درخت حوزه‌های تخصصی

  مطالعه حاضر با هدف بررسی خدمت فرهنگی استان کرمان در چهار دسته خدمات زیباشناختی، تفرجی، علمی - آموزشی و معنوی - مذهبی براساس روش ارزیابی چندمعیاره در محیط سامانه های اطلاعات جغرافیایی انجام گرفت. به این منظور به ترتیب 34، 28، 8 و 4 معیار عامل زیبای شناختی، تفرجی، آموزشی و معنوی - مذهبی در سه دسته اکولوژیک، اقتصادی - اجتماعی و بصری در نظر گرفته شد. همه معیارهای عامل، استانداردسازی و با کمک فرآیند سلسه مراتب تحلیلی AHP وزن دهی و ادغام آنها با روش ترکیب خطی وزن دار (WLC) انجام شد. در ادامه لایه های حاصل از WLC همه خدمات برای به دست آوردن ارزش کل خدمات فرهنگی با یکدیگر، جمع و این لایه به چهار طبقه تناسب تفکیک شد. نقشه طبقه بندی خدمات فرهنگی نشان داد که مناطق با تناسب زیاد و خیلی زیاد به ترتیب 9501028 و 1306668 هکتار را به خود اختصاص داده اند که بیش از 58 درصد از مساحت استان و عمدتاً در کاربری های جنگل و مرتع پرتراکم تشکیل می دهد. براساس نتایج به دست آمده توزیع جغرافیایی چهار نوع خدمت فرهنگی بررسی شده در این مطالعه در سطح استان یکسان نبوده است و خدمت معنوی پایین ترین توزیع را دارد. همچنین بخش های مرکزی و غربی استان از نظر کل خدمات فرهنگی غنی ترین و بخش شمال شرقی، شرقی و جنوبی ضعیف ترین وضعیت را دارد. یافته های این پژوهش می توانند به عنوان مبنایی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی فضایی و مدیریت پایدار سرزمین در راستای ارتقای بهره برداری از خدمات فرهنگی اکوسیستم در استان کرمان استفاده شوند.

سفره آب زیرزمینی منبع اصلی آب آشامیدنی در دشت یزد-اردکان است که امروزه با گسترش فعالیت های انسانی، ارزیابی کیفی و کمی آن جایگاه ویژه ای در مطالعات منابع آب دارد. یکی از شاخص های ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی، شاخص آلودگی آب زیرزمینی (PIG) است که تلفیقی از پارامترهای موثر بر کیفیت آب می باشد. به منظور بررسی تغییرات زمانی و مکانی کیفیت آب زیرزمینی دشت یزد- اردکان، شاخص PIG برای دو سال 1390 و 1400 با داده های کیفی آب زیرزمینی 27 چاه عمیق در محدوده دشت شامل یون های سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، کلر، بی کربنات، سولفات و کل مواد جامد محلول، شوری و اسیدیته محاسبه و نقشه پهنه بندی شاخص و یون ها برای هر دو سال ترسیم شد. نتایج نشان داد که مقدار آنیون ها و کاتیون ها، اسیدیته و شوری افزایش و میانگین همه پارامترهای شیمیائی به جز اسیدیته و بی کربنات از حد مجاز توصیه شده توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) بیشتر است. طبق شاخص PIG در سال 1390، 43/51 درصد از کل مساحت دشت دارای آلودگی کم و ناچیز، 58/9 درصد از مناطق دارای آلودگی متوسط، 83/10 درصد دشت دارای آلودگی زیاد و 16/28 درصد دارای آلودگی بسیار زیاد بوده است و با گذشت یک دهه کیفیت آب زیرزمینی کاهش یافته است؛ به طوری که 80/24 درصد دارای آلودگی کم و ناچیز، 94/23 درصد آلودگی متوسط، 12/9 درصد آلودگی زیاد و 04/42 درصد دارای آلودگی بسیار زیاد است. به عبارت دیگر مساحت بیشتری از دشت جزو طبقه آلودگی خیلی زیاد قرار گرفته است و از مساحت منطقه با آلودگی کم و ناچیز کاسته شده است. با توجه به نتایج به دست آمده کیفیت آب زیرزمینی به ویژه در نواحی شمالی و جنوبی دشت یزد- اردکان، وضعیت نامطلوبتری نسبت به س ایر من اطق مح دوده مطالع اتی دارد و نیازمن د اق دامات م دیریتی و حفاظتی ویژه ای در زمینه بهبود کیفیت و کمیت منابع آب زیرزمینی می باشد.

پوشش گیاهی شاخص سلامت اکوسیستم است و نقش مهمی در حفظ تعادل اکولوژیکی، تنظیم چرخه آب و تسهیل جریان ماده و انرژی دارد. پویایی پوشش گیاهی ناشی از تنش های محیطی و فعالیت های انسانی در حال تسریع است و نیاز به پایش و نظارت طولانی مدت مداوم دارد. با توسعه فناوری سنجش از دور، تصاویر سنجش از دور به طور گسترده در کار بررسی پوشش گیاهی مورد استفاده قرار گرفته است. هدف از این پژوهش، ارزیابی مقایسه ای کارآیی عملگر های فازی پردازش شئ گرای تصاویر ماهواره ای در پایش تغییرات پوشش گیاهی حوضه آبریز کرخه با استفاده از سری زمانی تصاویر ماهواره لندست است. در راستای این هدف، پس از تهیه تصاویر سری زمانی سال های 1373، 1378، 1383، 1388، 1393، 1398 و 1403 از سامانه گوگل ارث انجین، با استفاده از رویکرد پردازش شئ گرای تصاویر ماهواره ای و عملگر های AND، OR، MGE، MAR، MGWE و ALP اقدام به قطعه بندی و طبقه بندی تصاویر شد. مرحله قطعه بندی، با استفاده از مقیاس، ضریب شکل و ضریب فشردگی بهینه انجام شد و پس از آن دو کلاس پوشش گیاهی و غیر پوشش گیاهی ساخته شد و نمونه های تعلیماتی نیز انتخاب شدند. در مرحله بعد طبقه بندی انجام گرفت و برای تعیین دقّت طبقه بندی، با استفاده از نقاط کنترل واقعیت زمینی انتخابی، دقّت کلی و ضریب کاپا برای نقشه های تولیدی محاسبه شدند. نتایج پژوهش نشان داد که عملگر فازی AND با دقت ۹۷/۳۸ درصد و ضریب کاپای ۰/۹۸۱۸ بهترین عملکرد را در پایش پوشش گیاهی حوضه کرخه دارد. تحلیل سری زمانی تصاویر لندست طی ۳۰ سال گذشته کاهش حدود ۱۸ درصدی پوشش گیاهی را آشکار کرد. این روند که ناشی از عوامل انسانی و طبیعی است، تهدیدی جدی برای پایداری اکولوژیکی و جوامع محلی محسوب می شود و ضرورت اتخاذ سیاست های جامع حفاظت و احیای پوشش گیاهی را برجسته می نماید.

یکی از راه های پیشگیری از توسعه فقر و نیز سامان بخشی به وضعیت مکان های فقیرنشین، شناخت دقیق گستره های فقر به ویژه در سطح شهرهای بزرگ است. زیرا هر برنامه ای برای مقابله با فقر شهری در سطح شهر بدون شناخت دقیق موقعیت مکانی آن امکان پذیر نخواهد بود. عدم شناخت کافی از فقر شهری، به ویژه ابعاد و گستردگی آن در سطح شهر، می تواند مانع از سیاست گذاری صحیح برای کاهش فقر شود. این ناآگاهی ممکن است منجر به هدر رفتن منابع اقتصادی و ناکامی برنامه های کاهش فقر شود. از اینرو پژوهش حاضر به دنبال آن است که به تعیین گستره های فقر در شهر کرمانشاه بپردازد. در خصوص روش پژوهش می توان اذعان نمود که با توجه به موضوع پژوهش، از نظر هدف نوع آن کاربردی و از نظر نوع داده کمّی است. محدوده پژوهش، 136 محله عرفی شهر کرمانشاه در سال 1403 بوده است. داده های مربوط به بخش مبانی نظری به صورت اسنادی و کتابخانه ای تهیه شده و داده های خام از سالنامه آماری مرکز آمار ایران مربوط به سال 1400 شهر کرمانشاه و نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 استخراج شده اند. بر این مبنا، محله های شهرکرمانشاه با چهار مؤلفه و 34 شاخص ارزیابی شدند. نتایج لکه های داغ حاکی از آن است که میزان فقر در سطح شهر کرمانشاه به صورت متعادل توزیع نشده و در بعضی مکان ها شدت فقر بسیار زیاد و در بعضی مکان ها شدت خوشه ای فقر بسیار کم است. علاوه بر این نتایج آزمون خودهمبستگی موران بیانگر آن است که الگوی فضایی فقر در شهر کرمانشاه به صورت خوشه ای است.

امروزه یکی از ابزارهای کلیدی برای رسیدن به توسعه همه جانبه در شهرها، توجه به نوآوری ها و خلاقیت در استفاده از پتانسیل ها و ظرفیت های طبیعی، اقتصادی، اجتماعی و فعالیت های فرهنگی با رویکرد گردشگری خلاق است. در این راستا، شهر نائین به عنوان یکی از با ارزش ترین مناطق تاریخی و گردشگری با جاذبه های مختلف، تاکنون نتوانسته است به طور کامل از ظرفیت های موجود در این حوزه در جهت تحقق گردشگری پایدار شهری، استفاده نماید؛ پژوهش حاضر بر آن است تا با ارائه مدل عوامل کلیدی موفقیت گردشگری خلاق در شهر نائین، زمینه های توسعه همه جانبه گردشگری را فراهم نماید. قلمرو مکانی پژوهش، شهر نائین می باشد. نوع پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه انجام توصیفی - تحلیلی است جامعه آماری پژوهش را دو سطح شامل مسئولین، مدیران شهری و فعالان حوزه گردشگری شهر، و متخصصین و صاحب نظران دانشگاهی تشکیل می دهد. روش نمونه گیری، هدفمند است و حجم نمونه برای گروه اول بر اساس اشباع نظری، 17 نفر در قالب مصاحبه نیمه ساختاریافته و برای گروه دوم، 10 نفر در قالب پرسشنامه انتخاب شده است. تجزیه وتحلیل داده ها نیز از طریق تحلیل تماتیک و ISM، انجام شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که، از بین 9 عامل کلیدی اصلی شناسایی شده، مهم ترین عامل کلیدی، مدیریت کارا و اثربخش می باشد. نتایج حاصل از یافته ها نشان می دهد که تحقق عامل کلیدی موفقیت گردشگری خلاق شهر نائین نیز، نیازمند تعریف چشم انداز، مأموریت و همچنین تدوین استراتژی ها و خط مشی های روشن و مشخص در این حوزه می باشد.

ارزیابی میزان و چگونگی تاب آوری گروه های جمعیتی به خصوص در بحران های اجتماعی-سیاسی نقش مهمی در مدیریت و حکمرانی کشور دارد. تاب آوری، تابع عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی است و چگونگی کنش و واکنش گروه های قومی به آن به عنوان یک مسئله مهم قابل مطالعه است. این مقاله در صدد است تا میزان و چگونگی تاب آوری اقوام آذری و کرد شهرستان ارومیه در مواجهه با بحران اقتصادی را با استفاده از روش پیمایشی پرسشنامه ای، ارزیابی و مطالعه تطبیقی کند. یافته های تحقیق نشان داده است که تاب آوری قوم کرد در قبال بحران اقتصادی اخیر بیش تر از قوم آذری بوده و نسبت به آن سازگاری بیش تری داشته اند؛ درحالی که آذری ها در قبال این بحران واکنش های سیاسی صریح تری را بروز داده در مقابل واکنش سیاسی قوم کرد کم تر و آرام تر بوده است. تقریباً در همه مؤلفه های بررسی شده یعنی کاهش مشارکت سیاسی، افزایش اعتراضات، اعلام نارضایتی آشکار، کاهش انتظارات از نهادهای دولتی، افزایش تقاضا برای تغییرات سیاسی، مخالفت با دولت، درخواست برای تعامل و رابطه با سایر کشورها، تشکیل گروه برای پیگیری مطالبات، فعال کردن اقتصاد محلی، افزایش خشونت، افزایش مهاجرت، کاهش تعهد به حکومت، قانون گریزی و تشدید هرج ومرج این تفاوت دیده می شود. هم چنین نتایج به دست آمده نشان داده است که عوامل اثرگذار بر میزان تاب آوری در این دو قوم متفاوت بوده است. در کردها مهارت های حل مسئله و در آذری ها دل بستگی های عاطفی بیش ترین اثرگذاری را بر میزان تاب آوری داشته اند. 

سرمایه اجتماعی به عنوان یک عنصر کلیدی در بازآفرینی شهری شناخته می شود. ازآنجایی که این گونه از سرمایه تسهیلگر بازآفرینی جامعه محلی بوده و موفقیت پروژه های بازآفرینی بدان وابسته است، ضعف در مؤلفه های آن می تواند اثرات منفی بر پروژه های بازآفرینی داشته باشد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی و مؤلفه های آن بر مؤلفه اقتصادی محرک بازآفرینی شهری در محله تاریخی فیض آباد کرمانشاه پرداخته است. در این مطالعه، 180 پرسشنامه تکمیل و با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. هفت مؤلفه شامل احساس تعلق، حمایت نهادهای اجتماعی، مقبولیت ارزش ها، درک مشترک، شبکه ها، قابلیت اعتماد و مشارکت مدنی به عنوان مؤلفه های سرمایه اجتماعی شناسایی شدند. همچنین سه عامل اقتصادی محرک بازآفرینی شامل باور به افزایش ارزش املاک، تمایل به استفاده از وام ها و انگیزه اختصاص درآمد شخصی به پروژه ها بررسی شد. یافته ها حاکی از آن است که تنها دو مؤلفه «احساس تعلق» و «درک مشترک و همیاری» بر مؤلفه اقتصادی محرک بازآفرینی تأثیر مثبت و معنادار دارند. اما این تأثیرگذاری در سایر عوامل به صورت مستقیم دیده نمی شود. عواملی چون «مقبولیت ارزش ها»، «مشارکت مدنی» و «شبکه ها، روابط و ارتباطات» به صورت غیرمستقیم تأثیرگذار هستند. ارتباط ساکنین با یکدیگر (سرمایه درون گروهی) از وضعیت مطلوبی برخوردار است اما ارتباط ضعیف آنان با نهادهای حاکمیتی و عدم اعتماد به شهرداری و دولت، سبب ضعف در سرمایه اجتماعی میان گروهی و برون گروهی شده است. بنابراین ناکارآمدی های شهرداری و دولت، پتانسیل های سرمایه اجتماعی محله تاریخی فیض آباد را برای بازآفرینی پایدار محدود ساخته است.

مطالعات و ارزیابی فقر شهری با هدف شناسایی علل و عوامل مؤثر بر شکل گیری و تداوم محرومیت در مناطق شهری، ارائه راهکارهای علمی و عملی برای کاهش نابرابری های اجتماعی و اقتصادی، و بهبود شرایط زندگی ساکنین مناطق کم برخوردار انجام می شود. این مطالعات به برنامه ریزان و مدیران شهری کمک می کند تا با درک دقیق تری از وضعیت موجود، اقدامات هدفمند و مؤثری را برای توسعه پایدار شهری طراحی و اجرا کنند. هدف تحقیق حاضر شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر فقر با استفاده از شاخص های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و دسترسی به خدمات عمومی و تعیین تأثیر هر یک از آن ها بر وضعیت فقر شهری و تبیین الگوی فضایی فقر شهری در شهر مهاباد می باشد. در این راستا، ابتدا ۲۰ معیار مؤثر در فقر شهری در ۴ بعد اصلی دسته بندی شدند. سپس، این معیارها با استفاده از فرایند تحلیل شبکه وزن دهی شدند. در مرحله بعد، برای مدل سازی مکانی فقر شهری، معیارهای انتخاب شده با به کارگیری مدل فازی گاما ترکیب شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که محلات شمال غربی و مرکزی از فقر شهری کمتری برخوردار هستند، اما با فاصله گرفتن از این نواحی و حرکت به سمت حاشیه ها، فقر شهری به تدریج افزایش می یابد. به طورکلی 30.97 درصد از مساحت محدوده موردمطالعه دارای وضعیت مطلوب و نسبتاً مطلوب، 21.08 درصد دارای وضعیت متوسط و 47.95 درصد دارای وضعیت نامطلوب و نسبتاً نامطلوب است. بررسی شاخص خودهمبستگی فضایی موران (۰.۲۴) نشان دهنده عدم توزیع تصادفی ویژگی های فقر شهری و وجود الگوی خوشه ای در محدوده موردمطالعه است.

هدف اصلی این تحقیق شناسایی شاخص های پایداری محیط زیستی و سپس ارائه یک مدل از ارتباطات بین این شاخص ها در محیط های دانشگاهی است. ابتدا مرور جامع از متون علمی مرتبط با پایداری محیط زیستی در دانشگاه ها انجام شد. سپس، با استفاده از روش دلفی فازی، نظرات خبرگان در زمینه منابع طبیعی و محیط زیست جمع آوری گردید تا معیارهای مؤثر در ایجاد پایداری شناسایی شوند. پرسشنامه ای طراحی شد که در آن خبرگان به ارزیابی تأثیر هر شاخص بر پایداری محیط زیست پرداختند. پس از تحلیل داده ها، مدل سازی ساختاری-تفسیری برای تعیین روابط بین شاخص ها بکار گرفته شد. نتایج نشان داد که مجموعاً 13 شاخص به عنوان مبنا در خلق پایداری محیطی در محدوده مطالعاتی دارای اثر می باشند. شاخص های مشارکت دانشجویان و کارمندان، حمایت از طرح های تحقیقاتی و سیاست گذاری محیط زیستی، در سطح اول مدل ساختاری-تفسیری قرار دارند. سطح دوم مدل نیز به شاخص های استفاده از گیاهان بومی، استفاده از مصالح پایدار، کاهش مصرف انرژی ساختمان ها و کاهش میزان تولید زباله اختصاص دارد. بر مبنای نتایج این تحقیق، سطح سوم و چهارم نقش مقابله با مخاطرات احتمالی چه در بحث انرژی و یا بلایای طبیعی را دارند، به طوری که در این سطوح مؤلفه های صرفه جویی در مصرف آب و آمادگی در مواجه با بلایای طبیعی معرفی شده است و در سطح سوم نیز صرفه جویی در مصرف انرژی ارائه شده است. در سطح پنجم مؤلفه های استفاده مجدد از پسماند و منابع انرژی تجدید پذیر قرار دارد و سطح آخر مدل نیز کنترل و نظارت جای دارد.

رشد جمعیت، توسعه کشاورزی و شهرنشینی شتابان همراه با تغییرات اقلیمی و افزایش تقاضا برای منابع آب، امنیت و دسترسی عادلانه به منابع آبی را با چالش جدی مواجه کرده است. در دهه های اخیر حوضه آبریز فلات مرکزی و به ویژه حوضه آبریز گاوخونی دچار بحران کم آبی شده اند. این بحران، فعالیت های اقتصادی و پایداری زیست بوم ها را مختل و تنش هایی بین ذینفعان ایجاد کرده است که به امنیتی شدن موضوع آب در این حوضه منجر شده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد سیستمی، به بررسی امنیتی شدن بحران آب در حوضه آبریز گاوخونی می پردازد. داده های موردنیاز پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه ای و روش های میدانی شامل مصاحبه و پرسشنامه جمع آوری شده و با استفاده از نرم افزارهای MicMac، Scenario Wizar و Vensim تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد عوامل کلیدی مؤثر در امنیتی شدن بحران آب در این حوضه؛ عدالت در تخصیص منابع آب، نفوذ مدیران استان اصفهان در سطح ملی، رقابت های استانی، نقش سرویس های امنیتی خارجی، طرح های متعدد انتقال آب از سرچشمه کوهرنگ، نرخ بهره وری محصولات کشاورزی و تأثیر رسانه های ملی بر تحلیل مسائل آب منطقه، هستند. نتایج پژوهش نشان داد؛ وضعیت امنیتی شدن بحران آب در حوضه گاوخونی با 30.43 درصد در آستانه بحران قرار دارد. سناریو، «تلاقی منافع رقابتی و کمبود آب» محتمل ترین سناریو آینده این حوضه شناسایی شده است. این مطالعه به دلیل ترکیب روش های کمی و کیفی و تمرکز بر وضعیت آینده حوضه، دیدگاه نوینی برای سیاست گذاران و برنامه ریزان جهت مدیریت پایدار منابع آب ارائه می دهد.

در سال های اخیر، گسترش فناوری های نوین و ابزارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات، شیوه های حکمرانی شهری را در بسیاری از کشورها دگرگون کرده است. در ایران نیز دیپلماسی شهری به عنوان یکی از ابعاد مهم حکمرانی شهری، با چالش هایی در زمینه سازگاری با این تحولات روبه روست؛ به صورتی که استفاده از فناوری های نوین و هوش مصنوعی در دیپلماسی شهری و تصمیم گیری های راهبردی، جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است. به همین منظور هدف پژوهش حاضر، شناسایی پیشران ها و چالش های استفاده از فناوری های نوین و هوش مصنوعی در توسعه دیپلماسی شهری ایران است. پژوهش حاضر با روش ترکیبی انجام شده است. در گام نخست، با مرور منابع و اسناد داخلی و خارجی، شاخص های مرتبط با توسعه دیپلماسی شهری شناسایی شد. سپس، با بهره گیری از نظرات ۳0 نفر از خبرگان، روابط ساختاری میان شاخص ها در قالب ماتریس اثرات متقابل (CIM) بررسی و در محیط نرم افزار MICMAC تحلیل شد. در گام دوم، به منظور شناسایی چالش های اصلی، پرسشنامه ای مبتنی بر طیف لیکرت طراحی و توسط همان خبرگان تکمیل شد تا بتوان چالش های با اهمیت بیشتر را در قالب اساسی بودن و فوریت شناسایی کرد. نتایج نشان داد چالش های اصلی در بهره گیری از فناوری های نوظهور در دیپلماسی شهری ایران شامل نبود دستورالعمل های اجرایی مناسب، نبود پتانسیل و تجربه مورد نیاز، امکانات محدود زیرساختی و نبود مقررات منطبق بر کارکرد هوش مصنوعی است. درمقابل، پیشران های کلیدی شامل: افزایش آمادگی زیرساخت ها و تجهیزات فناوری، افزایش انتظار شهروندان از دولت در استفاده از راهکارهای جدید در راستای خدمات رسانی، استفاده از رویکردهای داده محوری در دیپلماسی شهری است که بیش از همه، بر لزوم توجه به ذی نفعان و مدیریت روابط بین آن ها تأکید می کند. درمجموع، یافته ها نشان می دهد توسعه دیپلماسی شهری در ایران مستلزم تقویت زیرساخت های فناورانه، بازنگری در سیاست ها و ارتقای مهارت نیروی انسانی متخصص است. این نتایج می تواند مبنایی برای تصمیم گیری سیاست گذاران شهری و حوزه سیاست خارجی کشور در بهره گیری کارآمدتر از فناوری های نوظهور قرار گیرد.

میدان های تاریخی به عنوان یکی از مهم ترین عناصر ساختار فضایی، نقش مهمی در سازماندهی و شکل دهی به حیات اجتماعی بافت مرکزی و قدیمی شهرها و نیز تسهیل تعاملات انسانی ایفا می کنند. این میادین، عمدتاً در دوره هایی شکل گرفته اند که ریخت شهرها متاثر از حرکت خودرو نبوده و متناظر با حرکت و زیست عابران پیاده طراحی شده بودند و امروزه با چالش های جدی ناشی از تردد سازگاری ندارند، از این رو بازنگری در نحوه ی عملکرد و ساختار آن ها با رویکردی مبتنی بر پیاده مداری، ضرورتی انکارناپذیر در فرآیند تجدید نسل شهری به شمار می رود. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش تحلیل نحو فضا، به مقایسه تطبیقی سه میدان تاریخی توپخانه تهران، ترافالگار لندن و تکسیم استانبول می پردازد تا ظرفیت های پنهان میدان توپخانه برای ارتقای پیاده پذیری و بازتعریف نقش اجتماعی آن شناسایی شود. با تحلیل شاخص های نحوی چون هم پیوندی، اتصال پذیری، انتخاب و عمق نسبی در دو وضعیت پیش و پس از مداخله در میادین منتخب، امکان استخراج الگوهای موفق در بازطراحی فضاهای تاریخی فراهم می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد پروژه های متاخر تجددنسل که به کمک ابزار نحوفضا انجام شده اند در میدان هایی چون ترافالگار و تکسیم، نقش مؤثری در افزایش حضورپذیری، امنیت و تعاملات اجتماعی ایفا کرده و همچنین می تواند مبنایی برای ارائه راهکارهای کاربردی در میدان توپخانه باشد.در افق پیش رو اگر ساختمان تازه تاسیس خانه شهر (بلدیه سابق) به مثابه « خانه ای برای شهروندان» تلقی شود، می بایست از میدان توپخانه به عنوان «حیاط آن خانه» یادشود، مفهومی که بر نقش این میدان به عنوان یک مکان همگانی، در دسترس و پذیرای شهروندان تأکید دارد. این تعبیر، نقطه ی آغاز شکل گیری مسئله پژوهش حاضر بوده است تا میدان توپخانه نه صرفاً به عنوان یک گره ترافیکی یا تاریخی، بلکه به عنوان یک عنصر مهم از "خانه یی" تلقی شود که می بایست آسایش، امنیت، دسترسی و شرایط مناسبی را برای حضور شهروندان فراهم آورد.

این پژوهش با هدف واکاوی مفهوم پایداری محیط زیست شهری در شهرهای ایران در پرتو سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری و در چارچوب نظام برنامه ریزی جمهوری اسلامی ایران، بر آن است تا پیوند میان مبانی اندیشه ای رهبری و الزامات اجرایی مدیریت محیط زیست شهری را تبیین کند. بر این اساس، روش تحقیق بکار گرفته شده مبتنی بر تحلیل توصیفی–تفسیری و فراتحلیل سیاستی اسناد بالادستی می باشد؛ بدین معنا که پژوهش، نه صرفاً گردآورنده داده ها، بلکه بازخواننده ی «منطق راهبردی» نهفته در اسناد رسمی کشور است. منابع داده ای شامل مجموعه ای از ۴۵ بیانیه، سخنرانی و پیام راهبردی رهبر معظم انقلاب در فاصله ی سال های 1365 تا 1404 با تأکید بر اسناد «سیاست های کلی محیط زیست (1394)»، «سیاست های کلی معماری و شهرسازی (1398)» و بیانیه «گام دوم انقلاب (1397)» می باشد. در بخش کیفی، تحلیل مضمون (Thematic Analysis) بر اساس الگوی شش مرحله ای براون و کلارک برای استخراج مضامین کلیدی به کار گرفته شد؛ و در بخش کمی، داده های شاخص عملکرد زیست محیطی، آلودگی هوا، سرانه فضای سبز و سهم انرژی های تجدیدپذیر شهری تحلیل و با چارچوب مفهومی استخراج شده تطبیق یافت. تحلیل کیفی این اسناد نشان می دهد که گفتمان پایداری محیط زیست شهری در اندیشه رهبری بر چهار محور بنیادین عدالت محیطی و توزیع فرصت های شهری (۳۲% مضامین)، اصلاح الگوی مصرف و بهره وری منابع (۲۷%)، حکمرانی سبز و مسئولیت نهادی دولت و شهرداری ها (۲۳%)، و فرهنگ سازی زیست محیطی و سرمایه اخلاقی شهروندان (۱۸%) استوار است. نتایج کمی پژوهش مبین این نکته می باشد که شاخص عملکرد زیست محیطی ایران از رتبه ۸۲ در سال ۲۰۱۰ به ۶۷ در سال ۲۰۲۳ ارتقا یافته است، اما میانگین سرانه فضای سبز شهری (۹٫۲ مترمربع)، سهم انرژی های تجدیدپذیر (۱٫۳%) و میزان آلودگی ذرات معلق (PM2.5 حدود ۳۵ میکروگرم بر مترمکعب) بیانگر تداوم ناپایداری اکولوژیکی در شماری از کلان شهرهای کشور می باشد. برآیند تحلیل ها نشان می دهد که تحقق پایداری محیط زیست شهری در ایران مستلزم گذار از مدیریت بخشی به حکمرانی یکپارچه شهری و نهادینه سازی اصول عدالت، اخلاق و مشارکت در سیاست گذاری بر اساس آموزه های اسلامی- ایرانی است؛ رویکردی که با منویات رهبری در اسناد ابلاغی همسو بوده و می تواند زمینه ساز شکل گیری الگوی اسلامی- ایرانی شهر پایدار و تحقق تمدن نوین اسلامی باشد.

گرایش فزاینده دانش آموزان نسل زد و آلفا به راه اندازی کسب وکارهای نوپدید و سرمایه گذاری در بازار سرمایه، علی رغم رشد چشمگیر، تا کنون مورد پژوهش قرار نگرفته است. این مطالعه آمیخته (از نوع اکتشافی متوالی) با هدف شناسایی راهبردهای بهینه سازی این گرایش انجام شد. بخش کیفی از طریق مصاحبه نیمه ساخت مند با 27 نفر از صاحب نظران، متخصصین و دانش آموزان فعال در کسب وکارهای نوپدید و بازار سرمایه انجام شد. جامعه پژوهش در بخش کمّی شامل کلیه دانش آموزان دختر و پسر دوره متوسطه دوم شهر زنجان در سال تحصیلی 1403-1402 به تعداد 18358 بود که با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای بر اساس فرمول کوکران، 376 نفر انتخاب شدند و پرسشنامه محقق ساخته را تکمیل کردند. داده ها با نرم افزار SPSS مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. یافته های کیفی دو سطح راهبردی کلان (حکمرانی) و خرد (مدارس و عاملان اجتماعی) را شناسایی کرد. نتایج کمّی نشان داد تمام راهبردها به جز حمایت رسمی و واقعی دولت از بازار سرمایه و تخصیص امکانات برای فرهنگ سازی تنوع سرمایه گذاری از طریق مدارس از نظر آماری معنادار کوچک تر از 0.05 بوده و در بهینه سازی گرایش دانش آموزان مؤثرند. با توجه به حضور دانش آموزان در بازار سرمایه و کسب وکارهای نوپدید، اجرای این راهبردها، نوعی سرمایه گذاری در سرمایه انسانی تلقی می شود و به نوبه خود می تواند مبنایی برای تدوین بسته های سیاستی و برنامه های دقیق تر در این زمینه باشند. از این رو شایسته است برنامه ریزان اقتصادی، فرهنگی و آموزشی در تعامل با یکدیگر اقدامات لازم را جهت بهینه سازی این فعالیت های اقتصادی دانش آموزان اتخاذ نمایند.

توسعه شهری و تغییرات الگوهای کاربری زمین باعث ایجاد تأثیرات گسترده کالبدی بخصوص در حوزه مسکن شهری می گردد. این تأثیرات شامل افزایش قیمت، رشد ساخت ساز ها، توسعه ناموزون و... می باشد. هدف پژوهش حاضر، بررسی رابطه تغییرات کاربری اراضی بر قیمت مسکن در نواحی شهری (مطالعه موردی: شهر بیرجند) می باشد. پژوهش حاضر از نظر هدف؛ کاربردی و توسعه ای و از لحاظ روش انجام تحقیق، توصیفی تحلیلی می باشد. برای انجام این پژوهش و تعیین میزان اثرات هر یک از کاربری های شهری بر قیمت مسکن، ابتدا، قیمت مسکن به صورت سری زمانی بین سال های (1390 تا 1402) از سازمان آمار کشور اخذ گردید. در این پژوهش کاربری های (سبز و پارک ها، پارکینگ، مراکز تجاری، مراکز خدماتی، مراکز بهداشتی-درمانی، مراکز آموزشی، مراکز ورزشی و دسترسی به حمل و نقل) مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند. تجزیه و تحلیل اطلاعات و داده ها با استفاده از نرم افزار GIS و مدل GWR انجام شده است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که مقدار R2 در مراکز خدماتی با مقدار (0.87)، مراکز بهداشتی-درمانی با مقدار (0.85)، مراکز ورزشی با مقدار (0.82)، دسترسی به حمل و نقل با مقدار (0.08) و کاربر های فضای سبز با مقدار (0.08)، به ترتیب بیشترین ارتباط با افزایش قیمت مسکن در سطح نواحی شهر بیرجند دارند.

زمینه و هدف: امنیت آبی به عنوان مفهومی جامع که سنجش میزان دست یابی به اهداف مختلف مدیریت منابع آب را در بر می گیرد. به عبارتی امنیت آب شدیدأ تحت تاثیر عوامل بسیاری از جمله، افزایش جمعیت شهرنشینی، توسعه اقتصادی، تغییرات در استاندارد زندگی، افزایش آلودگی آب، برداشت بیش از اندازه از منابع آب های زیرزمینی و تغییرات آب و هوای است. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی و اولویت بندی شاخص امنیت آب (WSI) در زیرحوزه های آبخیز قره سو در استان اردبیل است. روش شناسی: در این پژوهش از شاخص های هیدرولوژی (H)، محیط زیستی (E)، زندگی (L) و ... جهت برآورد شاخص امنیت آب استفاده شد. به عبارتی شاخص امنیت آب از تلفیق شاخص های مذکور و نرمال نمودن جهت ارزیابی پایداری حوزه آبخیز استفاده می کند. نتایج و یافته ها: نتایج حاصله از ارزیابی معیار محیط زیستی نشان داد که بیش ترین اراضی مرتعی مربوط به زیرحوزه (17) با مقدار 33/19 درصد و از نظر اراضی جنگلی بیش ترین مقدار به زیرحوزه (7) با 92/60 درصد اختصاص دارد و کم ترین میزان اراضی مرتعی به ترتیب به زیرحوزه (11) با مقدار 04/0 و اراضی جنگلی مربوط به زیرحوزه های (5، 11، 14) با مقدار 01/0 است. نتایج حاصله از ارزیابی معیار زندگی نیز نشان داد که بیش ترین توسعه انسانی در زیرحوزه های (1، 4، 5، 11، 14، 15، 17، 24، 25) با حداکثر امتیاز 1 می باشد. درنهایت براساس نتایج حاصله از تلفیق شاخص های (H, E, L)، نتایج شاخص امنیت آب (WSI) نشان داد که بیش ترین میزان پایداری حوزه آبخیز قره سو سامیان از نظر امنیت آب مربوط به زیرحوزه (1) با مقدار 63/0 است که نشان از پایداری این زیرحوزه در کل سطح حوزه آبخیز قره سو سامیان است. هم چنین پایین ترین سطح پایداری حوزه از نظر امنیت آب نیز به زیرحوزه (21) با مقدار 03/0 اختصاص یافت که نشان از ضعف بسیار بالایی امنیت آب زیرحوزه در کل سطح حوزه آبخیز قره سو سامیان است. نتیجه گیری: بنابراین نتیجه گیری می گردد که هرچه زیرحوزه ها از نظر شاخص های هیدرولوژی، محیط زیستی و زندگی در سطح بالایی قرار بگیرند حوزه از پایداری و امنیت آب بالا برخوردار خواهد شد. درنهایت پیشنهاد می گردد در مطالعات آتی از آزمون ها، شاخص های بیش تر و روش های جدیدی جهت ارزیابی امنیت آب حوزه آبخیز استفاده گردد.

یک ی از راهکارهای مناسب برای دستیابی به توسعه و پیشرفت اقتصادی ، به کارگیری نظام های مالی کارا جه ت به جریان انداختن سرمایه های راکد و اندک در جامعه به منظور ایجاد فرصت های جدید شغلی می باشد. درا ین راستا، توجه به ظرفیت های زنان شاغل در نظام اقتصادی روستا، می تواند ضمن افزایش مشارکت زنان در امور معیشتی، باعث افزایش توانمندی آنان نیز شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی بدنبال تحلیل نقش عوامل اقتصادی در ظرفیت سازی و توانمندسازی شغلی زنان عضو صندوق های اعتبارات خرد محلی در استان زنجان می باشد.، جامعه آماری پژوهش زنان روستایی عضو صندوق بودند (920 نفر). حجم نمونه با توجه به جدول کرجسی و مورگان، 195 نفر تعیین و با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. جهت جمع آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد که روایی آن توسط پانلی متشکل از متخصصان تأیید شد. به منظور بررسی پایایی ابزار پژوهش نیز از آلفای کرونباخ استفاده شد که مقدار آن برای بخش های مختلف پرسشنامه در حد مناسب (بین 0.79 تا 0.9) بود. برای تحلیل داده ها از جداول آمار توصیفی و تحیل رگرسیون خطی چندگانه به کمک نرم افزار SPSS استفاده شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که، عوامل اقتصادی در ظرفیت سازی و توانمندسازی شغلی زنان عضو صندوق های اعتبارات خرد محلی در چهار عامل «استقلال مالی»؛ «راه اندازی کسب وکار مستقل»؛ «تسهیلات»؛ و «کاهش ریسک تولید» دسته بندی می شوند که در مجموع میانگین این عوامل 2.55 است. این مقدار کمتر از حد متوسط است. در بین شاخص ها نیز، شاخص «از توانایی مناسبی برای بازپرداخت تسهیلات برخوردارم» با میانگین 2.78 و «از دسترسی مناسبی به بازار برخوردار هستم» با میانگین 2.72 بیش از دیگر شاخص ها امتیاز کسب کرده اند. تاثیر شاخص های اقتصادی بر توانمندسازی شغلی برابر 0.699 و بر ظرفیت سازی شغلی برابر 0.636 است. بدین ترتیب، شاخص های مورد مطالعه، بطور مطلوب توانسته اند، وضعیت توانمندسازی و ظرفیت سازی را تبیین و پیش بینی نمایند

هدف از پژوهش حاضر، تعیین تأثیر اشتراک گذاری محتوا در رسانه های اجتماعی بر آگاهی، خوش نامی الکترونیکی و قصد بازدید از مقاصد ماجراجویانه ورزشی بود. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر طرح، از نوع هم بستگی است. جامعه آماری پژوهش را گردشگران ماجراجو در منطقه دوپلان در سال 1403 تشکیل دادند که 300 نفر از آن ها به صورت در دسترس به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسش نامه های قصد بازدید میوناوارو و همکاران، خوش نامی الکترونیکی کاستلانو ودوتوت و اشتراک گذاری مشارکتی و آگاهی از مقصد ددی اغلو و همکاران استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی انجام شد. یافته ها نشان داد که اشتراک گذاری مشارکتی تأثیر مثبت و معناداری در آگاهی از مقصد، خوش نامی الکترونیکی و قصد بازدید گردشگران ماجراجویانه دارد. به علاوه، تأثیر اشتراک گذاری محتوا در قصد بازدید نیز با میانجی گری آگاهی از مقصد و شهرت الکترونیکی معنادار و مثبت است. نتایج نشان می دهد که افزایش ارتباطات بین گردشگران در رسانه های اجتماعی، برداشت آن ها از مقاصد را تغییر داده و به عاملی حیاتی در تعامل آن ها با این مکان ها تبدیل شده است. بنابراین، رسانه های اجتماعی به عنوان عامل تعیین کننده کلیدی در شکل دهی راهبردهای ارتباطی برای مقاصد گردشگری تبدیل شده اند.

طوفان های گردوغبار به دلیل قابلیت انتقال طولانی مدت رسوبات بادی به مناطق دور از منشأ آن ها، خطرات متعددی را برای جوامع انسانی به همراه دارند و با اثرات منفی زیادی بر سلامت انسان، محیط زیست و اقتصاد جوامع همراه هستند. با توجه به ماهیت پخش و پراکنش سریع ذرات گردوغبار و جابه جایی به وسیله باد، بسیاری از رخدادهای گردوغباری به راحتی قابل تشخیص و پایش نیستند و به همین جهت نیاز به شناسایی و توصیف رفتار مکانی کانون های آن ها وجود دارد. محدوده خلیج قره بغاز علاوه بر صحرای قره قوم یکی از کانون های بحران برداشت گردوغبار ورودی به استان گلستان در سال های اخیر بوده است، این پژوهش به ارزیابی کارایی الگوریتم های پیشرفته یادگیری ماشین در شناسایی کانون های تولید گردوغبار در حوضه خلیج قره بغاز می پردازد. در این پژوهش، از یک چارچوب تحلیلی جامع مبتنی بر تلفیق داده های سنجش از دور و روش های یادگیری ماشین استفاده شده است. مجموعه داده های محیطی شامل 9 پارامتر روزهای گردوغباری، رطوبت خاک، بافت خاک، بارش، سرعت باد، شاخص نرمال شده تفاوت پوشش گیاهی، توپوگرافی، دمای هوا و پوشش زمین با استفاده از پلتفرم گوگل ارث انجین برای بازه زمانی (۲۰03-۲۰23) استخراج و پردازش شدند. تعداد 340 کانون مولد گردوغبار از طریق رویکرد تفسیر چشمی تصاویر ماهواره ای مادیس شناسایی شده، به عنوان نقاط آموزشی الگوریتم های یادگیری ماشین مورداستفاده و ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد مدل جنگل تصادفی با 8/91 درصد، شبکه عصبی مصنوعی با 9/70 درصد، تقویت گرادیانی پیشرفته با 9/89 درصد، تقویت گرادیانی با 9/87 درصد، الگوریتم درختان طبقه بندی و رگرسیون Bagged CART با 9/89 درصد و ماشین تقویت گرادیانی LightGBMبا 8/91 درصد مناطق با پتانسیل بالای گردوغبار را تشخیص داده اند که مدل های جنگل تصادفی و ماشین تقویت گرادیانی LightGBM با بهترین عملکرد را در شناسایی کانون های گردوغبار داشته اند. بررسی روش های توضیح پذیری نشان داد که سه متغیر شاخص نرمال شده تفاوت پوشش گیاهی با سهم (27%)، رطوبت خاک (%23) و ارتفاع از سطح دریا (%19) بیشترین تأثیر را در پیش بینی مناطق مستعد گردوغبار دارند.

هدف این تحقیق ارائه الگویی برای برنامه ریزی شهری چند-محلی مبتنی بر فرم شهری پسا-کارکردی در ایران است. روش تحقیق در مقاله حاضر، کیفی و مبتنی بر روش گراندد تئوری یا همان نظریه داده بنیاد است. جامعه آماری شامل متخصصان و خبرگان حوزه موضوعی جغرافیا و برنامه ریزی شهری و منطقه ای هستند که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شده و مورد مصاحبه قرار گرفتند. داده های کیفی طبق سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی کدگذاری شدند. یافته های تحقیق نشان می دهند کدهای انتخابی شامل شش مقوله اساسیِ شرایط علّی شامل ضرورتها، چالش ها و علل حرکت به سوی برنامه ریزی چند-محلی، راهبردها شامل اقدامات، نهادها و گام های اساسی برای نیل به هدف، پدیده محوری یا همان موضوع تحقیق، عوامل زمینه ای شامل نهادها و سازمان های دخیل و پدیده های موجود و مؤثر، عوامل مداخله گر شامل موانع موجود و اساسی بر سر راه تحقق پدیده و اقدامات لازم برای نیل به آن و نهایتاً پیامدهای تحقق برنامه ریزی شهری چند-محلی هستند. تحقیق حاضر مدل پارادایمی را بر اساس روابط شش مقوله ذکر شده ارائه می دهد و نتیجه می گیرد تحقق برنامه ریزی شهری چند-محلی در ایران علیرغم مشابهت در ضرورت ها، با مسائل و زمینه های شهری متفاوت با آن چه که در کشورهای شمالی اروپا وجود دارد، مواجه است. این تفاوت ها شامل ویژگی های اقتصادی و مالی نهادهای برنامه ریز، لایه های قانونی و بینِ بخشی شهرسازی و توان شورایی محلات شهری و شهروندان است.