درخت حوزه‌های تخصصی

یکی از چالش های مهم سازمان ها، چگونگی حمل ونقل کارکنانشان به محل کار می باشد. دسترسی قابل قبول به سیستم حمل ونقل عمومی می تواند، منجر به ترغیب افراد و کارکنان سازمان ها به استفاده از آن به جای خودرو شخصی شود. اما متأسفانه، وضعیت این سیستم مناسب نبوده و تعداد قابل توجهی از افراد، از خودرو شخصی استفاده می کنند. امری که آثار سوء زیادی را با خود به همراه خواهد داشت؛ مانند: آلودگی هوا، افزایش ترافیک شهری و ازدحام، زمان ازدست رفته، افزایش مصرف بنزین، فقدان جای پارک و غیره. سازمان های مختلف به جز اهداف اقتصادی و خدماتی خود، می بایست عهده دار مسئولیت اجتماعی در قبال محیط زیست و جامعه پیرامون خود باشند. بنابراین تشویق کارکنان به استفاده از گزینه هم پیمایی می تواند گزینه قابل قبولی برای اجرای هر چه بهتر مسئولیت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست باشد. این تحقیق بر آن است تا شکاف میان آلودگی هوا و ترافیک و حلقه مفقوده مسئولیت اجتماعی را در شهر تهران موردبررسی قرار دهد. لذا ابتدا با استفاده از روش استخوان ماهی، به بررسی علل شکل گیری هم زمان آلودگی هوا و ترافیک و سپس با روش SWOT به ارزیابی روش کارپولینگ پرداخته است. بر اساس نتایج ارزیابی، نقاط قوت و فرصت به ترتیب با امتیاز 077/3 و 224/3 بالاترین امتیاز را کسب، پس ازآن تهدیدات و ضعف ها با امتیاز 932/2 و 852/2 کمترین امتیاز را کسب کردند. با توجه به این نتایج، اتخاذ استراتژی تهاجمی یعنی استفاده حداکثری از فرصت ها به همراه نقاط قوت ضروری می باشد.

کلانشهرها هنگام بروز چالش هایی نظیر کرونا به دلیل نبود نظام مشارکت جویانه مردمی مبتنی بر حکمروایی مقتدر و در حضور کنشگران متعدد، دچار مسائل جدی مدیریتی می شوند، حل چنین مسائلی مستلزم واگذاری مسئولیت اداره شهر بر عهده ذینفعان در غالب رویکرد حکمروایی شهری می باشد. هدف این مقاله تحلیل و تعیین موقعیت حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز و ارائه راهبردهای کاربردی با تکیه بر نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها برای تحقق حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز می باشد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت توصیفی-تحلیلی است. برای گردآوری اطلاعات، از روش های کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. در مرحله مطالعات کتابخانه ای، از منابع معتبر داخلی و خارجی استفاده شد. در مرحله میدانی اطلاعات از کارشناسان، نخبگان و مدیران شهری با تدوین پرسشنامه به دست آمد. جامعه آماری 250 نفر از کارشناسان، نخبگان و مدیران شهری می باشد که به صورت نمونه گیری تصادفی انتخاب شده اند. یافته های مدل سوات نشان می دهد که حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز در موقعیت تدافعی قرار می گیرد. در همین راستا راهبردهای مربوط به موقعیت تدافعی ارائه گردید و با استفاده از ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی اولویت بندی شد. نتایج نشان می دهد برای تحقق حکمروایی شهری در دوران پساکرونا در کلانشهر تبریز با مدنظر قراردادن راهبردهای تدافعی، لازم است مسولین و متولیان امور شهری افزون بر ارتقاء سطح آگاهی شهروندان، اقدام به ترویج تفکر استراتژیک در میان شهروندان در خصوص مزایای رویکرد مشارکتی حکمروایی شهری برای کنترل بحران هایی نظیر کرونا و بهبود شرایط در دوران پس از آن، نمایند.

تولید فضا و مکان یک پدیده سیاسی و مفهومی کلیدی در جغرافیاست که با ابعاد اجتماعی و انسانی جوامع درآمیخته است. به همین دلیل، برنامه ریزی فضایی نیازمند درک عمیق تری از عوامل انسانی-اجتماعی و منافع آنها است. در این میان، مناطق کلانشهری ، به دلیل تمرکز قدرت و ثروت، دارای پیچیدگی های فضایی-اجتماعی ویژه ای هستند و سازمان یابی فضایی آنها با ساختارهای قدرت در ارتباط مستقیم است. هدف این پژوهش، شناسایی بازیگران کلیدی در سازمان یابی فضایی منطقه کلانشهری کرج در بازه زمانی ۱۴۰4–۱۴۰3 است. متغیرهای پژوهش شامل سازمان فضایی و بازیگران کلیدی از نهادهای حکومتی- دولتی، حکومتی- عمومی، خصوصی، تشکل های غیردولتی و خانواده می باشد. پژوهش از نوع کاربردی و با روش ترکیبی (اسنادی و پیمایشی) و بهره گیری از تکنیک تحلیل ساختاری (MICMAC) انجام شده است. نتایج مدل تحلیل ساختاری نشان داد که بازیگران کلیدی در فرآیند سازمانیابی فضایی منطقه کلانشهری کرج، از زیرمجموعه نهادهای حکومتی- دولتی، شامل شورایعالی شهرسازی و معماری، وزارت کشور، استانداری، شورای برنامه ریزی و توسعه استان، شرکت بازآفرینی شهری ایران، شرکت عمران شهرهای جدید، اداره کل راه و شهرسازی، بنیاد مسکن استان، سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان و نیز زمین داران بزرگ، که زیرمجموعه بخش خصوصی است، می باشند. همچنین، نتایج نشان داد که؛ روند تصمیم گیری های مدیریتی در منطقه کلانشهری کرج، همانند دیگر نقاط سکونتگاهی کشور، فرآیندی از بالا به پایین است و نهادهای سطوح محلی و شهروندان در آن ضعیف ترین جایگاه را دارند. در این میان، ملاکین و گروه های قدرتمند، از طریق دولت در تهیه طرح های توسعه و تحولات فضایی، نقش مؤثری ایفا می کنند.

مقدمه : طرح تجاری خیابان واصف در شهر آران وبیدگل با هدف بهره برداری از پتانسیل ها و بهبود زیرساخت های گردشگری بافت تاریخی اجرا شده که با چالش حفظ تعادل بین توسعه اقتصادی و حفظ میراث فرهنگی همراه بوده و نیازمند ارزیابی اثرات آن بر کالبد بافت تاریخی و هویت جامعه محلی است. داده و روش : پژوهش پیش رو از نوع کاربردی است و با روش های تحلیل آمایشی و نظرسنجی مبنی بر پایش های میدانی انجام شد. در این راستا اثرات طرح تجاری خیابان واصف بر توسعه گردشگری بافت تاریخی محله حاج عبدالصمد و توی ده بر اساس شاخص های اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، کالبدی-معماری و محیط زیستی ارزیابی شد. تحلیل داده ها از طریق پایش تصاویر گوگل ارث و آزمون های آماری شامل آمار توصیفی و استنباطی نظیر کلموگروف-اسمیرنوف، tمستقل و مدل سازی ساختاری انجام شد. یافته ها : نتایج نشان داد طی سال های 1390 و 1391 با اجرای محور تجاری خیابان واصف، مساحت 23500 مترمربع از بافت تاریخی طی دومرحله تبدیل به خیابان شده است. به تبع آن نیز تا سال 1402 ظهور خیابان جدید به طول 150 و عرض 8.5 متر و تعریض کوچه ی 6متری به خیابان 18.5متری کاملا مشهود است. متغیرهای مرمت و بازسازی بافت تاریخی با میانگین 4.446 و آماره t 81.8 ، اثرگذاری این طرح بر تغییر کالبدی بافت تاریخی با میانگین 4.348 و آمارهt 67.37، زنده سازی فرهنگی، آیین ها و مراسمات مذهبی و سنتی با میانگین 293.3 و آمارهt 31.577، افزایش تعداد گردشگران بافت تاریخی با میانگین 3.315 و آماره t 28.941، تأثیر منفی تخریب بافت تاریخی بر توسعه گردشگری با میانگین 3.283 و آمارهt 32.645، و افزایش مظاهر زندگی مدرن با میانگین 3.217 و آمارهt 25.657 بیشترین اثر معنی داری را بر توسعه گردشگری بافت تاریخی دارند. نتیجه گیری : اجرای طرح تجاری خیابان واصف در شهر آران وبیدگل، از یک سو منجر به تخریب بافت تاریخی و ازسوی دیگر سبب توسعه شده که در این خصوص اثرگذاری شاخص های کالبدی-معماری (مقدارt 2.5) و اجتماعی-فرهنگی (مقدارt 2.26) بیش از سایر مولفه ها است. بنابراین نیازمند مدیریت برقراری تعادل بین حفاظت از میراث و توسعه گردشگری به صورت دو جریان مکمل و همسو است. 

مقدمه : در بافت های فرسوده شهری به دلیل فقر ساکنان و بی انگیزگی سرمایه گذاران، امکان نوسازی خود به خودی آن وجود نداشته و مستلزم برنامه ریزی خاص است. مشکلات و مسایلی که بافت فرسوده منطقه چهار شهر ساری به عنوان بافت کهن با آن مواجه هست، رویکرد جامعه محور را برای بازآفرینی شهری مطرح می نماید. رکن اصلی این رویکرد مشارکت ساکنین در طرح های بهسازی و نوسازی هست. هدف تحقیق، بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با مشارکت شهروندان در بهسازی بافت های فرسوده شهر ساری در سال 1403 می باشد. داده و روش : روش پژوهش، توصیفی-پیمایشی و جامعه آماری شامل ساکنین منطقه چهار شهر ساری به عنوان بافت کهن بوده و به منظور آزمون فرضیه ها از روش همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر به مدل سازی با نرم افزار spss اقدام شد. یافته ها : یافته ها نشان داد که بین شاخص های سرمایه اجتماعی و مشارکت شهروندان ساری رابطه معنی دار و مثبت وجود دارد و سه مؤلفه احساس تعلق ، آگاهی و هویت محله ای و اعتماد به گروه های اجتماعی؛ سرمایه اجتماعی 38 درصد از واریانس تغییرات مشارکت شهروندان ساری در بهسازی بافت های فرسوده شهری را تببین می نماید.  نتیجه گیری : منطقه چهار شهر ساری به دلیل غلبه تمایلات اقتصادی و مالکان از یک طرف و پایین بودن اعتماد اجتماعی مردم منطقه به نهادهای دولتی موجب شده که برای شهرداری هزینه های بهسازی و نوسازی بسیار بالا و غیرقابل دسترس بشود و نهادهای مذهبی نیز نتوانسته اند رابطه اثرگذاری را بر بهسازی منطقه بگذارند. از طرفی دست زدن به بهسازی و نوسازی برای شهرداری بسیار گران و بدون مشارکت مردم منطقه امکان پذیر نیست. پس به ناچار ورود سرمایه اجتماعی و بالا بردن چهار مؤلفه آن می تواند کارگشا باشد.

ارزیابی میزان و چگونگی تاب آوری گروه های جمعیتی به خصوص در بحران های اجتماعی-سیاسی نقش مهمی در مدیریت و حکمرانی کشور دارد. تاب آوری، تابع عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی است و چگونگی کنش و واکنش گروه های قومی به آن به عنوان یک مسئله مهم قابل مطالعه است. این مقاله در صدد است تا میزان و چگونگی تاب آوری اقوام آذری و کرد شهرستان ارومیه در مواجهه با بحران اقتصادی را با استفاده از روش پیمایشی پرسشنامه ای، ارزیابی و مطالعه تطبیقی کند. یافته های تحقیق نشان داده است که تاب آوری قوم کرد در قبال بحران اقتصادی اخیر بیش تر از قوم آذری بوده و نسبت به آن سازگاری بیش تری داشته اند؛ درحالی که آذری ها در قبال این بحران واکنش های سیاسی صریح تری را بروز داده در مقابل واکنش سیاسی قوم کرد کم تر و آرام تر بوده است. تقریباً در همه مؤلفه های بررسی شده یعنی کاهش مشارکت سیاسی، افزایش اعتراضات، اعلام نارضایتی آشکار، کاهش انتظارات از نهادهای دولتی، افزایش تقاضا برای تغییرات سیاسی، مخالفت با دولت، درخواست برای تعامل و رابطه با سایر کشورها، تشکیل گروه برای پیگیری مطالبات، فعال کردن اقتصاد محلی، افزایش خشونت، افزایش مهاجرت، کاهش تعهد به حکومت، قانون گریزی و تشدید هرج ومرج این تفاوت دیده می شود. هم چنین نتایج به دست آمده نشان داده است که عوامل اثرگذار بر میزان تاب آوری در این دو قوم متفاوت بوده است. در کردها مهارت های حل مسئله و در آذری ها دل بستگی های عاطفی بیش ترین اثرگذاری را بر میزان تاب آوری داشته اند. 

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش صنایع دستی در توسعه گردشگری پایدار شهر ساری انجام شده است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، از نوع کاربردی، از لحاظ نوع روش، توصیفی و همبستگی می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه مشتریان دو بازار امام رضا و ملامجدالدین ساری می باشند. که از شیوه نمونه گیری هدفمند به طور تصادفی در سه زمان اول، وسط و آخر هفته مشخص شده جهت انتخاب نمونه آماری و تکمیل پرسش نامه از 550 نفر استفاده شد، داده ها با نرم افزار SPSS تحلیل شد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که هر شش مؤلفه ی نقش صنایع دستی رابطه مستقیم و معناداری را با توسعه گردشگری پایدار شهر ساری داشتند. اما سه مؤلفه ی متغیر مستقل (کیفیت و ظرافت تولیدات صنایع دستی، ارتباط با فرهنگ و هویت محلی، تنوع و اصالت محصولات) توانستند که 52 درصد از واریانس متغیر وابسته تحقیق را تحلیل و تبیین نمایند. کیفیت و ظرافت تولیدات صنایع دستی، تجسم بیرونی و ملموس سرمایه فرهنگی است که در این پژوهش بیشترین تاثیر مستقیم را بر توسعه گردشگری شهری پایدار داشته است. دومین مولفه اثرگذار، مؤلفه ارتباط صنایع دستی با فرهنگ و هویت محلی، بازتابی از سرمایه فرهنگی نهادی و تجسم تفکر فرهنگی است که پیشنهاد می گردد که بر اساس آموزش، انتقال دانش و حفظ ارزش های فرهنگی شکل گیرد. در آزمون تحلیل مسیر نتیجه بدیعی که مشخص شد این هست که مؤلفه دوم نزدیک به مؤلفه اول تاثیر گذاری اش را با جمع ضرایب مستقیم و غیرمستقیم نشان داد.

امروزه، با توجه به اینکه نیمی از جمعیت جامعه را زنان تشکیل می دهند؛ امروزه دستیابی به عدالت جنسیتی به یکی از اهداف مهم توسعه تبدیل شده است. تحقیق حاضر از نظر نوع ﮐﺎرﺑﺮدی و ماهیت، توصیفی- تحلیلی و از نظر روش کمی است. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی است. یافته های به دست آمده نشان می دهد بین اشتغال زنان و معیشت پایدار خانوارهای روستایی همبستگی مثبت و مستقیم وجود دارد. یافته های به دست آمده از مطلوبیت ابعاد معیشت پایدار با آزمون تی تک نمونه ای نشان داد تمامی ابعاد مورد بررسی معیشت پایدار با توجه به آماره t و سطح معناداری در وضعیت مطلوب قرار دارند. جهت تحلیل مطلوبیت ابعاد اشتغال زنان با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای نشان می دهد این میزان برای 8 بعد(اشتغال، دامداری، زراعت، باغداری، درآمد، فردی و آموزش) به ترتیب با آماره ی t، 177/4، 532/11، 272/1، 369/3، 494/8، 066/15، 925/5 و 788/3 دارای مطلوبیت است و دو بعد دارایی و صنایع دستی به ترتیب با آماره ی t، 751/0- و 190/2- کمتر از شرایط مطلوب ارزیابی شده است. بررسی ها نشان داد که سه بعد دارایی، زراعت و صنایع دستی با سطح معناداری بالای 05/0 از وضعیت نامطلوب برخوردارند. همچنین نتایج بدست آمده از مدل عاملی تاییدی نشان داد عوامل شناسایی شده براشتغال زنان و معیشت پایدار روستائیان معنادار و مثبت بوده و تمامی شاخص ها نشان از نیکویی برازش مدل می دهند.

درک ساختار اجتماعی-اقتصادی روستا-شهرها یکی از دغدغه های اصلی پژوهش های توسعه روستایی است. این مطالعه با هدف تحلیل فضایی نقش روستا-شهرها در تحولات اجتماعی-اقتصادی نواحی روستایی استان اصفهان انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۳ سکونتگاه روستایی است که بین سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ به روستا-شهر ارتقا یافته اند. بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۴ پرسش نامه جمع آوری و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد همبستگی و تحلیل فضایی بررسی شد. تحلیل ها شامل آزمون t تک نمونه ای، مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در MATLAB و تحلیل فضایی با شاخص موران و روش کریجینگ در ArcGIS بوده است. یافته ها نشان دادند که مؤلفه «سرمایه اجتماعی» بیشترین اثر مثبت و «ثبات اقتصادی» بیشترین اثر منفی را بر ساختار اجتماعی-اقتصادی دارد. همچنین، متغیر ثبات اقتصادی الگوی خوشه ای و خودهمبستگی فضایی مثبت (Moran’s I = 0.212) را نشان می دهد که بیانگر نقش عوامل مکانی و نهادی در تاب آوری اقتصادی روستا-شهرهاست. تمرکز زیرساخت ها، سرمایه گذاری های عمومی و تنوع اقتصادی با افزایش ثبات اقتصادی همراه بوده و در مقابل، ضعف سرمایه اجتماعی و وابستگی به یک بخش اقتصادی باعث کاهش آن می شود. به طورکلی، توسعه روستایی فرایندی خطی یا منفرد نبوده و نتیجه تعاملات پویا میان ساختارهای اجتماعی-اقتصادی و پیوندهای فضایی بین سکونتگاه هاست. ازاین رو، سیاست گذاری باید بر خوشه های کم ثبات تمرکز کند، زیرساخت ها را تقویت نماید، تنوع فعالیت های اقتصادی را افزایش دهد و سرمایه اجتماعی را ارتقا دهد تا توسعه فضایی متوازن و پایدار در شبکه روستا-شهرهای استان تحقق یابد.

پایداری یا ناپایداری مناطق روستایی، یکی از مباحث اساسی در دستیابی به توسعه پایدار کشور به شمار می رود. در این فرایند، توجه به ابعاد اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، فضایی و اکولوژیکی روستاها ضروری است. ازاین رو، مطالعه حاضر قصد دارد عوامل مؤثر بر تغییرات ساختاری-کارکردی روستاها را در شهرستان تنکابن واکاوی کند. این تحقیق از نوع پیمایشی با رویکرد کمی بود و جامعه آماری آن را خانوارهای روستایی ساکن در روستاهای شهرستان تنکابن (بخش مرکزی) تشکیل دادند که 250 خانوار با استفاده از فرمول دانیل و به روش نمونه گیری چندمرحله ای با انتساب متناسب  انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها پرسش نامه بود که روایی صوری آن توسط گروهی از متخصصان و صاحب نظران تأیید شد و برای تعیین پایایی آن از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که مقدار آن مناسب بود. برای تحلیل داده ها از نرم افزارهای Win26 SPSS و  SmartPLS V4 بهره گرفته شد. یافته های بخش انعکاسی مدل ارزیابی نشان داد که روایی همگرا و تشخیصی سازه ها در حد مناسب برآورد شدند. نتایج حاصل از مدل مؤلفه های سلسله مراتبی بر روی 55 متغیر تغییرات ساختاری-کارکردی پنج عامل را شناسایی کرد. باتوجه به مقدار ضرایب مسیر به ترتیب سازه های عوامل سیاسی- نهادی (452/0)، عوامل فیزیکی- کالبدی (409/0) و سپس عوامل اجتماعی- فرهنگی (289/0) از مهم ترین سازه های مؤثر بر تغییرات ساختاری-کارکردی روستاها بودند. این نتایج بر اهمیت برنامه ریزی جامع و مشارکت محور برای بهبود وضعیت روستاها و جلوگیری از بروز تغییرات ساختاری-کارکردی منفی در روستاهای موردمطالعه تأکید می کند.

سرمایه اجتماعی به عنوان یک عنصر کلیدی در بازآفرینی شهری شناخته می شود. ازآنجایی که این گونه از سرمایه تسهیلگر بازآفرینی جامعه محلی بوده و موفقیت پروژه های بازآفرینی بدان وابسته است، ضعف در مؤلفه های آن می تواند اثرات منفی بر پروژه های بازآفرینی داشته باشد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی و مؤلفه های آن بر مؤلفه اقتصادی محرک بازآفرینی شهری در محله تاریخی فیض آباد کرمانشاه پرداخته است. در این مطالعه، 180 پرسشنامه تکمیل و با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. هفت مؤلفه شامل احساس تعلق، حمایت نهادهای اجتماعی، مقبولیت ارزش ها، درک مشترک، شبکه ها، قابلیت اعتماد و مشارکت مدنی به عنوان مؤلفه های سرمایه اجتماعی شناسایی شدند. همچنین سه عامل اقتصادی محرک بازآفرینی شامل باور به افزایش ارزش املاک، تمایل به استفاده از وام ها و انگیزه اختصاص درآمد شخصی به پروژه ها بررسی شد. یافته ها حاکی از آن است که تنها دو مؤلفه «احساس تعلق» و «درک مشترک و همیاری» بر مؤلفه اقتصادی محرک بازآفرینی تأثیر مثبت و معنادار دارند. اما این تأثیرگذاری در سایر عوامل به صورت مستقیم دیده نمی شود. عواملی چون «مقبولیت ارزش ها»، «مشارکت مدنی» و «شبکه ها، روابط و ارتباطات» به صورت غیرمستقیم تأثیرگذار هستند. ارتباط ساکنین با یکدیگر (سرمایه درون گروهی) از وضعیت مطلوبی برخوردار است اما ارتباط ضعیف آنان با نهادهای حاکمیتی و عدم اعتماد به شهرداری و دولت، سبب ضعف در سرمایه اجتماعی میان گروهی و برون گروهی شده است. بنابراین ناکارآمدی های شهرداری و دولت، پتانسیل های سرمایه اجتماعی محله تاریخی فیض آباد را برای بازآفرینی پایدار محدود ساخته است.

مطالعات و ارزیابی فقر شهری با هدف شناسایی علل و عوامل مؤثر بر شکل گیری و تداوم محرومیت در مناطق شهری، ارائه راهکارهای علمی و عملی برای کاهش نابرابری های اجتماعی و اقتصادی، و بهبود شرایط زندگی ساکنین مناطق کم برخوردار انجام می شود. این مطالعات به برنامه ریزان و مدیران شهری کمک می کند تا با درک دقیق تری از وضعیت موجود، اقدامات هدفمند و مؤثری را برای توسعه پایدار شهری طراحی و اجرا کنند. هدف تحقیق حاضر شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر فقر با استفاده از شاخص های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و دسترسی به خدمات عمومی و تعیین تأثیر هر یک از آن ها بر وضعیت فقر شهری و تبیین الگوی فضایی فقر شهری در شهر مهاباد می باشد. در این راستا، ابتدا ۲۰ معیار مؤثر در فقر شهری در ۴ بعد اصلی دسته بندی شدند. سپس، این معیارها با استفاده از فرایند تحلیل شبکه وزن دهی شدند. در مرحله بعد، برای مدل سازی مکانی فقر شهری، معیارهای انتخاب شده با به کارگیری مدل فازی گاما ترکیب شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که محلات شمال غربی و مرکزی از فقر شهری کمتری برخوردار هستند، اما با فاصله گرفتن از این نواحی و حرکت به سمت حاشیه ها، فقر شهری به تدریج افزایش می یابد. به طورکلی 30.97 درصد از مساحت محدوده موردمطالعه دارای وضعیت مطلوب و نسبتاً مطلوب، 21.08 درصد دارای وضعیت متوسط و 47.95 درصد دارای وضعیت نامطلوب و نسبتاً نامطلوب است. بررسی شاخص خودهمبستگی فضایی موران (۰.۲۴) نشان دهنده عدم توزیع تصادفی ویژگی های فقر شهری و وجود الگوی خوشه ای در محدوده موردمطالعه است.

بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا(ع) در مشهد طی دهه های اخیر شاهد مداخلات گسترده شهری بوده است که هرچند زیرساخت ها، دسترسی و ظرفیت زائرپذیری را بهبود بخشیده اند، اما به تدریج به گسست میان انسان، مکان و تضعیف تجربه زیارت انجامیده اند. در امتداد رویکردهای فرهنگ محور و مکان مبنا در بازآفرینی شهری، این پژوهش با تکیه بر نظریه «میدان هم حضوری» و صورت بندی «بازآفرینی معنا بنیاد» می کوشد چهارچوبی طراحی محور برای ترمیم پیوند میان تجربه زیارت، ساختار فضایی و حافظه فرهنگی ارائه کند. روش پژوهش، ترکیبی (کیفی کمی) با رویکردی پدیدارشناختی و زمینه گراست. داده ها از طریق تحلیل اسناد، مشاهده میدانی، ۱۲ مصاحبه نیمه ساختاریافته با زائران، خادمان و کسبه و تحلیل GISحسی در ۹ نقطه شاخص مسیر زیارت (آستانه ها و گره های اصلی حرکت آیینی) گردآوری و بر اساس چهار ساحت محیط، آیین، حافظه و باور سازمان دهی شده اند. یافته ها نشان می دهد که بحران مکان زیارتی در قالب چهار سطح گسست حسی، کنشی، زمانی و درونی قابل تشخیص است و مداخلات صرفاً کالبدی توان ترمیم این گسست ها را ندارند. در پاسخ، مدل میدان هم حضوری فضاهای پیرامون حرم را به مثابه میدانی چندلایه می فهمد که در آن بدن، کنش آیینی، حافظه جمعی و باور قدسی یکدیگر را متقابلاً حاضر می سازند. بر این اساس، چهار ساحت یادشده به عنوان سازوکارهای بازآفرینی معنا در فضا معرفی و به مجموعه ای از اصول طراحی، از جمله پیوستگی آیینی مسیر، خوانایی حافظه جمعی، آرام سازی حسی فضاهای آستانه ای و تقویت عدالت زیارتی ترجمه می شوند. بدین سان، چهارچوب پژوهش، بازآفرینی بافت و طراحی معماری را به مثابه فرایندی زنده برای احیای حضور و بازپیوند انسان، مکان و حافظه قدسی بازتعریف می کند.

حفاظت از فضاهای میراثی شهری، به ویژه بازارهای تاریخی، در گرو درک سازوکارهای اجتماعی ای است که انسجام، هویت فرهنگی و تداوم تعاملات جمعی را شکل می دهند. بازارهای تاریخی در معرض دگرگونی های اقتصادی و فرهنگی اند و این تغییرات، هماهنگی میان ذی نفعان و اصالت فضا را با چالش مواجه می کند. پژوهش حاضر با تمرکز بر رویکرد «سرمایه اجتماعی سیال»، نقش روابط موقت، شبکه های انعطاف پذیر و بازتولید فرهنگی را در حفاظت بازار تاریخی تبریز مورد بررسی قرار داد. بدینسان در پی پاسخ به پرسش اصلی پژوهش: «سرمایه اجتماعی سیال تا چه میزان می تواند در حفاظت و بازسازی بازارهای تاریخی، به ویژه بازار تاریخی تبریز، مؤثر باشد؟»، پژوهش با روش کمی و بر پایه مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) اجرا شد تا سازوکارهای پویای سرمایه اجتماعی سیال در قالبی سنجش پذیر تحلیل شود. داده ها از طریق پرسشنامه ای با طیف پنج گزینه ای لیکرت در جامعه آماری ۱۵۰ نفر از کسبه، بهره برداران و استفاده کنندگان مکرر بازار تاریخی تبریز گردآوری شد. روایی محتوایی پرسشنامه با CVI و CVR تأیید شد و مقدار آلفای کرونباخ 87/0 پایایی مطلوب ابزار را نشان داد. نتایج مدل سازی بیان می کند که سه مؤلفه اصلی سرمایه اجتماعی سیال تأثیر معناداری بر تقویت هماهنگی میان ذی نفعان، ارتقای انسجام اجتماعی و افزایش تاب آوری فرهنگی بازار دارند. مؤلفه انعطاف پذیری شبکه ها بیشترین اثر مستقیم را بر شاخص های حفاظت فضایی نشان داد و تعاملات موقت نیز مسیرهای غیرمستقیم مؤثری را در پیوند میان گروه های فعال ایجاد کرد. این یافته ها چارچوبی عملی برای مدیران شهری و سیاست گذاران ارائه می کند تا با بهره گیری از ظرفیت های سرمایه اجتماعی سیال، فرآیندهای حفاظت و توسعه پایدار بازارهای تاریخی را اثربخش تر هدایت کنند.

این پژوهش با هدف شناسایی منابع ماسه های بادی دشت بورالان از طریق رویکرد تلفیقی شامل تحلیل های بادی و مطالعات رسوب شناسی انجام شد. داده های بادی 30 ساله (1990–2020) ایستگاه سینوپتیک ماکو، ایران، تحلیل شدند. نرم افزار WRPLOT View 8 و ابزار سفارشی ترسیم گلباد برای تولید گلباد، گل طوفان و گل حمل ماسه و همچنین محاسبه شاخص های بادی شامل پتانسیل جابجایی (DP)، پتانسیل جابجایی نتیجه گیر (RDP)، جهت جابجایی نتیجه گیر (RDD) و شاخص یک جهته (UDI) استفاده شدند. برای شناسایی منشأ رسوبات بادی، نمونه های ماسه ای سطحی از تپه های ماسه ای جمع آوری و آزمایش های گرانولومتری و مورفوسکوپی بر روی آن ها انجام شدند و منحنی های دانه بندی با استفاده از نرم افزار GRADISTAT و روش Folk و Ward (1957) ترسیم شدند. تحلیل گلباد نشان داد بادهای جنوب شرق (SE) و شرق (E) بیشترین فراوانی را دارند، درحالی که گل طوفان، بادهای فرساینده شمال غرب (NW) و غرب (W) را مشخص کرد. پتانسیل حمل ماسه عمدتاً به سمت شرق است و بادهای دو جهته (E-W) در پاییز و زمستان نقش مهمی در جابجایی رسوبات بادی دارند. تحلیل دانه بندی نشان داد میانگین اندازه ذرات بین 125 تا 250 میکرون متغیر است، با جورشدی از جورشده تا ضعیف جورشده و توزیع عمدتاً متقارن. بررسی ها نشان داد منابع اصلی ماسه های روان دشت بورالان شامل آبرفت های رودهای قره سو و ارس، هوازدگی روانه های بازالتی، مخروط افکنه های حاشیه ای و سطوح فرسایش یافته ناشی از کاهش پوشش گیاهی به دلیل تغییرات کاربری اراضی هستند. بنابراین، منابع ماسه های بادی دشت بورالان ترکیبی از فرآیندهای آبی و بادی است که توسط ویژگی های زمین شناسی و اقلیمی منطقه هدایت می شوند.

روش حوزه نفوذ شناور سه مرحله ای ( 3 SFCA) یکی از روش های پیشرفته در سنجش دسترسی مکانی به خدمات است. این روش دارای دو ورودی شعاع حوزه نفوذ و تابع افت فاصله است که تنوع در مقادیر و تفاوت در انواع این ورودی ها می تواند از عوامل عدم قطعیت در مقادیر دسترسی به دست آمده باشد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل عدم قطعیت دسترسی مکانی به بیمارستان های عمومی شهر اصفهان به روش 3SFCA است. عدم قطعیت، بر پایه میانگین و انحراف معیار مقادیر دسترسی و با استفاده از شاخص ضریب تغییرات و با اعمال تغییرات تصادفی در شعاع حوزه نفوذ و انتخاب نوع توابع افت فاصله به دست آمده آمد. مقادیر شعاع حوزه نفوذ بین حداقل 5 دقیقه تا حداکثر فاصله زمانی بین هر بلوک جمعیتی و دورترین بیمارستان نسبت به همان بلوک تعیین و عدم قطعیت برای هر بلوک، با انجام ۱۰۰ مرتبه شبیه سازی مونت کارلو و به کارگیری توابع افت فاصله کرنل، تجمعی، نمایی و گوسی اندازه گیری شد. به منظور تحلیل فضایی خوشه های معنی دار دارای عدم قطعیت بالا و پایین دسترسی نیز از تحلیل Hot Spot استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد تابع کرنل کمترین عدم قطعیت دسترسی را داشته و خوشه های با عدم قطعیت بالا عمدتاً در شرق و جنوب شرق و خوشه های با عدم قطعیت پایین در مرکز و جنوب غربی شهر اصفهان دیده می شوند. همچنین، مناطق با دسترسی پایین به بیمارستان های عمومی، عدم قطعیت بیشتری دارند.

امروزه اهمیت مطالعه کیفیت محیط مسکونی بیشتر گردیده و تفکر حاکم بر مطالعه کیفیت زندگی شهری بر تعامل رابطه فرد با محیط استوار می باشد. این مهم در رابطه با سکونت گاه های غیررسمی صورت جدی تری به خود گرفته است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی کیفیت محیط کالبدی و عملکردی محله غیررسمی سایان شهر زنجان با رویکرد تحقیق تجربی ساکنان می باشد. روش پژوهش توصیفی و تحلیلی بوده و از نظر کاربست نتایج کاربردی می باشد. گردآوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای و روش های میدانی انجام یافته است. نمونه آماری مورد مطالعه جهت ارزیابی شاخص های اثرمحور، شامل 134 پلاک مسکونی بوده که به صورت سیستماتیک و با مراجعه به درب منازل مورد پرسش گری قرار یافته اند. نمونه آماری جهت ارزیابی شاخص های مشاهده کارشناسی نیز شامل 15 نفر از متخصصان امور شهری بوده اند. برای تجزیه و تحلیل داده های شاخص های اثرمحور از مدل سازی معادلات ساختاری و از نرم افزار Smart PLS سوده برده شده و برای تحلیل داده های مشاهده کارشناسی روش تحلیل بهترین-بدترین [1] و نرم افزار Excell مورد استفاده بوده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که کیفیت محیط کالبدی و عملکردی محله سایان شهر زنجان دارای وضعیتی پایین تر از سطح متوسط بوده و مهم ترین عوامل موثر در آن برای محیط کالبدی شامل مؤلفه های خوانایی و معابر و برای محیط عملکردی شامل مؤلفه های دسترسی و کاربری زمین می گردند.   [1]. BWM (Best-Worst Method)

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر طرح های توسعه ای بر کیفیت محیطی روستاهای بخش مرکزی شهرستان درگز، در قالب یک مطالعه توصیفی–تحلیلی طراحی و اجرا شده است. داده های مورد نیاز از طریق مشاهده میدانی، مصاحبه و پرسشنامه جمع آوری شد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 172 خانوار تعیین و انتخاب پاسخ دهندگان با روش نمونه گیری تصادفی ساده انجام گرفت. تحلیل داده ها با به کارگیری روش های آمار توصیفی و استنباطی و با استفاده از نرم افزارهای SPSS و ArcGIS صورت پذیرفت. یافته ها نشان داد که 123 نفر از پاسخ دهندگان بهبود و 49 نفر کاهش کیفیت محیطی را پس از اجرای طرح ها گزارش کرده اند. آزمون آماری تفاوت معناداری بین وضعیت کیفیت محیطی قبل و بعد از اجرای طرح ها را تأیید کرد (z = -1.114، p = 0.111). از میان روستاهای مورد مطالعه، روستای اوتان لو با کیفیت محیطی «بسیار عالی»، نمونه ای موفق از هم افزایی مدیریت دولتی و طراحی مهندسی است؛ به طوری که بافت کالبدی–فضایی منسجم، شبکه چهارراهی منظم، هماهنگی در ساخت وساز و به کارگیری مصالح باکیفیت در معابر، به طور چشمگیری به ارتقای کیفیت محیطی این روستا کمک کرده است. در مقابل، روستای سعدآباد با وجود اجرای طرح، به دلیل عدم رعایت ضوابط فنی، استفاده از مصالح نامناسب و ساختار فضایی نامنظم، شاهد کاهش کیفیت محیطی بوده است. این یافته ها برجستگی نقش برنامه ریزی دقیق، نظارت کیفی و طراحی فضایی هوشمند در موفقیت طرح های روستایی را آشکار می سازد.

جامعه روستایی از دیرباز نقش اساسی در تأمین نیازهای معیشتی و اقتصادی داشته است اما تحولات اقتصادی، اجتماعی و فناوری در دهه های اخیر، تغییرات قابل توجهی را در ساختار و کارکرد آن به وجود آورده است. هدف تحقیق حاضر تحلیل تغییرات ساختاری-کارکردی روستاهای شهرستان تنکابن با تاکید بر بخش کشاورزی بود. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، به شیوه پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۰۷۳۷ خانوار روستایی ساکن در دو دهستان شهرستان تنکابن بوده است. حجم نمونه با بهره گیری از فرمول دنیل۲۵۰ نفر تعیین و نمونه ها به روش نمونه گیری طبقه ای چندمرحله ای با تخصیص متناسب انتخاب شدند. برای بررسی وضعیت تغییرات ساختاری-کارکردی از داده های موجود در افق زمانی 1380 تا 1400 استفاده شد. همچنین برای بررسی وضعیت تغییرات از دید افراد نمونه از پرسشنامه محقق ساخته بهره گرفته شد. برای اطمینان از روایی ابزار تحقیق، از پنل متخصصین استفاده شد و پایایی ابزار، با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفت. در تحقیق حاضر برای تعیین ساختار غالب اقتصادی شهرستان تنکابن از روش بوژوگارینه استفاده شد. نتایج نشان داد که شهرستان تنکابن تا دوره 1385 دارای نقش غالب کشاورزی بوده است اما پس آن و طی دوره دهه 90 به بعد تبدیل به یک شهرستان چندنقشی شده است و به نظر می رسد طی دوره های آتی به سمت نقش بازرگانی یا خدماتی حرکت خواهد نمود. این امر حاکی از کاهش نقش کشاورزی در ساختار غالب اقتصادی شهرستان خواهد بود. براساس نتایج در روستاهای مورد مطالعه، جمعیت روستایی فعال در کشاورزی، بافت تاریخی روستاها و  درآمد کشاورزی به نسبت هزینه های خانوار عموماً کاهش یافته است. این درحالی است که از دید افراد نمونه تغییر کاربری اراضی و ساخت و ساز در روستا طی دوره مذکور به شدت افزایش یافته است و همزمان میزان تولید و عملکرد محصولات زراعی، باغی و دامی کاهش یافته است.