فاطمه سعیدی ویری

ژئوپلیتیک انرژی در خاورمیانه به طور سنتی صحنه رقابت ایران و عربستان سعودی بر سر مسیرهای صادرات، سهم بازار نفت و نفوذ منطقه ای بوده است. با این حال، این مقاله استدلال می کند که بحران اقلیمی و خشکسالی های مهاجرت زا، پویایی این رقابت را دگرگون کرده اند. طوفان های گسترده گرد و غبار که از مناطق خشک فرامرزی برمی خیزند، از یک مسئله زیست محیطی حاشیه ای فراتر رفته و به یک متغیر راهبردی تبدیل شده اند که محاسبات انرژی این دو کشور را بازتعریف می کنند. هدف این پژوهش، بررسی این موضوع است که چگونه خشکسالی و بحران اقلیمی، ضمن ایجاد تهدیدی مشترک، همزمان رقابت ژئوپلیتیک بر سر منابع کمیاب آب و انرژی را تشدید کرده و در عین حال، فرصت هایی برای همکاری ناگفته در مدیریت طوفان های گرد و غبار فراهم آورده اند. این مطالعه با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی، اطلاعات خود را از طریق تحلیل کیفی اسناد بین المللی، گزارش های محیط زیستی سازمان های فراملی، و بیانیه های رسمی ایران و عربستان گردآوری کرده است. یافته ها حاکی از آن است که خشکسالی و طوفان های گرد و غبار، امنیت آبی و غذایی هر دو کشور را به چالش کشیده و هزینه های رقابت صرف بر سر انرژی را افزایش داده است. بحران اقلیم به عاملی بدل شده که مرزهای تقابل سنتی را کمرنگ کرده و زمینه ساز همکاری مبتنی بر ضرورت مشترک شده است، بدون آنکه رقابت اساسی بر سر سهم بازار نفت و نفوذ ژئوپلیتیک از میان برود. در نتیجه، هم تنیدگی اقلیم و ژئوپلیتیک انرژی در ایران و عربستان، الگویی نوظهور از «رقابت در هم تنیده با همکاری اضطراری» را پدید آورده است.