درخت حوزه‌های تخصصی

یکی از مهم ترین مسائلی که طی دهه های اخیر در جهان نمود یافته و محیط زیست را با محدودیت مواجهه ساخته است کاهش منابع آبی است. منابع آبی به عنوان یکی از ضروری ترین عناصر توسعه به ویژه در بخش کشاورزی به شمار می رود. بنابراین رفتار حفاظت از آب در میان کشاورزان برای تضمین پایداری درازمدت کشاورزی بسیار مهم است. لذا هدف این تحقیق تحلیل رفتار حفاظت از آب در بین کشاورزان شهرستان دلفان واقع در استان لرستان هست. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کشاورزان گندم کار آبی شهرستان دلفان (N=3614) هست که بر اساس جدول کرجسی و مورگان 350 نفر از کشاورزان با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای با انتساب متناسب به عنوان نمونه انتخاب شدند. جهت جمع آوری داده ها از پرسش نامه استاندارد تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده استفاده شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری با به کارگیری نرم افزار Smart PLS 4 استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که بر اساس تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده، متغیرهای نگرش و هنجارهای توصیفی، هنجارهای تأکیدی و قصد تأثیر مثبت و معنی داری بر رفتار داشتند و در مجموع قادر بودند  33 درصد از تغییرپذیری متغیر رفتار را پیش بینی نمایند. بنابراین، تلاش ها برای ترویج حفاظت از آب کشاورزی باید رویکردی چندوجهی داشته باشد، با تمرکز بر تقویت قصد، نگرش های مثبت، و استفاده از هنجارهای اجتماعی توصیفی و تأکیدی برای ایجاد محیطی که برای استفاده پایدار از آب مفید باشد.

مهاجرت معکوس پدیده ای است که سال های اخیر در حال رشد است. دلایل این مهم به دافعه زندگی شهری و جاذبه روستا مربوط است. این پدیده پیامدهای گوناگونی برای روستاها به همراه داشت و تا کنون بسیاری از ساختارهای سنتی در روستا را دستخوش تغییر کرده است. مقاله حاضر تلاش دارد دلایل و پیامدهای مهاجرت معکوس در کاکاوند شرقی  از توابع نورآباد دلفان را واکاوی کند. رویکرد نظری مبتنی بر آراء هریس در باب سیاست های رفاهیِ دولت است. روش پژوهش مردم نگاری و فنون گردآوری داده، مشاهده و مصاحبه است. مشاهدات در حوزه رفتار و کالبد به مدت دو سال و مستمر انجام گرفت. تعداد مصاحبه شوندگان نیز 22 نفر بود که به شیوه نمونه گیری نظری انتخاب شدند. یافته ها نشان می دهند: مهاجرت روستاییان کاکاوند شرقی به شهرهای هرسین، صحنه و کرمانشاه پس از اصلاحات ارضی شروع شد و تا دهه 80 خورشیدی ادامه داشت. کمبود منابع، افزایش جمعیت و خشکسالی های پی درپی از دلایل اصلی آن بودند. مهاجران در شهر به دو گروه فرودست و فرادست تقسیم شدند. از اوایل دهه 80، عمران روستایی در دستور کار دولت قرار گرفت. مهاجران فقیر برای رهایی از مشکلات اقتصادی و مهاجران ثروتمند برای ویلاسازی، سرمایه گذاری در طرح های کشاورزی و دامداری به روستا بازگشتند. مهاجرت معکوس کاکاوندی ها غالباً ماهیت اقتصادی داشت. از جمله پیامدهای آن می توان به رونق دوباره روستانشینی، ورود سبک های زندگی جدید، حضور فعال در نهادهای مدرن روستایی، زوال اقتدار سنتی زمین داران، زوال معماری سنتی، زوال یاریگری، تخریب محیط زیست و تحقیر فرهنگ سنتی روستا اشاره کرد.

پلان گرد به عنوان مهم ترین مشخصه معماری گروه های شکارچی-گردآورنده روستاهای اولیه (PPNA)، در خاور نزدیک، با هدف شناخت افق معماری گرد در حوضه های لوانت، آناتولی و بین النهرین شمالی موضوع بسیاری از تحقیقات باستان شناسی بوده است. اما زاگرس مرکزی به عنوان یکی از مهم ترین حوضه های مطالعات نوسنگی، در این زمینه نادیده گرفته شده است. در این پژوهش به منظور درک اساسی تر و جامع تر از افق معماری با پلان گرد، وجود یا عدم وجود این نوع معماری در زاگرس مرکزی ایران، به عنوان  مسئله اصلی این پژوهش موردمطالعه قرار خواهد گرفت. دو سؤال اساسی مطرح شده در این زمینه عبارت اند از:1-نخستین شواهد معماری در روستاهای دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران چگونه است؟2-اولین شواهد معماری روستا های دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران در ارتباط با چه گونه ای از اجتماعات انسانی بوده است؟ در این زمینه آثار معماری و شواهد زیستی مربوط به روستا های فاز اولیه دوره نوسنگی در محوطه های مهم نوسنگی زاگرس مرکزی ایران از جمله آسیاب، سراب، گنج درّه، گوران، عبدالحسین، چیا سبز شرقی و کپرگاه، منابع پاسخ گویی به سؤالات تحقیق ما را تشکیل خواهند داد. بر اساس نتایج این تحقیق، معماری با پلان گرد در روستاهای اولیه در زاگرس مرکزی ایران همانند حوضه های مجاور، در دوره نوسنگی، در ارتباط با گروه های شکارچی-گردآورنده عمومیت داشته است، که در مرحله بعدی دوره نوسنگی(گسترش و تکامل روستا ها)، معماری با پلان راست گوشه جایگزین آن شده است.

شهر از زمان یونان باستان بیشتر از یک کالبد فیزیکی و حامل امر سیاسی – حقوقی بوده است از اینرو بافت های شهری بستر مهم خوانش امر حقوقی و قانونی است. به عبارت دیگر فرماسیون مناسبت های رخداده در بستر شهر حکایت از وضعیت "امر حقوقی" در ابعاد مختلف آن دارد. هم از بعد حق سیاسی و اجتماعی و حقوق مدنی و هم بعد حق بر شهر لوفوری. وضعیت تخلفات ساختمانی شاخص سنجنده مهم این خوانش است. تحقیق حاضر به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است و شاخص های مورد مطالعه در دو منطقه شهری کارمندان و اسلام اباد در شهر زنجان مورد مداقه قرار گرفته اند. نتایج تحقیق حاکی از این است که تخلفات ساختمانی می تواند از عوامل متعددی همچون مسائل اقتصادی، اجتماعی ،کالبدی، مدیریتی و قوانین و مقررات نشأت بگیرد. با توجه به نتایج تحقیق، می توان چنین نتیجه گرفت که همه ی این عوامل در بروز تخلفات ساختمانی در شهر زنجان دخیل هستند، اما تأثیر عوامل مدیریتی در شکل گیری تخلفات ساختمانی بیشتر از عوامل دیگر است . لذا می توان چنین بیان کرد که تخلفات ساختمانی همواره در شهرهایی که مدیریت ضعیف و سودجویی را دارند بیشتر خواهد بود. کلید واژه: حق بر شهر، حقوق بشر، تخلفات ساختمانی، بافت شهری

هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی شکوفایی شهری بر زیست پذیری شهری در کلان شهر رشت می باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی - تحلیلی می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه شهروندان ساکن در شهر رشت است که تعداد آن ها براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۶۷۹۹۹۵ نفر بوده است که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه مورد نیاز ۳۸۴ نفر تعیین شد. پس از تکمیل پرسش نامه ها و داده های گردآوری شده، با استفاده از نرم افزارهای SPSS و EXCEL و آزمون های آماری T تک نمونه ای و رگرسیون چند متغیره جهت بررسی اثرات شکوفایی شهری بر زیست پذیری شهری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل از آزمون T تک نمونه ای نشان می دهد، شهر رشت از نظر وضعیت شاخص های شکوفایی شهری و زیست پذیری در وضعیت مناسبی قرار ندارد. به گونه ای که از شش شاخص شکوفایی، فقط یک شاخص کیفیت زندگی با میانگین ۰۱/۳ دارای وضعیت مطلوب است و مابقی شاخص ها در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. همچنین از میان شاخص های زیست پذیری فقط سه شاخص بالاتر از میانگین است که شامل آموزش عمومی، کیفیت فضای عمومی و کیفیت چشم انداز طبیعی و خوب است و سایر شاخص ها کمتر از میانگین است. نتایج رگرسیون چند متغیره نشان داد که بین اثرات شکوفایی و زیست پذیری با توجه به سطح معنی (۰۰۱/۰) رابطه معنی داری وجود دارد؛ که در این بین شاخص کیفیت زندگی با مقدار بتای ۵۳۴/۰ بیشترین تاثیر را بر زیست پذیری شهر رشت و شاخص پایداری زیست محیطی با ضریب بتای ۱۰۲/۰ کمترین تاثیر را بر زیست پذیری شهر رشت داشته است.

در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. به ویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکل گیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان می باشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش های کتابخانه ای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعه ی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر می باشد. داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرم افزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که از میان عوامل طراحی و برنامه ریزی متغیر های ساختمان های عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پله های با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخص ها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخص-های تولید ساختمان ها در مکان های عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخص ها به عنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی ، آسیب پذیری و خواسته ها و دغدغه هایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله می توان مواردی همچون رمپ-ها و پله های ورودی ساختمان ها، کف سازی پیاده رو ها و دسترسی به سطل های زباله، نشمین گاه ها اشاره کرد.

سامانه های ناوبری زمین پایه لورن به دلیل تأثیرپذیری از عوامل محیطی مانند ارتفاع، پوشش اراضی، هدایت الکتریکی، رسانش حرارتی، دما و رطوبت، با چالش های مهمی در دقت و پایداری مواجه هستند. این عوامل با تأثیر بر مسیر و شدت امواج الکترومغناطیسی، خطای فاکتور ثانویه اضافی را ایجاد می کنند که منجر به انحراف سیگنال می شود. در این مقاله، از روش تفاضل محدود در حوزه زمان برای محاسبه مقادیر فاکتور ثانویه اضافی در منطقه مطالعاتی شمال غرب ایران و در 17 کلاس مختلف پوشش اراضی استفاده شد. از آنجا که داده های هواشناسی محدود به نُه ایستگاه با مختصات معلوم بودند، برای پیش بینی پارامترهای جوّی کل منطقه، از تصاویر ماهواره ای مادیس بهره گرفته شد. مدل های یادگیری عمیق شبکه عصبی بازگشتی حافظه طولانی کوتاه مدت برای مدل سازی دقیق تر توزیع مکانی-زمانی دما به کار رفتند و توزیع دما در شبانه روز و نقاط مختلف منطقه مطالعاتی را با دقت بالایی پیش بینی کردند. یافته ها نشان داد که ارتفاعات بالا، زمین های با رسانایی الکتریکی و حرارتی بالا و پوشش های گیاهی متراکم، منجر به افزایش مقادیر فاکتور ثانویه اضافی می شوند. در مقابل، مناطق خشک و کم رسانا مقادیر کمتری از این خطا را تولید می کنند. بر اساس نتایج حاصله،ترکیب داده های ایستگاه های هواشناسی و تصاویر ماهواره ای، دقت قابل توجهی در تحلیل و پیش بینی تغییرات فاکتور ثانویه اضافی فراهم کرده است. علاوه بر این، تحلیل نتایج نشان داد که ارتباط مستقیمی میان دما و سایر پارامترهای هواشناسی با مقدار فاکتور ثانویه اضافی وجود دارد. پژوهش حاضر با ترکیب روش های عددی و یادگیری عمیق، راهکاری جامع برای تحلیل دقیق اثرات محیطی و جغرافیایی بر سامانه ی ناوبری زمین پایه ارائه داده و امکان بهبود دقت و کارایی این سامانه ها را در شرایط پیچیده جغرافیایی و جوّی فراهم می کند.

در این مطالعه به منظور بررسی وضعیت چرخندزایی در فازهای مختلف مادن-جولیان در منطقه مدیترانه در دوره سرد سال از داده های شاخص مادن-جولیان (MJO) و داده های فشار تراز دریا مربوط به مرکز پیش بینی میان مدت جو اروپا بخش ERA5 بین سال های 1989 تا 2020 در دوره سرد سال استفاده شده است. ویژگی های چرخندزایی در سه بخش فراوانی، عمق و ردیابی چرخندها از الگوریتم تشخیص و مسیریابی چرخند دانشگاه ملبورن در چرخه های کامل رخداد MJO در دوره مورد مطالعه به دست آمده و تحلیل شدند. نتایج نشان داد قوی ترین چرخند های منطقه به ترتیب در فازهای 8، 6 و 7 با فشاری کمتر از 994 هکتوپاسکال تشکیل شده اند. از نظر فراوانی چرخندها در منطقه بیشترین و کمترین مقدار چرخندزایی به ترتیب مربوط به فاز 7 و فاز 1 رخداد MJO می باشد. نتایج حاصل از عمق فشار مرکزی چرخندها نشان داد دو فاز 6 و 7 دارای قوی ترین و فازهای 1، 3 و 5 دارای ضعیف ترین چرخندها در طی فازهای مادن-جولیان می باشند. فاز 2 کمترین مقدار فشار مرکزی را در هسته های چرخندی به خود اختصاص داده و بیشترین میانگین فشار نیز در چرخند های تولید شده در منطقه مربوط به فاز 5 است. مسیریابی چرخند های تشکیل شده در منطقه مدیترانه نشان داد که عمده مسیرهای ختم شده به مناطق غربی ایران در دو فاز 2 و 8 بوده و در سایر فازها مسیری جنوب غرب به شمال شرق به خود گرفته که این وضعیت در فازهای 3، 4، 6 و 7 سبب شده تا عمده چرخند های تشکیل شده در دوره سرد سال بیشتر مناطق شمال غرب ایران را متأثر سازد.

رشد شتابان فناوری های هوش مصنوعی، ضرورت بازاندیشی در روش های آموزشی و پژوهشی علوم جغرافیا را آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) و با هدف بررسی میزان استفاده، فرصت ها، چالش ها و سناریوهای بهره گیری از هوش مصنوعی توسط دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته جغرافیا انجام شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۱۸۰ نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری بود که با روش نمونه گیری تصادفی، ۱۲۵ پرسشنامه معتبر گردآوری و تحلیل گردید. نتایج نشان داد که ۶۷ درصد دانشجویان حداقل یک بار از نرم افزارهای هوش مصنوعی در فعالیت های آموزشی یا پژوهشی خود استفاده کرده اند؛ با این حال، میانگین کلی استفاده (۳٫۱ از ۵) بیانگر سطح متوسط بهره برداری است. بیشترین کاربرد در نگارش و ویرایش متون علمی (74%) و تحلیل داده های مکانی و سنجش از دور (59%) گزارش شد، در حالی که تنها ۲۸٪ از دانشجویان از قابلیت های مدل سازی محیطی بهره برده اند. آزمون همبستگی پیرسون نشان داد بین میزان استفاده و سطح تحصیلات رابطه معناداری وجود دارد (r, p<0.01=0.38). در بخش کیفی، داده های حاصل از ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته تحلیل مضمون شدند. مهم ترین فرصت ها شامل تسریع پردازش کلان داده های مکانی، ارتقای خلاقیت پژوهشی، و تقویت مهارت حل مسئله شناسایی شد. در مقابل، چالش ها در سه محور اصلی نمایان گردید: کمبود مهارت های فنی و آموزشی، نگرانی های اخلاقی و سرقت علمی، و محدودیت های دسترسی ناشی از تحریم ها یا هزینه های بالا. تحلیل آینده پژوهانه نیز چهار سناریو را ترسیم کرد: «پذیرش گسترده و آموزش سازمان یافته»، «استفاده پراکنده و غیررسمی»، «مقاومت و محدودسازی نهادی» و «بومی سازی و توسعه نرم افزارهای داخلی». یافته ها حاکی از آن است که در صورت سرمایه گذاری هدفمند بر آموزش رسمی و بومی سازی ابزارهای هوش مصنوعی، می توان شاهد تحولی بنیادین در آموزش و پژوهش های جغرافیایی بود.

بحران معنا در معماری معاصر ایران، حاصل گسست میان سنت اسطوره ای و کالبد مدرن است؛ گسستی که سبب شده فضاهای شهری از ریشه های فرهنگی و جهان بینی ایرانی فاصله بگیرند. در این میان، بازخوانی نقش اسطوره به عنوان زبان ناخودآگاه جمعی در شکل دهی به فضا، می تواند راهی برای بازیابی هویت و معنا در معماری شهری باشد. پژوهش حاضر با عنوان «از نماد تا کالبد: تأثیر اسطوره بر معماری و جغرافیای فرهنگی فضاهای شهری ایران معاصر» با هدف تبیین نسبت میان اسطوره، نماد و کالبد در دو میدان تاریخی تهران میدان مشق و میدان حسن آباد انجام شده است. روش تحقیق کیفی و تفسیری است که بر مبنای مشاهده میدانی، تحلیل اسنادی و خوانش تطبیقی لایه های چهارگانه ی اسطوره ای، نمادین، کالبدی و جغرافیای فرهنگی سامان یافته است. یافته ها نشان می دهد میدان مشق، بازتاب نظم عقلانی و اقتدارگرای مدرن است که در آن اسطوره ی صعود و فرمانروایی در قالب محور قدرت بازتولید شده، در حالی که میدان حسن آباد بیانگر نگرشی مردم محور و وحدت گراست که در آن کهن الگوی دایره و مرکز، هماهنگی و توازن کیهانی را القا می کند. تحلیل تطبیقی بر پایه ی نظریه های پدیدارشناسی و پسامدرن (هایدگر، باشلار، دریدا، اکو) آشکار ساخت که معنا در معماری معاصر نه در فرم صرف، بلکه در پیوند میان اسطوره، ادراک و تجربه ی زیسته شکل می گیرد. بر این اساس، نتیجه پژوهش تأکید می کند که تداوم اسطوره در کالبد شهر، هنگامی پایدار می ماند که فضا به عنوان متن فرهنگی چندلایه و تفسیرپذیر طراحی شود، نه صرفاً به عنوان ساختاری کالبدی و کارکردی.

انتظار ارائه خدمات عمومی شهری در برابر پرداخت عوارض نوسازی شهرداری نیز یکی از مسائل شکل گیری برابری اجتماعی و نظم فضایی در محلات شهری تلقی می گردد. از این رو می توان گفت ارتباط مستقیمی میان پرداخت عوارض نوسازی و خدمات-دهی به محلات از دیدگاه مدیریت شهری وجود دارد. لذا هدف این پژوهش نگرشی بر رفتار و دلایل پرداخت یا عدم پرداخت عوارض شهرداری در محلات با سطوح مختلف برخورداری شهر زنجان (اسلام آباد به عنوان اسکان غیررسمی، کوی فرهنگ نیمه برخوردار و کارمندان برخوردار) می باشد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد کمّی و استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری است. داده ها از طریق پرسشنامه (نمونه ۳۸۴ نفر) و آمار رسمی شهرداری (۱۴۰۴-۱۳۹۳) گردآوری شد. یافته ها نشان می دهد نرخ پرداخت عوارض در کوی فرهنگ (5/85 درصد) بالاتر از کارمندان (6/81 درصد) و اسلام آباد (6/67 درصد) است، که حاکی از نقش عوامل غیراقتصادی در رفتار پرداخت است. نتایج مدل سازی ساختاری نشان می دهد آگاهی و اطلاع رسانی با وجود پایایی عالی (863/0 = α)، اثر منفی معناداری بر رفتار پرداخت (386/0- =β) و نگرش به پرداخت (452/0- =β) دارد که نشان دهنده اثر پارادوکسیکال افزایش آگاهی بر کاهش تمایل به پرداخت در شرایط فقدان شفافیت است. نگرش نسبت به پرداخت (923/0 = α) اثر مثبتی بر اعتماد و مشارکت اجتماعی (758/0 =β) دارد، اما تأثیر مستقیم آن بر رفتار پرداخت ضعیف و منفی (204/0- =β) است. اعتماد و مشارکت اجتماعی (921/0 = α) نیز اثر منفی محدودی بر رفتار پرداخت نشان می دهد (204/0- =β) که بیانگر شکاف نگرش-رفتار شهروندان است.یافته ها تأکید می کنند. نتایج حاکی از آن است که متغیرهای شناختی و نگرشی عمدتاً در جهت منفی بر رفتار پرداخت تأثیر می گذارند.

نظام بین الملل کنونی در عصر جنگ های تجاری به سر می برد و «دسترسی» به «نقاط» راهبردیِ تولید ارزش و عرضه آن، به یکی از اولویت های اساسی کشورها تبدیل شده است. در امتداد سواحل مکران، حد فاصل جنوب شرق ایران تا جنوب غرب پاکستان، منطقه «بلوچستان بزرگ» واقع شده است. بلوچستان منطقه ای ژئواستراتژیک است که در تقسیمات سرزمینی، یکی از ایالت های اصلی پاکستان و بخشی از استان سیستان و بلوچستان ایران را تشکیل می دهد. این منطقه از دروازه های اصلی ورود (به) و خروج (از) مسیرهای کریدوری شرق – غرب و شمال – جنوب محسوب می شود. با این حال تحرک گروه های تروریستی در سالهای اخیر، سبب بروز محدودیت های ژئوپلیتیکی برای دسترسی های کریدوری و افزایش ریسک سرمایه گذاری به واسطه افزایش نا امنی ها در هر دو بخش بلوچستان شده است. بنابراین سوال اصلی پژوهش آن است که «راهبرد ایران و پاکستان برای مدیریت تنگنای ژئوپلیتیک این منطقه چیست؟» فرضیه مقاله با استناد بر اقداماتی که ایران و پاکستان تاکنون به صورت دوجانبه و در قالب همکاری های مشترک انجام داده اند، تنظیم شده و بیان می دارد در حال حاضر «راهبرد دو کشور بهره گیری از ظرفیت های همکاری در حوزه های اقتصادی، نظامی و فرهنگی در راستای افزایش تعاملات، کاهش موانع دسترسی، سهولت ترانزیت کالا و مبارزه با تروریسم می باشد». پژوهش حاضر برحسب هدف، از نوع تحقیقات بنیادی به شمار می رود و تلاش می کند تا با کشف ماهیت پدیده های جغرافیایی و بررسی تاثیر آن در اتخاذ راهبرد دولت ها، در نهایت به توسعه مرزهای دانش ژئوپلیتیک کمک نماید. با توجه به سوال و فرضیه، روش پژوهش کیفی است و داده ها بر اساس مطالعات کتابخانه ای گردآوری شده اند.

برف یک عنصر طبیعی پویا است که توزیع آن تا حد زیادی توسط عرض جغرافیایی و ارتفاع کنترل می شود. هدف مطالعه حاضر تعیین کمیت ناهمگونی فضایی پوشش برف(SCA) ناشی از اثرات توپوگرافی در حوضه آبریزکارون شمالی با استفاده از تصاویر Lansat8 - برای یک دوره 5 ساله (2019تا2024 ) می باشد. در اینجا، از رویکرد یادگیری ماشین( (SVM برای طبقه بندی تصاویر استفاده شد. رابطه متقابل بین SCA ، توپوگرافی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج ارزیابی دقت نقشهSCA در دوره 5 ساله به روش SVM با دقت کلی و ضریب کاپا بالاتر از 0.9 قابل قبول می باشد. برآورد میانگین SCA سالانه محاسبه شده به ترتیب حداکثر 140597.37 هکتار (13.25%) و حداقل 63957.82 هکتار(6.03%) در سالهای 1398-1399 و 1399-1400 بوده است. بررسی تغییرات فصلیSCA نشان داد که حداکثر میانگین (70.44%)در زمستان و حداقل میانگین (1.34٪) در تابستان می باشد. نتایج SCA ارتباط با ارتفاع نشان داد که میانگین SCA% در ارتفاع زیر 2000 متر کمتر از 2 ٪ بود، در حالی که بالاتر از 2500 متر به 70٪ رسید. کمترین SCA ارتفاع زیر 2500 متر در تابستان است. نتایج ارزیابی اثر میزان شیب نشان داد که حداکثر و حداقل SCA% به ترتیب در کلاس شیب 20-40 و 60-77.33 یافت شد. و پوشش برف در جهت های رو به شمال (75/33 درصد) و شرق (09/27 درصد) بیشترین SCA% ، جهت رو به جنوب (98/19 درصد) و غرب (19.18 درصد) کمترین SCA% را دارد. این مطالعه دیدگاه مفیدی را برای مدیریت منابع آب با ویژگی های مختلف زمین ارائه میدهد.

پهنه گسترده ای از کشور ایران دارای اقلیم گرم و خشک است. بنابراین لزوم تغییرات در آینده تحت شرایط تغییر اقلیم وضعیت این نواحی، اهمیت دارد. در این پژوهش جهت بررسی تاثیر سناریوهای تغییر اقلیم برجریان خروجی رودخانه کر از مدل های SWAT و LARS- WG V7 استفاده شد برای این منظور با استفاده مدل SWAT جریان خروجی از حوضه آبریز رودخانه کر برای دوره پایه(1988 تا 2018) محاسبه گردید و سپس با مدل ریزمقیاس نمایی LARS- WG V7، بارش و دمای آینده مدل تغییراقلیم HadGEM3-GC31-LL تحت سناریو های انتشار SSP2-4.5 و SSP5-8.5 برای سالهای 2031 تا 2090 برآورد گردید و اثر تغییرات اقلیم بر روی جریان خروجی این حوضه مورد ارزیابی شد. نتایج نشان داد که در دوره 2031 تا 2090، بیشترین افزایش بارش، دما و دبی در ایستگاه های چمریز و درودزن عمدتاً در فصول پاییز و زمستان رخ داده است. افزایش بارش در این فصول با رشد چشمگیر دبی هم راستا و بیانگر تقویت الگوهای بارندگی فصلی در آینده است. همچنین، روند افزایشی دمای حداقل و حداکثر ماهانه در تمامی ماه ها دیده می شود که در پاییز و زمستان شدت بیشتری دارد. نتایج نشان دهنده تغییرات محسوس اقلیمی با تمرکز بر نیمه سرد سال و اهمیت مدیریت منابع آب در این فصول است. تغییر در پارامترهای هواشناسی منجر به تغییر در رژیم هیدرولوژیکی مانند رواناب حوضه خواهد شد. افزایش میزان بارش و دما احتمالاً در آینده باعث سیل در منطقه میشود در نتیجه اتخاذ راهکارهایی در جهت نفوذ باران به منابع آب زیرزمینی و کاهش خطرات ناشی از وقوع سیلاب اجتناب ناپذیر است.

وجود خشکسالی های طولانی و طاقت فرسا از معضلاتی است که سبب تضعیف و گاهی نابودی ساختارهای اقتصاد روستایی شده که بارویکرد اجتماعات محلی می توان به بهبود نسبی آن ها کمک نمود. بدین سبب؛ هدف مطالعه حاضر شناسایی راهبردهای محلی برون رفت از شرایط نامناسب اقتصادی روستاهای متأثر از خشکسالی در شهرستان هامون است که با دیدگاه اجتماعات محلی انجام شده است. روش انجام تحقیق توصیفی-تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی است. برای جمع آوری اطلاعات از روش های اسنادی و میدانی (پرسشنامه باز) استفاده شد. جامعه آماری پژوهش در 12 روستای دهستان کوه خواجه شهرستان هامون، شامل 84 نفر از نخبگان روستایی(7 نفر در هر روستا) که با روش انتخابی هدفمند، انتخاب گردیده اند. برای تجزیه وتحلیل اطلاعات از نرم افزارهای Super Decision ، SPSS ، آزمون واریانس یک طرفه انوا و توکی استفاده شد. با استفاده از روش کدگذاری کیفی و طراحی سوالات باز از نخبگان روستاهای مورد مطالعه، راهبردهای محلی برون رفت از شرایط نامناسب اقتصادی شناسایی و همه راهبردها براساس فراوانی و اولویت پاسخ دهی، وزن دهی و رتبه بندی شدند. نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهد در مجموع 48 راهبرد در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در برون رفت از شرایط نامناسب اقتصادی حاصل از خشکسالی اثرگذارند. بررسی نتایج آزمون تحلیل واریانس یکطرفه نشان از تفاوت سطح پاسخ های جوامع محلی روستایی برای راهبردها و نتایج آزمون توکی نیز مؤید سطح تفاوت طبقات در روستاها بود.

این پژوهش با هدف کشف و تحلیل دلالت های گفتمانی نهفته در جغرافیای فرهنگی ایران به انجام رسیده است. روش تحقیق کیفی و بر اساس نظریه داده بنیاد است. داده ها از مجموعه های هدفمند از متون، سخنرانی ها و بیانیه های مرتبط با هویت سرزمینی و گفتمان سازی ملی گردآوری و جغرافیای مرتبط گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، فرهنگی و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد جغرافیای فرهنگی ایران بستری فعال برای تولید و مبادله معانی گفتمانی است که حول مضمون هسته ای «تمدن ایرانی-اسلامی» سازمان می یابد است. شرایط علّی شامل ساختار حکمرانی دینی-ملی، خودآگاهی تاریخی و تمدنی، موقعیت ژئوکالچر خاص ایران، تقابل گفتمانی با نظم جهانی، نقش کنشگری اجتماعی است. راهبردهای گفت در شش محور: تولید معنا و روایت پردازی هویتی، شبکه سازی نماد فرهنگی، توانمندسازی گفتمانی مردم، دیپلماسی فرهنگی و ارسال دلالت ها به عرصه بین المللی، اصلاح گری و ذهنیت سازی کیفیت مندی و نهادینه سازی ارزش ها در کالبد فضا و مکان های دسته بندی شدند. پیامدها شامل: انسجام هویتی، نفوذ نرم از طریق ارسال معنایی، ارائه الگوی بدیل فرهنگی، زمینه سازی احیای تمدنی و تعالی فردی و اجتماعی است. نتیجه گیری نشان می دهد جغرافیای فرهنگی ایران نه یک بستر خنثی، بلکه عرصه های فعال در تولید، مبادله و تقابل دلالت های گفتمانی است که هم بازتاب شرایط تاریخی-اجتماعی است و هم به صورت کنش گرانه در ساخت واقعیات اجتماعی، سیاسی و فضایی نقش دارد.

جامعه یمن با پیشینه ای پر فراز و نشیب و ساختاری قبیله ای، همواره بر پایه همبستگی های خویشاوندی و ارزش های مشترک تاریخی استوار بوده است. ضرورت این پژوهش از آنجا ناشی می شود که فهم نقش مؤلفه های هویتی در تحولات امنیتی یمن، به ویژه در ارتباط با گذرگاه راهبردی باب المندب، می تواند ابعاد تازه ای از پیوند میان هویت و امنیت را آشکار سازد. پرسش اصلی تحقیق آن است که مؤلفه های هویتی جامعه یمن چگونه بر انسجام اجتماعی و توان بازیگران داخلی در کسب مشروعیت و کنترل گذرگاه راهبردی باب المندب اثر گذاشته و پیامدهای آن بر امنیت ملی و موقعیت ژئوپلیتیک یمن چیست؟ فرضیه پژوهش بر این مبناست که تقویت مؤلفه های هویتی (انسجام قبیله ای، ارزش های مشترک، سنت های بومی، پیوند با هویت اسلامی عربی در قالب حمایت از آرمان فلسطین) به انسجام اجتماعی و کاهش شکاف های درونی منجر می شود، این انسجام توان انصارالله را در بسیج نیروها، کسب مشروعیت و کنترل باب المندب افزایش می دهد و در نهایت امنیت ملی و موقعیت ژئوپلیتیک یمن را ارتقا می بخشد. هدف تحقیق، تبیین رابطه علّی میان عناصر هویتی و پیامدهای امنیتی در سطح ملی و منطقه ای است. از نظر روش شناسی، پژوهش بر رهیافت کیفی و مطالعه موردی متمرکز بوده و با رویکرد تبیینی علّی، به واکاوی پیوند میان ظرفیت انسجام اجتماعی و افزایش توان انصارالله در کنترل امنیتی منطقه ای می پردازد. بدین سان، مقاله می کوشد نشان دهد که هویت، نه صرفاً یک میراث فرهنگی، بلکه ابزاری عملی در شکل دهی به معادلات امنیتی یمن است.

بازآفرینی رویکردی نوین برای تولید سازمان فضایی منطبق بر شرایط تازه و ویژگی های نو در ایجاد روابط شهری جدید و یا باز تعریف روابط شهری کهن یا موجود اثرگذار است. هدف مطالعه حاضر، شناسایی پیشران های مؤثر بر هویت مکانی در بازآفرینی فضایی در سکونتگاه های پیراشهری شیروان است. این تحقیق بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی- تحلیلی انجام گردیده است. برای بررسی چهارچوب نظری پژوهش از روش اسنادی و کتابخانه ای و جهت استخراج پیشران های کلیدی اثرگذار هویت مکانی بر بازآفرینی فضایی در سکونتگاه های روستایی پیراشهری از مطالعات میدانی و ابزار پرسشنامه استفاده شده است. نمونه مورد مطالعه در این پژوهش را 25 نفر از پاسخگویان که کارشناسان و برنامه ریزان روستایی استان خراسان شمالی و شهرستان شیروان هستند، تشکیل می دهند. برای تجزیه وتحلیل داده ها، از نرم افزار Micmac و جهت ترسیم نقشه ها از   GISو استفاده گردیده است. یافته های تحقیق مؤید آن است که نتایج بدست آمده با توجه به امتیاز بالای اثرگذاری مستقیم و غیرمستقیم، عوامل 83گانه در 4 مؤلفه اصلی پیشران های کلیدی در افق برنامه ها، نشان داد که ارتقای میزان رضایت مندی از افزایش روابط روستا با بیرون از آن (شهر و روستاهای دیگر) با مقدار اثرگذاری خالص مستقیم (17+) و غیرمستقیم (1683+)؛ بهبود وضعیت منابع درآمدی روستاییان و کاهش فقر در بین خانوارهای سکونتگاه های پیراشهری با مقدار اثرگذاری خالص مستقیم (9+) و غیرمستقیم (3272+)؛ توجه به توسعه کاربری های ترکیبی (مختلط) و توسعه دسترسی به خدمات در سطح بافت کالبدی سکونتگاه های پیراشهری با مقدار اثرگذاری خالص مستقیم (8+) و غیرمستقیم (3852+)؛ مشارکت در انتخابات شورای روستا حاکی از افزایش فعالیت های داوطلبانه در رسته محلی با مقدار اثرگذاری خالص مستقیم (8+) و غیرمستقیم (6272+) و رضایت از کیفیت بصری فضاهای عمومی (نمای بیرونی ساختمان ها، شبکه معابر و عناصر آن ها) در سکونتگاه های پیراشهری با مقدار اثرگذاری خالص مستقیم (8+) و غیرمستقیم (926-) رضایت از کاهش آلودگی های زیست محیطی در روستا با هدف افزایش کیفت محیط زندگی در روستا به عنوان پیشران های بحرانی با مقدار اثرگذاری خالص مستقیم (7+) و غیرمستقیم (2892+)  در پنج بعد اقتصادی، اجتماعی فرهنگی، کالبدی فضایی، کیفیت محیطی در راستای دست یابی به پایداری سکونتگاه های پیراشهری معرفی شده اند.

پژوهش پیش رو، با هدف طراحی مدل اکتشافی هم آفرینی ارزش در تورهای گردشگری مبتنی بر طبیعت در گستره استان خراسان شمالی، به بررسی شکاف مفهومی و تجربی در این حوزه پرداخته است. بر پایه پارادایم تفسیری و طرح پژوهش اکتشافی، داده ها به روش اسنادی، میدانی و به شیوه مقطعی در پاییز 1403 گردآوری شده است. جامعه آماری دربردارنده مجریان تور، بازدیدکنندگان و جوامع محلی در خراسان شمالی بوده است. نمونه گیری به صورت هدفمند صورت گرفته و اشباع نظری در مصاحبه نیمه ساختاریافته نوزدهم به دست آمده است. تحلیل داده ها بر مبنای رویکرد استقرا و از طریق روش تحلیل مضمون در محیط نرم افزاری مکس کیودی ای (24.6) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هم آفرینی ارزش در تورهای گردشگریِ مبتنی بر طبیعت در سه سطح شامل 92 کد باز، 12 مضمون فرعی و 3 مضمون اصلیِ پیشایند ها، فرایندها و نتایج قابلیت آشکارسازی دارد. مضامین فرعی شامل پیش ران های فردی اجتماعی، محرک های کششی از جانب مجری تور و مقصد، ارزش های مشترک، مشارکت تعاملی، یکپارچه سازی منابع، نوآوری و انعطاف پذیری، شخصی سازی تجربه، مسئولیت پذیری، تجارب فردی، نیات رفتاری، کیفیت عملکرد و وفاداری به برند است. ارزش نظری عملی پژوهش آن است که مدل اکتشافی به دست آمده با ساختاری نظام مند از پیشایندها و فرایند و نتایج، ضمن تقویت ادبیات نظری هم آفرینی ارزش، ابزاری کاربردی برای بهبود عملکرد و پایداری تورهای گردشگری مبتنی بر طبیعت را در اختیار جوامع هدف (مجریان تور، بازدیدکنندگان و اجتماع محلی) در گستره استان قرار داده است. برای استمرار و تکمیل زنجیره دانش، پیشنهاد هایی نیز برای پژوهش های آینده ارائه شده است.

آمایش پدافند شهری فرآیندی است که با بازبینی سازمان دهی فضایی یک شهر در کاهش آسیب پذیری و افزایش پایداری و مقاومت پدافندی آن در برابر حملات خصمانه دشمن تلاش می کند. از آنجایی که آس یب پذیری شهرها از علل کاهش ضریب امنیت شهری و پناهگاه ها از مؤلفه های مهم اف زایش ض ریب ایمن ی در سطح شهرها در مواجهه با مخاطرات است، در تحقیق حاضر، که به شیوه توصیفی تحلیلی انجام ش ده، س عی ش ده مناس ب ت رین مکان جهت احداث پناهگاه های شهری در سطح کلانشهر ارومیه تعیین ش ود. احداث پناهگاه یکی از شاخصه های پدافند غیرعامل می باشد که برای حفظ نیروی انسانی و تاسیسات امری ضرورری تلقی می شود. به همین منظور امروزه مکان یابی با استفاده از تصمیم گیری های چندمعیاره و با کمک سیستم های اطلاعات جغرافیایی نقش اساسی در تعیین محل پناهگاه-های شهری دارد. در این تحقیق از روش تحلیل سلسه مراتبی (AHP) برای وزن دهی به معیارهای 10 گانه در نرم افزار Super Decision استفاده شد. همچنین مقایسه زوجی معیارها و مکان یابی به روش فازی در محیط ArcGIS صورت گرفت. در پهنه بندی شهری ارومیه و مکان یابی پناهگاه های شهری که نهایتا از تلفیق نقشه های معیارهای مورد استفاده در این پژوهش به دست آمد، 21 درصد از کل سطح کلانشهر ارومیه (معادل 14 کیلومتر مربع) در وضعیت مطلوب، 30 درصد (معادل 20 کیلومتر مربع) در وضعیت نسبتا مطلوب، 26 درصد (معادل 17 کیلومتر مربع) در وضعیت متوسط، 17 درصد (معادل 11 کیلومتر مربع) در وضعیت نسبتا نامطلوب و 6 درصد (معادل 4 کیلومتر مربع) در وضعیت نامطلوبی از نظر احداث پناه گاه های شهری قرار دارد.