مطالب مرتبط با کلیدواژه

مشروطه


۲۶۱.

کودک همسری در جراید عصر مشروطه تحلیلی تاریخی از رویکرد روزنامه های عصر مشروطه به پدیده کودک همسری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای تاریخی سال ۱۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۳۰) 185-224

کلیدواژه‌ها: مشروطه جراید دختران و زنان کودک همسری الگوی زیست سنتی زنان

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۸ تعداد دانلود : ۱۱۳
تحولات و دگرگونی های ناشی از انقلاب مشروطیت عمدتاً در زمینه های سیاسی مورد توجه و بررسی قرار گرفته است، در حالیکه مشروطیت گفتمان های انتقادیِ فرهنگی و اجتماعی در ربط با حیات و زندگی دختران و زنان ایرانی را هم موجب گردید و مسائل و الگوی زیست سنتی آنان را مورد توجه و نقد قرار داد. در این فضای دگرگون شده و در پیوند با مسائل دختران و زنان، تلاش های بزرگی صورت گرفت تا پدیده ها و مسائلی چون کودک همسری و ازدواج زودهنگام مجال طرح عمومی در روزنامه ها پیدا کند و از این رهگذر هنجارهای گذشته به چالش کشیده شود. تأسیس روزنامه های زنان مکان و محلی تأثیرگذار برای طرح مسائل دختران و زنان شناخته شد. برخی روزنامه های عصر مشروطه به ویژه روزنامه های زنان و نویسندگان زنِ جراید زن نگار، جریان و گفتمان انتقادی را با استفاده از متن نوشتاری و تصویر در ربط با زیست سنتی دختران و زنان شکل دادند و تغییر در آن را از زمینه های تحول اجتماعی در جامعه ایران دانستند. گفتمانی که در زمانه خود بسیار پیشروانه و جسورانه به شمار می رفت. این مقاله چرایی و چگونگی رویکرد جراید عصر مشروطه به ویژه روزنامه های زنان به مسئله کودک همسری و علل و پیامدهای مختلف آن را تحلیل و بررسی کرده است.
۲۶۲.

جایگاه اجتماعی لوتی ها و نقش آنان در آشوب های سیاسی دوره قاجار با تکیه بر نهضت مشروطیت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تاریخ فرهنگی سال ۱۷ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۳ 31 - 64

کلیدواژه‌ها: لوتی ها مشروطه تحولات اجتماعی ناامنی اجتماعی قاجاریه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۶۳
در تاریخ اجتماعی ایران گروه هایی ظهور کرده اند که هدف آن ها یاری طبقات محروم و زیر فشار حاکمیت، به ویژه هنگام تهاجم بیگانگان و شدت گرفتن قتل و غارت بوده است؛ اعضای این گروه ها در منابع تاریخی «اهل فتوت»، «عیار»، «لوتی»، «ولگرد» «مشدی» نامیده شده اند. حضور این گروه ها در عرصه اجتماعی به میزان فشار حاکمیت بستگی داشت؛ هرچند اساس شکل گیری آن ها یاری مستمندان و مظلومین بود، اما در حواشی این گروه ها، افرادی تحت این عناوین، به جای کمک به اقشار فرودست، خود تبدیل به نیروی غارتگر شدند و مشکلات فراوانی برای جامعه پدید آوردند. عصر قاجار نیز با توجه به حاکمیت استبداد از این قائده مستثنی نیست. در این دوره گروهی از لوطیان مردم نهاد شکل گرفتند که به یاری ستم دیدگان پرداختند و دسته دیگری که از این پوشش سوء استفاده کرده و همدست با حاکمان به غارت مردم پرداختند. مسئله این است که در دوره قاجاریه لوتی ها چه جایگاهی در جامعه داشتند و پرسش اینکه آن ها در تحولات این دوره، به ویژه جنبش مشروطه چه نقشی ایفا کرده اند؟ این پژوهش کیفی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای انجام گرفته است. یافته های این تحقیق نشان داد که لوتی ها به عنوان یک گروه نیرومند در جریان های تاریخی این دوره ایفای نقش کردند. حضور لوتی ها در جامعه عصر قاجار و در دوره نهضت مشروطه خواهی تأثیرات متفاوتی داشته است؛ گروهی از این افراد به یاری مردم برخاستند و در کنار مشروطه خواهان قرار گرفتند و عده ای نیز از فضای پرآشوب سوءاستفاده کرده و دست به غارت، کشتار و چپاول مردم زدند.
۲۶۳.

چالش های حقوقی عدم تمرکز محلی در ایران(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش حقوق عمومی سال ۲۷ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۸۸ 85 - 118

کلیدواژه‌ها: تمرکزگرایی عدم تمرکز محلی چالش های حقوقی شوراهای اسلامی محلی مشروطه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۳۷
تمرکززدایی به عنوان شیوه مطلوب حکمرانی در دنیای امروز جایگاه جهانی خود را یافته است. این مقاله با هدف بررسی چالش های حقوقی عدم تمرکز محلی در ایران انجام گرفته است. این پژوهش بر سودمندی تحقق نظام عدم تمرکز نه فقط در امور اداری بلکه در حوزه قانون گذاری به خود شهروندان ساکن در مناطق محلی دارد. سابقه عدم تمرکز در ایران به تشکیل انجمن های ایالتی و ولایتی در دوران مشروطه برمی گردد و پس از آن در دوره انقلاب اسلامی در قالب شوراهای اسلامی استمرار یافته است ولی کماکان این نظام با موانع جدی حقوقی روبرو است. این پژوهش با رویکرد تحلیل محتوا چالش های حقوقی نظام عدم تمرکز را در ابعاد قانونی (قانون اساسی و قوانین عادی) تفسیری، قضایی و ساختاری مورد بررسی قرار می دهد. یافته ها نشان از نگرانی تجربه تاریخی در پیدایش مشروطه کاغذی و به محاق رفتن انجمن ها در قالب شوراها دارد. برای رفع چالش های حقوقی نظام عدم تمرکز محلی در ایران، بازنگری و اصلاح قانون اساسی، تغییر نگرش در مقنن، شورای نگهبان، دیوان عدالت اداری و دستگاه های اجرایی به ویژه وزارت کشور الزامی می باشد و اساساً تغییر در ساخت تاریخی و ساختار متمرکز قدرت کشور ضرورتی اجتناب ناپذیر است.  
۲۶۴.

مفهوم ودیعه در عصر صفوی؛ مبنایی در تحدید قدرت دولت در دوره قاجار(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات حقوق عمومی دوره ۵۵ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۳ 1955 - 1969

کلیدواژه‌ها: تحدید قدرت دولت حقوق عمومی عصر صفوی قاجار مشروطه ودیعه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۳۶
اندیشه تحدید قدرت دولت سابقه ای تاریخی دارد و طی تاریخ، دچار تحولات بسیار شده است. برای فهم بهتر اندیشه تحدید قدرت دولت در دوره معاصر و اندیشه مشروطه خواهی، آگاهی از روند پیدایش، تکوین و گسترش این مفهوم ضرورت دارد. ودیعه به عنوان عقدی معین در فقه، در حقوق عمومی، مفهومی متفاوت دارد و مبنایی در جهت محدود کردن قدرت دولت است که در دوره قاجار و در آثار مکتوب آن عصر، ظهور بسیاری دارد. مفهوم ودیعه به مثابه مبنایی در تحدید قدرت دولت بر بنیانی استوار است که در عصر صفوی پی ریزی شده و در برخی آثار علمای عصر صفوی، سرنخ های مهمی از پیدایش این مفهوم وجود دارد. رفته رفته با کمرنگ شدن وجه فقهی این مفهوم، بر جنبه سیاسی آن افزوده شد و ودیعه به عنوان نظریه ای اساسی در حکمرانی به مفهومی در جهت تنظیم رابطه مردم و شاه بدل شد. این مقاله با روشی توصیفی – تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، درصدد بررسی مفهوم ودیعه و چگونگی پیدایش و تحول آن به عنوان مبنایی در جهت تحدید قدرت دولت در دوره قاجار و ریشه یابی آن در عصر صفوی بوده است. 
۲۶۵.

از اقتدار تا انزوا: تحلیلی بر زندگی و عملکرد عبدالحسین خان سالارالملک گروسی در تحولات دوره قاجار(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه تاریخ اسلام سال ۱۴ تابستان ۱۴۰۳ شماره ۵۴ 77 - 100

کلیدواژه‌ها: امیرنظام گروسی بیجار عبدالحسین خان سالارالملک گروسی کردستان گروس مشروطه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۲۴
عبدالحسین خان سالارالملک گروسی (متوفای1313ش)، فرزند حسنعلی خان امیرنظام گروسی، از رجال برجسته نظامی و سیاسی گروس و کردستان در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی بود. وی در جوانی به حکومت گروس و فرماندهی فوج محلی رسید و در دوره ای طولانی، در عرصه های نظامی و اداری منطقه ایفای نقش کرد. با این حال، تحولات سیاسی و اجتماعی ناشی از انقلاب مشروطه و تمرکز قدرت در حکومت مرکزی، ساختار سنتی قدرت محلی را دگرگون ساخت و جایگاه وی را متزلزل کرد. مسئله اصلی پژوهش آن است که عملکرد و نقش عبدالحسین خان سالارالملک گروسی در تحولات سیاسی و نظامی منطقه گروس و کردستان چه جایگاهی داشته و چه عواملی سبب افول تدریجی اقتدار او و کناره گیری اش از عرصه سیاست شده است؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع دست اول قاجاری، آثار محلی و اسناد تاریخی، به بررسی اقدامات سالارالملک در دو دوره پیش و پس از مشروطه می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هرچند وی در آغاز با اتکا بر اقتدار ایلی و میراث پدر، نفوذ گسترده ای در گروس و کردستان داشت، اما با تغییر مناسبات سیاسی کشور، قدرت او در برابر ساختار متمرکز حکومتی رو به زوال نهاد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که زندگی سیاسی سالارالملک نمونه ای گویا از گذار تدریجی از نظام ایلی و محلی به نظام متمرکز حکمرانی در آغاز قرن چهاردهم هجری خورشیدی است.
۲۶۶.

آموزش زنان گیلان در دوره مشروطه و پهلوی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه تاریخ اسلام سال ۱۴ پاییز ۱۴۰۳ شماره ۵۵ 135 - 158

کلیدواژه‌ها: آموزش زنان پهلوی مدارس جدید دخترانه مشروطه گیلان

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۲
در آستانه دوره مشروطه و پهلوی اول، تحولات سیاسی و اجتماعی ایران زمینه ساز ورود زنان به عرصه آموزش و فعالیت های اجتماعی شد. در گیلان، زنان با وجود محدودیت ها و مخالفت های سنتی، به صورت خودجوش به ایجاد مدارس دخترانه، مراکز بهداشتی و پرورشی پرداختند و نقش مؤثری در گسترش آموزش ایفا کردند. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه اسناد، منابع کتابخانه ای و رویکرد تطبیقی، وضعیت آموزش زنان گیلان را در دو دوره مشروطه و پهلوی بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که بیشتر تحولات آموزشی در شهر رشت متمرکز بوده و تأسیس مدارس دخترانه و انجمن های اجتماعی در این شهر به الگویی برای دیگر مناطق گیلان تبدیل شد. گسترش آموزش زنان موجب ارتقای جایگاه اجتماعی آنان و مشارکت فعال ترشان در توسعه فرهنگی و اقتصادی استان شد و آموزش را به یکی از محورهای اصلی تجدد در گیلان بدل ساخت.
۲۶۷.

بازنمایی رویدادهای مشروطه در رمان معاصر فارسی از منظر رویکرد تاریخ جایگزین(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: نقد ادبی سال ۱۸ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۷۰ 37 - 96

کلیدواژه‌ها: تاریخ جایگزین رمان تاریخی مشروطه خنده خورشید اشک ماه تالار آیینه بی کتابی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۳۰
انقلاب مشروطه و رویدادهای پیش از آن و نیز پیامدهایش دست مایه آثار ادبی فراوانی بوده است. رمان معاصر فارسی نیز از این تأثیرپذیری، بی بهره نمانده و رمان نویسان به فراخور دانش و ذوق و دیدگاه خویش، بدان پرداخته اند. در این پژوهش از میان رمان های تاریخی فارسی، رمان هایی مدنظر ماست که رخدادهای مشروطه و به طور مشخص واقعه به توپ بستن مجلس را بستر اصلی داستان قرار داده اند. هدف از نگارش این مقاله، بررسی بازنمایی رویدادهای مشروطه در سه رمان خنده خورشید اشک ماه ، تالار آیینه و بی کتابی از منظر رویکرد تاریخ جایگزین است. یافته های مقاله نشان می دهد که نویسندگان آثار یادشده، برای نوشتن رمان از رویکردی تازه به نام «تاریخ جایگزین» استفاده کرده اند. در این رویکرد، نویسنده مسیر تاریخ واقعی را از نقطه ای مهم به سوی آنچه در ذهن خود از تاریخ انتظار داشته، سوق می دهد. نویسندگان در سه رمان نام برده، یکی از رویدادهای مشروطه را به عنوان بزنگاه تاریخی در نظر گرفته، اما در ادامه، ماجراهایی متفاوت، درباره آن بزنگاه و پیامدهای آن در داستان آورده اند که از آن به تاریخ جایگزین تعبیر می شود. در دو رمان خنده خورشید، اشک ماه و بی کتابی رویداد به توپ بستن مجلس به عنوان نقطه عطف انتخاب شده و در رمان تالار آیینه اعتراضات روز نوزدهم تیرماه و به شهادت رسیدن سیدعبدالحمید اولین شهید مشروطه نقطه عطف است و پیامد آن در به توپ بستن مجلس، سرنوشت شخصیت اصلی رمان را دگرگون می کند. به نظر می رسد ازجمله مهم ترین اهداف نویسندگان از گزینش این رویکرد آن است که از یک سو به توصیف و یادآوری پیامدهای رخدادهای مشروطه و تأثیر آن بر زندگی مردم عادی بپردازند و از سوی دیگر توجه مخاطب را به حقایق این دوره از تاریخ معاصر جلب کنند و با انتقاد از حافظه تاریخی انسان معاصر ایرانی و تأکید بر بازخوانی تجربه های تاریخی، به مسیر آرمان خواهی و اندیشگانی جامعه شکل دهند.
۲۶۸.

بررسی نسبت ساخت دولت و نهاد انتخابات در ایران (1285-1357)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش سیاست نظری بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۳۷ 299 - 326

کلیدواژه‌ها: ساخت دولت نهاد انتخابات مشروطه انقلاب اسلامی قدرت اجتماعی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳ تعداد دانلود : ۱۲
پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به این پرسش هست که ساخت قدرت، چه تأثیری بر نهاد انتخابات در طول دوران مشروطه گذاشت؟ به نظر می رسد ساخت قدرت در ایران به دلیل زمینه های تاریخی و عدم توازن منابع قدرت، نهاد انتخابات را فاقد معنا نموده، ساختار قدرت در طول سال های 1285 تا 1357 مانع شکل گیری انتخابات آزاد و منصفانه ای شده است که بر اساس آن مردم بتوانند رأی و نظر خود را از طریق انتخاب آزاد و منصفانه نمایندگان مجلس تبلور بخشند. در نوشتار پیش رو، سعی بر آن است که ارتباط بین تشکیل دولت و تأسیس نهاد انتخابات در ایران، طی بازه زمانی بین دو انقلاب مشروطه و اسلامی، در پرتو ترکیبی از نظریه دولت در جامعه شناسی تاریخی و مفهوم «زیست قدرت» میشل فوکو بررسی شود.
۲۶۹.

ویژگی های اخلاقی محمد علی شاه با توجه به توصیفات و نوشته های معاصرینش(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های اخلاقی سال ۱۶ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۶۲) 193 - 207

کلیدواژه‌ها: محمد علی شاه تبعید حکومت استخاره مشروطه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۲۰
در این جستار کوشش شده تا توصیفی عینی از محمد علی شاه به روایت هم عصرانش به تصویر کشیده شود. این توصیفات را باید در بستر زمان خود سنجید یعنی در دورانی که تضاد و تقابل میان «درد دین داران حکومت مشروعه» و «درد ملت داران حکومت مشروطه» به منتهی درجه خود رسیده بود و هر یک از طرفین در نهایت مردی و نامردی در تخریب دیگری در تلاش بود. شاه در تاریخ ایران همواره به نماد نگهبان دین و دولت و پدر ملت ایران بوده است و نا صوابی، سوگند شکنی، بد عهدی، دروغ، و دشمنی و کژ رفتاری با مردم از فردی در آن جایگاه نه تنها ناپسند بلکه دور انتظار نیز بود. اما محمد علی شاه، آنچنان که در ادامه می آید، تماماً کوشش کرد که خود را منفورترین شاه تاریخ ایران کند. سوگندش را نقض کرد، دست در خون مردم شست، ملک را به بیگانه سپرد، پناهنده بیرق بیگانگان شد، سرمایه ملی را به تاراج برد، و برای خوشایند طرفدارانش دست به سرکوب و کشتار شدید منتقدان و مخالفانش زد.
۲۷۰.

نقش و جایگاه زن از دیدگاه نویسندگان نشریه «پیک سعادت نسوان»(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: مسکویه دوره ۱۷ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۵۸) 85 - 99

کلیدواژه‌ها: مشروطه زنان انجمن های زنان نشریه پیک سعادت نسوان رشت

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۱۳
شکل گیری حرکت مشروطه خواهی در ایران، انجمن های زیادی به وجود آمد. انجمن های زنان به صورت آشکار و پنهان در جنبش مشروطه فعالیت داشتند. این انجمن ها نه تنها در تهران، بلکه در دیگر شهرهای ایران، تلاش داشتند با فرصت بدست آمده از شرایط سیاسی، تحولاتی را در وضعیت زندگی زنان ایجاد کنند. غالب این انجمن ها با بهره گیری از روزنامه، مجله، تأسیس مدارس دخترانه ... ضمن مقایسه وضعیت زنان در ایران، به نقد شرایط موجود می پرداختند. در رشت نیز، جمعی از زنان روشنفکر و فرهنگ دوست، به منظور پیگیری مطالبات سیاسی و اجتماعی زنان، جمعیت پیک سعادت نسوان را تأسیس کردند و به فعالیت هایی چون، تأسیس مدرسه دخترانه، کتابخانه، سخنرانی، کلاس های آموزش صنایع دستی و انتشار مجله می پرداختند. یکی از اعضای این جمعیت و از جمله زنان پیشرو در آموزش زنان، روشنک نوعدوست است. او در کنار تأسیس مدرسه سعادت نسوان، نشریه ای با نام پیک سعادت نسوان در خلال سال های 1307-1306 چاپ و منتشر می کرد. نوشتار حاضر با استفاده از روش تحلیل مضمون و بررسی 6 شماره بر جای مانده از این نشریه در صدد است به این پرسش ها پاسخ دهد که دیدگاه نویسندگان مجله درباره زنان و مسائل مربوط به آنان چه بوده است؟ از وضعیت زنان در ایران چه گزارشی می دهد؟ مخاطب مطالب آن چه کسانی هستند؟ به کدام دسته از زنان می پردازد؟ نویسندگان مقالات با درنظر گرفتن حقوق سیاسی و اجتماعی زنان به نقش و اهمیت زن در خانواده و جامعه، تحصیل زنان و جامعه پذیری آنان، سهم زنان در پیشرفت و ترقی جامعه ایرانی و ... توجه می کردند.
۲۷۱.

فرآیند شکل گیری نوسازی سیاسی در ایران با تاکید بر نقش نظام معرفتی (مطالعه موردی دوره مشروطه و عصر اصلاحات)(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: پژوهش های سیاسی و بین المللی سال ۱۱ پاییز ۱۳۹۹ شماره ۴۴ 289 - 309

کلیدواژه‌ها: حق مشروطه اصلاحات خیر نوسازی سیاسی نظام معرفتی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۶
اگرچه روشنفکران برجسته دوره مشروطه معتقد بودند که عقب ماندگی ایران ریشه در دو عامل استبداد سیاسی و تحجر مذهبی دارد. لذا ریشه اصلی آن در اندیشه سیاسی قدیم است. اندیشه سیاسی قدیم ایران نمی تواند لوازم و الزامات دوران جدید را درک کند. لذا ما فقط شبه مدرن شدیم. این تحقیق با توجه به اندیشه سیاسی قدیم که نظام معرفتی خیر بر حق را منجر می شود درصدد پاسخ گویی به این سوال است که آیا مولفه های نظام معرفتی خیر بر حق بر فرایند نوسازی سیاسی در دوران مشروطه و اصلاح طلبی تاثیر گذار بوده اند؟ فرضیه اصلی این است که مولفه نظام معرفتی خیر برحق اگرچه مثبت بوده اما نوسازی را با اختلال مواجهه کرده است. این تحقیق با هدف پاسخ به سوالات فوق و معلوم ساختن تأثیرات نظام معرفتی مبتنی بر تقدم خیر بر حق بر روند نوسازی سیاسی در جامعه ایران به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است.
۲۷۲.

تاثیر ساختارهای سنتی عصرقاجار بر عدم تداوم نخستین احزاب سیاسی ایران(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: پژوهش های سیاسی و بین المللی سال ۱۲ پاییز ۱۴۰۰ شماره ۴۸ 41 - 59

کلیدواژه‌ها: سنت مشروطه مدرنیزاسیون احزاب سیاسی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۳
نخستین تجربه تشکیل حزب در ایران به دوران مشروطه باز می گردد. اما اولین احزاب سیاسی مشروطه نتوانستند حیات پویایی داشته باشند و بعد از مدت کوتاهی از بین رفتند. در این پژوهش تلاش داریم به این پرسش پاسخ دهیم که چه عواملی در عدم تداوم نخستین احزاب سیاسی عصر مشروطه تاثیرگذار بودند؟ و برای رسیدن به جواب این سوال، فرضیه را نیز چنین مطرح کرده ایم که وجود ساختار سنتی و فقدان مظاهر نوگرایی ایران آن زمان باعث شد تا زمینه های لازم برای پیدایش احزاب ایجاد نشود. نوسازی با ایجاد تحرک اجتماعی سبب افزایش میل به مشارکت سیاسی در گروه ها و افراد جامعه می شود. بنابراین احزاب سیاسی در مراحل خاصی از فرآیند نوسازی جوامع پدیدار خواهند شد. در این پژوهش با استفاده از روش اسنادی تاریخی و جمع آوری اطلاعات با شیوه کتابخانه ای موضوع را مورد بررسی قرار می دهیم.
۲۷۳.

جان باختگی در راه استقلال اقتصادی؛ «مسأله» و «مفهوم» «استقلال» از منظر آخوند خراسانی در عصر قاجاری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای تاریخی سال ۱۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۳۲) 407-439

کلیدواژه‌ها: استقلال آخوند خراسانی مشروطه استقلال اقتصادی نوگرایی دینی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۳
«استقلال» در عصر قاجار با توجه به مواجهه با دو پدیده «استعمار» و «مدرنیته» از مسائل بنیادین زیست سیاسی و چالش های فکری جامعه ایران بدل می شود. از این رو، علمای شیعی برای دفاع از استقلال ایران به طرح نظام اندیشه ای خاصی می پردازند که ریشه در قواعد اسلام داشته و متاثر از سه اصل «دارالاسلام و دارالکفر»، «قاعده نفی سبیل» و اصل «حفظ بیضه اسلام» بوده است. مساله مقاله حاضر «استقلال» از منظر رویکرد نوگرایی دینی در عصر قاجار با تاکید بر آراء و کنش آخوند خراسانی است. بررسی رویدادهای تاریخی که موجب مسئله مند شدن موضوع استقلال در اندیشه او گردید و نیز چگونگی فهم او از این مفهوم و نظام اندیشه ای و دستورالعمل های او برای تحقق استقلال با توجه به مقتضیات دوران پر تلاطم پیش و پسا مشروطه، پرسش پژوهش حاضر است. پژوهش با شیوه تبیین تاریخی این فرضیه را مطرح می کند که آخوند خراسانی در خصوص مبانی دینی استقلال، اصل «حفظ بیضه اسلام» را با نگاهی جامع تر از سایر فقها نظر کرده و در سیر اندیشه خود به ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی استقلال توجه مبسوطی دارد. او با سه رویکرد الهام بخشی ، حمایت و هدایت و دخالت مستقیم و عملگرایانه نسبت به بسط موضوع استقلال در عصر خود کنش سیاسی و اجتماعی دارد. سایر یافته ها صورت بندی از رویکرد دینی نوگرایانه به مفهوم «استقلال» از منظر آخوند خراسانی به عنوان یکی از علمای شاخص و پیش روی نوگرا در عصر قاجاری را نشان دهد که توجه ویژه وی به استقلال «اقتصادی» او را شهید راه استقلال می توان نامید.استقلال، آخوند خراسانی، مشروطه، استقلال اقتصادی، نوگرایی دینی