جغرافیا (انجمن جغرافیایی ایران)

ایجاد برندگردشگری در کشورهای در حال توسعه ای مانند ایران به خصوص در نواحی روستایی که با چالش های مختلفی روبه رو هستند درعین حال که جاذب گردشگری بوده می تواند به عنوان یکی از راه های مهم گریز چالش ها محسوب شود. از این رو هدف پژوهش حاضر به دنبال عوامل کلیدی و پیشران های اصلی شکل گیری برند گردشگری در سکونتگاه های روستایی شهرستان زبرخان در استان خراسان رضوی است. روش پژوهش براساس هدف از نوع کاربردی و براساس هدف توصیفی_پیمایشی با رویکرد آینده پژوهی است. روش جمع آوری اطلاعات به روش اسنادی (کتابخانه ای، مجلات علمی) و میدانی (پرسشنامه) بوده است. جهت استخراج عوامل کلیدی پرسشنامه در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و محیطی موثر بر شکل گیری برند گردشگری در سکونتگاه های روستایی تهیه و در بین اعضای جامعه نمونه توزیع و تکمیل گردید. جامعه نمونه این پژوهش را 25 نفر از کارشناسان و متخصصان تشکیل می دهند. جهت تجزیه وتحلیل داده ها و تحلیل ساختاری تأثیرگذاری هریک از شاخص های مؤثر بر شکل گیری برند گردشنگری سکونتگاه های روستایی از نرم افزارMicmac کمک گرفته شد. یافته های پژوهش نشان داده است که در بین 30 عامل مورد بررسی در سه بعد؛ سه عامل کلیدی شامل آگاهی جامعه محلی، دانش و مهارت کافی مردم برای انجام فعالیت تولیدی – خدماتی مرتبط با گردشگری مستقیم(3) غیرمستقیم(1278)، مشارکت زنان و دختران روستایی در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی گردشگری مستقیم(1)غیر مستقیم (405)، وجود پتانسیل برای توسعه انواع گردشگری (کشاورزی، ورزشی، خانه های دوم) مستقیم (6) غیرمستقیم (1680) به عنوان پیشران های کلیدی شناسایی شدند. که انتظار می رود با پیشران های یادشده شهرستان زبرخان بتواند در جهت ایجاد برند گردشگری در سکونتگاه های روستایی گام بردارد.

گردشگری پزشکی به عنوان یکی از پویاترین و پررشدترین بخش های صنعت خدمات در قرن بیست ویکم شناخته می شود. توسعه این صنعت نه تنها متأثر از نوآوری های فناوری در حوزه پزشکی، بلکه وابسته به محیط کلان نوآوری در هر کشور است. در این میان، نقش فناوری های دیجیتال، به ویژه تله مدیسین، به عنوان یک عامل تسهیل گر و توانمندساز در ارائه خدمات یکپارچه و کارآمد به گردشگران پزشکی غیرقابل انکار است.در این راستا،پژوهش حاضر به برسی نقش پزشکی از راه دور در توسعه گردشگری پزشکی تهران می پردازد.هدف اصلی این پژوهش،برسی نقش خدمات از راه دور در توسعه گردشگری پزشکی تهران است.این پژوهش از نظر هدف،کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت کمی-کیفی، منبع گرد آوری داده ها کتابخانه ای، از نظر روش گردآوری پیمایشی، است.جامعه آماری پژوهش شامل (خبرگان،اساتید و کارشناسان حوزه گردشگری سلامت) می باشد.حجم نمونه بصورت گلوله برفی استفاده شده است.تجزیه و تحلیل داده ها ابتدا با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه، معیارهای پزشکی از راه دور در گردشگری پزشکی تهران توسط خبرگان و کارشناسان حوزه گردشگری سلامت شناسایی و مشخص شد و در قالب 8 معیار و 64 زیر معیار قرار گرفت. به کمک مدل راهبردی تجزیه و تحلیل عوامل استراتژیک(SFAS) نقاط قوت،ضعف،فرصت ها و تهدیدهای مرتبط با هر عامل مشخص و با نشان دادن برنامه ریزی های کوتاه مدت،میان مدت و بلند مدت برای هر عامل استراتژی های مناسب ارائه شد.در نهایت با توجه به نتایج تکنیک ها،پیشنهاداتی در قالب زمانی مختلف ارائه گردید که از مهم ترین آن ها می توان به تقویت زیرساخت ارتباطی برای ایجاد اعتماد در بیماران خارجی و سرعت بخشیدن به خدمات، ایجاد همکاری های علمی بین المللی و ارتقای برند تهران به عنوان قطب پزشکی منطقه ، طراحی دوره های مهارتی و کارگاه های آموزشی برای آشنایی کادر درمان با فناوری های پزشکی از راه دور اشاره کرد.

متن چکیده قاچاق فرآورده های نفتی، از جمله پدیده هایی است که مسائل متعددی با خود به همراه دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی پیامدهای قاچاق سوخت در شهرستان قصرقند بخش ساربوک از نگاه جامعه محلی انجام شد تا مهم ترین پیامد اقتصادی و اجتماعی این فعالیت کاذب را در سطح منطقه مورد مطالعه شناسایی نماید. این پژوهش جز تحقیقات کاربردی می باشد که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش؛ ساکنان روستایی هشت روستای منتخب بخش ساربوک است که در حال حاضر به سوخت بری مشغول هستند. تعداد این افراد 316 نفر می باشد که به وسیله پیمایش میدانی در یک بازه 8 ماه توسط محققین شناسایی شدند. حجم نمونه پژوهش از طریق فرمول کوکران 173 نفر محاسبه شد. جهت گرداوری اطلاعات پرسشنامه از مطالعات کتابخانه ای و روش های میدانی (پرسشنامه و مصاحبه) استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و آزمون های توصیفی(روش های آمار توصیفی جدول توزیع فراوانی، نمایش گرایش به مرکز (میانگین، مد، میانه و مانند آن) و استنباطی (آزمون فریدمن) استفاده شد. نتایج پژوهش نشان می دهد که قاچاق سوخت دارای پیامدهای متعدد مثبت و منفی در منطقه مورد مطالعه بوده است که مهمترین پیامد مثبت اقتصادی تأمین هزینه های زندگی و مایحتاج روزانه است که این امر نشان می دهد قاچاق سوخت از فقر اقتصادی در کوتاه مدت در منطقه مورد مطالعه جلوگیری کرده است. همچنین نتایج این پژوهش نشان می دهد که قاچاق سوخت باعث تغییر رویکرد مردم نسبت به کار و فعالیت و ضعف روحیه کار و تلاش در منطقه شده است. از پیامدهای مثبت اجتماعی قاچاق سوخت در منطقه مورد مطالعه می توان به کاهش سرقت و بزهکاری اشاره نمود. با توجه به نتایج تحقیق؛ پیشنهاد می شود با در نظر گرفتن شرایط مرزی منطقه؛ نسبت به تدوین برنامه اقتصادی پایدار و تقویت ظرفیت های اشتغال آن اقدام شود.

تاب آوری کاربری اراضی شهری به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در برنامه ریزی شهری و توسعه پایدار، به توانایی اراضی در مقابله با بحران ها و تغییرات محیطی، اجتماعی و اقتصادی اشاره دارد. پژوهش حاضر در تلاش است تا با شبیه سازی و تحلیل تاب آوری کاربری اراضی، به شناسایی نقاط قوت و ضعف در مدیریت منابع و زیرساخت ها پرداخته و راهکارهایی برای بهبود کیفیت زندگی شهری ارائه دهد. در مرحله اول، اطلاعات کتابخانه ای شامل مقالات علمی، گزارش های تحقیقاتی و مستندات موجود جمع آوری و چارچوب نظری تحقیق تدوین شد. سپس، با استفاده از روش میدانی، داده ها از 20 کارشناس متخصص در زمینه های برنامه ریزی شهری و محیط زیست به دست آمد. برای تحلیل داده ها از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) و فرآیند تحلیل شبکه ای فازی (FANP) بهره برداری شد تا اهمیت و وزن معیارهای مختلف تاب آوری کاربری اراضی بر اساس نظر کارشناسان ارزیابی شود. نتایج تحلیل خوشه ای نشان داد که اراضی شهر فیروزآباد در پنج طبقه از کاملاً تاب آور تا کاملاً آسیب پذیر دسته بندی شده اند که این دسته بندی می تواند مبنای تصمیم گیری های مدیریتی و برنامه ریزی برای توسعه پایدار در شهر باشد. همچنین، نتایج تحلیل حساسیت نشان داد که تغییرات در عوامل اقتصادی و اجتماعی (مانند قیمت زمین، نرخ جمعیت و دسترسی به خدمات) تأثیر قابل توجهی بر تاب آوری کاربری اراضی دارند. از سوی دیگر، عوامل ساختاری-طبیعی تأثیر کمتری در مقایسه با عوامل اقتصادی و اجتماعی بر تاب آوری اراضی دارند. این پژوهش با ترکیب روش های تحلیل خوشه ای و حساسیت، اطلاعات دقیق و کاربردی در زمینه تاب آوری کاربری اراضی ارائه کرده و می تواند به عنوان مدل مفهومی برای سایر شهرهای مشابه مورد استفاده قرار گیرد.

نظام بین الملل کنونی در عصر جنگ های تجاری به سر می برد و «دسترسی» به «نقاط» راهبردیِ تولید ارزش و عرضه آن، به یکی از اولویت های اساسی کشورها تبدیل شده است. در امتداد سواحل مکران، حد فاصل جنوب شرق ایران تا جنوب غرب پاکستان، منطقه «بلوچستان بزرگ» واقع شده است. بلوچستان منطقه ای ژئواستراتژیک است که در تقسیمات سرزمینی، یکی از ایالت های اصلی پاکستان و بخشی از استان سیستان و بلوچستان ایران را تشکیل می دهد. این منطقه از دروازه های اصلی ورود (به) و خروج (از) مسیرهای کریدوری شرق – غرب و شمال – جنوب محسوب می شود. با این حال تحرک گروه های تروریستی در سالهای اخیر، سبب بروز محدودیت های ژئوپلیتیکی برای دسترسی های کریدوری و افزایش ریسک سرمایه گذاری به واسطه افزایش نا امنی ها در هر دو بخش بلوچستان شده است. بنابراین سوال اصلی پژوهش آن است که «راهبرد ایران و پاکستان برای مدیریت تنگنای ژئوپلیتیک این منطقه چیست؟» فرضیه مقاله با استناد بر اقداماتی که ایران و پاکستان تاکنون به صورت دوجانبه و در قالب همکاری های مشترک انجام داده اند، تنظیم شده و بیان می دارد در حال حاضر «راهبرد دو کشور بهره گیری از ظرفیت های همکاری در حوزه های اقتصادی، نظامی و فرهنگی در راستای افزایش تعاملات، کاهش موانع دسترسی، سهولت ترانزیت کالا و مبارزه با تروریسم می باشد». پژوهش حاضر برحسب هدف، از نوع تحقیقات بنیادی به شمار می رود و تلاش می کند تا با کشف ماهیت پدیده های جغرافیایی و بررسی تاثیر آن در اتخاذ راهبرد دولت ها، در نهایت به توسعه مرزهای دانش ژئوپلیتیک کمک نماید. با توجه به سوال و فرضیه، روش پژوهش کیفی است و داده ها بر اساس مطالعات کتابخانه ای گردآوری شده اند.

برف یک عنصر طبیعی پویا است که توزیع آن تا حد زیادی توسط عرض جغرافیایی و ارتفاع کنترل می شود. هدف مطالعه حاضر تعیین کمیت ناهمگونی فضایی پوشش برف(SCA) ناشی از اثرات توپوگرافی در حوضه آبریزکارون شمالی با استفاده از تصاویر Lansat8 - برای یک دوره 5 ساله (2019تا2024 ) می باشد. در اینجا، از رویکرد یادگیری ماشین( (SVM برای طبقه بندی تصاویر استفاده شد. رابطه متقابل بین SCA ، توپوگرافی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج ارزیابی دقت نقشهSCA در دوره 5 ساله به روش SVM با دقت کلی و ضریب کاپا بالاتر از 0.9 قابل قبول می باشد. برآورد میانگین SCA سالانه محاسبه شده به ترتیب حداکثر 140597.37 هکتار (13.25%) و حداقل 63957.82 هکتار(6.03%) در سالهای 1398-1399 و 1399-1400 بوده است. بررسی تغییرات فصلیSCA نشان داد که حداکثر میانگین (70.44%)در زمستان و حداقل میانگین (1.34٪) در تابستان می باشد. نتایج SCA ارتباط با ارتفاع نشان داد که میانگین SCA% در ارتفاع زیر 2000 متر کمتر از 2 ٪ بود، در حالی که بالاتر از 2500 متر به 70٪ رسید. کمترین SCA ارتفاع زیر 2500 متر در تابستان است. نتایج ارزیابی اثر میزان شیب نشان داد که حداکثر و حداقل SCA% به ترتیب در کلاس شیب 20-40 و 60-77.33 یافت شد. و پوشش برف در جهت های رو به شمال (75/33 درصد) و شرق (09/27 درصد) بیشترین SCA% ، جهت رو به جنوب (98/19 درصد) و غرب (19.18 درصد) کمترین SCA% را دارد. این مطالعه دیدگاه مفیدی را برای مدیریت منابع آب با ویژگی های مختلف زمین ارائه میدهد.

هدف: امروزه بوم گردی مبتنی بر کارآفرینی به عنوان راهکاری پایدار برای توسعه اقتصادی-اجتماعی و حفظ محیط زیست، با تأکید بر مشارکت جوامع محلی مطرح است. مناطق روستایی استان کهگیلویه و بویراحمد با چالش هایی نظیر بیکاری، فقر، مهاجرت، نابرابری در توزیع منابع، ناپایداری محیطی و ... مواجه اند. لذا این پژوهش با هدف تحلیل فضایی شاخص های بوم گردی کارآفرینی محور در سکونتگاههای روستایی انجام شده است. روش پژوهش: پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و همبستگی است. از بین کلیه روستاهای گردشگری و بوم گردی استان (30 روستا) باتوجه به شاخص های بوم گردی پژوهش (معماری بومی، میراث طبیعی، میراث معنوی، میراث تاریخی، امکانات و خدمات، مزیت ها-فرصت ها و قابلیت های بوم گردی) و با روش نمونه گیری هدفمند، 14 روستای دارای قابلیت بوم گردی انتخاب شدند و بر اساس فرمول کوکران از بین کلیه خانوارهای روستاهای دارای قابلیت بوم گردی (2167 خانوار) به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای (به نسبت تعداد خانوار هر روستا) تعداد 281 خانوار به طور تصادفی انتخاب شدند. تحلیل داده ها با مدل های تصمیم گیری چندمعیاره (MARCOS و MEREC) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد میانگین تمام ابعاد و شاخص های بوم گردی (اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی، نهادی-مدیریتی، زیرساختی-فنی و فردی-روان شناختی) پایین تر از حد متوسط نظری (۳) است. بیشترین ضعف در شاخص های «حمایت نهادهای دولتی» (۲.۶۸) و «زیرساخت های فنی» (۲.۶۲) مشاهده شد. نتایج تحلیل فضایی تفاوت های چشمگیری را بین روستاها نشان داد: روستای دره شهنیز به دلیل دسترسی به مرکز استان، زیرساخت های مناسب و مشارکت نهادی، بالاترین امتیاز را کسب کرد؛ درحالی که روستای میمند به دلیل انزوای جغرافیایی و کمبود حمایت ها، کمترین امتیاز را داشت. نتیجه گیری: در مجموع لزوم برنامه ریزی مبتنی بر عدالت فضایی، تقویت نهادهای محلی، سرمایه گذاری در آموزش و زیرساخت ها، و توسعه مشارکت جامعه محلی برای تبدیل پتانسیل های طبیعی و فرهنگی به فرصت های اقتصادی پایدار نمایان است. کلیدواژه ها: بوم گردی، تحلیل فضایی، کارآفرینی، کهگیلویه و بویر احمد، مدل مارکوس و مرک.

کودکان به عنوان بخشی از جامعه بشری نسل آینده هر کشوری را شکل داده اند و تعامل کودک با محیط پیرامون نیازمند رشد جسمانی و ذهنی اوست. ایجاد شهرهای دوستدار کودک کلیدی دربرنامه ریزی استراتژیک شهری است.با این حال ایجاداین شهرها با چالش هایی روبرو است که برای رفع آنها و ایجادشهرهای دوستدار کودک لازم است عوامل کلیدی مؤثر بر ایجاد فضاهای عمومی دوستدارکودک بررسی و شناسایی شوند. درپژوهش حاضر به ارزیابی فضاهای شهری برای کودکان براساس اصول شهر دوستدار کودک در کلان شهر اهواز پرداخته شد.پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش ترکیبی (کمی و کیفی) است. جامعه آماری کارشناسان/خبرگان و مدیران شهری درکلان شهر اهواز بوده است.با استفاده از روش نمونه-گیری غیراحتمالی و به صوت هدفمند و با اشباع نظری 30 کارشناس انتخاب شد. برای گردآوری داده ها و اطلاعات از پرسش نامه و مصاحبه ساختاریافته استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون تعقیبی (Post Hoc) و آزمون توکی (Tukey HSD)، و تحلیل کیفی با استفاده از روش گروند تئوری استفاده شد. نتایج پژوهش گویای آن بود که از نظر شاخص های دوستدار کودک در مناطق 8 گانه شهر اهواز تفاوت معنی داری وجود دارد.به طوری که وضعیت منطقه ۶، منطقه ۷ و منطقه ۸ از نظر شاخص های دوستدار کودک در حد نامطلوب، وضعیت مناطق ۳ و منطقه ۵ شهر اهواز در سطح متوسط و مناطق ۱، منطقه ۲ ومنطقه ۴ نسبت به سایر مناطق اهواز در وضعیت بهتری بوده است.نتایج در زمینه عوامل کلیدی مؤثر بر ایجاد فضاهای عمومی دوستدار کودک نشان داد که 8 عامل 1) امنیت و ایمنی فضاهای مخصوص کودکان، 2) دسترسی فراگیر کودکان به فضاها، 3) وجود فضاهای سبز و باز برای کودکان، 4) وجود فضای بازی و اوقات فراغت کودکان، 5) مشارکت و ارتباط کودکان در جامعه، 6) پایداری و نگهداری فضاهای کودکان، 7) آموزش و فرهنگ سازی در جامعه، 8) انعطاف پذیری فضاها و حریم خصوصی کودکان هستند