درخت حوزه‌های تخصصی

تغییر کاربری در اراضی کشاورزی در حال گسترش می باشد و این تغییرات موجب تحولات عظیمی در سکونتگاه های روستایی شده است. هدف از این پژوهش، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی و بررسی پیامدهای ناشی از آن در نواحی روستایی است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی می باشد. جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته انجام شده است. تعداد پرسشنامه ها 278 عدد می باشد. نتایج نشان داد که در میان عوامل اقتصادی، دلال بازی در بازار محصولات کشاورزی و عدم حمایت بانک ها از بخش کشاورزی بیشترین تأثیر را بر تغییر کاربری داشته اند. در بین عوامل اجتماعی، تمایل به زندگی مرفه تر و مهاجرت جوانان به شهر و در میان عوامل محیطی، ترس از خسارت ناشی از پدیده های طبیعی و کاهش بارندگی از مهم ترین مؤلفه های مؤثر بوده اند. در بُعد حقوقی نیز نبود قانون کارآمد و ضعف نظارت نهادهای دولتی نقش تعیین کننده ای داشته است. یافته ها بیانگر آن است که عامل حقوقی با میانگین 4.81 و عامل اقتصادی با میانگین 4.80 بیشترین تأثیر را در تغییر کاربری اراضی داشته اند. همچنین نتایج نشان داد که تغییر کاربری اراضی کشاورزی پیامدهای متعددی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به همراه داشته است؛ از جمله افزایش قیمت زمین و بورس بازی اراضی، از بین رفتن آداب ورسوم روستایی، گسترش ناهنجاری های اجتماعی، کاهش تنوع زیستی و تخریب یکپارچگی اراضی. در مجموع، می توان گفت که ضعف قوانین، فشارهای اقتصادی و عوامل اجتماعی، زمینه ساز اصلی تغییر کاربری اراضی کشاورزی هستند و کنترل این روند مستلزم اصلاح سیاست های حقوقی و اقتصادی، تقویت حمایت های مالی از کشاورزان و افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش های اقتصادی و زیست محیطی زمین های کشاورزی است.

پدیده اعیانی سازی به عنوان یکی از اشکال بازساخت فضایی در شهرهای معاصر، به ویژه در شهرهای گردشگری ساحلی، آثار قابل توجهی بر ترکیب اجتماعی، ساختار مالکیت و الگوهای فضایی سکونت دارد. شهر چابهار طی سال های اخیر با دگرگونی های اجتماعی و کالبدی مواجه شده که نشانه هایی از اعیانی سازی را در بافت شهری آن آشکار می سازد. هدف این پژوهش، تبیین فضایی الگوهای اعیانی سازی در چابهار است. این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد تبیینی-فضایی انجام شده است. داده های مورد استفاده شامل ده شاخص بوده اند که از بلوک های آماری سرشماری سال های 1385 و ۱۳۹۵ استخراج شده اند. برای شناسایی الگوهای پنهان، از الگوریتم K-Means استفاده شد و خروجی در قالب پنج خوشه طبیعی فضایی تحلیل گردید. تحلیل خوشه بندی چندمتغیره نشان داد که خوشه سوم و چهارم معرف نواحی اعیان شده با بالاترین سطح سرمایه اجتماعی، اقتصادی و کالبدی هستند. خوشه اول، با دسترسی بالا و سرمایه فرهنگی و مالکیتی متوسط، در آستانه اعیانی سازی قرار دارد. خوشه پنجم، ساختاری میان پایدار با پیوستگی اجتماعی نسبی دارد. در مقابل، خوشه دوم با ضعف در تمامی شاخص ها، بازتاب دهنده بافتی محروم و فاقد ظرفیت مقاومت یا جذب در برابر اعیانی سازی است. پیشنهاد می شود در نواحی در معرض اعیانی سازی، سیاست های کنترلی شامل باید سیاست هایی پیشگیرانه برای کنترل افزایش قیمت زمین و اجاره مسکن اتخاذ شود. این مداخلات باید با هدف حفظ تنوع اجتماعی و کاهش جابه جایی گروه های آسیب پذیر طراحی گردند.

در سال های اخیر گردشگری کودک با توجه به اهمیت سنین کودکی و تأثیرات گردشگری بر شکل گیری شخصیت کودکان موردتوجه متخصصان و برنامه ریزان قرارگرفته است. ازاین رو در این پژوهش بررسی عوامل تأثیرگذار بر توسعه گردشگری کودک در شهر رشت به عنوان یکی از مهم ترین مقصدهای گردشگری ایران پرداخته شده است. این تحقیق بر اساس هدف کاربردی، ازنظر روش توصیفی پیمایشی و با استفاده از روش مطالعه میدانی و به شکل مقطعی انجام شد. پژوهش حاضر در دو قسمت کیفی و کمی انجام گردید. به این صورت که در بخش نخست، هدف شناسایی موانع توسعه گردشگری کودک در شهر رشت بوده که به وسیله انجام مصاحبه با تعداد 23 نفر از کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان، کارمندان آژانس های مسافرتی و گردشگران ورودی به شهر رشت تا مرحله اشباع تئوریک انجام شد. داده های حاصله با استفاده از روش بنیانی و در نرم افزار مکس کیودا مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. بودند. در قسمت دوم که هدف بررسی عوامل تأثیرگذار بر توسعه گردشگری کودک بوده، جامعه آماری گردشگران بودند که تعداد 384 نفر از آنان به عنوان نمونه جهت تکمیل پرسشنامه به شکل تصادفی انتخاب شدند. نتایج نشان داد از دیدگاه خبرگان عوامل تأثیرگذار بر گردشگری کودک در شهر رشت تحت 5 دسته عوامل اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی، مدیریتی و زیرساختی قرار دارند. همچنین از دیدگاه گردشگران نیز مؤلفه های ایمنی و امنیت، مدیریتی، زیرساختی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی و فرهنگی از اولویت های دارای اهمیت در گردشگری کودک می باشند.

با توجه به گسترش نیاز به توسعه زیرساخت های فناوری اطلاعات در مسیر تحقق شهر هوشمند، تأمین مالی پایدار برای پروژه های فناوری اطلاعات در نهادهای عمومی نظیر شهرداری ها به یک چالش کلیدی تبدیل شده است. این تحقیق با هدف طراحی مدلی برای انتخاب مناسب ترین روش های تأمین مالی پروژه های فناوری اطلاعات در شهرداری تهران انجام شده است. در گام نخست، شاخص های کلیدی مؤثر بر انتخاب روش های تأمین مالی با مرور ادبیات و مصاحبه با خبرگان استخراج شد. سپس، با بهره گیری از روش بهترین بدترین وزن شاخص ها تعیین شد. در ادامه با استفاده از مدل تصمیم گیری برناردو و لحاظ کردن محدودیت های مالی، نهادی، حقوقی و فناوری، هفت گزینه اصلی تأمین مالی شامل خصوصی سازی، منابع داخلی، منابع عمومی، مشارکتی، بدهی سنتی و خدمات محور و نتیجه گرا شناسایی شدند. به منظور بررسی پایداری و انطباق مدل با شرایط واقعی، شبیه سازی مونت کارلو بر پایه داده های واقعی انجام شد. نتایج 1000 بار شبیه سازی نشان داد روش های منابع داخلی، منابع عمومی و روش های مشارکتی بالاترین نرخ انتخاب را دارند و با عملکرد فعلی شهرداری تهران نیز هم راستا هستند. از جمله نوآوری های این تحقیق می توان به ترکیب روش های بهترین بدترین، برناردو و شبیه سازی مونت کارلو، تمرکز بر حوزه فناوری اطلاعات و استفاده از شاخص های نوینی همچون زنجیره بلوکی اشاره کرد.

زمینه و هدف : مترو، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از زﻳﺮﺳﺎﺧﺖ ﻫﺎی اﺻﻠﻲ ﺷﻬر می تواند تاثیرات شگرفی در نظام ﺗﻮﺳﻌه ﺷﻬﺮی به همراه داشته باشد. پژوهش حاضر ﻧﯿﺰ در پی آن اﺳت ﺗﺎ به بررسی اثرات احداث شبکه مترو بر الگوی عرضه زمین (مطالعه موردی:ایستگاه 45 متری گلشهر کرج) بپردازد چرا که ﮐﻪ سیستم حمل ونقل عمومی مترو یکی از ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮﯾﻦ اشکالﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻋﻤﻮﻣﯽ در ﺷﻬﺮﻫﺎی اﻣﺮوزی است. روش شناسی: ﭘﮋوﻫﺶ حاضر در قالب دو بخش آمار استنباطی و تصمیم گیری چندمعیاره مورد ارزیابی قرار گفته است. الگوی حاکم بر پژوهش به لحاظ رویکرد، راهبردی؛ از نظر ماهیت، شناختی؛ به لحاظ هدف، کاربردی؛ از نظر روش، توصیفی تحلیلی؛ به لحاظ زمان، مقطعی؛ و از نظر نوع داده، کمی و کیفی است. با توجه به پرسش های پژوهش که از نوع علی معلولی هستند، چهار فرضیه معرفی شدند. جامعه آماری پژوهش شامل ساکنان محله گلشهر کرج است و برای تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران به شیوه محاسبه آنلاین استفاده شد و به تعداد 384 نفر تعیین گردید. همچنین برای بخش تصمیم گیری چندمعیاره با 20 متخصص رایزنی شد. نتایج و یافته ها: در گام نخست به تعیین و رتبه بندی اهمیت معیارهای کیفیت بنا و فضا، دسترس پذیری، مطلوبیت منظره های محیطی، بهره اقتصادی و ارزش زمین با استناد به آرای شهروندان ساکن در محله گلشهر کرج پرداخته شده و براساس ضریب طیف لیکرت و شناسایی شاخص های اثرگذار بر آن ها، معیار کیفیت فضا و بنا در رتبه نخست قرار گرفت که ناشی از اهمیت شاخص های "رضایتمندی کلی از تأسیسات زیربنایی و روابط همسایگی" در محله گلشهر است؛ ضمن آنکه شاخص تأثیر مترو بر کاربری تجاری نیز دارای بیشترین اهمیت از نگاه پاسخگویان است. همچنین بررسی فرضیه ها با استفاده از آزمون تی تک نمونه نشان داد که در چهار معیار مذکور، در محله گلشهر کرج می توان به اثر مثبت احداث ایستگاه متروی 45 متری بر عرصه های پیرامونی پی برد. در گام بعد، عناصر اثرگذار بر یکپارچگیِ اثربخشیِ سامانه های حمل ونقل همگانی و عرصه های زمین و کاربری های مرتبط، با استفاده از تکنیک فرایند تحلیل سلسله مراتبی برای اولویت بندی معیارها و شاخص ها، مورد ارزیابی قرار گرفتند. براساس نتایج، معیارهای حمل ونقل، اقتصادی، اجتماعی و محیطی به ترتیب دارای بیشترین تا کمترین اهمیت هستند.

زمینه و هدف: اقلیم یک جزء فراگیر و مهم اکوسیستم محسوب می گردد و تغییرات آن هرچند ناچیز می تواند سایر اجزا را در درجات مختلف تحت تأثیر خود قرار دهد. از جمله مهم ترین بلایای آب و هوایی که هر ساله پیامدهای زیست محیطی مخربی را به همراه دارند، امواج گرمایی هستند. هدف از پژوهش حاضر، بررسی سینوپتیک موج گرمای بالای 50 درجه سانتی گراد مورخ 23 تیرماه 1403 استان خوزستان است. روش شناسی: این تحقیق، با دیدگاه محیطی به گردش جو صورت گرفته که در آن، ابتدا مقدار دماهای ثبت شده ایستگاه های استان خوزستان و تغییرات آن ها از اداره کل هواشناسی استان خوزستان دریافت شده و سپس با دریافت داده های سطوح فوقانی جو و تحلیل آن ها، علل گرمای شدید شناسایی گردید. در این پژوهش، برای تحلیل الگوهای همدیدی منجر به موج گرمایی استان خوزستان، داده های جوی کشور در تراز 500 هکتوپاسکال از سایت نووا استخراج گردید که شامل نقشه های ارتفاع ژئوپتانسیل، فشار سطح دریا، امگا، رطوبت نسبی و آب قابل بارش، دما، سرعت باد و ضخامت برای روزهای 21 الی 23 تیرماه 1403 بوده است. یافته ها و نتیجه گیری: نتایج نشان داد که نفوذ سامانه های کم فشارهای حرارتی پاکستان و عربستان، استقرار پرفشار جنب حاره ای آزور در جنوب غرب و پرفشار سیبری در شمال ایران در تراز 500 هکتوپاسکال، به عنوان مهم ترین الگوی تأثیرگذار در ایجاد موج گرمایی 23 تیرماه 1403 استان خوزستان بوده که از 48 ساعت قبل آغاز گشته است. همراهی این سیستم کم فشار مستقر در منطقه با الگوی توپوگرافی آن (ارتفاعات زاگرس جنوبی) و جریانات پادساعتگرد خود که از سمت جنوب، جنوب غرب استان موجب فرارفت گرم دمای تابشی صحراهای گرم لوت، عربستان، دریای عمان گشته و از طرفی با عبور آن از روی آب های گرم خلیج فارس و دریای عمان، این منطقه را هم زمان با قرارگیری در فصل گرم سال تحت تأثیر خود قرار داده که نتیجه آن افزایش شدید دما را به دنبال داشته و شرایط سینوپتیکی لازم جهت ایجاد گرمای بالای 50 درجه سانتی گراد استان خوزستان را فراهم نموده است.

زمینه و هدف: تحولات سریع فناوری (همچون هوش مصنوعی، اتوماسیون و اقتصاد دیجیتال)، نوسانات بازار کار، تغییرات جمعیتی و افزایش انتظارات جامعه در حوزه رفاه، نیازمند بازنگری در ماموریت ها و سازوکارهای نوین است. این پژوهش با هدف آینده پژوهی تعاون استان اردبیل در افق 1410 و ارائه راهبردهای توسعه انجام شد. روش شناسی: پژوهش از نوع توصیفی-استنباطی و آینده پژوهی بود و با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی اجرا گردید. جامعه آماری شامل 58 نفر از خبرگان، مسئولان دولتی و غیردولتی، اعضای تعاونی ها و پژوهشگران حوزه تعاون بود که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق پرسشنامه لیکرت، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مطالعات اسنادی جمع آوری شدند. برای تحلیل داده ها، از روش های متنوعی استفاده شد: تحلیل PESTEL برای شناسایی عوامل محیطی کلان، روش MICMAC برای بررسی روابط متقابل متغیرهای کلیدی، و سناریوسازی با روش شل برای تدوین سناریوهای آینده. همچنین، تحلیل همبستگی، تست کراسکال-والیس، تحلیلSWOT، تکنیک TF-IDF و خوشه بندی K-Means برای تحلیل داده های کمی و کیفی به کار رفتند. نتایج و یافته ها: نتایج نشان داد که عوامل اقتصادی مانند نرخ تورم و سیاسی مانند ثبات سیاسی مهم ترین عوامل تأثیرگذار هستند. فناوری به عنوان محرک کلیدی شناسایی شد و سناریوهای رکود و تهدید کم آبی محتمل ترین آینده ها بودند. عدم تفاوت معنی دار بین گروه های پاسخ دهنده، امکان سیاست گذاری یکپارچه را فراهم کرد. در نهایت، راهبردهایی مانند بهره برداری از نقاط قوت برای استفاده از فرصت ها، تمرکز بر عوامل کلیدی، آمادگی برای سناریوهای محتمل و توسعه فناوری پیشنهاد شد. این یافته ها می توانند به سیاست گذاران و مدیران تعاون در تدوین راهبردهای توسعه پایدار کمک کنند. در خصوص آینده پژوهی و موضوعات مرتبط با آن کارهای زیادی در داخل و خارج از کشور انجام شده است اما در مورد آینده پژوهی تعاون در استان پژوهش و پژوهشی مشاهده نشده است.

یکی از راه های دستیابی به توسعه پایدار شهری، فراهم نمودن امکانات و خدمات موردنیاز شهروندان ساکن در مناطق شهری است. سازمان فضایی متعادل در شهرها نوعی از پایداری شهری است و زمانی محقق خواهد شد که هماهنگی و سازگاری منطقی بین پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در شهرها به وجود آید. این پژوهش باهدف ارزیابی درجه موفقیت در ارائه خدمات شهری بر اساس میزان رضایتمندی شهروندان (مطالعه موردی منطقه4 اهواز) انجام شد. پژوهش حاضر بنا به ماهیت موضوع و اهدافی که برای آن پیش بینی شده، از نوع توصیفی، تحلیلی و در زمره تحقیقات کاربردی است. جهت تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار spss ، ارزیابی شاخص های موردنظر جهت آزمون فرضیه ها از آزمونT تک نمونه ای،ضریب همبستگی پیرسون و آزمون نابرابری واریانس استفاده شده است. نتایج یافته ها نشان می دهد که شاخص مبلمان شهری با میانگین (26/1)، شاخص محیط زیست با میانگین (13/1) و شاخص مبلمان شهری با میانگین (12/1) به طور معناداری کمتر از میانگین مورد انتظار(3) بودند این امر نشان دهنده عدم ارائه مناسب خدمات بو ده که منجر به عدم رضایت ساکنان محدوده مورد مطالعه گردیده است .نتایج آزمون همبستگی پیرسون نیز نشان داد که اختلاف معناداری میان سه شاخص نیست و این منطقه از همه جهات دچار معضل (خدمات شهری ضعیف و رضایتمندی بسیار کم) می باشد. تحلیل آزمون نابرابری واریانس(Anova) نیز نتایج حاصل از آزمون T تک نمونه ای را تایید کرد.

بحران اوکراین و حمله نظامی روسیه در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ یکی از چالش های کلیدی ژئوپلیتیک معاصر است. این پژوهش به دنبال شناسایی و تبیین عوامل تنش زا میان روسیه و اوکراین از منظر اسناد امنیتی کلیدی فدراسیون روسیه، شامل راهبرد امنیت ملی،[1] آیین نامه نظامی[2] و مفهوم سیاست خارجی[3] است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی اسناد رسمی و منابع کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که تنش ها ریشه در سه عامل اصلی دارند: تمایل روسیه به احیای مفهوم «جهان روسی» برای حفظ نفوذ فرهنگی و قومی در مناطق هم جوار، تلاش برای برقراری نظم چندقطبی جهانی به منظور کاهش سلطه غرب و نگرانی فزاینده از گسترش ناتو به شرق که امنیت مرزهای روسیه را تهدید می کند. این پژوهش نتیجه می گیرد که این تنش ها از نگرش ساختاری امنیتی روسیه نشأت می گیرند و تداوم آن ها به تحول در سیاست های کلان این کشور وابسته است.

زمینه و هدف: استان خوزستان به دلیل شرایط اقلیمی و جغرافیایی خود، همواره با چالش های متعددی در زمینه منابع آب روبرو بوده است. این چالش ها، که به عنوان تنش های آبی شناخته می شوند، می توانند تأثیرات گسترده ای بر ابعاد مختلف زندگی اجتماعی داشته باشند و تاب آوری جامعه را در برابر بحران ها کاهش دهند. هدف از این پژوهش، بررسی رابطه بین تنش های آبی و تاب آوری اجتماعی در استان خوزستان با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) است. روش شناسی: پژوهش حاضر با جامعه آماری ۴,۷۱۰,۵۰۹ نفر از شهروندان استان خوزستان، نمونه ای ۳۸۶ نفری را با استفاده از فرمول کوکران انتخاب و بررسی کرده است. ابزار پژوهش، پرسشنامه ای محقق ساخته با روایی محتوایی (صوری) و سازه ای تأیید شده و پایایی ترکیبی قابل قبول بود. داده ها با روش های تحلیل همبستگی و الگویابی معادلات ساختاری توسط نرم افزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شدند. یافته ها و نتایج: نتایج حاصل از مدل سازی معادلات ساختاری حاکی از وجود رابطه قوی و معنادار (p<0.05) بین شاخص های تنش های آبی و تاب آوری اجتماعی است. به عبارت دیگر، این یافته ها نشان می دهد که با افزایش تنش های آبی، تاب آوری اجتماعی در جامعه مورد مطالعه کاهش می یابد. علاوه بر این، شاخص های برازش مدل نیز نشان می دهند که داده ها به خوبی با مدل مفهومی پژوهش منطبق هستند و مدل از برازندگی لازم برخوردار است. این امر، اعتبار و پایایی نتایج حاصل از مدل سازی را تقویت می کند و مؤید آن است که مدل پیشنهادی به درستی قادر به تبیین رابطه بین متغیرهای مورد مطالعه است و در نهایت مقایسه ضرایب همبستگی نشان می دهد که شاخص زیست محیطی و سپس شاخص نهادی قوی ترین رابطه را با شاخص تاب آوری اجتماعی و تنش های آبی دارند. همچنین نتایج حاصل از آزمون pls نشان داد که در بین شاخص های تنش آبی به ترتیب شاخص های زیست محیطی با امتیاز 828/24، شاخص های اقتصادی با امتیاز 762/21 و سپس در بین شاخص های تاب آوری اجتماعی شاخص نهادی با امتیاز 677/21 و شاخص اجتماعی با امتیاز 145/20 رتبه اول تا چهارم را به خود اختصاص داده اند و این امر نشان دهنده تأثیر شاخص های تنش آبی بر تاب آوری اجتماعی در استان خوزستان است.

شهر خلاق به عنوان یک روش راهبردی در عرصه تفکر، برنامه ریزی و اجرای طرح های شهری مطرح شده است. با توجه به تغییرات بسیار عمیقی که در محیط شهر در حال وقوع است خلاقیت مسئولین، صاحبان مشاغل، ساکنین شهر یک عامل بسیار حیاتی در حل بسیاری از مسایل شهر به شمار می آید. همچنین این رویکرد به چگونگی ورود خلاقانه شهروندان به عرصه های مختلف مواجهه با مسائل مرتبط با شهر می پردازد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری داده ها به صورت کتابخانه ای پیمایشی می باشد. در پژوهش حاضر مناطق شهری اهواز بر اساس 14 معیار از شاخص های شهر خلاق سطح بندی شده اند. نتایج حاکی از آن است میزان برخورداری مناطق شهری اهواز از لحاظ شاخص های شهر خلاق متفاوت است و شکاف بسیاری بین مناطق وجود دارد. بهترین وضعیت از لحاظ شاخص های شهر خلاق بر اساس الگوی واسپاس را منطقه یک با وزن 416/0 دارد، به عبارتی در منطقه یک که معیارها در سطح بالا هستند، زمینه تحقق شهر خلاق به مراتب بالاتر است. در مقابل کمترین میزان برخورداری مربوط به منطقه هشت با وزن 224/0 می باشد. بنابراین مناطق هشت گانه شهر اهواز به لحاظ برخورداری از شاخص های شهر خلاق از وضعیت یکسانی برخوردار نیستند.

رشد سریع شهری منجر به افزایش تراکم ساختمان ها، آسفالت و بتون شده که گرما را جذب و نگه داری می کنند. این امر باعث شکل گیری جزایر حرارتی شهری می شود؛ مناطقی که دمای آن ها نسبت به اطراف روستاها یا مناطق سبز بالاتر است. حذف فضاهای سبز و کاهش جریان هوای طبیعی، تبخیر و خنک سازی طبیعی را مختل می کند. در نتیجه، دمای شب های شهری افزایش یافته و مصرف انرژی برای سرمایش و تهویه نیز بیشتر می شود. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش الگوی رشد شهری در ایجاد جزایر حرارتی در شهرها (مورد مطالعه: شهر اراک) می باشد. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی - نظری و ازنظر روش، توصیفی– تحلیلی است. اطلاعات و داده های موردنیاز از طریق روش کتابخانه ای و میدانی جمع آوری شده است. در این پژوهش از روش مدل ISM استفاده شده است. نتایج تحلیل نشان می دهد که گسترش افقی و بی برنامه شهر، تغییر کاربری اراضی، به ویژه جایگزینی مناطق سبز با سطوح نفوذناپذیر همچون آسفالت و بتن، نقش کلیدی در افزایش دمای سطح زمین دارد. همچنین تراکم بالای ساختمان ها و نبود تهویه طبیعی، سبب تشدید تجمع حرارت در مناطق مرکزی شهر شده است. مدل ISM با ساختار سلسله مراتبی خود نشان داد که متغیرهایی مانند الگوی کاربری زمین، نحوه توسعه کالبدی شهر و میزان پوشش گیاهی بیشترین تأثیر مستقیم را بر پدیده جزایر حرارتی دارند. بنابراین، مدیریت بهینه رشد شهری از طریق پایش تغییرات حرارتی، احیای فضاهای سبز، و کنترل توسعه بی رویه شهری می تواند در کاهش اثرات «جزایر حرارتی» در شهر اراک نقشی اساسی ایفا کند.

زمینه و هدف: گسترش فناوری های دیجیتال نوین و شکل گیری متاورس، الگوهای تعاملات اجتماعی و نحوه مشارکت شهروندان در فضاهای شهری را به طور قابل توجهی تغییر داده است. در این میان، پایداری اجتماعی به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار شهری، نیازمند بازاندیشی در بستر این تحولات فناورانه است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر متاورس بر پایداری اجتماعی شهری، شهر ارومیه را به عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب کرده است. روش شناسی: این پژوهش با رویکردی ترکیبی انجام شده است. در مرحله نخست، وضعیت زیرساخت های فناورانه و مکانی مؤثر در شکل گیری متاورس شهری در ارومیه، شامل سامانه های اطلاعات جغرافیایی، بسترهای داده محور، اینترنت اشیا و شبکه های ارتباطی، مورد تحلیل قرار گرفت. در مرحله دوم، به منظور سنجش رابطه بین میزان استفاده شهروندان از متاورس و ابعاد مختلف پایداری اجتماعی، داده ها از طریق پرسشنامه گردآوری و با استفاده از مدل های رگرسیون خطی در نرم افزار SPSS تحلیل شد. شاخص های پایداری اجتماعی شامل انسجام اجتماعی، مشارکت اجتماعی، حس تعلق و هویت شهری و عدالت اجتماعی و دسترسی در نظر گرفته شدند. نتایج و یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که استفاده از متاورس تأثیر مثبت و معناداری بر انسجام اجتماعی، مشارکت اجتماعی و به ویژه هویت شهری شهروندان دارد. در مقابل، اگرچه رابطه متاورس با عدالت اجتماعی و دسترسی مثبت ارزیابی شد، اما این تأثیر در سطح معناداری آماری قوی قرار نگرفت. در مجموع، یافته ها بیانگر آن است که متاورس، در صورت توسعه متوازن زیرساخت ها و سیاست گذاری آگاهانه، می تواند به عنوان ابزاری مؤثر در تقویت پایداری اجتماعی شهری مورد استفاده قرار گیرد.

ژئوپلیتیک انرژی در خاورمیانه به طور سنتی صحنه رقابت ایران و عربستان سعودی بر سر مسیرهای صادرات، سهم بازار نفت و نفوذ منطقه ای بوده است. با این حال، این مقاله استدلال می کند که بحران اقلیمی و خشکسالی های مهاجرت زا، پویایی این رقابت را دگرگون کرده اند. طوفان های گسترده گرد و غبار که از مناطق خشک فرامرزی برمی خیزند، از یک مسئله زیست محیطی حاشیه ای فراتر رفته و به یک متغیر راهبردی تبدیل شده اند که محاسبات انرژی این دو کشور را بازتعریف می کنند. هدف این پژوهش، بررسی این موضوع است که چگونه خشکسالی و بحران اقلیمی، ضمن ایجاد تهدیدی مشترک، همزمان رقابت ژئوپلیتیک بر سر منابع کمیاب آب و انرژی را تشدید کرده و در عین حال، فرصت هایی برای همکاری ناگفته در مدیریت طوفان های گرد و غبار فراهم آورده اند. این مطالعه با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی، اطلاعات خود را از طریق تحلیل کیفی اسناد بین المللی، گزارش های محیط زیستی سازمان های فراملی، و بیانیه های رسمی ایران و عربستان گردآوری کرده است. یافته ها حاکی از آن است که خشکسالی و طوفان های گرد و غبار، امنیت آبی و غذایی هر دو کشور را به چالش کشیده و هزینه های رقابت صرف بر سر انرژی را افزایش داده است. بحران اقلیم به عاملی بدل شده که مرزهای تقابل سنتی را کمرنگ کرده و زمینه ساز همکاری مبتنی بر ضرورت مشترک شده است، بدون آنکه رقابت اساسی بر سر سهم بازار نفت و نفوذ ژئوپلیتیک از میان برود. در نتیجه، هم تنیدگی اقلیم و ژئوپلیتیک انرژی در ایران و عربستان، الگویی نوظهور از «رقابت در هم تنیده با همکاری اضطراری» را پدید آورده است.

مفاهیم «حکمرانی» و «حکمروایی» به دلیل تفاوت های معناشناختی و کارکردی، در نظام برنامه ریزی و مدیریت شهری معاصر ایران چالش های نظری و عملی متعددی ایجاد کرده اند. این پژوهش با هدف تبیین تمایزهای مفهومی میان حکمرانی به عنوان ساختار رسمی، سلسله مراتبی و دولت محور، در کنار حکمروایی به منزله فرایندی شبکه ای، مشارکتی و چند بازیگری انجام شده است. مسئله اصلی، شناسایی تفاوت های ماهوی این دو پارادایم در ابعاد منبع مشروعیت، ساختار تصمیم گیری، دامنه ذی نفعان، نقش دولت، هدف غایی سیاست گذاری و تأثیر این ابهامات بر کارایی سیاست های شهری است. پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد مقوله ای، متون تخصصی در این زمینه، به همراه اسناد سیاستی دو دهه اخیر ایران (1384 1404) را بررسی کرده و از ترکیبی از رویکردهای قیاسی مبتنی بر چارچوب نظری و استقرایی مبتنی بر داده های متنی بهره برده است. جامعه آماری شامل اسناد بالادستی برنامه ریزی شهری بوده و نمونه گیری هدفمند با معیار حداکثر تنوع برای انتخاب اسناد شاخص انجام شده است. یافته ها نشان می دهند سردرگمی میان این دو مفهوم، به طراحی سیاست های ناکارآمد، کاهش مشارکت عمومی و تضعیف اثربخشی نهادی منجر شده است، زیرا راه حل های مبتنی بر حکمروایی مانند توسعه مشارکتی در چارچوب های سنتی حکمرانی و تصمیم گیری از بالابه پایین ناسازگار هستند. تمایز کلیدی در گذار از واپایش انحصاری دولت در حکمرانی به هماهنگی و تسهیل گری در شبکه ای از بازیگران دولتی، خصوصی و مدنی در حکمروایی نهفته است. این پژوهش با ارائه چارچوبی مفهومی برای رفع ابهامات، پیشنهادهایی برای بهبود کاربرد این مفاهیم در سیاست گذاری شهری ارائه می دهد تا زمینه ساز تحقق حکمروایی مطلوب شهری شود.

این پژوهش با هدف ارزیابی فرونشست زمین در دشت مرند، با تداخل سنجی راداری (InSAR) و عوامل مؤثر بر بروز آن انجام شده است. تصاویر راداری در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ نشان داد که نرخ فرونشست در این دشت بین صفر تا حداکثر ۷۴۵/۳ سانتیمتر در چهار سال متغیر بوده و میانگین آن حدود ۷۲۳/۱- سانتیمتر است. فرونشست از الگوی ناهمگن ولی پیوسته ای پیروی می کند، بیش از ۷۰ درصد مساحت دشت در کلاس های فرونشست متوسط به بالا قرار دارد. تحلیل عوامل مؤثر نشان داد که افت سطح آب زیرزمینی مهم ترین عامل محرک فرونشست است. این افت در مناطق جنوب شرقی و نیمه غربی دشت به بیش از ۱۰ متر نیز رسیده است. علاوه بر این، ضخامت زیاد آبخوان (تا ۲۸۲ متر)، غلبه رسوبات ریزدانه رسی و سیلتی کاهش تغذیه طبیعی آبخوان ، شیب کم زمین و فعالیت های انسانی مانند کشاورزی آبی و تغییر کاربری اراضی، از دیگر عوامل تشدیدکننده فرونشست در منطقه هستند. ارزیابی دقت روش با استفاده از منحنی ROC و محاسبه مساحت زیر منحنی (AUC=0.949) و ضریب جینی (GC=0.898) نشان دهنده عملکرد بسیار خوب مدل مورد استفاده است. یافته های پژوهش حاکی از وضعیت بحرانی فرونشست در دشت مرند به ویژه در نیمه غربی آن است

این پژوهش با هدف شناسایی فرصت ها و چالش های توسعه دوچرخه سواری شهری در بناب، از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون براون و کلارک بهره گرفت. جامعه آماری را خبرگان و صاحب نظران حوزه های برنامه ریزی شهری، حمل ونقل و مدیریت ترافیک در شهر بناب تشکیل دادند که 12 نفر از طریق نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با مدت 40 تا 55 دقیقه جمع آوری و پس از رسیدن به اشباع نظری در مصاحبه دهم، تحلیل شدند. فرآیند کدگذاری نظام یافته منجر به استخراج مضامین پایه گردید که در قالب 17 مضمون سازمان دهنده و نهایتاً پنج مضمون فراگیر اصلی طبقه بندی شدند: چالش های زیرساخت های کالبدی و خدماتی، کاستی های حکمرانی و سیاست گذاری شهری، چالش های فرهنگ اجتماعی و نگرش های منفی عمومی، ظرفیت های بومی و فرصت های توسعه و قابلیت های اقتصادی و مزایای توسعه ای دوچرخه سواری. یافته ها نشان داد که توسعه دوچرخه سواری در بناب یک معادله پیچیده سه متغیره است که موفقیت آن مستلزم تعامل سازنده همزمان میان ابعاد کالبدی، نهادی و فرهنگی است و هیچ یک از این ابعاد به تنهایی کافی نیستند. علاوه بر این، بناب یک شهر فرصت محور است که از مزیت های طبیعی، انگیزه های اجتماعی، فرصت های فناوری و پتانسیل مشارکت شهروندی برای تحقق شهر دوچرخه محور برخوردار است، به طوری که این تحول نه تنها امکان پذیر، بلکه ضروری است.

سیرک های یخچالی از جمله اشکال یخچالی هستند که به واسطه آنها می توان شرایط اقلیمی گذشته از جمله دوره های سرد پلیستوسن را شناسایی نمود. در این تحقیق، 20 سیرک یخچالی در حوضه آبریز دالامپر مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور از نرم افزار Arc Gis، Portable googlemap server و Google earth استفاده شد. برای بررسی مورفومتری سیرک ها نیز از پارامترهای مساحت، محیط، عرض، طول، نسبت طول به عرض، نسبت طول به ارتفاع کف و نسبت عرض به ارتفاع کف استفاده شد. برای هر یک از پارامترهای فوق نیز شاخص های آماری ضریب تغییرات، انحراف معیار، میانگین، ماکزیمم و مینیمم برآورد شد. در نهایت برای پارامترهای مورد بررسی، ضریب تعیین R2 محاسبه شده و ماتریس همبستگی پیرسون ترسیم شد. حدود 9 سیرک یخچالی با حداکثر ارتفاع 3200 متر در جهت جغرافیایی شمال قرار دارد. بیشترین مساحت نیز به میزان 3 کیلومتر مربع متعلق به سیرک شماره 9 بوده است. بررسی ها نشان می دهد که سیرک های یخچالی که در قسمت جنوبی حوضه واقع شده اند از نسبت طول به عرض بیشتری برخوردار بوده و این امر نشان دهنده کشیدگی سیرک، عمق کم و ذخیره کم برف در آنها می باشد. در بین تمامی پارامترها نیز بیشترین میزان همبستگی بین نسبت عرض با نسبت پهنا به ارتفاع کف به میزان 98/0 بوده است. بین مساحت و عرض سیرک ها نیز همبستگی بالایی به میزان 87/0 برخوردار بوده است. با توجه به جهت سیرک ها می توان استدلال نمود که این وضعیت متاثر از دوره های پرآبی دریاچه ارومیه در دوره پلیستوسن بوده است.

یکی از منفی ترین پیامدهای دنیای مدرن بیگانگی شهروندان با فضای شهر می باشد. تفاوت های فردی به خصوص تفاوت های جنسیتی، در همه ابعاد اجتماعی و فردی نمود دارد. این پژوهش که به صورت آمیخته طراحی شده است، قصد دارد به سنجش پراکنش فضایی احساس بیگانگی در زنانی بپردازد که در شهر اهواز ساکن هستند. پژوهش حاضر، ابتدا ابعاد مختلف احساس بیگانگی در فضاهای شهری را تبیین کرد، و مدل ساختاری آن به کمک تحلیل عاملی تأییدی بررسی شد، شاخص برازش داده های تجربی و مدل همگی بیش از 9/0 به دست آمده میانگین خطای استاندارد بارهای عاملی کمتر از 03/0 است. به کمک روش تخمین تراکم کرنل مناطق شهری اهواز را که بیشترین احساس بیگانگی از سوی شهروندان بروز می یابد شناسایی شدند. یافته های نقشه های تراکم کرنل نشان داد فضاهایی از شهر اهواز که با کاهش سرزندگی برای زنان، ناامنی برای زنان، ناکارآمدی فضا برای زنان، و بی هویتی همراه هستند از داغ ترین کانون ها برای تشدید احساس بیگانگی به شمار می روند. تشدید احساس بیگانگی در مناطق مختلف شهری اهواز جنسیت زدگی فضا را به دنبال داشته و زنان بیشترین قربانی این احساس هستند و موجب کاهش مشارکت اجتماعی و دل بستگی آنان به شهر شده است. ایجاد فضاهای سرگرمی و تفریحی به صورت غیرمتمرکز و محله ای، استفاده از فضای سبز برای افزایش حس سرزندگی، توجه به طراحی شهر به لحاظ زیبایی مکان و عناصر فرهنگی و قومی، هم می تواند سرزندگی شهر را افزایش دهد و هم موجب زیست پذیری بهتر آن شود که خود موجب تضعیف احساس بیگانگی در فضای شهر خواهد شد.

صنعت گردشگری به طور فزاینده ای به سمت ارائه خدمات سفارشی شده به عنوان یک عامل کلیدی در افزایش رضایت گردشگران پیش می رود. در این راستا، هوش مصنوعی به عنوان ابزاری قدرتمند برای تحلیل داده ها، پیش بینی نیازهای مشتریان و ارائه خدمات شخصی سازی شده، نقش بسیار مهمی ایفا می کند. سنندج با داشتن جاذبه های فرهنگی و تاریخی منحصربه فرد، پتانسیل بالایی برای ارائه خدمات گردشگری سفارشی شده دارد، بااین حال، به نظر می رسد که از ظرفیت های هوش مصنوعی در جذب و ماندگاری گردشگران در این شهر به طور کامل بهره برداری نشده است. این پژوهش باهدف توسعه نماگرهای سفارشی سازی خدمات گردشگری و فراهم کردن زمینه برای استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه، به بررسی موردی شهر سنندج می پردازد. روش تحقیق به صورت ترکیبی (کمی-کیفی) طراحی شده است و برای جمع آوری داده های کمی، پرسش نامه ای شامل ۲۴ گویه در طیف پنج درجه ای لیکرت در نوروز 1404 بین گردشگران توزیع شد. داده های کمی از طریق توزیع ۳۲۵ پرسش نامه به کمک نمونه گیری جامعه در دسترس جمع آوری و با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شدند. همچنین، به منظور شناسایی چالش ها و فرصت های موجود، مصاحبه های نیمه ساختاریافته ای با کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی انجام شد. نتایج پژوهش نشان می دهند که کیفیت اطلاعات آنلاین و قابلیت دسترسی به خدمات دیجیتال تأثیر قابل توجهی بر رضایت گردشگران دارند. علاوه بر این، عدم وجود سیستم های مؤثر برای سفارشی سازی خدمات و اطلاعات ناکافی به عنوان چالش های اصلی شناسایی شده مطرح می شوند. در این راستا، به مدیران شهری و فعالان صنعت گردشگری توصیه می شود که با بهبود زیرساخت های دیجیتال و ارائه خدمات شخصی سازی شده، تجربه و رضایت گردشگران را افزایش دهند.