درخت حوزه‌های تخصصی

زمینه و هدف : گردشگری فرهنگی به عنوان یکی از محورهای مهم توسعه پایدار در استان های دارای پیشینه تاریخی و تنوع اقلیمی نظیر مازندران، نیازمند پیوندی عمیق با حکمرانی محلی، معماری بومی و استفاده از مصالح سازگار با اقلیم است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش حکمرانی پایدار در توسعه گردشگری فرهنگی با تأکید بر عناصر معماری بومی و مصالح بومی-اقلیمی در استان مازندران انجام گرفته است. روش شناسی : پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و مبتنی روش بر نظریه داده بنیاد به انجام رسیده است. داده های پژوهش از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۷ نفر از متخصصان حوزه های معماری، گردشگری، شهرسازی و سیاست گذاری فرهنگی گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA صورت گرفت و کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و انتخابی انجام پذیرفت. یافته ها : تحلیل داده ها منجر به شناسایی 6 مقوله محوری شامل: «حکمرانی مشارکتی و شفاف»، «احیای معماری بومی در ساخت وسازهای گردشگری»، «سیاست گذاری اقلیم محور»، «توانمندسازی جوامع محلی»، «پیوست فرهنگی در طرح های توسعه گردشگری» و «نقش نظارتی نهادهای محلی» گردید. مدل مفهومی به دست آمده نشان داد که حکمرانی پایدار می تواند از طریق تقویت سازوکارهای محلی، تنظیم گری هوشمند و بهره گیری از دانش بومی، زمینه توسعه متوازن گردشگری فرهنگی را فراهم آورد. نتیجه گیری و پیشنهادات : براساس یافته ها، توسعه گردشگری فرهنگی در مازندران مستلزم شکل گیری نظام حکمرانی چندسطحی است که در آن سیاست گذاران، جوامع محلی، معماران و فعالان گردشگری در تعامل با یکدیگر عمل کنند. همچنین استفاده از مصالح بومی مانند چوب، کاهگل و سفال که با اقلیم معتدل و مرطوب منطقه هم خوانی دارند، باید در دستورکار طراحی های معماری گردشگری قرار گیرد. پیشنهاد می شود سیاست گذاران با تدوین چارچوب های تشویقی برای استفاده از معماری بومی و مصالح اقلیمی، زمینه پایداری فرهنگی-زیست محیطی گردشگری را تقویت کنند. نوآوری و اصالت : این پژوهش با ارائه مدلی بومی شده از حکمرانی پایدار در حوزه گردشگری فرهنگی، برای نخستین بار در بستر اقلیمی و فرهنگی استان مازندران به تحلیل پیوند میان حکمرانی، معماری و مصالح اقلیمی پرداخته و رویکرد میان رشته ای را با تکیه بر نظریه پردازی داده بنیاد در دستورکار قرار داده است.

زمینه و هدف : نظر به اینکه مناطق مختلف گردشگری دانش ها و کالاها و نمودهای فرهنگی مخصوص به خود را دارند، مالکیت فکری با ایجاد حق انحصاری و حمایت های حقوقی برای این آثار موجب ارتقا و شناخته شدن برند مقصد گردشگری و حفظ و تجاری سازی این آثار و در نتیجه جذب گردشگر می شود. حمایت از صنعت گردشگری از طریق حقوق مالکیت فکری در حال ایجاد و استفاده از مصادیق آن جهت افزایش ظرفیت بهروری و رونق تجارت در این صنعت متداول گردیده، اما اجرایی شدن آن در این صنعت در کشور ما همواره با موانعی روبه رو بوده است و با توجه به شکاف مطالعاتی در این زمینه در این مقاله به دنبال شناسایی این موانع از دیدگاه متخصصین این حوزه هستیم. روش شناسی : پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و به روش کیفی است. با تعداد 18 نفر از متخصصین حوزه مالکیت فکری و گردشگری، به صورت نمونه گیری هدف مند و گلوله برفی مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد، تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و به کمک نرم افزار مکس کیودا انجام گرفت. یافته ها : چالش های موجود جهت به کارگیری حقوق مالکیت فکری در صنعت گردشگری که در پژوهش حاضر شناسایی شدند عبارت اند از: چالش در ساختار فرهنگی، نظام قانونی، نظام دادرسی، ساختار اجرایی، سیاست های تدوین شده و چالش در منابع و ابزارهای اجرایی نهادها. نتیجه گیری و پیشنهادات : براساس نتایج تحقیق چنانچه کارکردهایی مانند نظام قانونی، ساختار فرهنگی، نظام دادرسی، مدیریت اجرایی، سیاست گذاری دولت و منابع و ابزارهای اجرایی نهادها به درستی انجام نشود، زمینه اجرای نظام حمایتی حقوقی در صنعت گردشگری فراهم نمی شود و لازم است سیاست گذاران صنعت گردشگری با شناسایی چالش ها و ارائه راهکارهای مناسب جهت اجرای مالکیت فکری در صنعت گردشگری زمینه را برای حمایت و توسعه صنعت گردشگری فراهم کنند. نوآوری و اصالت : این پژوهش با بررسی چالش ها و ارائه راهکارهای موجود جهت اجرای حقوق مالکیت فکری در صنعت گردشگری که توسط سایر محققین مورد بررسی قرار نگرفته است، دارای نوآوری می باشد و یافته های حاصل از این پژوهش به توسعه دانش موجود در خصوص ضرورت اجرای حمایت های حقوقی در صنعت گردشگری کمک می کند.

این پژوهش تلاشی برای بازتعریف منطق ارزیابی هوشمندی شهری از منظر هندسه هوشمندی در شهرهای اروپایی است؛ قاره ای که تنوع تاریخی، نهادی و فناورانه آن بستری مناسب برای سنجش الگوهای تحول شهری فراهم می کند. مطالعه حاضر با هدف تبیین چهارچوبی تحلیلی برای مقایسه و شناسایی الگوهای تکوینی شهرهای هوشمند در بسترهای متنوع اروپایی، مجموعه ای از شاخص ها را که ذیل شش بُعد بنیادین شهر هوشمند (اقتصاد، مردم، حکمروایی، جابه جایی، محیط زیست و زندگی) تعریف شده اند، تدوین می کند. در این چهارچوب، هندسه هوشمندی، به عنوان الگوی ساختاری توزیع و توازن ابعاد شش گانه شهر هوشمند در فضای چندبعدی تعریف می شود. موردهای مطالعه نیز براساس دسترس پذیری داده های رسمی پایگاه های معتبر اتحادیه اروپا و پوشش شاخص های شش گانه شهر هوشمند انتخاب شده اند. برای سنجش شاخص ها، چهار روش تصمیم گیری چندمعیاره شامل AHP، SAW، TOPSIS و VIKOR به کار گرفته شده اند که هریک از منظری متفاوت به وزن دهی و رتبه بندی می پردازند. تفاوت رتبه ها با آزمون ناپارامتریک فریدمن ارزیابی شده و با تحلیل جبران پذیری، شاخص های مسلط و توافق روش ها، رتبه بندی نهایی و تیپ های هندسی هوشمندی استخراج و مختصات شش بعدی هر شهر برای تبیین هندسه هوشمندی ارائه شد. یافته ها نشان می دهند که هندسه هوشمندی شهرهای اروپا الگوی واحدی ندارند، بلکه منظومه ای چند ریخت شامل چهار تیپ اصلی هستند: هسته متوازن شمال اروپا، الگوی سخت افزارمحور غرب اروپا، الگوی نرم افزارمحور انسانی، و هسته توافق منفی در جنوب و شرق. تحلیل نهایی نشان می دهد که مسیر هوشمندی اروپا به سوی واگرایی ساختاری و تفاوت های پایدار حرکت می کند. این مطالعه، با ارائه چهارچوبی تلفیقی برای سنجش چندوجهی شهرهای هوشمند، برای تصمیم سازی داده محور در مدیریت شهری اروپایی مسیر تازه ای می گشاید و الگویی قابل تعمیم برای سایر مناطق درحال گذار به زیست بوم های شهری هوشمند عرضه می کند.

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش سرمایه فکری، نوجویی زیست محیطی و نوجویی فناوری سبز در بازاریابی سبز و رفتار نوجویی سبز با نقش تعدیلگری حکمرانی سبز در صنعت هتلداری است. این مطالعه ازلحاظ هدف کاربردی و ازنظر روش توصیفی- پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش کلیه کارکنان هتل های برتر ارومیه و تبریز است که بر اساس اطلاعات جمع آوری شده تعداد آن ها 680 نفر است و با توجه به جدول مورگان تعداد 245 نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده انتخاب شده است، اما جهت اطمینان و احتمال عدم برگشت پرسشنامه، تعداد 300 پرسشنامه در هتل های شهر تبریز و ارومیه توزیع شد. تحلیل داده ها به کمک مدل سازی معادلات ساختاری و با استفاده از نرم افزار SPSS 22 و SmartPLS 3 انجام شده است. یافته های پژوهش نشان داد که سرمایه فکری، نوجویی زیست محیطی و نوجویی فناوری سبز بر رفتار نوجویی سبز و بازاریابی سبز نقش مثبت دارد. افزون بر این، بازاریابی سبز بر رفتار نوجویی سبز نقش مثبت دارد. سرانجام، حکمرانی سبز رابطه بین بازاریابی سبز با رفتار نوجویی سبز را تعدیل می کند. این مطالعه ادبیات مدیریت زیست محیطی را گسترش می دهد و اقداماتی را برای صنایع هتلداری پیشنهاد می کند تا قابلیت های سازمانی را به منظور رسیدگی به مسائل زیست محیطی از طریق ابتکارات سبز نوآورانه افزایش دهند. در پایان، نتایج میانجی گری فرضیات نیز تأیید شد.

یکی از چالش های عمده زیست محیطی امروز، گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی است که به رغم توصیه های کارشناسی و تلاش های بین المللی، روزبه روز بر پیچیدگی راه حل های آن افزوده می شود. در ایران، اثربخشی روزنامه نگاری محیط زیست مورد غفلت قرارگرفته است، به ویژه در خصوص نحوه شکل دهی به نگرش های جامعه نسبت به مسائل حیاتی محیط زیستی. این پژوهش با هدف شناسایی شاخص های سنجش اثربخشی روزنامه نگاری محیط زیست ایران در ترویج سبک زندگی پایدار میان مخاطبان انجام شد تا نقش این حوزه را در افزایش آگاهی و دغدغه اجتماعی نسبت به محیط زیست تقویت کند. به این منظور با استفاده از روش نظریه داده بنیاد که یک رویکرد نظام مند برای پژوهش های کیفی اکتشافی است، شاخص های کلیدی اثربخشی در روزنامه نگاری محیط زیست ایران شناسایی شد. این شاخص ها در دودسته اصلی عوامل محیطی (خارجی) و عوامل عملکردی دسته بندی شدند که هرکدام به چهار زیرمجموعه تقسیم می شوند: شاخص های علّی، زمینه ای، مداخله ای و راهبردی. برای اعتبارسنجی یافته ها، نتایج با مصاحبه شوندگان و متخصصان این حوزه به اشتراک گذاشته شد و نظرات آن ها در تحلیل نهایی اعمال گردید. نتایج نشان داد که شاخص های عملکردی مرتبط با روزنامه نگاران و مدیران رسانه های محیط زیستی در حال حاضر ضعیف هستند و این امر لزوم توجه بیشتر به این حوزه ها را برای افزایش تأثیر روزنامه نگاری محیط زیست در ایران آشکار می سازد. این مطالعه بر اهمیت بهبود تلاش های رسانه ای برای نمایش مؤثر زندگی پایدار و حفاظت از محیط زیست از طریق جبران این کمبودها تأکید می کند.

متن چکیده قاچاق فرآورده های نفتی، از جمله پدیده هایی است که مسائل متعددی با خود به همراه دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی پیامدهای قاچاق سوخت در شهرستان قصرقند بخش ساربوک از نگاه جامعه محلی انجام شد تا مهم ترین پیامد اقتصادی و اجتماعی این فعالیت کاذب را در سطح منطقه مورد مطالعه شناسایی نماید. این پژوهش جز تحقیقات کاربردی می باشد که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش؛ ساکنان روستایی هشت روستای منتخب بخش ساربوک است که در حال حاضر به سوخت بری مشغول هستند. تعداد این افراد 316 نفر می باشد که به وسیله پیمایش میدانی در یک بازه 8 ماه توسط محققین شناسایی شدند. حجم نمونه پژوهش از طریق فرمول کوکران 173 نفر محاسبه شد. جهت گرداوری اطلاعات پرسشنامه از مطالعات کتابخانه ای و روش های میدانی (پرسشنامه و مصاحبه) استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و آزمون های توصیفی(روش های آمار توصیفی جدول توزیع فراوانی، نمایش گرایش به مرکز (میانگین، مد، میانه و مانند آن) و استنباطی (آزمون فریدمن) استفاده شد. نتایج پژوهش نشان می دهد که قاچاق سوخت دارای پیامدهای متعدد مثبت و منفی در منطقه مورد مطالعه بوده است که مهمترین پیامد مثبت اقتصادی تأمین هزینه های زندگی و مایحتاج روزانه است که این امر نشان می دهد قاچاق سوخت از فقر اقتصادی در کوتاه مدت در منطقه مورد مطالعه جلوگیری کرده است. همچنین نتایج این پژوهش نشان می دهد که قاچاق سوخت باعث تغییر رویکرد مردم نسبت به کار و فعالیت و ضعف روحیه کار و تلاش در منطقه شده است. از پیامدهای مثبت اجتماعی قاچاق سوخت در منطقه مورد مطالعه می توان به کاهش سرقت و بزهکاری اشاره نمود. با توجه به نتایج تحقیق؛ پیشنهاد می شود با در نظر گرفتن شرایط مرزی منطقه؛ نسبت به تدوین برنامه اقتصادی پایدار و تقویت ظرفیت های اشتغال آن اقدام شود.

به منظور افزایش امنیت و توسعه مناطق میبایست شناسایی کامل فاکتورهای جغرافیایی بهویژه مشخصات توپوگرافی و ژئومورفولوژیکی در تدوین اصول و راهبردهای پدافند غیر عامل سرلوحه کار قرار گیرد. هدف از این پژوهش ارزیابی تأثیر لندفرم های ژئومورفولوژیکی در پدافند غیرعامل شهرستان زاهدان می باشد. در این پژوهش از 15 لایه متفاوت ازجمله: ارتفاع، شیب، جهت شیب، فاصله از آبراهه، فاصله از دشت سیلابی، فاصله از جاده، فاصله از گسل، خاک، زمینشناسی، کاربری اراضی، دما، بارش، فاصله از مراکز سکونتگاهی، فاصله از مخروط افکنه و وضعیت توپوگرافی (دشت و کوهستان) استفاده شده است. همچنین در این تحقیق از دو روش تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل شبکهای بهره گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان دادند که تاثیرگذارترین عامل در پدافند غیرعامل، مناطق کوهستانی و عامل محدودکننده مناطق پست و هموار است. به عبارت دیگر، مناطق غرب و شرق منطقه موردمطالعه، به دلیل برخورداری از ارتفاعات و کوهستانی بودن درکنار دیگر عوامل محیطی همچون بارش، نوع خاک، دشت های سیلابی و غیره باعث شده تا در خروجی نهایی پژوهش، از نظر پدافند غیرعامل دارای وضعیت مناسب باشند. از سوی دیگر، مناطق نامناسب سطح زیادی از بخش های شمال و مرکز شهرستان را دربرگرفته است، به طوری که وضعیت نامناسب این مناطق نیز با بسیاری از شاخص ها همخوانی دارد. یافته های به دست آمده از تحلیل سلسله مراتبی نشان می دهند که حدود 1233 کیلومترمربع از وسعت منطقه ازلحاظ اصول پدافند غیرعامل در وضعیت نامناسب، 89/54 کیلومترمربع در وضعیت نسبتاً مناسب و 14250 کیلومترمربع در وضعیت مناسب قرا دارند. همچنین براساس نتایج حاصل از تحلیل شبکه ای، مشخص شد که بیشتر گستره منطقه مطالعاتی در وضعیت مناسب قرار دارد.

فرونشست زمین پدیده ای مخرب است که عمدتاً در اثر استخراج بیش از حد آب های زیرزمینی ایجاد می شود و منجر به خسارات و تلفات قابل توجهی می شود. این پدیده در سراسر جهان، به ویژه در مناطق کم آب ایران مانند دشت اسفراین که نرخ فرونشست بالایی را تجربه می کند، شایع است. تحقیق حاضر با استفاده از روش تداخل سنجی راداری، فرونشست در آبخوان دشت اسفراین را با استفاده از ۵۵ تصویر Sentinel-1A از سال 1393 تا 1400 تجزیه و تحلیل کرد. در این مطالعه همچنین تغییرات سطح آب زیرزمینی با استفاده از داده های آماری چاه های پیزومتری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تداخل سنجی راداری نشان داد که بخش های مرکزی و شمالی آبخوان اسفراین بیشترین نرخ فرونشست را تجربه می کنند. بطوریکه حداکثر نرخ فرونشست در منطقه ای به وسعت 80 کیلومترمربع واقع در بخش مرکزی آبخوان رخ داده که بیشترین تراکم چاه های بهره برداری و بیشترین وسعت اراضی کشاورزی منطقه را شامل می شود. همچنین میانگین فرونشست طی دوره آماری مورد مطالعه در آبخوان دشت اسفراین 6/12 سانتی متر در سال می باشد. از طرفی بررسی هیدروگراف آبخوان اسفراین حاکی از روند کاهشی سطح آب زیرزمینی بوده و به طور متوسط حدود ۳۶ سانتی متر افت سطح آب زیرزمینی در سال را نشان می دهد. به طور کلی می توان نتیجه گرفت برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی و افت سطح آب زیرزمینی آبخوان دشت اسفراین می تواند یکی از دلایل احتمالی فرونشست زمین در منطقه باشد.

این پژوهش دستاوردهای کلیدی کنفرانس های جهانی تغییر اقلیم و ارتباط آن با ایران را بررسی می کند. تغییر اقلیم، به عنوان یکی از چالش های اصلی قرن حاضر، بر منابع آب، کشاورزی، سلامت و امنیت غذایی ایران اثر عمیق دارد. اسناد رسمی کنفرانس های اخیر سازمان ملل، شامل COP29 باکو 2024 و COP30 بِلم برزیل 2025، مرور و تحلیل شدند. نتایج نشان می دهد جامعه جهانی بر افزایش منابع مالی اقلیم، سه برابر شدن بودجه سازگاری تا 2035، و گذار عادلانه از سوخت های فسیلی تأکید دارد. برای ایران، این دستاوردها هم فرصت و هم چالش اند: از یک سو، کاهش بارش، افزایش دما و تشدید خشکسالی ضرورت بهره گیری از منابع مالی و شاخص های جهانی سازگاری را دوچندان می کند؛ از سوی دیگر، وابستگی به نفت و گاز و تداوم تحریم ها دسترسی کامل به سازوکارهای مالی بین المللی را محدود می سازد. علاوه بر تحلیل اسناد جهانی، مرور نظام مند مطالعات اقلیمی ایران انجام شد. یافته ها روندهای غالب را نشان می دهد: افزایش میانگین دما، کاهش بارش، تشدید خشکسالی و تغییر الگوهای اقلیمی. بر این اساس، اصلاح و تقویت سیاست های اقلیمی با تکیه بر توسعه ساختاری، نهادی و تشکیلاتی شفاف و رویکرد کلایموپلیتیک ضروری است. ارتقای تاب آوری مستلزم همگرایی مسئولانه و بهره گیری از تجربه های بین المللی است. ترکیب پژوهش های داخلی با دستاوردهای جهانی می تواند سیاست گذاری اقلیمی ایران را واقع بینانه و کارآمد کند. چارچوب کاری WCRP سه محور مداخله را برجسته می کند: حذف دی اکسید کربن زمینی (CDR)، حذف دی اکسید کربن دریایی، و مدیریت تابش خورشیدی (SRM).

در دهه های اخیر، شکل گیری انضباط مالی جهانی به یکی از مؤلفه های اساسی حکمرانی مالی بین المللی تبدیل شده است. در این میان، گروه ویژه اقدام مالی (FATF) به عنوان نهادی فراملی، بدون برخورداری از قدرت الزام آور حقوق سخت، از طریق تولید و ترویج استانداردها و توصیه ها در چارچوب حقوق نرم (Soft Law)، نقش تعیین کننده ای در سامان دهی رفتار مالی دولت ها ایفا می کند. این مقاله با بهره گیری از روش تحقیق کیفی و رویکرد تحلیلی انتقادی، به بررسی نقش FATF در اعمال انضباط مالی جهانی و سازوکارهای حکمرانی مالی مبتنی بر فشار بین المللی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که توصیه های غیرالزام آور FATF، از رهگذر ابزارهایی همچون ارزیابی های متقابل، رتبه بندی کشورها، ایجاد محدودیت در دسترسی به شبکه های مالی جهانی و اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی، عملاً واجد کارکرد الزام آور شده اند. مقاله استدلال می کند که این فرآیند، نمونه ای بارز از تحول حکمرانی مالی جهانی از حقوق سخت به حقوق نرم است؛ تحولی که در آن، قدرت اقتصادی و سیاسی کشورهای مسلط، به ویژه در چارچوب گروه G7، نقشی محوری در تثبیت و اجرای انضباط مالی جهانی ایفا می کند. در نهایت، پژوهش بر ضرورت بازنگری در سازوکارهای تصمیم گیری و ارزیابی FATF، افزایش شفافیت نهادی و توجه به نابرابری های ساختاری کشورهای در حال توسعه در مواجهه با فشارهای بین المللی تأکید دارد.

هدف پژوهش حاضر، واکاوی و مدل سازی تغییرات دمای بیشینه مناطق اقلیمی مختلف شمال ایران بود. بدین منظور، ابتدا، روند تغییرات دمای بیشینه 30 سال اخیر (2023-1994) بر اساس آزمون Kendall- Mann واکاوی گردید. در مرحله بعد، با استفاده از ریزگردان LARS-WG، دمای بیشینه دوره پایه (1980–2010) شبیه سازی و با شاخص های آماری RMSE و MAPE ارزیابی شد و سپس تحت سناریوهای اقلیمی SSP2-4.5 و SSP5-8.5 دو مدل GFDL-ESM4 و HadGEM3-GC31-LL برای 20 سال آینده (2060 -2041) پیش بینی گردید. به منظور مقایسه تغییرات دمایی دو دوره، پراکندگی دمای بیشینه دوره پایه و پیش بینی شده، در نرم افزار Arc GIS پهنه بندی گردید. طبق نتایج آزمون من- کندال، در تمامی ایستگاه ها، منحنی های U و U' در ناحیه مثبت یکدیگر را قطع کرده اند که بیانگر وجود روند صعودی دمای بیشینه سالانه طی 30 سال اخیر است. این روند صعودی در ایستگاه های سنندج، اردبیل و قزوین معنادار نبود اما در سایر ایستگاه، در سطح اطمینان 99 درصد معنادار بود. نتایج مدل سازی حاکی از افزایش دمای بیشینه 20 سال آتی تحت سناریوهای هر دو مدل بود. بیشترین درصد افزایش دما در فصول سرد (اواخر فصل پاییز تا آغاز فصل بهار) و در مناطق کوهستانی شمال غرب ایران پیش بینی شد. بر اساس یافته ها، مدل GFDL-ESM4 تحت سناریوی SSP2-4.5 کمترین خطا را داشته و به عنوان مدل مناسب تر انتخاب شد. پیش بینی افزایش 1 تا 2/2 درجه ای این مدل برای 20 سال آتی، به عنوان برآوردی واقع بینانه تر از آینده حرارتی مناطق اقلیمی مختلف شمال ایران ارزیابی می شود. این یافته ها نشان دهنده تأثیرپذیری شدید مناطق موردمطالعه از تغییرات اقلیمی آینده است.

برآوردها نشان می دهد که در ایران، 20 میلیون نفر در محله های فقیرنشین زندگی می کنند. گرچه مطالعات زیادی درباره آن به انجام رسیده؛ ولی هنوز راه حل دقیقی به دست نیامده است. ظاهراً دلیل اصلی این عدم موفقیت، نادیده گرفتن همه عناصر ذی مدخل در معادله ساماندهی بوده است. به این منظور، این بررسی به شیوه توصیفی و تحلیلی به انجام رسید. داده های موردنیاز به روش اسنادی از بررسی ها و تحقیقات قبلی به دست آمد و برای تکمیل این اطلاعات، نقطه نظرات 130 نفر از کارشناسان این حوزه اخذ گردید. اطلاعات گردآوری شده به شیوه تحلیل محتوایی و مدل سازی ساختاری تفسیری، تجزیه وتحلیل گردید. نتایج نشان داد که اقدامات صورت گرفته اغلب پراکنده، عمدتاً بی هدف و فاقد مبانی نظری در سطوح هستی شناسی، معرفت شناختی و روش شناسی بوده است. درنتیجه، چون عناصر ذی نقش در معادله ساماندهی به درستی و با ارزش واقعی جایگزین نشده اند، همیشه حاصل معادله برابر صفر بوده و به همین دلیل، هیچ تحولی حادث نشده است. بر این اساس، برای هر نوعی پیشرفتی در این قلمرو، باید محیط سیاسی (محیط فعال) آماده شده و در کنار آن، شرایط انسانی تحول پیداکرده و در نهایت با تغییر موقعیت اجتماعی همراه گردد. بر این اساس و وفق مرامنامه تأثیر شهری، موقعیت اجتماعی مساوی با کاهش طرد اجتماعی و اقتصادی است، وضعیت انسانی برابر با رفع نیازهای اساسی و ساخت و استفاده از دارایی ها و ایجاد محیطی توانمند برابر با بهبود حکمرانی است که باعث کاهش فساد و بهبود دسترسی به خدمات و منابع می شود.

شهر تهران به عنوان پایتخت ایران و شهر پیشرو در زمینه ظهور و به کارگیری فناوری های نوین در آینده این کشور به شدت تحت تأثیر تحولات اجتماعی فناورانه قرارگرفته و شهروندان از اثرات مثبت و منفی دیجیتالی شدن زندگی و رشد فناوری های مرتبط متأثر خواهند شد. ازاین رو این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل پیشران های اثرگذار بر آینده سلامت شهروندان و تحلیل سناریوها و تغییرات سلامت روان شهروندان (متأثر از فناوری های دیجیتال) و ارائه شیوه های اقدام انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش کاربردی است و از روش های مطالعات کتابخانه ای و مصاحبه برای جمع آوری و از روش های پویش محیطی، تحلیل ساختاری، سناریو نگاری و تحلیل سلسله مراتبی برای تحلیل داده ها استفاده شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد، چهار سناریو پیش روی آینده سلامت روان شهر تهران در خصوص تهدیدات و درمان های دیجیتال وجود دارد. با توجه به نظرخواهی از خبرگان به نظر می رسد، سناریوهای دوم و سوم محتمل ترین سناریوها هستند. سناریو اول با داشتن تمام ویژگی ها در حالت ایده آل مطلوب ترین سناریوها می باشد. سیاست گذاران شهری همچنان نیازمند تلاش برای بهبود جنبه های مختلف برای حرکت به سمت سناریو اول هستند. سناریو چهارم بدترین حالت ممکن است و سیاست گذاران شهری باید از وقوع آن جلوگیری کنند. در نتیجه با در نظر داشتن اقدامات پیشنهادی در این پژوهش می توان سلامت روان شهروندان تهرانی را در مواجه با تهدیدات و فرصت های دیجیتال ارتقا داد.

در راستای تحقق حقوق شهروندی و توسعه پایدار فضاهای شهری، طی سالیان اخیر مفاهیم متعددی توسط نظریه پردازان و برنامه ریزان شهری و منطقه ای مطرح شده است. شهر سالم، شهر دوستدار کودک، شهر سبز، شهر الکترونیک، شهر شاد و ... از این مفاهیم کلیدی هستند. در این میان شهر شاد با دربرگرفتن شاخص ها و متغیرهای متعددی، از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است به گونه ای شهر شاد متضمن سلامت روحی و جسمی شهروندان است.   هدف این پژوهش تحلیل فضایی شاخص های شهر شاد در سطح مناطق 13 گانه کلان شهر مشهد است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع کاربردی و به لحاظ ماهیت و روش از نوع مطالعه توصیفی -تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات نیز اسنادی (کتابخانه ای) و میدانی (پرسشنامه) است. حجم نمونه آماری شامل شهروندان ساکن مناطق 13 گانه کلان شهر مشهد که حجم نمونه با توجه به جمعیت 3062242 سال 1395 برابر 171 پرسشنامه برآورد و با توجه به جمعیت هر منطقه توزیع شده است. برای تجزیه وتحلیل داده ها و اطلاعات از SPSS و روش های تصمیم گیری چند معیاره مانند MEREC و COCOSO و روش معادلات ساختاری (Smart PLS) بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که مناطق 9، 1 و 4 به ترتیب دارای بالاترین و مناطق 3، 12 و 10 دارای پایین ترین سطح برخورداری از شاخص های شهر شاد، در شهر مشهد هستند. بر اساس نتایج آزمون معادلات ساختاری PLS متغیر عوامل اقتصادی با ضریب تأثیر کل (1.523) بیشترین تأثیر را بر شهر شاد داشته است و سپس به ترتیب مؤلفه های عوامل کالبدی (0.687) و عوامل اجتماعی (0.622) مؤثر بر شهر شاد می باشند.

یکی از اصلی ترین مؤلفه هایی که احساس امنیت اجتماعی باعث بهبود و ارتقای آن می شود و جامعه را سالم، آرام و مطلوب می کند، نشاط اجتماعی است. از مؤلفه های اصلی در طراحی فضاهای شهری، نشاط و سرزندگی است، چرا که نبود نشاط در فضا به افزایش رفتارهای ناهنجار کمک می نماید. دستیابی به چنین خصیصه هایی مستلزم ارتقای کیفی و کمی فضاست. این در حالی است که اگر محیط های شهری فضایی امن و مطلوب را فراهم سازد و فعالیت ها و تفریحات سالم به گونه ای سازمان یافته و مطابق با ارزش های جامعه میسر گردد، حضور فعال مردم و به تبع آن سرزندگی افزایش می یابد. هدف پژوهش حاضر بررسی وضعیت نشاط اجتماعی در بین شهروندان و رابطه آن با احساس امنیت اجتماعی است. واحد مشاهده و تحلیل، فرد (شهروندان) است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی از نوع علی و همبستگی می باشد. نتایج تحلیل همبستگی نشان می دهد که بین متغیر احساس امنیت اجتماعی و نشاط اجتماعی رابطه همبستگی معنی داری وجود دارد. عوامل تبیین کننده امنیت اجتماعی در مدل رگرسیونی و تحلیل مسیر نشان می دهد که متغیر رضایت با ضریب بتای 0.637= β بالاترین همبستگی را با متغیر احساس امنیت اجتماعی دارد. دومین متغیری که به لحاظ ضریب β وارد معادله شده است، خلق مثبت است. ضریب تأثیر رگرسیونی این متغیر برابر با 0.293 است. سومین متغیر با توجه به نتایج سلامتی با ضریب بتا 0.256 است. چهارمین متغیری که به لحاظ وزن بتا وارد مدل شده است، متغیر عزت نفس با ضریب 0.195 می باشد؛ و آخرین متغیری که وارد معادله شده است، متغیر کارآمدی با ضریب بتا 0.149 است.

هیدروهژمون به عنوان یکی از ابعاد مطالعاتی هیدروپلیتیک اشاره به سلطه دولت ها بر منابع آب در حوضه های آبی مشترک و جلوگیری از دسترسی سایر کشورهای حوضه از منابع آب می باشد. بررسی منابع آب در خاورمیانه بیان کننده عدم تناسب بین توزیع جمعیت و آب شیرین است که موجب بروز کشمکش های متعددی بر سر منابع آب گردیده است که این زمینه باعث شکل گیری هیدرهژمون بر حوضه های آبی مشترک گردیده است که در حال حاضر این در مواردی نظیر «رود اردن» مشاهده می گردد. بنابراین این این پژوهش با شیوه توصیفی – تحلیلی به دنبال بررسی هیدروهژمون رژیم اسرائیل بر سر رودخانه اردن و پیامدهای آن بر همسایگان می باشد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهد که رژیم اسرائیل با اشغال مناطق بالادست سرشاخه های اصلی رود اردن مانند بلندی های جولان، دریاچه ها، چشمه های محلی، انتقال آب به دریاچه بحرالمیت از طریق کانال، احداث چاه های عمیق و ممانعت از احداث چاه توسط جوامع محلی سعی بر آن داشته است تا علاوه بر تأمین نیاز آبی خود، مانع از دسترسی مستقیم سایر جوامع به این منابع آبی گردد. این رژیم با بهره گیری از هیدروهژمونی نرم و با ایجاد شرایط نامناسب زندگی، جوامع محلی را مجبور به پذیرش قوانین مدنظر در جهت تامین نیازهای استراتژیک خود می نماید. مهم ترین پیامدهای این اقدامات در کشورهای پیرامون (فلسطین، سوریه، لبنان) عبارت اند از اجبار کردن جوامع بومی به مهاجرت به خصوص در بلندی های جولان و نوار غزه، مشکلات تامین آب شرب و پیامدهای معیشتی آن، کاهش توان تولید محصولات کشاورزی و حذف رقبا از بازار، اعمال نفوذ بر فرهنگ جوامع اطراف از طریق اعمال سازوکارهای اجباری برای بهره مندی از آب، مشکلات زیست محیطی و ایجاد بحران هویتی بواسطه گسترش فرهنگ صهیونیسم و زبان عبری.

پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی جایگاه و نقش قوه مقننه در سیاست خارجی، به مطالعه موردی مجلس شورای اسلامی ایران و کنگره ایالات متحده آمریکا می پردازد. در عصر حاضر که پیچیدگی های روابط بین الملل و چالش های ژئوپلیتیک افزایش یافته، نقش نهادهای قانونگذار در شکل دهی و نظارت بر سیاست خارجی اهمیت دوچندان یافته است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی چارچوب های قانونی، ساختارها و مکانیسم های تأثیرگذاری هر دو نهاد در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که علی رغم وجود تفاوت های ساختاری و حقوقی، هر دو نهاد از طریق ابزارهایی چون تصویب معاهدات بین المللی (اصل ۷۷ قانون اساسی ایران)، نظارت بر اجرای سیاست ها، تخصیص بودجه و دیپلماسی پارلمانی در سیاست خارجی نقش آفرینی می کنند. با این حال، کنگره آمریکا با برخورداری از اختیارات گسترده تر قانونی از جمله اعلان جنگ و کنترل بودجه، تأثیر عمیق تری بر سیاست خارجی دارد، در حالی که مجلس شورای اسلامی با محدودیت های ساختاری و قانونی متعددی مواجه است. این پژوهش با ارائه راهکارهایی همچون تقویت کمیته های تخصصی و بهبود سازوکارهای نظارتی، بر اهمیت تعامل سازنده قوای مقننه و مجریه در راستای ارتقای کارآمدی سیاست خارجی تأکید می کند.

عدالت فضایی در پراکنش فضایی مدارس از مسائل مهم  مورد توجه برنامه ریزان می باشد. این تحقیق با هدف تحلیل تمایزهای جفرافیایی استقرار مدارس از منظر عدالت فضایی انجام شده و روش تحقیق آن از نوع توصیفی – تحلیلی می باشد.  در این تحقیق برای تحلیل الگوی فضایی توزیع مدارس از متوسط نزدیکترین همسایگی، ضریب تغییرات و منحنی لورنز، برای اندازه گیری توزیع جهتی مدارس از تحلیل بیضی انحراف استاندارد، برای تهیه نقشه خوشه ها از تحلیل لکه های داغ و برای برآورد تراکم توزیع فضایی مدارس از تابع تراکم کرنل استفاده شده است. نتایج حاصل از تحلیل ها نشان می دهد توزیع مدارس در شهر اردبیل از الگوی توزیع فضایی خوشه ای تبعیت می کند و بنابراین نابرابری فضایی در دسترسی به مدارس در شهر حاکم می باشد. مرکز ثقل توزیع مدارس در محلات منطقه یک شهرداری قراردارد. نقشه خوشه های مدارس نمایانگر وجود لکه های داغ در مرکز شهر و لکه های سرد دردو محله از محلات منطقه سه شهرداری می باشد. نقشه تراکم کرنل توزیع مدارس، محرومیت محلات و نواحی حاشیه شهری در  برخورداری از مدارس را  با وضوح بیشتری به نمایش گذاشته است. برای دستیابی به عدالت فضایی و مدیریت مشکلات حاصل از نابرابری های فضایی ناشی از تصمیمات انسانی،  مکانیابی و احداث مدارس جدید در نواحی پیرامونی شهر نظیر جام جم، بهشت زهرا، ایران آباد، جین کندی و شهرک های جدیدالاحداث نظیر شهرک های نیایش، نادری، کوثر، نیروی انتظامی، پیشنهاد می گردد.  

وندالیسم، ازجمله رفتارهای انحرافی است که ماحصل رشد سریع شهرنشینی، توسعه ارتباطات و افزایش مشکلات اجتماعی – اقتصادی و روان شناسانه در دنیای مدرن می باشد. با توجه به اهمیت طبیعت شهری، چه از منظر زیست محیطی، و چه از جنبه اقتصادی و اجتماعی، و محدود بودن مطالعات در این زمینه علی رغم رایج بودن پدیده تخریب گری در آن، هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل و کیفیات محیطی مؤثر بر کاهش رفتارهای تخریب گر طبیعت در فضاهای عمومی، و ارائه راهبردهای اجرایی در راستای بهبود وضعیت موجود به وسیله بررسی ارتباط آن با سه گروه از متغیرهاست: چیدمان فضایی، وضعیت فیزیکی طبیعت شهری و طراحی محیطی. بدین منظور، پس از مطالعه ادبیات موجود و شناخت معیارهای پژوهش، پارک حاشیه ای شهید چمران شیراز به عنوان نمونه انتخابی، از طریق تحلیل تطبیقی نقشه های میدانی و فضایی، با استفاده از نرم افزار UCL DepthMap V.10 مورد بررسی قرارگرفته است. نتایج نشان می دهند که 5 مؤلفه هم پیوندی، اتصال، کنترل پذیری، ضریب بی نظمی و میانگین عمق در ارتباط با نظام پیکره بندی فضا، دو مؤلفه بکر بودن یا طراحی شده بودن طبیعت شهری در ارتباط با ساختار فیزیکی آن، و وجود فضاهای انسان ساخت و بناهای معماری در ارتباط با مؤلفه طراحی محیطی، در بروز، کنترل و یا کاهش رفتارهای تخریب گر طبیعت شهری، موثرند. بدین صورت که حفظ ساختار طبیعی درختان، گیاهان و دیگر عناصر طبیعی و به حداقل رساندن دخالت های انسانی، حفظ حرایم طبیعت شهری در مقابل محیط های انسان ساخت، و تلاش برای چیدمان مطلوب نظام پیکره بندی فضا در راستای افزایش نظارت های عمومی بر آن، راهبردهای مؤثری در حمایت و حفظ طبیعت شهری می باشند.

آلودگی هوا و جزیره گرمایی شهری (UHI) متأثر از رشد سریع جمعیت و گسترش شهرها در شهرهایی مانند تهران تشدید شده است. این مطالعه رابطه بین ویژگی های شهریِ مناطق ساخته شده، ارتفاع ساختمان و پوشش گیاهی و شدت UHI و غلظت دی اکسید نیتروژن (NO2) را به عنوان یک آلاینده کلیدی شهری بررسی می کند. مناطق ساخته شده و ارتفاع ساختمان از داده های GHSL و پوشش گیاهی با استفاده از شاخص NDVI از طریق تصاویر Sentinel-2 استخراج شدند. محصول MOD11A2 برای شب (22:30) باقدرت تفکیک 1000 متر به منظور اندازه گیری اثر UHI در سال های 2018 تا 2022 استفاده شد و غلظت NO₂ از سنجنده TROPOMI در ماهواره Sentinel-5 برای سال های 2019 تا 2024 به دست آمد. پردازش و تجزیه وتحلیل داده ها از طریق سامانه Google Earth Engine همچنین با بهره گیری از ضریب همبستگی پیرسون انجام شد. نتایج نشان داد هر یک از ویژگی های مناطق ساخته شده و ارتفاع ساختمان ها با ضریب (45/0 و 18/0)R² رابطه ای مستقیم و معناداری با غلظت NO₂ دارند و توسعه شهری، افزایش قابل توجهی در انتشار NO₂ خواهد داشت. همبستگی مستقیمی بین پوشش گیاهی و NO₂ با ضریب (097/0)R² مشاهده شد که به توپوگرافی تهران و تجمع آلاینده در مناطق با پوشش گیاهی زیاد نسبت داده شد. همچنین نتایج این پژوهش آشکار کرد که، ارتباط مستقیم و معناداری بین مناطق ساخته شده و ارتفاع ساختمان ها با UHI با ضریب (45/0 و 18/0)R² در تهران وجود دارد که نقش این ویژگی ها را در شکل گیری و تشدید پدیده جزیره گرمایی برجسته می کند. همچنین، این مطالعه نشان داد که رابطه معکوس (اگرچه از نظر آماری معنادار نیست) بین تراکم پوشش گیاهی و اثر جزیره گرمایی وجود دارد که نشان می دهد پوشش گیاهی می تواند نقش تعدیل کننده ای در کاهش شدت جزیره گرمایی ایفا کند..