تاریخ علم

تاریخ علم

تاریخ علم دوره 10 بهار و تابستان1391 شماره 1 (پیاپی 12)

مقالات

۱.

قفل های فولادی با مکانیزم ترکیبی در قفل سازی سنتی ایران

تعداد بازدید : ۰ تعداد دانلود : ۳
<span lang="FA" dir="RTL">استفاده از انواع قفل ها، با کارکردها، فرم ها ومکانیزم های متفاوت، سالیان دراز در ایران متداول بوده است. از جمله این قفل ها می توان به قفل آویزهای ترکیبی اشاره کرد که در آنها دو مکانیزم در یک بدنه واحد به کار رفته است. پژوهش حاضر که داده های اولیه آن با استفاده از منابع آرشیوی و کتابخانه ای جمع آوری شده است، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی در پی جستجوی دلایل به کار بستن هم زمان دو مکانیزم در این قفل هاست. جستجوی موارد استفاده از این قفل ها، دلایل سادگی فرم آنها، فولادی بودن جنس و بزرگ بودن ابعاد آنها نسبت به قفل های تک مکانیزم، از دیگر مسائلی هستند که در پژوهش حاضر تلاش شده است تا به آنها پاسخ داده شود.
۲.

حساب نزد اهل نجوم: رساله ای در حساب شصت گانی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۰ تعداد دانلود : ۱
نوشته ای که در اینجا ویرایش و به زبان امروزی شرح شده، رساله ای با عنوان « حساب اهل تنجیم» از یک مجموعه دست نویس قدیمی است که در کتابخانه ملّی کشور بوسنی و هرزگوین نگهداری می شود. در آخر این رساله عباراتی نوشته شده که با استناد به آنها می توان دریافت که اصل کتابی که این رساله بخشی از آن بوده است از آثار ملا علی قوشچی است و زبان اصل اثر نیز فارسی است. این رساله در واقع خلاصه ای از مقاله دوم آن کتاب است که شخصی به نام نصراللّه النصیر بنصیر (؟) ملقّب به واقف الخلخالی برگزیده و حاجی عثمان بن حاجی عمر آن را استنساخ کرده است. در این رساله که شامل شش باب به پیروی از رساله های مشهور حساب است به موضوعاتی نظیر روش نوشتن اعداد، تعیین مرتبه ارقام آنها، روش های جمع و تفریق، ضرب، تقسیم و جذر گرفتن در دستگاه شصتگانی پرداخته شده است و به کاربرد آنها در دانش نجوم نیز اشاره شده است.
۳.

گذر زهره و ترتیب سیارات نسبت به زمین در آثار هیئت دوره اسلامی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۰ تعداد دانلود : ۳
از خلال نسخ خطی به جامانده از دوره اسلامی گزارش هایی مبنی بر رؤیت نقطه ای سیاه بر روی قرص خورشید به دست ما رسیده است. این گزارش ها معمولاً با این ادعا همراه هستند که این نقطه سیاه، در واقع، سیاره زهره یا عطارد است که از مقابل قرص خورشید گذر می کند و وجود این پدیده نشان می دهد که زهره یا عُطارد نسبت به خورشید در فاصله ای نزدیک تر به زمین قرار دارند. در این میان شواهدی وجود دارد که احتمال رؤیت گذر زهره توسط ابن سینا را افزایش می دهد. ولی قطب الدین شیرازی، تحت تأثیر روش مؤیدالدین عرضی در محاسبه ابعاد و اجرام، معتقد بود که فلک زهره در بالای فلک خورشید قرار دارد و به همین دلیل امکان رؤیت گذر سیاره زهره وجود ندارد. وی فهرستی از کسانی که ادعا کرده اند این پدیده را رؤیت کرده اند، عرضه می کند و با دلایل مختلف نشان می دهد که حتی اگر فلک زهره در زیر خورشید قرار داشته باشد، باز امکان رؤیت این پدیده وجود ندارد. وی برای اثبات این موضوع از آثار بطلمیوس استفاده می کند و دلایلی را که بر اساس دو مفهوم قاعده ستر و ترتیب طبیعی برای ترتیب سنتی سیارات ارائه شده بود، نقد می کند. او سرانجام نتیجه می گیرد که آنچه بعضی افراد به عنوان گذر زهره رؤیت کرده اند، یک لکه خورشیدی بوده است. 
۴.

ابوسعید سجزی و جامع شاهی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۰ تعداد دانلود : ۳
آآنچه در باره زندگی و دوره فعالیت ابوسعید سجزی، ریاضی دان و منجم ایرانی و مسلمان سده چهارم هجری، می دانیم اطلاعات اندکی است که از گزارش های دیگران و بعضی از آثار او به دست می آید. برخی از پژوهشگران با توجه به آثار ریاضی سجزی و بعضی از نسخه های ریاضی موجود به خط او، تاریخ تولدش را در حدود سال 330ق تخمین زده اند. از سجزی آثار متعددی در سه حوزه ریاضی، نجوم و احکام نجوم بر جای مانده است. با این که تعداد آثار احکامی سجزی در مقایسه با دیگر آثارش چشمگیر است، اما تا کنون تحقیقات کمی روی آنها صورت گرفته است. جامع شاهی یکی از مهم ترین این آثار است که سجزی در بخش هایی از آن گزارش هایی از وقایع تاریخی و نجومی سده چهارم هجری ثبت کرده است. در خلال این گزارش ها اطلاعاتی در باره فعالیت سجزی و شهر های محل اقامتش دیده می شود. از دیگر آثار احکامی سجزی مجموعه هایی در دست است که اغلب عنوان «جامع شاهی» برای آنها ثبت شده و با جامع شاهی خلط شده اند. این مقاله می کوشد تا به کمک اطلاعاتی که سجزی در آثار خود آورده است تخمین دقیق تری از زندگی و دوره فعالیت او به دست دهد و نشان می دهد که مجموعه های رسائل احکامی سجزی یک اثر واحد نیستند و با رساله جامع شاهی تفاوت دارند.
۵.

The Zoroastrian Persian Calendar in a Medieval Hebrew Treatise on The Jewish Calendar by Abraham bar Ḥiyya

نویسنده:
تعداد بازدید : ۰ تعداد دانلود : ۱
This article exposes an analysis of the Zoroastrian Persian calendar in a 12th century Hebrew book on the Jewish calendar (Sefer ha-‘Ibbūr). The Hebrew treatise was composed by the polymath Abraham bar Ḥiyya, probably in Northern France. Bar Ḥiyya depicts the structure of the Zoroastrian Persian calendar, its months and some of its festivals. He then expounds on calendrical algorithms which enable to convert between Persian and Jewish dates. Although one finds the names of some Persian months and festivals in earlier Jewish sources, Abraham bar Ḥiyya’s text not only elaborates in greater detail on these matters, but for the first time in Hebrew literature, one encounters conversion algorithms between the two calendars.
۶.

A Survey of Islamic Physicians’ Views on Sports

نویسنده:
تعداد بازدید : ۰ تعداد دانلود : ۱
In Islamic medicine six factors are thought to affect the health of every person and physicians try to maintain and restore health by establishing an equilibrium between them. Sport has always been considered as one the most important among these factors, both for its role in mainting health and treating the diseases. The aim of this paper is to discuss the views of certain Islamic physicians on subjects pertaining to sport. These include the definition of sport, its place in Islamic medicine, its necessity and the convenient time to practice it, as well as the sports prescribed for different groups of people.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۲۸