کتابداری و اطلاع رسانی

کتابداری و اطلاع رسانی

کتابداری و اطلاع رسانی دوره شانزدهم پاییز 1392 شماره 3 (پیاپی 63)

مقالات

۱.

تدوین مدل عوامل اثرگذار بر وفاداری مشتریان کتابخانه های عمومی: مطالعه موردی استان لرستان

تعداد بازدید : ۷۴ تعداد دانلود : ۵۰
هدف: هدف این پژوهش، ارائه مدل عوامل اثرگذار بر وفاداری مشتریان کتابخانه های عمومی، و سنجش آن در کتابخانه های عمومی استان لرستان است. روش شناسی: پژوهش حاضر از نوع همبستگی، و ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه است. جامعه آماری پژوهش را تمامی اعضای کتابخانه های عمومی استان لرستان تشکیل می دهند. تجزیه و تحلیل نهایی بر روی 259 پرسشنامه بازگشتی انجام شد. داده های گردآوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS 19 و AMOS 19 تحلیل شدند. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد «رضایتمندی» با ضریب استاندارد 37/0، و «ارزش ادراک شده» با ضریب استاندارد 13/0 بیشترین تأثیر را بر وفاداری مشتریان کتابخانه های عمومی لرستان داشتند. اندازه اثر «ارزش ادارک شده» بر «رضایتمندی» برابر با 41/0، و در سطح 001/0=p معنا دار بود. اصالت/ ارزش: شناسایی و تقویت عوامل اثرگذار بر وفاداری مشتریان کتابخانه های عمومی می تواند سبب افزایش نرخ بازگشت مشتریان به کتابخانه شود. مدیران کتابخانه های عمومی لرستان می تواند با بهره گیری از یافته های این پژوهش در جهت تقویت عوامل اثرگذار بر وفاداری مشتریان خود گام بردارند.  
۲.

سنجش تناسب سطح سواد سلامت و میزان خوانایی منابع آموزشی در دسترس بیماران دیابتی مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر شیراز

تعداد بازدید : ۱۸۹ تعداد دانلود : ۱۰۴
هدف : پژوهش حاضر با هدف ارزیابی همزمانسطحسوادسلامتبیمارانمبتلابهدیابتمراجعه کنندهبهمراکزبهداشتی درمانی شهر شیراز وتناسبخواناییمنابعآموزشیدردسترساینبیماران انجام شده است. روش شناسی : در این پژوهش توصیفی، سواد سلامت 400 بیمار دیابتی مراجعه کننده به مراکزبهداشتی درمانی شهر شیراز به شیوه نمونه گیری در دسترس و 22 منبع آموزش به بیمار در دسترس این بیماران اندازه گیری شد. داده های مربوط به سواد سلامت با استفاده از آزمون هنجاریابی شده سواد سلامت عملکردی بزرگسالان و خوانایی به وسیله شاخص فلش دیانی به دست آمد. یافته ها: یافته ها نشان داد سواد سلامت بیماران دیابتی مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر شیراز در سطح مرزی قرار دارد؛ این در حالی است که منابع آموزش به بیمار نیز از نظر میزان خوانایی دشوار بودند (میانگین خوانایی40). نتیجه پژوهش همچنین نشان دهنده نبود تناسب میان خوانایی منابع آموزشی و سواد سلامت بیماران بود.    
۳.

مقایسه عملکرد موتورهای کاوش در هدایت کاربران به صفحات خانگی در پاسخ به پرسش های راهبری

تعداد بازدید : ۹۸ تعداد دانلود : ۱۶۶
جستجو برای پرسشهای اطلاعاتی مقایسه می کند. برای انجام این پژوهش، پنج موتور جستجوی گوگل، یاهو، بینگ، اسک و آ او ال بر پایه رتبه بندی موتورهای کاوش در سایت الکسا در انتخاب شدند. 100 پرسش به زبان فارسی همراه با عبارت دقیق پرسش، توصیف کوتاهی از نیاز اطلاعاتی و آدرس اینترنتی صفحه مورد نظر از یکایک دانشجویان گردآوری و سپس توسط پژوهشگر در قسمت جستجوی هر یک از موتورهای جستجوی مذکور وارد و موقعیت نتایج صحیح ثبت شد. اگر صفحه خانگی در میان ده نتیجه اول یافت نمی شد، جستجو متوقف می شد. برای محاسبه عملکرد بازیابی جهت پرسشهای راهبری، از سنجه های بازیابی متعددی نظیر سنجه موفقیت N و رتبه معکوس میانگین استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهند سه موتور جستجوی گوگل، آ او ال و اسک تقریباً با 96، 91 و 87% موفقیت در بازیابی، عملکرد نسبتاً خوبی در بازیابی پاسخ پرسشهای راهبری به زبان فارسی دارند، اما دو موتور جستجوی یاهو و بینگ تقریباً با 35 و 47% عدم موفقیت، عملکرد ضعیفی در بازیابی پاسخ پرسشهای راهبری به زبان فارسی دارند. اکثر نتایج به دست آمده توسط گوگل و اسک و آ او ال در رتبه اول صفحه نتایج قرار دارند. علاوه بر آن، همه موتور های جستجوی مورد نظر در این پژوهش از نتیجه اول به نتیجه پنجم پیشرفت دارند. به عبارت دیگر، آنها تقریباً در بیش از 90% موارد قادرند صفحات درخواستی خود را بدون مرور کردن نتایج ارائه شده در پایین فهرست نتایج ارائه شده به کاربر در اولین صفحه نتایج نشان دهند.  
۴.

روش شناسی ایجاد هستی شناسی مبتنی بر نظام زبان واحد پزشکی: مطالعه موردی هستی شناسی گیاهان دارویی ایران

تعداد بازدید : ۷۷ تعداد دانلود : ۷۲
هدف: هستی شناسی ابزاری برای نمایش رسمی و به اشتراک گذاری دانش حوزه ای خاص از طریق مدل سازی و ایجاد چارچوبی از مفاهیم و روابط معنایی بین آنهاست. هستی شناسی ها در حوزه پزشکی کاربرد زیادی دارند و سیستمهای بالینی پشتیبانی تصمیم، سیستمهای خبره پزشکی و پایگاه های اطلاعاتی متون زیست پزشکی هر کدام به نوعی به هستی شناسی ها وابسته اند. در این پژوهش، به منظور پیشنهاد روشی برای ساخت هستی شناسی های پزشکی فارسی، به ایجاد نمونه اولیه از هستی شناسی گیاهان دارویی ایران بر مبنای نظام زبان واحد پزشکی اقدام شد. روش شناسی: این پژوهش، توصیفی است. جامعه پژوهش، گیاهان دارویی ایران و نمونه شامل هشت گیاه آنقوزه، آویشن شیرازی، اسپند، بابونه شیرازی، ترنجبین، خاکشیر و گل گاوزبان است. انتخاب نمونه ها به روش نمونه گیری تئوریک انجام شد. برای استخراج مفاهیم و روابط نیز از 8 کتاب از متون بومی گیاهان دارویی استفاده شد. همچنین، مبنای روش به کار گرفته شده در استخراج مفاهیم و روابط معنایی، راهکار مهندسی دانش و مبنای روش به کار رفته در ایجاد هستی شناسی، روشهای مورد استفاده در پژوهشهای «نوی و مک گینس» و «دامونتیر و ویلانیواروسالس» بود. همچنین، از نرم افزار پروتژه نسخه 4.2.beta برای ساخت هستی شناسی استفاده شد. یافته ها: در این پژوهش هفت مرحله برای ایجاد هستی شناسی های پزشکی فارسی بر اساس نظام زبان واحد پزشکی پیشنهاد شد. تعیین دامنه و پوشش هستی شناسی، استفاده از یو.ام.ال.اس به عنوان هستی شناسی پایه، تعیین جفت های مفهومی و ترسیم آنها در ساختار یو.ام.ال.اس، تعیین رده ها، توصیف ویژگیها، تعریف چهریزه ها و ایجاد نمونه ها؛ این مراحل را تشکیل می دهند. نتایج: با توجه به یافته های این پژوهش، روش ارائه شده در این پژوهش می تواند در ایجاد سایر هستی شناسی های حوزهپزشکی در زبان فارسی نیز مفید واقع شود.   
۵.

ترسیم شبکه هم تالیفی پژوهشگران حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی با استفاده از شاخص های تحلیل شبکه های اجتماعی: مطالعه موردی فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی

تعداد بازدید : ۸۶ تعداد دانلود : ۱۰۲
هدف: پژوهش حاضر به مطالعه شبکه هم تألیفی 230 مقاله منتشر شده در فصلنامه علمی پژوهشی کتابداری و اطلاع رسانی توسط پژوهشگران حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی طی سالهای 1387 تا 1391 می پردازد. روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد علم سنجی و با استفاده از روش تحلیل شبکه هم تألیفی پژوهشگران انجام پذیرفته است. پیکربندی شبکه هم تألیفی 230 مقاله فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی با استفاده از شاخصهای کلان تحلیل شبکه ها مانند چگالی، ضریب خوشه بندی، مؤلفه های تشکیل دهنده شبکه و میانگین فاصله بررسی شده است. به علاوه، در راستای بررسی عملکرد هر یک از پژوهشگران و دانشگاه های دارای تألیف در شبکه، از شاخصهای خرد تحلیل شبکه ها مانند درجه، بینیت و نزدیکی و همچنین شاخص تولید استفاده شده است. نرم افزار یو.سی.آی نت برای ترسیم و تحلیل شبکه هم تألیفی مقاله هامورد استفاده قرار گرفته است. یافته ها: مطالعه پژوهشگران دارای تألیف در این فصلنامه نشان می دهد «رحمت الله فتاحی» (19 مقاله)، «محمدحسین دیانی» (18)، و «مهری پریرخ» (10 مقاله) در شاخص تولید رده های نخست را به خود اختصاص داده اند. علاوه بر این، بررسی شبکه هم تألیفی پژوهشگران فصلنامه نشان داد در شاخص بینیت «رحمت الله فتاحی» (304/70)، «عبدالحسین فرج پهلو» (063/40)، «زاهد بیگدلی» (02/35)، «محمدحسین دیانی» (837/34)، و «فریده عصاره» (86/24) از جایگاه مناسبی در شبکه برخوردارند. این افراد را می توان به عنوان رهبران شبکه بر اساس کوتاه ترین مسیرهای میان دیگر افراد مد نظر قرار داد. این افراد همچنین قادرند جریان اطلاعات را در شبکه کنترل کنند. نتیجه گیری: شبکه هم تألیفی مقاله های فصلنامه از ویژگیهای یک شبکه جهان کوچک و همچنین شبکه مستقل از مقیاس برخوردار است. از سوی دیگر، نظریه شش درجه جدایی در خصوص این شبکه صادق است.  
۶.

عوامل موثر بر پذیرش منابع اطلاعاتی الکترونیکی توسط اعضای هیئت علمی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه های ایران براساس نظریه اشاعه نوآوری راجز

تعداد بازدید : ۱۰۵ تعداد دانلود : ۷۹
هدف : در پژوهش حاضر هدف بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش منابع اطلاعاتی الکترونیکی توسط اعضای هیئت علمی گروه های علم اطلاعات و دانش شناسی ایران است که بر اساس نظریه اشاعه نوآوری «راجرز» انجام شده است. روش : روش پژوهش حاضراز نوع توصیفی- پیمایشی و از طریق پرسشنامه الکترونیکی محقق ساخته بود. یافته ها : تحلیل عامل اکتشافی مهم ترین ویژگیهای منابع اطلاعاتی الکترونیکی «مزیّت نسبی»، «آزمون پذیری»، «سازگاری»، «پیچیدگی»، «مشاهده پذیری» و «فرصت آزمون» را مشخص ساخت. یافته ها نشان داد ویژگیهای فوق رابطه ای معنادار با آهنگ پذیرش منابع اطلاعاتی الکترونیکی دارند و می توانند در پذیرش آنها مؤثر باشند. نتایج رگرسیون چند متغیّره نیز نشان داد ویژگیهای مشاهده پذیری، فرصت آزمون و سن، پیش بین های معناداری در پذیرش منابع اطلاعاتی الکترونیکی هستندکه در مجموع 27% از واریانس متغیّر وابسته را تبیین می کنند. نتیجه گیری : به طور کلی، یافته ها نظریه اشاعه نوآوری «راجرز» (2003) را در زمینه درک ویژگیهای منابع اطلاعاتی الکترونیکی توسط اعضای هیئت علمی گروه های علم اطلاعات و دانش شناسی ایران تائید کرد.  
۷.

تحلیل وضعیت وب سایت های وزارتخانه های ایران بر اساس نرم افزارهای پیوسته کنسرسیوم جهانی وب

تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۸۷
هدف : هدف از این پژوهش، بررسی وب سایتهای وزارتخانه های ایران از لحاظ حجم(بایت)، بسامد خطاهای برنامه نویسی(HTML)، میزان دسترسی به انواع فایلهای موجود در وب سایتها، بررسی وضعیت پیوندهای کور و همچنین وضعیت بارگذاری وب سایتها در سرعتهای مورد نظر اینترنت(درتحقیق حاضر) توسط نرم افزارهای پیوسته کنسرسیوم جهانی وب بود. روش شناسی : روش پژوهش حاضر، پیمایشی تحلیلی با رویکرد وب سنجی است؛ بدین صورت که با درج آدرسهای وب سایتهای وزارتخانه های ایران در نرم افزارهای کنسرسیوم جهانی وب، به بررسی وضعیت آنها از دیدگاه های مختلف پرداخته شد. یافته ها : یافته ها نشان می دهند وضعیت وب سایتهای وزارتخانه های ایران از نظر عوامل فوق مطلوب نیست. متوسط زمان انتظار برای بارگذاری کامل وب سایتهای مورد بررسی در سرعت Kbps56، 44.14 ثانیه است. فراوانی پیوندهای کور به طور متوسط 40 خطا در هر وب سایت است که رقم بالایی را نشان می دهد. همچنین، میزان وقوع خطاهای برنامه نویسی(HTML) نیز دارای فراوانی بالایی است (میانگین 284 خطا در هر وب سایت). نتایج : نتایج حاکی از آن است که عواملی چون استفاده همزمان از استانداردهای مختلف و با ویرایشهای متفاوت از برنامه های طراحی وب سایتها از سوی طراحان، به شدت بر فرایند دسترسی کاربران به محتوای وب سایتها تأثیرگذار است. انواع پیوندهای کور با نرخ زیاد، عملا باعث کاهش میزان مرور(Surfing) کاربران در صفحات وب سایتها می گردد. همچنین، با توجه به بالا بودن زمان انتظار برای بارگذاری کامل وب سایتهای مورد بررسی در سرعت معمول اینترنت در ایران، دسترسی اغلب کاربران به وب سایتهای مورد بررسی، دشوار به نظر می رسد.  
۸.

سامانه هوشمند ارزش گذاری مدارک بازیابی شده در پایگاه های فارسی به وسیله سیستم خبره

تعداد بازدید : ۴۶ تعداد دانلود : ۸۱
هدف : هدف پژوهش حاضر، استفاده از سیستم خبره در افزایش کارآیی سیستم ارزش گذاری مقاله های بازیابی شده در موتورهای جستجوی پایگاه های فارسی است. روش : روند کار به این صورت است که سیستم خبره ارزش مقاله های را محاسبه می کند و نتایج حاصل بهتر از سیستمهای مرسوم می شود. سیستم هوشمند پارامترهای انسانی را به صورت قوانین سیستم خبره برای محاسبهارزش مقاله ها به کار می برد و در نهایت کارآیی بهتری از سیستمهای غیرهوشمند به دست می آید، زیرا دسترسی به منابع در پایگاه های اطلاعاتی و سطح وب یکی از بزرگترین چالشهای سیستمهای اطلاعاتی و سیستمهای بازیابی اطلاعات است. نتایج : اگر فهرست به صورت مناسب مرتّب نشده نباشد، با اینکه سیستم موفق به یافتن جواب پرسش کاربر گردیده، دسترسی برای کاربر مهیا نشده است. از این رو، استفاده بهینه از 10 پاسخ اول و جایگاه صفحه اول بسیار مهم است. نتیجه سیستم هوشمند حاصل، کارآیی بهتری از سیستمهای سنتی غیرهوشمند دارد.  
۹.

سنجش کیفیت محتوایی (درونی و بیرونی) و پشتیبانی وب سایت کتابخانه های دانشگاه های دولتی ایران و ارائه پیشنهادهایی در جهت بهبود آنها

تعداد بازدید : ۵۹ تعداد دانلود : ۱۳۸
هدف : این پژوهش در پی سنجش کیفیت محتوایی درونی و بیرونی، و پشتیبانی وب سایت کتابخانه های دانشگاه های دولتی ایران است. روش : پ ژوهش از نوع کاربردی است و به روش توصیفی -پیمایشی انجام شده است. ابزار گردآوری داده ها عبارت است از سیاهه ارزیابی معتبری که در مرحله پیش آزمون، روایی و پایایی آن از طریق بررسی متون و پژوهشهای مشابه، مشورت با صاحب نظران و مقایسه با وب سایت کتابخانه های 5 دانشگاه خارجی سنجیده شد. جامعه پژوهش حاضر شامل وب سایت کتابخانه های دانشگاهی ایران می باشد. از میان آنها 27 دانشگاه دارای وب سایت کتابخانه هستند که در این پژوهش بررسی شدند. یافته : یافته های پژوهش نشان داد وب سایت کتابخانه های دانشگاهی ایران در کل 74/39% عناصر محتوای درونی، 98/32% عناصر محتوای بیرونی و 27/53% عناصر پشتیبانی و به طور میانگین 01/40% معیارهای وب سایت کتابخانه های دانشگاهی را رعایت کرده اند. به طور کلی، تعداد 3 دانشگاه (11%) بیش از 50% معیارهای موجود در سیاهه بررسی (شامل معیارهای محتوای درونی، محتوای بیرونی و پشتیبانی) را در طراحی خود لحاظ کرده بودند. وب سایت کتابخانه های دانشگاه های فردوسی (61)، شاهد (55)، و تهران (54) به ترتیب رتبه های اوّل تا سوم را به خود اختصاص داده اند. همچنین، وب سایت کتابخانه های دانشگاه های کشاورزی گرگان (20)، کاشان (17) و صنعت نفت آبادان (8) رتبه های 26 تا 28 را به خود اختصاص دادند. نتایج : در مجموع، وب سایتهای کتابخانه های دانشگاهی بررسی شده از لحاظ کیفیت درونی و بیرونی و پشتیبانی، وضعیت مطلوبی نداشتند.  
۱۰.

اولویت های مجموعه سازی در کتابخانه دیجیتال از دیدگاه اعضای هئیت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز

تعداد بازدید : ۱۱۰ تعداد دانلود : ۷۲
هدف: پژوهش حاضر به منظور شناسایی اولویتهای مجموعه سازی منابع اطلاعاتی در کتابخانه دیجیتال از دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز انجام شده است. روش: پژوهش کمّی و از نوع پیمایشی و ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه است. از بین جامعه مورد مطالعه (5860 عضو هیئت علمی و دانشجوی تحصیلات تکمیلی)، 357 نفر به روش نمونه گیری خوشه ای مرحله ای انتخاب شده اند. در تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی و تحلیلی و نرم افزار آماری علوم اجتماعی استفاده شده است. یافته ها: نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد بالاترین اولویت مجموعه سازی انواع منابع اطلاعاتی، مربوط به منابع پژوهشی تولید شده توسط دانشگاه شیراز است. بالاترین اولویت مجموعه سازی انواع محملهای اطلاعاتی، مربوط به کتاب الکترونیک است و نمونه مورد مطالعه به اهمیت وجود نمایه و نقاط دسترسی بیش از سایر معیارهای مؤثر در مجموعه سازی منابع اطلاعاتی توجه داشته اند. سطح اطلاعاتی مطلوب برای دسترسی به منابع دیجیتال، متن کامل است و بالاترین اولویت مجموعه سازی انواع قالبهای اطلاعاتی مربوط به تصاویر می باشد. قالب اطلاعاتی عمده برای مجموعه سازی مواد متنی و تصاویر، به ترتیب قالب PDF و JPEG می باشد. به علاوه، اکثریت جامعه مخاطب نسبت به دیجیتال سازی مجموعه های خاص و منابع منحصر به فرد و همزیستی منابع فیزیکی و دیجیتال نظر موافق دارند و با تخصیص 80% بودجه به منابع دیجیتال و 20% بودجه به منابع فیزیکی، موافق هستند. اصالت/ ارزش: بالاترین اولویت کتابخانه دیجیتال، خدمت در راستای نیازهای اطلاعاتی کاربران است در این پژوهش، نیازهای اطلاعاتی جامعه کاربران بالقوه کتابخانه دیجیتال دانشگاه شیراز بررسی شده است. کلیدواژه ها: مجموعه سازی، اولویتها، کتابخانه دیجیتال، دانشگاه شیراز، اعضای هیئت علمی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، منابع

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۸۳