فتوحات حکومت صفویه در شرق و شمال غربی ایران و خلیج فارس موجب تسلط آن سلسله بر راهها و مراکز تجاری شد. اگر چه این فتوحات موجب درگیری این حکومت با همسایگان ایران در مرزهای شمال غربی و شرق کشور گردید و رقابت بر سر راهها و مراکز تجاری یکی از مهم ترین علل درگیری بود، فعالیت تجاری و ارتباط با شرق و غرب در دوره این جنگها ادامه داشت.
این نوشتار به بررسی پیمان سعدآباد و عوامل مؤثر در شکل گیری آن با بهره گیری از مجموعه اسناد منتشر نشده مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی و نیز با استفاده از کتب و اطلاعات موجود می پردازد.
پیشینه تاسیس کنسولگری انگلیس به سال 1894 در پی ورود هیئتی انگلیسی به سرپرستی کلنل ییت به بیرجند باز می گردد. اسامی صاحب منصبان انگلیسی پس از نامبرده و موقعیت جغرافیایی و ساختمانی کنسولگری انگلیس در بیرجند از دیگر مفاد این گزارش است.
ناصر تکمیل همایون در بررسی دگرگونیهای مرزهای کشور ایران در چهار جهت جغرافیایی، از مدارک و اسناد معتبر همچون نقشه معاهده های مرزی ایران با کشورهای همسایه بهره گرفته است که خواننده را با تصویری کامل از کوششهای پیگیر استعمارگران برای تجزیه ایران در سده های نوزدهم و بیستم روبرو می کند.
در این نوشته به مرزهای جغرافیایی ایران و توران و چگونگی ورود اسلام به آنها پرداخته شده است. همچنین به نمونه هایی از مهاجرتهای مردم توران به ایران و بر عکس آن اشاره شده که چگونه مناصب حکومتی را هم به دست آورد.
هر چند ایرانیان با نام تاتارها از طریق بوی خوش مشک که تجارت آن در انحصار تاتارها بود آشنا شدند، اما از آغاز سده سیزدهم میلادی نام تاتار بیشتر در اخبار فتوحات مغول در منابع فارسی و عربی منعکس شده است.
نگاهی به کارنامه این مناسبات نشان می دهد که روابط دو کشور در مراحل مختلف، بارها تحولاتی از دوستی و اتحاد تا جنگ و قطع روابط را به خود دیده است. آنچه جای توجه بسیار دارد، علل و روند این دگرگونیها و عدم ثبات از یک سو و نقاط عطف موجود در آن از سوی دیگر است.
نگارنده مشارکت را یک امر اجتناب ناپذیر برای ارایه فرهنگ اسلامی به سایر فرهنگ ها و ایجاد یک تعادل بین امور بین المللی و اسلامی می داند . وی ضمن بررسی مشکلات سیاسی ، مشارکت اقتصادی و مشارکت فرهنگی . به ارایه چند پیشنهاد جهت تحقق مشارکت پرداخته است که به اختصار عبارتند از 1- تشکیل شورای عالی مشارکت و هماهنگی سیاسی 2- تشکیل شوراهای فرعی شورای عالی در زمینه های سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی ، نظامی و امنیتی ، اجتماعی و فنی 3- تشکیل بانک اطلاعات مشترک در بخش های مختلف 4- تشکیل کمیته های اجرایی 5- اتخاذ گام های مثبت جهت عادی سازی مناسبات دو کشور .
نگارنده در تلاش است در کنار نگاه به ابعاد تاریخی ، فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی مناسبات ایران و مصر ، امکان همکاری راهبردی دو کشور را جهت مقابله با گسترش سلاح های هسته ای اسراییل مورد توجه قرار دهد . ایران و مصر در مجامع بین المللی گوناگون با این امر مخالفت کرده و خواستار بازرسی تاسیسات هسته ای اسراییل شده اند . در ادامه نویسنده دو عامل را در ایجاد حساسیت در ایران و مصر در این زمینه موثر می داند .
گزارش مراسمی به ابتکار سفارت ایران در مسکو و مشارکت “خانة مرکزی روزنامهنگاران روسیه” با چشمداشتی به همکاریهای فنی و اقتصادی دو کشور که در حال انجام است.
ایران در صد سال گذشته شاهد دو انقلاب مشروطه و اسلامی بود. نهضت ملی شدن صنعت نفت هم جریان مهمی بود که متأسفانه هنوز علل، عوامل و نتایج آن تحول آن چنان که باید بررسی نشده است.
نشریة پیکار در سال 1309 زیر نظر “جمعیت جمهوری طلبان ایران” در برلین منتشر شد که هدف عمدة آن تبلیغ عقاید کمونیستی در میان دانشجویان ایرانی مقیم اروپا بود. کارل ورنر، یک آلمانی کمونیست مدیر مسئول آن بود که با همکاری اشخاصی چون: امامی، یزدی زاده، بهرانی و مرتضی علوی این نشریه را چاپ میکرد.
در آن سال شوروی امکان دخالت در امور داخلی ایران را نداشت. وظیفه اصلی روسها این بود روابط دو کشور را حفظ کرده و موانع موچود بر سر راه گسترش رابطه را بردارند. گواه این امر، حل مشکلات مالی و مرزی پس از تغییر دولت بود.
ایران و مصر به عنوان دو کانون اصلی تمدن شرق ، از گذشته با یکدیگر مراوده داشته و در پیشبرد تاریخ و تمدن بشری نقشی حیاتی ایفا کرده اند . در طول تاریخ مردم ایران و مصر ـ چنانکه خواهیم دید ـ همواره به همکاری روز افزون تمایل نشان می دادند . آشنایی با پیشینه تاریخی و فرهنگی روابط دو کشور می تواند ما را در خصوص درک موقعیت ها و ضرورت های کنونی کمک نماید . .
گرچه توجه به آثار خواجه رشید الدین فضل الله، رویکرد اصلاح طلبانه و اهداف اصلی او را روشن میکند، اما همان میانهروی او مورد ستایش تاریخ نگاران خارجی است. هر چند علمای اهل سنت همچون ابن تیمیه حکم به ارتداد و کفر نامبرده دادند.
با پافشاری لرد کرزن بر اجرای قرارداد 1919، تجاوز نیروهای نظامی بلشویکی به شمال ایران و کوششهای دولت قاجاریه برای حفظ حکومت به بهای نابودی استقلال و حاکمیت ایران ، سران کشور ایران به رایزنیهایی برای مذاکره با نمایندگان انگلیس و روسیه اقدام کردند.