برنامه ریزی و توسعه گردشگری

زمینه و هدف: این مقاله، تجزیه وتحلیل محتوای مقالات منتشرشده در مجله برنامه ریزی و توسعه گردشگری دانشگاه مازندران طی 12 سال گذشته از زمان آغاز مجله تا کنون (1403 -1391) را بررسی می کند. نتایج این مقاله برای شناسایی روندهای پژوهشی و شکاف های دانش مورد استفاده قرار می گیرد که به نوبه خود به تعیین چارچوب های کاربرد آن در عمل و توسعه سیاست کمک می کند. روش شناسی: تحقیق حاضر از نظر هدف، از نوع تحقیقات بنیادی و براساس رویکرد، از نوع تحقیقات استقرایی و با روش کیفی است. روش جمع آوری اطلاعات از نوع مطالعه کتابخانه ای و روش تحقیق مورد استفاده در این مقاله از نوع روایت پژوهی و تحلیل روند مقالات و با استفاده از تکنیک علم سنجی است. جهت تجزیه وتحلیل داده ها نیز از نرم افزارATLAS ti  استفاده شد. یافته ها: بررسی روند و یا تبارشناسی مقالات مجله برنامه ریزی و توسعه دانشگاه مازندران به بررسی تحولات داخلی مجله شامل تحلیل عواملی مثل فراوانی روش پژوهش، دانشگاه نویسندگان، شبکه همکاری نویسندگان، موضوعات پژوهشی، گونه شناسی گردشگری، مطالعه موردی و ابرواژگانی مقالات است. نتیجه گیری و پیشنهادات: با توجه به یافته ها، در حوزه مطالعات گردشگری، دچار بحران نظری نشده ایم، بلکه به دلیل عدم وجود سیاست گذاری روشن برای صنعت گردشگری در ایران، تأثیرات تحولات سیاسی، اقتصادی، بیولوژیکی و ... بر محتوای مقالات چاپ شده در مجله به وضوح قابل مشاهده است. نوآوری و اصالت: فصل نامه های گردشگری به عنوان یک رسانه مهم در حوزه صنعت گردشگری، نقش بسیار اساسی دارند و از طریق ارائه مقالات تخصصی، گزارش ها، تحقیقات و اطلاعات به روز، به ترویج و توسعه صنعت گردشگری کمک می کنند. این مقاله به بررسی محتوای منتشرشده در مجله برنامه ریزی و توسعه گردشگری دانشگاه مازندران پرداخته تا روندهای پژوهشی و شکاف های دانش را در موضوعات پژوهشی منتشرشده در این مجله شناسایی کند.

زمینه و هدف:گردشگری ادبی به عنوان شاخه ای از گردشگری فرهنگی، فرصتی برای تجربه میراث ادبی و ارتباط با آثار نویسندگان فراهم می کند. این نوع گردشگری بازدیدکنندگان را به مکان های مرتبط با زندگی و آثار ادیبان جذب می نماید. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری ادبی در نیشابور به عنوان یکی از مقاصد فرهنگی مهم ایران است. روش شناسی:تحقیق حاضر با روش توصیفی–تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، منابع کتابخانه ای و پیمایش میدانی گردآوری شدند. پرسشنامه بین ۳۸۴ نفر شامل ۲۱۵ گردشگر و ۱۶۹ ساکن محلی توزیع گردید. داده ها با آزمون t تک نمونه ای و مدل سازی معادلات ساختاری (PLS) تحلیل شدند. یافته ها:نتایج نشان داد «جاذبه ها و مکان های ادبی» و «تورهای ادبی» بیشترین نقش را در توسعه گردشگری ادبی نیشابور دارند. در مقابل، «تبلیغات و بازاریابی» و «رویدادهای ادبی» نیازمند توجه بیشتری هستند. نتیجه گیری و پیشنهادات:توسعه گردشگری ادبی در نیشابور مستلزم معرفی شهر به عنوان مقصد ادبی و برگزاری رویدادهای مرتبط است. این مطالعه پیشنهادهایی برای تقویت زیرساخت ها و بهره گیری از ظرفیت های فرهنگی ارائه می دهد تا زمینه رونق اقتصادی و فرهنگی شهر فراهم گردد. نوآوری و اصالت:پژوهش حاضر با بهره گیری از مدل PLS، متغیرهایی چون جاذبه های ادبی، تورها، رویدادها، آموزش و بازاریابی را در قالب مدلی جامع بررسی کرده است. ترکیب جامعه آماری شامل گردشگران و ساکنان محلی نیز دیدگاهی چندبعدی فراهم آورده و نسبت به مطالعات پیشین تصویری کامل تر برای سیاست گذاری و توسعه راهبردی گردشگری ادبی ارائه می دهد.

زمینه و هدف: گردشگری ورزشی به عنوان یکی از بخش های نوظهور و پرپتانسیل صنعت گردشگری، فرصت منحصربه فردی برای تلفیق توسعه اقتصادی با حفظ میراث فرهنگی فراهم می آورد. ایران با دارا بودن میراث غنی ورزش های سنتی و تنوع جغرافیایی-اقلیمی، پتانسیل بالایی در این حوزه دارد، اما فاقد مدل جامع و بومی برای توسعه این صنعت است. روش شناسی: این پژوهش کاربردی-اکتشافی با رویکرد ترکیبی کیفی-کمی انجام شد. در بخش کیفی از نظریه داده بنیاد و مدل پارادایمی استراوس و کوربین با انجام 14 مصاحبه عمیق با خبرگان استفاده شد. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخت بر روی 384 نفر از ذی نفعان گردشگری ورزشی اجرا و داده ها با تحلیل عاملی تأییدی و مدل معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل کیفی، 220 کد باز در قالب 25 کد محوری و 5 دسته اصلی شرایط علی (شامل عوامل فرهنگی-اجتماعی، سیاسی-امنیتی، اقتصادی-خدماتی، مدیریتی-ساختاری، جغرافیایی-زیست محیطی و فن آورانه)، شرایط زمینه ای، شرایط مداخله گر، راهبردها و پیامدها استخراج شد. نتایج کمی نشان داد که مدل از پایایی (آلفای کرونباخ >0.87) و روایی مطلوبی برخوردار است. شاخص برازش کلی (GOF=0.537) برازش قوی مدل را تأیید کرد. نتیجه گیری و پیشنهادات: مدل پیشنهادی چارچوبی جامع و یکپارچه برای توسعه گردشگری ورزشی ایران با تأکید بر حفظ میراث فرهنگی ارائه می دهد که می تواند راهنمای عملی برای سیاست گذاران و مدیران این حوزه باشد.

زمینه و هدف: توسعه گردشگری بستگی زیادی به تاب آوری و رفع مشکلات مقصد گردشگری دارد و شناسایی آنها برای توسعه گردشگری این منطقه اهمیت فراوانی دارد.در این مقاله به بررسی شاخص های محرک تاب آوری اقتصاد گردشگری درشهرشوش دانیال پرداخته شده است. روش شناسی: پژوهش حاضراز نظر هدف کاربردی،از نظر روش توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری کارشناسان و خبرگان مسائل شهری و گردشگری بوده که به صورت غیراحتمالی و به صورت نمونه گیری هدفمند 50 نمونه انتخاب شد.برای گردآوری داده ها از پرسش نامه و جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون رگرسیون لجستیک چند متغیره استفاده گردید. یافته ها: یافته ها در خصوص محرک ها وعوامل اصلی موثر بر تاب آوری اقتصاد گردشگری نشان داد که از بین 6 محرک/عامل در نظر گرفته شده به ترتیب مهم ترین محرک های موثر بر تاب آوری اقتصاد گردشگری در شهر شوش دانیال مبوط به تاب آوری بازاریابی با ضریب تاثیر (262/0)، تاب آوری مدیریتی و حکمرانی (250/0)، تاب آوری مالی/اقتصادی (249/0)، بوده است. نتیجه گیری و پیشنهادات: سرمایه گذاری، تنوع بخشی به درآمد گردشگری، ایجاد منابع مالی پایدار، توسعه کارآفرینی گردشگری محلی، ایجاد صنایع تبدیلی وابسته توسعه زیرساخت های دیجیتال، بازاریابی و فروش آنلاین خدمات گردشگری، تدوین برنامه های بلندمدت برای مقابله با بحران های احتمالی و کاهش بوروکراسی و تسهیل مقررات برای جذب گردشگردارای اثرات مثبتی بر تاب آوری اقتصاد گردشگری در شوش دانیال داشته اند نوآوری و اصالت: پژوهش حاضر توانسته است ترکیبی از مفاهیم اقتصاد،محیط زیست، فناوری اطلاعات و ...را برای تحلیل شاخص های مورد نظر به کار گیرد که این امر می تواند به عنوان پایه اطلاعات در کشف و تحلیل شاخص ها در آینده مورداستفاده قرار گیرد.

گردشگری جوامع دور از وطن، یکی از انواع گردشگری است که در آن جامعه ی دور از وطن یا فرزندان آنها برای اهداف مختلف به سرزمین اجدادی خود سفر می کنند این گردشگری می تواند در مکان های دریایی باشد و افراد به گونه ای نمادین با سرزمین مادری ارتباط برقرار کنند. پژوهش حاضر از نظر هدف نوعی پژوهش توصیفی- اکتشافی است. روش پژوهش تحلیل داده های ثانویه است و جامعه ی آماری تحقیق محتواهای پیرامون موضوع گردشگری جوامع دور از وطن بوده است که از میان 71 اثر پژوهشی 25 مورد از آنها بر اساس معیارها انتخاب شدند. بنابراین نمونه گیری از نوع هدفمند بوده است. یافته ها نشان داد این نوع گردشگری می تواند با انتخاب سرزمین های دریایی به مکان نمادین برای گردشگران تبدیل شود و بدین شکل منجر به نوعی تجربه منحصر به فرد گردد. از سوی دیگر علاقه مندی به هویت مقاصد دریایی شرایط را برای توسعه ی گردشگری جوامع دور از وطن فراهم می آورد، به گونه ای که به شکل گیری نوستالژی پایدار و پیوند عاطفی گردشگر با مقصد منجر شود. بازگشت به سرزمین اجدادی به عنوان گردشگر برای جوامع دور از وطن صرفا یک تجربه ی مهاجرتی نیست بلکه درک معنای پدیده های فرهنگی (شبیه دریا) را برای آنان فراهم می آورد به گونه ای که سفر به یک فرایند بازشناسی هویت، بازتولید معنا و تقویت حس تعلق فرهنگی نسبت به سرزمین مادری تبدیل شود. این پژوهش با واکاوی معنایی گردشگری جوامع دوراز وطن و نقش دریا به عنوان یک میراث، تلاش نموده است تا دارد چشم انداز جدیدی را پیش روی پژوهشگران علاقه مند به این نوع گردشگری باز کند.

پدیده اعیانی سازی به عنوان یکی از اشکال بازساخت فضایی در شهرهای معاصر، به ویژه در شهرهای گردشگری ساحلی، آثار قابل توجهی بر ترکیب اجتماعی، ساختار مالکیت و الگوهای فضایی سکونت دارد. شهر چابهار طی سال های اخیر با دگرگونی های اجتماعی و کالبدی مواجه شده که نشانه هایی از اعیانی سازی را در بافت شهری آن آشکار می سازد. هدف این پژوهش، تبیین فضایی الگوهای اعیانی سازی در چابهار است. این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد تبیینی-فضایی انجام شده است. داده های مورد استفاده شامل ده شاخص بوده اند که از بلوک های آماری سرشماری سال های 1385 و ۱۳۹۵ استخراج شده اند. برای شناسایی الگوهای پنهان، از الگوریتم K-Means استفاده شد و خروجی در قالب پنج خوشه طبیعی فضایی تحلیل گردید. تحلیل خوشه بندی چندمتغیره نشان داد که خوشه سوم و چهارم معرف نواحی اعیان شده با بالاترین سطح سرمایه اجتماعی، اقتصادی و کالبدی هستند. خوشه اول، با دسترسی بالا و سرمایه فرهنگی و مالکیتی متوسط، در آستانه اعیانی سازی قرار دارد. خوشه پنجم، ساختاری میان پایدار با پیوستگی اجتماعی نسبی دارد. در مقابل، خوشه دوم با ضعف در تمامی شاخص ها، بازتاب دهنده بافتی محروم و فاقد ظرفیت مقاومت یا جذب در برابر اعیانی سازی است. پیشنهاد می شود در نواحی در معرض اعیانی سازی، سیاست های کنترلی شامل باید سیاست هایی پیشگیرانه برای کنترل افزایش قیمت زمین و اجاره مسکن اتخاذ شود. این مداخلات باید با هدف حفظ تنوع اجتماعی و کاهش جابه جایی گروه های آسیب پذیر طراحی گردند.

زمینه و هدف: گردشگری سلامت هوشمند شهری به عنوان یک حوزه نوظهور در عرصه توسعه پایدار و مدیریت شهری، مورد توجه محققان قرار گرفته است. در این راستا، مسأله اصلی، کمبود درک جامع از نحوه ادغام فناوری های هوشمند و مدیریت شهری پایدار در خدمات گردشگری سلامت است و هدف پژوهش حاضر پوشش این مسأله است. روش شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی و به روش ترکیبی (کمی و کیفی) انجام شده است. در بخش کمی، با استفاده از روش علم سنجی و نرم افزار VOSviewer، منابع نمایه شده در پایگاه داده اسکوپوس در بازه زمانی 2013 تا 2025 (53 منبع) مورد تحلیل قرار گرفتند. در بخش کیفی نیز از روش تحلیل محتوا برای شناسایی تم ها و الگوهای عمیق تر استفاده گردید. یافته ها: یافته های کمی نشان دهنده آن است که واژگان مرتبط با فناوری های هوشمند (نظیر هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء)، مدیریت شهری (نظیر مدیریت انرژی، مدیریت پسماند) و سلامت عمومی (از جمله شبکه های خدمات بهداشتی) در خوشه های اصلی قرار دارند. نتیجه گیری و پیشنهادات: بر اساس نتایج، فناوری های هوشمند نقش محوری در ارتقای خدمات گردشگری و بهبود تجربه گردشگران دارند. مدیریت شهری پایدار و شبکه های خدمات بهداشتی اضطراری نیز به عنوان عوامل کلیدی در جذب گردشگران شناسایی شدند. نوآوری و اصالت: پژوهش حاضر با ترکیب یافته های کمی و کیفی، درک جامع تری از حوزه گردشگری سلامت هوشمند شهری، ارایه نموده است.

زمینه و هدف: گردشگری طبیعت محور به عنوان رکنی اساسی در توسعه پایدار، نقش بسزایی در حفاظت از محیط زیست و توانمندسازی جوامع محلی ایفا می کند. روش شناسی: این پژوهش با به کارگیری رویکردی ترکیبی مبتنی بر تحلیل فضایی و منطق فازی، به ارزیابی قابلیت های تفرج طبیعی در استان زنجان پرداخته است. پژوهش حاضر با استفاده از چارچوب طیف فرصت های گردشگری (ROS) و تلفیق نظام مند معیارهای فیزیکی، اجتماعی و مدیریتی، لایه های اطلاعاتی (شامل پوشش اراضی، فاصله از جاده، رودخانه، سکونتگاه های انسانی و مناطق تحت حفاظت) را در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) پردازش نموده است. همچنین با بهره گیری از تحلیل چندمعیاره و توابع فازی، عدم قطعیت ذاتی معیارهای کیفی، مدلسازی و نقشه نهایی قابلیت تفرج طبیعی در پنج طبقه تولید شد. یافته ها: یافته ها الگوی فضایی نامتوازنی را نشان دادند به طوری که پهنه های با قابلیت بالا و بسیار بالا، عمدتاً در مناطق شمالی استان (شهرستان های طارم، ماهنشان و زنجان) و در مجاورت ارتفاعات جنگلی، رودخانه های دائمی و مناطق تحت حفاظت متمرکز شده اند. در مقابل، مناطق مرکزی و جنوبی، عمدتاً در طبقات کم و متوسط قرار گرفتند. نتیجه گیری و پیشنهادات: بر این اساس، راهبردهای مدیریتی تفکیک شده و مکان مندی برای پهنه های مدیریتی مختلف پیشنهاد شد: اعمال «حفاظت فعال و تفرج مدیریت شده» در پهنه های با قابلیت بالا، «توسعه متعادل و احیای اکولوژیکی» در پهنه های متوسط و «تمرکز بر کارکردهای دیگر سرزمین و عدم سرمایه گذاری در حوزه تفرج طبیعی» در پهنه های کم قابلیت. نوآوری و اصالت: این مطالعه چارچوبی عملیاتی برای برنامه ریزی فضایی و مدیریت پایدار گردشگری طبیعت محور ارائه می دهد.