جغرافیا و توسعه فضای شهری

مطالعه حاضر بر تاثیر برنامه ریزی شهری جهت ارتقاء سلامت خواب بانوان شهر مشهد با بهره گیری از فضاهای سبز شهری تاکید مینماید. با مطالعه پیشینه، ارتباط بین فضای سبز و سلامت خواب مشخص شد. همچنین مشخص گردید که سلامت خواب بر سلامت جسمانی نیز اثرگذار است و مدل تحقیق بر این مبنا رسم گردید. هر یک از این ابعاد متغیر پنهان هستند و به منظور برازش متغیرهای پنهان از مدل معادلات ساختاری در نرم افزار آموس استفاده شد. از آنجا که افراد با وضعیت اجتماعی_ اقتصادی پایین به احتمال زیاد از اختلالات خواب رنج می برند لذا سه منطقه درآمدی مختلف مشهد به عنوان جامعه آماری درنظر گرفته شدند و بر اساس فرمول کوکران 400 نفر از بانوان آن ها به عنوان نمونه انتخاب شدند. جمع آوری اطلاعات با استفاده از ابزار پرسشنامه انجام گرفت و فضای سبز از 4 بعد دسترسی، حضور، امکانات و حفاظت بررسی شد. همچنین آلفای کرونباخ پرسشنامه برابر 9/0 بدست آمد. نتایج پژوهش نشان می دهد که براساس شاخص RMSEA=0.9 مدل طراحی شده بر داده های جامعه مورد مطالعه منطبق است. همچنین اثرگذاری فضای سبز بر سلامت خواب و سلامت خواب بر سلامت جسمانی تأیید گردید. در ارتباط با ابعاد تشکیل دهنده فضای سبز، ابعاد حفاظت و امکانات بیشترین اثرگذاری را دارند. یافته های این مطالعه برای برنامه ریزان و مدیران شهری کاربردهای مهمی دارد زیرا کیفیت محیط های شهری و مخصوصا فضاهای سبز و ماهیت توسعه از عوامل اصلی سلامت هستند.

امروزه شهرها با توسعه مراکز خرید متنوع به ویژه هایپرمارکت ها مواجه هستند و این روند به ویژه در کلان شهرها پیامدهای مختلفی ایجاد می کند. در کلان شهر مشهد، محدوده میدان جانباز به دلیل توسعه هاپیرها و مراکز خرید مختلف در سال های اخیر تغییرات گسترده ای را به خود دیده است. از این رو، هدف این پژوهش تحلیل پیامدهای توسعه هاپیر مارکت ها در کلان شهر مشهد و محدوده جانباز است. پژوهش حاضر از نظر روش توصیفی- تحلیلی و هدف کاربردی است. جمع آوری داده ها در بخش کتابخانه ای، به گردآوری اطلاعات توصیفی از کتاب ها، مقالات پرداخته شده و هم چنین با مراجعه به سازمان های مرتبط داده های موردنیاز دریافت گردید. در بخش میدانی، پرسش نامه ای متشکل از چهار شاخص و 19 گویه، با روش نمونه گیری هدفمند بین افرادی که در هاپیرمارکت ها یا مراکز خرید و املاکی ها در محدوده مشغول کار بوده اند به تعداد 383 نفر توزیع شد. نتایج نشان داد که الگوی توزیع هاپیرها در شهر مشهد از نوع خوشه ای است و همین عامل باعث پیامدهای مختلفی می شود که براساس نتایج آزمون تی در شاخص کالبدی، تغییر کاربری سریع اراضی پیرامون و در شاخص زیست محیطی نیز وضعیت ازدحام و ترافیک وسایل نقلیه بیشترین اثر ناشی از توسعه هایپرها و مراکز خرید را در محدوده جانباز داشته است. در مجموع در محدوده جانباز به دلیل رونق هایپرها و مراکز خرید پیامدهایی همچون تغییر کاربری زمین و اثرات ترافیکی سنگین بیش از دیگر موارد بوده که نیازمند برنامه ریزی منسجمی در خصوص کنترل قیمت اراضی محدوده، تقویت شبکه های ارتباطی محور اصلی منتهی به محدوده جانباز، و ایجاد پارکینگ های زیرزمینی با ظرفیت بالاتر می باشد.

در راستای کاهش وابستگی به اتومبیل در کلان شهرهای امروزی، رویکرد توسعه حمل ونقل محور از دهه ۱۹۹۰ در کشورهای جهان موردتوجه قرار گرفت و منابع بین المللی متعدد دردسترس پژوهشگران است. ولیکن در ایران هنوز نوپاست و تاکنون به اجرا درنیامده است. علی رغم تلاش ها، دید روشنی برای تصمیم سازان وجود ندارد؛ لذا مسئله اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت داخل کشور در مقیاس محلی کلان شهر مشهد، تاکنون به صورت یکپارچه واﮐﺎوی نشده اﺳﺖ. ﻫﺪف اﺻﻠﯽ اﯾﻦ مقاله مرور نظام مند روند پژوهش های توسعه حمل ونقل محور کلان شهر مشهددرپایگاه های علمی کشور ایران است تا در این رﻫﮕﺬر، حوزه های ﻣﻐﻔﻮل ﻣﺎﻧﺪه ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ و برآنها ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺷﻮد. این ﭘﮋوﻫﺶاز ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮدی علم سنجی به روش مرور نظام مندوﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺤﺘﻮابا کمک نرم افزارهای اکسل[1]و مکس کیودا [2]اﻧﺠﺎم ﺷﺪه است. جامعه آماری ۲۰۲ برونداد علمی به زبان فارسی است. داده ها از پایگاه های ایرانداک وﻣﺮﮐﺰاﻃﻼﻋﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﺟﻬﺎد داﻧﺸﮕﺎﻫﯽدرﺑﺎزه زﻣﺎﻧﯽ 20 ﺳﺎﻟه ۱۳۸۲ تا ۱۴۰۲ ﮔﺮدآوری و از چهار ﺑُﻌﺪ ﻣﻮﺿﻮع، زﻣﺎن و ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎ و روش شناسی تحت تحلیل های کمی قرار گرفتند. بر اساس یافته ها، میزان تولیدات علمی سیر صعودی داشته و بیشترین فراوانی پژوهش های مشهد در ﺳﺎل 1396 و سهم مشارکت ۸/۹٪ در رده با مشارکت کم است که بر لزوم انجام اینگونه پژوهش ها صحه می گذارد. از بُعد موضوعی توجه به مفهوم توسعه حمل ونقل محور درسطح ایستگاهی به عنوان رویکرداصلی درپژوهشهای داخلی مشهد ۴/۳۰٪ و به موضوعات گردشگری، عدالت ومسکن کمترپرداخته شده بود. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﮐﻠﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖحاکی ازﻋﺪم ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ وﺣﺠﻢ ناﮐﺎﻓﯽ پژوهش ها، ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل درروﻧﺪﻫﺎی زﻣﺎﻧﯽ وﻣﻮﺿﻮﻋﯽدرتولیدات ﻋﻠﻤﯽ ﮐﺸﻮرمی باشد. یافته های این تحقیق در شناخت کاستی های پژوهشی وتصمیم گیری های آتی برنامه ریزان شهری کاربرد دارد.   [1]. Excel [2]. Maxqda

وندالیسم، ازجمله رفتارهای انحرافی است که ماحصل رشد سریع شهرنشینی، توسعه ارتباطات و افزایش مشکلات اجتماعی – اقتصادی و روان شناسانه در دنیای مدرن می باشد. با توجه به اهمیت طبیعت شهری، چه از منظر زیست محیطی، و چه از جنبه اقتصادی و اجتماعی، و محدود بودن مطالعات در این زمینه علی رغم رایج بودن پدیده تخریب گری در آن، هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل و کیفیات محیطی مؤثر بر کاهش رفتارهای تخریب گر طبیعت در فضاهای عمومی، و ارائه راهبردهای اجرایی در راستای بهبود وضعیت موجود به وسیله بررسی ارتباط آن با سه گروه از متغیرهاست: چیدمان فضایی، وضعیت فیزیکی طبیعت شهری و طراحی محیطی. بدین منظور، پس از مطالعه ادبیات موجود و شناخت معیارهای پژوهش، پارک حاشیه ای شهید چمران شیراز به عنوان نمونه انتخابی، از طریق تحلیل تطبیقی نقشه های میدانی و فضایی، با استفاده از نرم افزار UCL DepthMap V.10 مورد بررسی قرارگرفته است. نتایج نشان می دهند که 5 مؤلفه هم پیوندی، اتصال، کنترل پذیری، ضریب بی نظمی و میانگین عمق در ارتباط با نظام پیکره بندی فضا، دو مؤلفه بکر بودن یا طراحی شده بودن طبیعت شهری در ارتباط با ساختار فیزیکی آن، و وجود فضاهای انسان ساخت و بناهای معماری در ارتباط با مؤلفه طراحی محیطی، در بروز، کنترل و یا کاهش رفتارهای تخریب گر طبیعت شهری، موثرند. بدین صورت که حفظ ساختار طبیعی درختان، گیاهان و دیگر عناصر طبیعی و به حداقل رساندن دخالت های انسانی، حفظ حرایم طبیعت شهری در مقابل محیط های انسان ساخت، و تلاش برای چیدمان مطلوب نظام پیکره بندی فضا در راستای افزایش نظارت های عمومی بر آن، راهبردهای مؤثری در حمایت و حفظ طبیعت شهری می باشند.

کلانشهرها هنگام بروز چالش هایی نظیر کرونا به دلیل نبود نظام مشارکت جویانه مردمی مبتنی بر حکمروایی مقتدر و در حضور کنشگران متعدد، دچار مسائل جدی مدیریتی می شوند، حل چنین مسائلی مستلزم واگذاری مسئولیت اداره شهر بر عهده ذینفعان در غالب رویکرد حکمروایی شهری می باشد. هدف این مقاله تحلیل و تعیین موقعیت حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز و ارائه راهبردهای کاربردی با تکیه بر نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها برای تحقق حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز می باشد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت توصیفی-تحلیلی است. برای گردآوری اطلاعات، از روش های کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. در مرحله مطالعات کتابخانه ای، از منابع معتبر داخلی و خارجی استفاده شد. در مرحله میدانی اطلاعات از کارشناسان، نخبگان و مدیران شهری با تدوین پرسشنامه به دست آمد. جامعه آماری 250 نفر از کارشناسان، نخبگان و مدیران شهری می باشد که به صورت نمونه گیری تصادفی انتخاب شده اند. یافته های مدل سوات نشان می دهد که حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز در موقعیت تدافعی قرار می گیرد. در همین راستا راهبردهای مربوط به موقعیت تدافعی ارائه گردید و با استفاده از ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی اولویت بندی شد. نتایج نشان می دهد برای تحقق حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز با مدنظر قراردادن راهبردهای تدافعی، لازم است مسولین و متولیان امور شهری افزون بر ارتقاء سطح آگاهی شهروندان، اقدام به ترویج تفکر استراتژیک در میان شهروندان در خصوص مزایای رویکرد مشارکتی حکمروایی شهری برای کنترل بحران هایی نظیر کرونا و بهبود شرایط در دوران پس از آن، نمایند.

افزایش شهرنشینی، نارضایتی افراد محروم و آسیب پذیر در شهرها و افزایش نگرانی نهادهای بین المللی به منظور کاهش نابرابری ها، موجب شکل گیری رویکردهای نوین در برنامه ریزی شهری مانند شهر فراگیر گردیده است. رویکرد شهر فراگیر با هدف توزیع برابر منابع و امکانات میان همه ی ساکنان شهر و تحقق حقوق شهروندی به دنبال برقراری عدالت در مناطق شهری می باشد. با توجه به تأثیر برنامه ریزی شهر فراگیر در تحقق حقوق شهروندی، پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه های توسعه ی شهر فراگیر در شهر قائن با تأکید بر حقوق شهروندی نگارش شده است. در این راستا، روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی- اکتشافی می باشد که به منظور تجزیه و تحلیل داده ها نیز از معادلات ساختاری مبتنی بر واریانس با روش حداقل مربعات جزئی در نرم افزار Smart-pls استفاده شده است. جامعه ی آماری تحقیق نیز شامل مدیران و مسئولان شهری و نخبگان دانشگاهی است که با توجه به مشخص نبودن تعداد جامعه ی آماری، حجم نمونه با استفاده از روش کوهن 90 نفر تعیین گردیده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که به ترتیب بیشترین اثرگذاری بر تحقق شهر فراگیر قائن با تأکید بر حقوق شهروندی مربوط به مؤلفه های مدنی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، با ضرایب 791/0، 724/0، 639/0 و 579/0 می باشد. در بین مؤلفه های فرعی نیز بیشترین اثرگذاری مورد مربوط به مؤلفه های اجرای یکسان قوانین برای همه با درنظرگیری اقشار و گروه های مختلف جامعه، ایجاد فرصت پیشرفت در زندگی برای همه در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فردی، آزادی بیان و عقیده و ایجاد زمینه ای برای تشکیل اجتماعات و انجمن ها برای اقشار و اصناف مختلف در زمینه ی پیگیری حقوق خود است.

حس معنویت، منسوب شدن به حقیقت ذاتی و مطلق در برابر امورمادی، ظاهری و صوری است. در واقع این امر قابلیت جلوه گری در محسوسات بی شماری دارد تا انسان با احساس تأثیر عمیق و ابتهاج، صاحب یک تجربه ارتباط معنادار با خود، دیگران، جهان و قدرت برتر شود که بصورت واکنش ها، روایات و اعمال بیان می شود. تجربه احساسات، از طریق تجربه در فضا ایجاد می شود و معماری با ظهور واقعیت س ه جهان جس مانی، خیالی و عقل ی، همچون پلی از قلمرو معنوی با فضای ذهنی فرد ارتباط برقرار می کند و او را به شناخت می رساند. پژوهش با هدف تحکم حس معنویت در کالبد معماری، به دنبال فرایند شناخت این حس مخاطب در فضایی با کاربری غیرمذهبی بود که بازار تاریخی تبریز با انواع عملکردهای مختلف، موردبررسی قرار گرفت تا درصدد پاسخگویی به این پرسش برآید که «حس معنویت در گذار از مراحل احساس تا شناخت توسط مخاطب، چگونه است؟». در این راستا، پژوهش در قالب کیفی، ترکیبی از تحقیق بنیادی و اکتشافی در دو مرحله کاوش نظری و عملی صورت گرفت. کاوش نظری به صورت توصیفی تحلیلی، به جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای پرداخته و سپس کاوش عملی به صورت اکتشافی، با روش پدیدارشناختی از طریق مصاحبه نیمه ساختاری در چهار سطح (احساس،ادراک، تعقل و شهود) با نمونه گیری گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری (10نفر)، صورت گرفت. تحلیل کیفی تفسیری داده ها به روش ون منن از طریق کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و گزینشی انجام شد. در نتیجه، تجربه افراد توسط 5درونمایه اعم از بیناذهنیت(در ارتباط با دیگران)، تقدس گرایی(در ارتباط با خداوند)، تنوع گرایی، تاریخ گرایی و حس مکان (در ارتباط با جهان و دیگران) مشخص گردید.

تولید فضا و مکان یک پدیده سیاسی و مفهومی کلیدی در جغرافیاست که با ابعاد اجتماعی و انسانی جوامع درآمیخته است. به همین دلیل، برنامه ریزی فضایی نیازمند درک عمیق تری از عوامل انسانی-اجتماعی و منافع آنها است. در این میان، مناطق کلانشهری ، به دلیل تمرکز قدرت و ثروت، دارای پیچیدگی های فضایی-اجتماعی ویژه ای هستند و سازمان یابی فضایی آنها با ساختارهای قدرت در ارتباط مستقیم است. هدف این پژوهش، شناسایی بازیگران کلیدی در سازمان یابی فضایی منطقه کلانشهری کرج در بازه زمانی ۱۴۰4–۱۴۰3 است. متغیرهای پژوهش شامل سازمان فضایی و بازیگران کلیدی از نهادهای حکومتی- دولتی، حکومتی- عمومی، خصوصی، تشکل های غیردولتی و خانواده می باشد. پژوهش از نوع کاربردی و با روش ترکیبی (اسنادی و پیمایشی) و بهره گیری از تکنیک تحلیل ساختاری (MICMAC) انجام شده است. نتایج مدل تحلیل ساختاری نشان داد که بازیگران کلیدی در فرآیند سازمانیابی فضایی منطقه کلانشهری کرج، از زیرمجموعه نهادهای حکومتی- دولتی، شامل شورایعالی شهرسازی و معماری، وزارت کشور، استانداری، شورای برنامه ریزی و توسعه استان، شرکت بازآفرینی شهری ایران، شرکت عمران شهرهای جدید، اداره کل راه و شهرسازی، بنیاد مسکن استان، سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان و نیز زمین داران بزرگ، که زیرمجموعه بخش خصوصی است، می باشند. همچنین، نتایج نشان داد که؛ روند تصمیم گیری های مدیریتی در منطقه کلانشهری کرج، همانند دیگر نقاط سکونتگاهی کشور، فرآیندی از بالا به پایین است و نهادهای سطوح محلی و شهروندان در آن ضعیف ترین جایگاه را دارند. در این میان، ملاکین و گروه های قدرتمند، از طریق دولت در تهیه طرح های توسعه و تحولات فضایی، نقش مؤثری ایفا می کنند.