازتفسیر رفتار شهروندی زیست محور و تبیین نقش همزمان به اشتراک گذاری دانش و وضوح نقش شغلی به عنوان سازوکارهای میانجی در سازمان های محیط زیستی است.

در منظومه پیچیده روابط بین الملل، قدرت نرم به عنوان یکی از شاخه های مهم مفهوم قدرت، به مثابه مؤلفه ای تعیین کننده در تعمیق نفوذ راهبردی، ژئوپلیتیک و تأمین امنیت ملی کشورها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این مقاله با تمرکز بر ارزش های ملی به عنوان متغیر مستقل محوری، به واکاوی نقش این ارزش ها در تقویت قدرت نرم و در نتیجه، ارتقای امنیت ملی ایران می پردازد. پژوهش حاضر، این نقش را در چارچوب رقابت ژئوپلیتیک ایران با ترکیه به عنوان یک مطالعه موردی بررسی می کند. با توجه به سرمایه گذاری گسترده و فعال آنکارا در عرصه قدرت نرم، پرسش اصلی این است که استفاده ایران از مؤلفه های ملیِ قدرت نرم خود از جمله زبان و ادبیات فارسی و میراث تاریخی و تمدنی، به عنوان بخشی از منابع راهبردی غیرمادی برای تولید و قدرت نرم، چه تأثیری بر امنیت ملی ایران و به ویژه در رقابت های ژئوپلیتیک آن با ترکیه خواهد داشت؟ فرضیه مورد سنجش به این شرح است که استفاده هوشمندانه از این سرمایه های هویتی، نه تنها می تواند جایگاه رقابتی و موازنه ای ایران را در عرصه فرهنگی و تمدنی در مناطق حیاتی مانند قفقاز و آسیای مرکزی ارتقا بخشد، بلکه می تواند از طریق ایجاد جذابیت و مشروعیت، به افزایش نفوذ ژئوپلیتیکی و تحکیم پایه های امنیت ملی در برابر رقبای منطقه ای مانند ترکیه منجر شود. این تحقیق با اتخاذ روشی تحلیلی-تبیینی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسنادی انجام شده است. یافته های آن می تواند چارچوبی مفهومی برای تدوین راهبردهای هوشمندانه تر در سیاست خارجی و دیپلماسی فرهنگی ایران در رقابت با بازیگران منطقه ای فراهم آورد.

زمینه و هدف: سکونتگاههای روستایی به عنوان بستر زندگی و فعالیت های انسان، موضوعی چند بعدی است. مسئله سکونتگاه های روستایی بخشی از مسئله گسترده تری است که تحت عنوان توسعه پایدار در سطح ملی و منطقه ای نمود پیدا می کند. از این رو از سوی برنامه ریزان روستایی، شهری و منطقه ای مورد توجه قرار می گیرد. از آنجایی که فضاها و روستاهای پیراشهری ایران، به ویژه در استان خراسان شمالی، در مقطعی حساس از روند تحول و توسعه روستایی-شهری خود قرار دارند، باید همگام با رشد افسارگسیخته، برنامه ریزی دقیقی داشته باشند. در این راستا، این پژوهش در نظر دارد با طرح برنامه 5 ساله برای روستای خداقلی، نقشی پایدار برای روستا متصور شود. روش این پژوهش از نظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی می باشد. روش شناسی: برای گردآوری اطلاعات نیز از روش های کتابخانه ای و میدانی (پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده) استفاده شده است. همچنین از گروه کانونی و روش کیفی برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده گردیده است. قلمرو جغرافیایی روستای خداقلی از روستاهای حریم شهر بجنورد می باشد. نتایج و یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد موقعیت روستای خداقلی در حریم شهر بجنورد باعث شده تا میزان مهاجرت به این روستا افزایش یافته و باعث بروز مشکلات زیادی شود. طبق نتایج SWOT نقاط قوت و فرصت این روستا بیشتر از نقاط ضعف و تهدید می باشد. بنابراین مهمترین استراتژی توسعه آن تهاجمی است. طبق نتایج QSPM ایجاد زیرساخت های مورد نیاز گردشگری و اقامتی، توسعه خدمات، زیرساخت ها و امکانات مورد نیاز روستا، تکمیل طرح هادی روستایی، توسعه مشاغل خرد، خانگی و نوین، توسعه بخش صنعتی-کارگاهی روستا و تکمیل زنجیره ارزش محصولات روستا مهمترین راهبردهای توسعه پایدار روستا هستند.

توجه به رشد روزافزون جمعیت و افزایش استفاده از خودروهای شخصی، مشکلات ترافیکی و آلودگی هوا در شهرهای بزرگ ازجمله اهواز به معضلی جدی تبدیل شده است. هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری نوظهور، پتانسیل بالایی برای حل این چالش ها دارد. هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های پیشرفته، به طور فزاینده ای در صنعت حمل ونقل موردتوجه قرار گرفته است. این فناوری با قابلیت های خود در تحلیل داده ها، پیش بینی رفتارها و بهینه سازی فرآیندها، می تواند تحولی اساسی در نحوه مدیریت و عملکرد سیستم های حمل ونقل ایجاد کند. به همین منظور پژوهش حاضر باهدف بررسی نقش هوش مصنوعی در بهبود سیستم حمل ونقل شهری اهواز انجام شده است. در این پژوهش، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و ابزار پرسشنامه، داده های موردنیاز جمع آوری و سپس با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزارهای Spss وAmos، روابط بین متغیرهای مختلف موردبررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهند که شاخص ایمنی و نظارت با بار عاملی 87/0 مؤثرترین نقش را در توسعه حمل ونقل در شهر اهواز ایفا می کند و پس ازآن شاخص های لجستیک و مدیریت ناوگان، بهینه سازی مسیر، مدیریت ترافیک هوشمند و وسیله نقلیه خودران به ترتیب مؤثرترین عوامل هستند. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که سرمایه گذاری در توسعه زیرساخت های فناوری اطلاعات، آموزش نیروی انسانی متخصص و ایجاد هماهنگی بین سازمان های مختلف درگیر در حمل ونقل شهری، ازجمله اقدامات ضروری برای پیاده سازی موفق هوش مصنوعی در حمل ونقل شهری اهواز است.

حل بسیاری از مسائل شهر که در نتیجه منجر به تحقق عدالت فضایی می گردد بر عهده نظام برنامه ریزی شهری است. برخی از تصمیمات برنامه ریزان برای ارتقاء این مهم موفقیت آمیز نبوده است. به نظر می رسد یکی از مهم ترین مشکلات حال حاضر در برنامه ریزی شهر تهران ضعف سازوکارها و الگوهای ارائه شده برای تعدیل نابرابری های فضایی موجود است. هدف پژوهش حاضر تبیین چارچوب مفهومی عدالت فضایی با تاکید بر جایگاه گردشگری پایدار شهر تهران است. این پژوهش با بهره گیری از پارادایم تفسیری و انتقادی، به منظور دستیابی به هدف خود از منطق های استقرایی، قیاسی و استفهامی بهره می برد؛ پژوهش بنیادی و از نوع کیفی می باشد. راهبرد گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و میدانی بوده و روش آن استدلال منطقی و تحلیلی می باشد. مفاهیم و میعارهای عدالت فضایی با تاکید بر گردشگری پایدار در قالب چارچوب مفهومی تبیین شده و با بهره گیری از تکنیک دلفی دو مرحله ای، اجماع خبرگان درخصوص تایید روایی چارچوب مفهومی انجام شده است. نتایج نشان می دهد برخی از معیارهای مستخرج از این دو مفهوم با یکدیگر قرابت معنایی دارند که این معیارها، در یک دسته قرار گرفته و درنهایت به عنوان مضامین عدالت فضایی در گردشگری شهری مدنظر قرار گرفت. پس از تبیین چارچوب مفهومی، برای هر یک از این معیارها که عبارتند از شرایط محیط زیستی، مراکز خدماتی، دسترسی و جابجایی، منفعت عمومی، امکانات و تسهیلات، میزان سرمایه گذاری، تنوع، آزادی، مشارکت و امنیت، تعریف خودمختار پژوهشگر براساس مقتضیات اسلامی و شرایط بومی شهر تهران بیان شد. توسعه صنعت گردشگری شهری، راهبردی موثر برای کاهش عدم توازن سرمایه های شهری و به منظور نیل به عدالت فضایی، ضرورتی اساسی به شمار می رود. به منظور استفاده موثر از ظرفیت های صنعت گردشگری برای نیل به اهداف برنامه ریزی شهر تهران از جمله توسعه متوازن مناطق شهری و ارتقاء عدالت فضایی، موضوعاتی از جمله تنظیم روابط فضایی، نحوه ی آرایش فضایی خدمات و کنترل پیامدهای رشد این صنعت ضرورت پیدا می کند.

مفهوم کیفیت فضا محصول شرایط و متغیرهای مختلفی است که همین عوامل در واقع عناصر تاثیرگذار در فضا – مکان جغرافیایی است. ابژکتیویسم فضا ، در هر شهری نقش پررنگی دارد و با وضعیت های بحرانی مانند زلزله روابط متقابلی برقرار می کند. در این مقاله کیفیت فضا، به مثابه منفعت یا کالایی عمومی در نظر گرفته شده است که دارای ابعاد کارکردی، ادراکی و کالبدی است. منفعت عمومی صرفا به معنای مرسوم خدمات شهری و توزیع برابر آن ها نگریسته نمی شود بلکه منفعت و کالایی عمومی است. هدف تحقیق بررسی میدانی تاثیر کیفیت فضا و بهره مندی از کالاهای عمومی بر کاهش آسیب های ناشی از زلزله در منقه یک شهرداری تبرزی است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. تعداد 120 نفر به صورت تصادفی از ساکنان منطقه1 شهرداری تبریز مورد پرسشگری قرار گرفته اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که کیفیت فضا در کاهش آسیب پذیری در برابر زلزله تاثیر معنی داری دارد. ........ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . / / / / / . . . . . .. . . .. . . .. . . . .. . . .. . . . . .. . . . .. . . .. . . .. . . . .. . . . . . . . .. . . . .. . . . .. . . .. . . . .. . . .. . . . .. . . .. . .. . .. . .. . . .. . . .. . . . . . . . . .. . . . . ..

افزایش جمعیت شهری و سالخوردگی جمعیت دو مشخصه اصلی قرن بیست و یکم عنوان شده است. سالخوردگی جمعیت در سطح جهانی پدیده ای فراگیر بوده که از عوامل متعددی نشات می گیرد. هدف این پژوهش تحلیل پیشران های مؤثر بر سالمندی شهر تهران است. روش پژوهش، روش ترکیبی است. برای شناسایی اولیه پیشران ها از روش مرور دامنه ای و مصاحبه نیمه ساخت یافته بر اساس مدل STEEPV، برای تکمیل فهرست پیشران ها و تعیین میزان اهمیت آن ها از روش دلفی و برای تحلیل تأثیرات متقاطع از تحلیل ساختاری میک مک استفاده شده است. یافته ها نشان داد متغیرهای رکود اقتصادی، جهانی شدن و ارزش های مدرن و قدرت خرید به عنوان پیشران های مستقل و متغیرهای وضعیت اقتصادی جامعه، فقر، نرخ بیکاری و اشتغال، نابرابری اقتصادی، سبک زندگی، کیفیت زندگی، نرخ مهاجرت، ثبات سیاسی، فردگرایی و ارزش های فردی، شهرنشینی، باورها و ارزش های اجتماعی، نابرابری اجتماعی، سرمایه اجتماعی به عنوان متغیرهای دووجهی بیش از سایر متغیرها در تعیین وضعیت سالمندی شهر تهران نقش خواهند داشت. نتایج نشان داد باتوجه به وضعیت موجود، ماهیت پیشران ها و چشم انداز تغییرات اجتماعی و اقتصادی، جمعیت شهر تهران با سرعت بیشتری به سمت سالمندی حرکت خواهد کرد و تحقق سالمندی مفرط در شهر تهران واقعیتی گریزناپذیر است؛ بنابراین توصیه می شود برای مدیریت پدیده سالمندی و پیامدهای آن، در کنار سیاست گذاری برای بهبود وضعیت اقتصادی و مدیریت تغییرات اجتماعی برای کاهش سرعت سالمندی، نسبت به اجرای راهبرد سالمندی فعال و بهبود و اصلاح محیط کالبدی و اجرای سیاست های شهر دوستدار سالمند اهتمام ویژه داشته باشند.

احساس تنهایی یک مشکل روان شناختی و اجتماعی و به عنوان بیماری همه گیر پنهان در قرن 21 مطرح است، محیط و فضاهای شهری، به عنوان محل زندگی و فعالیت، بر ایجاد و افزایش شدت این احساس تأثیرگذار هستند. شناسایی عوامل ایجادکننده احساس تنهایی در محیط های شهری به برنامه ریزان و طراحان کمک می کند تا با ایجاد محیط هایی انسان محور، از بروز و شیوع این احساس در شهروندان جلوگیری کرده یا آن را کاهش دهند. هدف این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر در ایجاد احساس تنهایی در فضای شهر با استفاده از تحلیل عاملی است. ازنظر روش شناختی، پژوهش حاضر از نوع آمیخته، بر اساس ماهیت هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت روش، توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را خبرگان حوزه های روان شناسی، جامعه شناسی، علوم اجتماعی، معماری، شهرسازی و روان شناسی اجتماعی تشکیل داده اند. حجم نمونه با روش ماشین حساب معادلات ساختاری 100 نفر انتخاب شد، توزیع پرسشنامه بر اساس روش گلوله برفی به افراد خبره در موضوع پژوهش توزیع گردید. روایی ابزار به روش قضاوتی مورد تأیید قرار گرفت و پایایی نیز بر اساس آزمون بارتلت و KMO تأیید شد. در تجزیه وتحلیل داده ها از روش تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. نتایج نشان داد که 16 عامل شامل فقدان ارتباط به طبیعت در فضای شهر، فقدان پیوند بین فضای شهر و هویت شهروندان، از بین رفتن ارتباط بین فضای شهر و فرهنگ سنتی، تأثیر فناوری بر تعاملات اجتماعی، دسترسی نامناسب به مکان های اجتماعی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی، نابرابری اجتماعی و اقتصادی، کمبود مشارکت اجتماعی، شرایط نامناسب مسکن، دسترسی نامناسب به مراکز خرید روزانه، روزمرگی در زندگی، نارضایتی از محل زندگی، ترافیک شهری، عدم دسترسی به فضاهای سبز و پارک ها، مهاجرپذیری و بالا بودن تراکم جمعیتی در محیط شهر باعث ایجاد احساس تنهایی می شوند.

سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال روسیه طی دوران محمد بن سلمان، با تحولات چشمگیری همراه بوده است. پس از به قدرت رسیدن محمد بن سلمان، عربستان سعودی تلاش نموده است رویکرد سنتی خود را در روابط خارجی بازنگری کرده و به سمت متنوع سازی شرکای راهبردی خود حرکت کند. در این راستا، تعاملات ریاض با مسکو از سطح همکاری های اقتصادی و انرژی فراتر رفته و ابعاد سیاسی و امنیتی بیشتری یافته است. سؤال اصلی این مقاله آن است که: مؤلفه های تأثیرگذار بر سیاست خارجی عربستان سعودی نسبت به روسیه در دوران محمد بن سلمان کدام اند؟ در این راستا، فرضیه تحقیق مطرح می کند که: شکل گیری نظم منطقه ای جدید در خاورمیانه و ضرورت کاهش وابستگی راهبردی به آمریکا، مهم ترین عوامل در جهت گیری جدید عربستان سعودی به سوی تقویت روابط با روسیه بوده اند. بر اساس یافته های مقاله، عوامل متعددی در سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال روسیه در دوران بن سلمان تاثیرگذار بوده اند که مهم ترین آن ها عبارت اند از: تحولات بازار انرژی و قیمت نفت، ملاحظات امنیتی و نظامی و محاسبات ژئوپلیتیک، گرایش به بازیگری مستقل و چندجانبه گرایی.مطالعه موردی سیاست های اقتصادی و دیپلماسی نفتی نشان می دهد که همکاری با روسیه علاوه بر منافع اقتصادی، در راستای افزایش وزن سیاسی عربستان در سطح منطقه ای و بین المللی صورت گرفته است. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که تعامل با روسیه برای عربستان صرفاً ابزاری مقطعی نیست

امروزه ش هرها ت وان فراه م ک ردن زیرس اختهای لازم ب رای جمعی ت مهاجر روستایی جدی د را ندارن د و ای ن عام ل باع ث ران ده ش دن جمعی ت جدی د ب ه س مت پیرام ون آنه ا می ش ود و درنتیجه موجب تبدی ل بس یاری از روس تاها ب ه کارک رد س کونتی خوابگاه ی در مناطق پیراشهری می ش ود. ازین جهت، باید توجه ویژه ای به روستاهای پیراشهری نمود تا با تقویت آنها، از تبدیل شدن به روستاهای خوابگاهی و ایستا جلوگیری کرد. در این راستا، این پژوهش در نظر دارد با تدوین برنامه 5 ساله برای روستای کلاته یاوری، از مشکلات احتمالی پیش رو به علت مهاجرت زیاد جمعیت جلوگیری کرده و نقش مهم و فعال برای این روستا متصور شود. همچنین، تدوین این برنامه باعث نهادینه شدن اهمیت برنامه ریزی و داشتن چشم انداز 5 ساله برای مسؤولین مربوطه، به ویژه شوراها و دهیاری می گردد. روش این پژوهش از نظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی می باشد. برای گردآوری اطلاعات نیز از روش های کتابخانه ای و میدانی (پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده) استفاده شده است. همچنین از گروه کانونی و روش کیفی برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده گردیده است. قلمرو جغرافیایی این تحقیق، روستای کلاته یاوری از روستاهای حریم شهر بجنورد می باشد. نرخ رشد جمعیت این روستا در 4 دوره سرشماری، 3/7 درصد بوده است که نشان از مهاجرپذیری بالا می باشد. یافته های پژوهش نشان داد که موقعیت روستای کلاته یاوری در حریم شهر بجنورد باعث شده تا میزان مهاجرت به این روستا افزایش یافته و باعث بروز مسائل و مشکلات زیادی شده است. طبق نتایج SWOT نقاط قوت و تهدید این روستا بیشتر از نقاط قوت و فرصت می باشد. بنابراین مهمترین استراتژی در تدوین راهبردهای توسعه این روستا، استراتژی تدافعی است. طبق نتایج تحقیق، به ترتیب، ایجاد و ارتقاء خدمات، زیرساخت ها و امکانات مورد نیاز روستا، توسعه بخش صنعتی-کارگاهی روستا، بازنگری و اجرای مرحله دوم طرح هادی روستایی، بهبود وضعیت محورهای ارتباطی به شهر بجنورد و روستاهای اطراف، ارتقاء سطح ایمنی روستا و ارتقاء شاخص های اجتماعی و فرهنگی روستا، مهمترین راهبردهای توسعه روستای کلاته یاوری هستند. برنامه ریزی روستاهای پیراشهری و توسعه آنها، یک اقدام برد- برد است، چرا که از یک جهت باعث توسعه با برنامه روستا می شود و از سوی دیگر نیازهای شهر مرکزی را تعیین کرده و در صورت نیاز، جمعیت سرریز را به صورت از پیش تعیین شده در خود جای می دهد.