مطالب

طرح جامع 1386 تهران به عنوان یکی از تلاش های شاخص در برنامه ریزی شهری ایران، با هدف عبور از ناکامی های طرح های پیشین و با اتخاذ رویکردی نوین، تدوین شد. این پژوهش به تبیین چالش ها و نارسایی های این برنامه و دسته بندی راهکارهای پیشنهادی برای ارتقای آن بر اساس پژوهش های گذشته می پردازد. این مطالعه با بهره گیری از روش مرور نظام مند، ۱۲۳ سند علمی مرتبط منتشرشده بین سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ را مورد بررسی قرار داد. داده ها بر اساس چارچوبی تحلیلی متمرکز بر قوت ها و ضعف های فرایند تهیه، محتوا، تصویب، پایش، موانع اجرایی و راهکارهای تحقق پذیری استخراج شدند. تحلیل داده ها با ترکیب روش های مرور نظام مند به منظور شناسایی فراوانی و فراترکیب مبتنی بر تحلیل محتوا و کدگذاری سه مرحله ای انجام گرفت. تحلیل کمی نشان داد در مطالعات پیشین، تأکید بیشتری بر ضعف های طرح (۶۰ درصد کدها) نسبت به قوت های آن (۷ درصد) وجود داشته است و راهکارهای پیشنهادی حدود ۳۲ درصد کدها را شامل می شوند. ضعف های محتوایی (به ویژه کالبدی)، مدیریتی و فرایندی بیشترین فراوانی را در میان انتقادها داشتند. تحلیل کیفی آسیب های اصلی را در سه دسته ضعف های فرایندی (شکست نهادسازی، ناهماهنگی، مشارکت ناکافی، انتخاب مشاور)، محتوایی (فقدان مبنای نظری، داده های ناکافی، بی توجهی به مسائل کلیدی همچون حریم و مسکن، ناسازگاری درونی) و مدیریتی (عدم همکاری بین بخشی، مشکلات مالی، نظارت ناکافی) طبقه بندی کرد. راهکارهای پیشنهادی نیز عمدتاً بر اصلاحات محتوایی (توجه به محیط زیست، میراث، مسکن، عدالت)، اصلاحات فرایندی (شفافیت در انتخاب مشاور، تدوین متدولوژی واحد، پایگاه داده، مشارکت واقعی) و تقویت سازوکارهای اجرایی و نظارتی (نهادسازی پایدار، تأمین مالی، الزامات قانونی، پایش مستمر) تأکید دارند.

پژوهش حاضر با هدف مکان یابی بهینه ساختمان های بلندمرتبه در شهر همدان، با تلفیق نظریه خط آسمان و توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی (TOD) انجام شده است. در این راستا، دو دسته معیار شامل معیارهای عملکردی (دسترسی، نزدیکی به حمل ونقل عمومی، اختلاط کاربری، پیاده روی و دوچرخه سواری، وجود پارکینگ) و معیارهای بصری (دید، تنوع در شکل و ظاهر، و ارتفاع) مورد ارزیابی قرار گرفت. روش تحقیق مبتنی بر مدل تلفیقی تحلیل سلسله مراتبی و سامانه اطلاعات جغرافیایی (AHP–GIS) است که از طریق آن، داده های حاصل از نظرسنجی خبرگان و لایه های مکانی تحلیل شد. نتایج نشان داد شهرک بهشتی با وزن 0/431 بیشترین قابلیت را برای توسعه بلندمرتبه دارد، در حالی که محله های جولان (0/310) و حاجی (0/258) در رتبه های بعدی قرار دارند. بر اساس یافته ها، دسترسی به شبکه حمل ونقل عمومی و حفظ دید و منظر شهری مهم ترین شاخص ها در مکان یابی ساختمان های بلندمرتبه محسوب می شوند. تحلیل ها بیانگر آن است که ترکیب دو رویکرد TOD و خط آسمان، ضمن تأمین نیازهای عملکردی شهر، به حفظ هویت بصری و خوانایی سیمای شهری کمک می کند. از منظر کاربردی، نتایج می تواند مبنای تصمیم سازی برای شهرداری و برنامه ریزان شهری به منظور کنترل ساخت وسازهای بلند و دستیابی به توسعه پایدار شهری در بافت های تاریخی و نوین همدان قرار گیرد.

با رشد جمعیت سالمندان، تحقق عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری به ضرورتی اجتناب ناپذیر تبدیل شده است. این پژوهش با هدف سنجش عدالت فضایی در شاخص های شهر دوستدار سالمند در مشهد انجام شد. این مطالعه به روش توصیفی تحلیلی و با مشارکت ۴۰۵ سالمند ۶۰ سال به بالا انجام شد. داده ها از طریق پرسشنامه استاندارد WHO و مشاهدات میدانی گردآوری و با آزمون ANOVA و GIS تحلیل شدند. یافته ها نابرابری فضایی چشمگیری را نشان داد. میانگین رضایت از شاخص های فیزیکی شامل فضاهای باز (3/85)، ساختمان های عمومی (3/62) و مسکن (3/56) به طور معناداری بالاتر از شاخص های اجتماعی حمایتی مانند احترام و پذیرش اجتماعی (2/42)، حمل ونقل (2/49) و حمایت اجتماعی و خدمات بهداشتی (2/52) بود. تحلیل های فضایی، مناطق ۷، ۸، ۹ و ۱۳ را برخوردار و مناطق ۱، ۳، ۴ و ۶ را محروم شناسایی کرد. نقشه های خوشه بندی، مناطق مرکزی و جنوبی را به عنوان نقاط داغ با نیاز فوری به مداخله مشخص کرد. تفاوت انتظارات سالمندان نیز بر ارزیابی آنان اثرگذار است؛ به گونه ای که سالمندان مناطق مرفه رضایت کمتری و سالمندان مناطق محروم رضایت بیشتری ابراز کرده اند. این امر نشان می دهد ابزارهای کمی و فضایی کافی نیست و ترکیب آن ها با داده های کیفی برای درک عمیق عدالت فضایی ضروری است. در مجموع، نتایج پژوهش تأکید دارد تحقق عدالت فضایی در مشهد نیازمند مداخلاتی چندجانبه شامل توسعه فضاهای باز، بهبود حمل ونقل عمومی، ارتقای خدمات بهداشتی اجتماعی و تقویت مشارکت و شمول اجتماعی سالمندان است.

هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل سیستمی موانع استقرار بودجه ریزی عملیاتی در شهرداری تبریز است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. داده ها از سه منبع شامل مرور نظام مند پیشینه، بررسی قوانین و اسناد رسمی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران و کارشناسان جمع آوری شد. تحلیل داده ها در نرم افزار MAXQDA انجام شد و به منظور نمایش روابط علّی میان موانع، از نمودارهای علّی معلولی (CLD) در نرم افزار Vensim بهره گرفته شد. همچنین، برای سنجش اعتمادپذیری کدگذاری ها، از روش توافق درون موضوعی استفاده شد و میزان توافق میان دو کدگذار ۸۲ درصد برآورد شد. یافته ها نشان داد موانع استقرار بودجه ریزی عملیاتی در سه تم اصلی قابل طبقه بندی اند: موانع ناشی از ویژگی های محیطی، موانع ناشی از منابع سازمانی و موانع ناشی از توانمندی سازمانی. در میان موانع محیطی، تمرکزگرایی، ملاحظات سیاسی، ضعف قوانین، بی ثباتی اقتصادی و محدودیت مشارکت ذی نفعان بیشترین نقش بازدارنده را دارند. در سطح منابع سازمانی نیز کمبود منابع مالی پایدار، ضعف زیرساخت های اطلاعاتی، کمبود نیروی انسانی متخصص و نبود سامانه های یکپارچه مالی از چالش های مهم به شمار می روند. علاوه بر این، ضعف فرهنگ پاسخ گویی، نگرش کوتاه مدت مدیران، عدم هم راستایی برنامه و بودجه و فقدان استراتژی کلان، مهم ترین موانع توانمندی سازمانی هستند. بر اساس نمودارهای CLD و الگوی مفهومی استخراج شده، میان موانع شناسایی شده ۲۱ حلقه بازخوردی (۱۳ مثبت و ۸ منفی) وجود دارد که بیانگر پویایی و درهم تنیدگی ساختار موانع است. نتایج نشان می دهد تحقق پایدار بودجه ریزی عملیاتی مستلزم اصلاح هم زمان ساختار حکمرانی، تقویت زیرساخت های اطلاعاتی، توانمندسازی سرمایه انسانی و نهادینه سازی فرهنگ عملکردمحور در شهرداری است.

در حوزه آینده پژوهی مدرن، یکی از مهم ترین چالش ها، فقدان چارچوب های شفاف و موجه برای توجیه ادعاها درباره آینده است. بسیاری از رویکردهای کنونی، پیش فرض های روش شناختی و منابع معرفتی خود را به گونه ای تعیین می کنند که هنوز به طور کامل مبانی نظری و حدود شناختی تولید و تحلیل سناریوها را توضیح نداده اند. در این پارادایم ها هنوز مشخص نیست که چه معیارهایی برای اعتبارسنجی چشم اندازهای آینده وجود دارد و چگونه می توان ادعاهای مختلف را از حیث قوت معرفت شناختی سنجید. این پژوهش در پی آن است تا از طریق خوانشی انتقادی، ابعاد مختلف «مسئله معرفت شناختی» در آینده پژوهی مدرن را شناسایی کرده و با بررسی خلأها و تضادهای پارادایم های موجود، چارچوبی دقیق تر برای توجیه ادعاهای معرفتی در این حوزه ارائه نماید. پژوهش حاضر از نوع کیفی و با بهره گیری از رویکرد میان رشته ای، به بررسی و نقد مبانی معرفت شناختی آینده پژوهی می پردازد. برای گردآوری داده ها، از مطالعه اسنادی و کتابخانه ای بهره گرفته شده و در تحلیل داده ها، از تحلیل محتوای کیفی برای شناسایی مفاهیم کلیدی، الگوها و روابط میان آن ها در متون موردبررسی استفاده شده است. در نهایت بعد از بررسی پاسخ های چهار پارادایم اصلی یعنی اثبات گرایی، تفسیرگرایی، انتقادی و تلفیقی به مسائل هفت گانه معرفت شناسی (تعریف معرفت، امکان معرفت، منابع و راه های معرفت، گونه ها و اقسام معرفت، مفاهیم و تصورات، تصدیقات علم حصولی و انواع آن، صدق و معیار صدق)، انتقادات طرح شده به هرکدام از پارادایم ها به تفصیل بیان شد. در نهایت نیز بعد از جمع بندی مباحث، معرفت شناسی اسلامی به عنوان بدیل مطلوب این مهم پیشنهاد می گردد.

هدف اصلی این پژوهش، آینده پژوهی توسعه گردشگری استان یزد با تأکید بر پیشران های توسعه ای است که با تمرکز بر شناسایی و تحلیل روندهای آتی، تلاش می کند چارچوبی جامع برای تصمیم گیری های راهبردی و سیاست گذاری های موثر در حوزه گردشگری این استان فراهم آورد. این مطالعه با هدف کاربردی طراحی شده و از رویکرد توصیفی-تحلیلی و اکتشافی بهره می برد. گردآوری داده های پژوهش به دو طریق کتابخانه ای و میدانی صورت گرفته است، به طوری که در بخش داده های کتابخانه ای از منابع علمی معتبر نظیر کتاب و مقالات علمی، در بخش داده های آمار از سالنامه های آماری مصوب و اسناد فرادست و در بخش میدانی نیز از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. محدوده موردمطالعه در این پژوهش استان یزد می باشد. جامعه آماری پژوهش 20 نفر از نخبگان و اساتید حوزه آمایش سرزمین و برنامه ریزی منطقه ای می باشد که به صورت  هدفمند انتخاب شده اند. تجزیه و تحلیل داده های پژوهش به صورت کمی و با رویکرد آینده پژوهی و با استفاده از نرم افزارهای MICMAC و Scenario Wizard صورت گرفته است. بر اساس نظریه ها و یافته های پژوهش حاضر، گردشگری به عنوان یکی از ارکان کلیدی توسعه پایدار و محرکی مؤثر برای رشد اقتصادی و فرهنگی مناطق شناخته شده است. نتایج تحلیل های آماری نشان می دهد که استان یزد، با بهره مندی از ظرفیت های غنی تاریخی، فرهنگی و طبیعی، علی رغم چالش هایی مانند بحران کرونا، روند رو به رشد قابل توجهی را در جذب گردشگران تجربه کرده است. توسعه مستمر زیرساخت های گردشگری و شناسایی پیشران های کلیدی همچون زیرساخت ها، برند گردشگری، فرهنگ گردشگرپذیری و فناوری اطلاعات، نقش بسزایی در هدایت مسیر توسعه پایدار این صنعت در استان ایفا می کنند. سناریوهای پیش بینی شده نیز بر اهمیت اتخاذ راهبردهای واقع بینانه و پایدار توسط سیاست گذاران تأکید دارند تا بتوانند توسعه متوازن و مستمری را تضمین کنند.

رشد جمعیت، توسعه کشاورزی و شهرنشینی شتابان همراه با تغییرات اقلیمی و افزایش تقاضا برای منابع آب، امنیت و دسترسی عادلانه به منابع آبی را با چالش جدی مواجه کرده است. در دهه های اخیر حوضه آبریز فلات مرکزی و به ویژه حوضه آبریز گاوخونی دچار بحران کم آبی شده اند. این بحران، فعالیت های اقتصادی و پایداری زیست بوم ها را مختل و تنش هایی بین ذینفعان ایجاد کرده است که به امنیتی شدن موضوع آب در این حوضه منجر شده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد سیستمی، به بررسی امنیتی شدن بحران آب در حوضه آبریز گاوخونی می پردازد. داده های موردنیاز پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه ای و روش های میدانی شامل مصاحبه و پرسشنامه جمع آوری شده و با استفاده از نرم افزارهای MicMac، Scenario Wizar و Vensim تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد عوامل کلیدی مؤثر در امنیتی شدن بحران آب در این حوضه؛ عدالت در تخصیص منابع آب، نفوذ مدیران استان اصفهان در سطح ملی، رقابت های استانی، نقش سرویس های امنیتی خارجی، طرح های متعدد انتقال آب از سرچشمه کوهرنگ، نرخ بهره وری محصولات کشاورزی و تأثیر رسانه های ملی بر تحلیل مسائل آب منطقه، هستند. نتایج پژوهش نشان داد؛ وضعیت امنیتی شدن بحران آب در حوضه گاوخونی با 30.43 درصد در آستانه بحران قرار دارد. سناریو، «تلاقی منافع رقابتی و کمبود آب» محتمل ترین سناریو آینده این حوضه شناسایی شده است. این مطالعه به دلیل ترکیب روش های کمی و کیفی و تمرکز بر وضعیت آینده حوضه، دیدگاه نوینی برای سیاست گذاران و برنامه ریزان جهت مدیریت پایدار منابع آب ارائه می دهد.

گردشگری نقره ای یکی از شاخه های پراهمیت گردشگری است که با نفوذ و تحکیم گفتمان گردشگری برای همه توجه سیاست گذاران و برنامه ریزان را به خود معطوف ساخته است. این شاخه از گردشگری بر دسترس پذیری به سفر و گردشگری برای سالمندان به نحوی ایمن تأکید دارد و هدف آن ایجاد تجربه ای ایمن، سهل و لذت بخش برای سالمندان است. یکی از راهکارهای تحقق گردشگری نقره ای به نحوی ایمن، شناسایی نقاط خطر پیش از برنامه ریزی برای سفر و آغاز سفر ها است. بدین منظور در پژوهش حاضر تلاش شده است با اتکا به روش کیفی و ابزار مصاحبه نیمه ساختار یافته با 21 تن از متخصصین حوزه سالمندی و گردشگری، به بازشناسی این نقاط خطر پرداخته شود. داده ها در بازه زمانی تیر تا مردادماه 1404 گردآوری شدند. به منظور تحلیل داده ها نیز از روش تحلیل مضمون و نرم افزار اطلس تی آی بهره گرفته شده است. نتایج حاصل از تحلیل داده ها گویای آن هستند که سالمندان در طول سفر با مجموعه ای از مخاطرات مواجه اند که می توان آن ها را ذیل مقولاتی از قبیل مخاطرات جسمانی، روان شناختی، امنیتی و قانونی، زیرساختی و اقتصادی ساماندهی کرد. در ادامه به منظور برون رفت از مخاطرات نام برده به ارائه پیشنهادهایی کاربردی و عملیاتی ارائه پرداخته شده است که می تواند راهنمای برنامه ریزان و مجریان تورهای سالمندان برای طراحی مسیرها، فعالیت ها و خدمات ایمن و بهینه باشد. راهبرد طراحی فعالیت های تفریحی ایمن، با نظارت و زمان بندی مناسب از سوی وزارت ورزش و جوانان، ارائه بسته های بیمه سفر ویژه سالمندان با پوشش حوادث، بیماری و خسارت اموال از سوی وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی و همچنین بیمه مرکزی از جمله پیشنهاد های ارائه شده در پژوهش حاضر است.

واکاوی دگردیسی های حاکم بر سپهر بین الملل مبین آن است که انگاره ی دولت-ملت در مقامِ چارچوب سنتی انتظام بخش سیاسی، تحت تأثیرِ تکانه های اقلیمی، جهش های فناورانه و بازتعریف تعلقاتِ هویتی، با فرسایش ساختاری و استهلاک نهادی مواجه گردیده است. بر این مبنا، ماهیت برساخته ی نظمِ تاریخی مزبور در تلاقی با چالش های نوپدید آشکار گشته و کارآمدی ارکانِ پیشین آن، مشتمل بر قطعیت مرزی، همگنی هویتی و تفوق حاکمیتی، در مسیر ساماندهی مطلوب زیست جمعی مخدوش به نظر می رسد. همچنین، غلبه ی جریان های سیال ارتباطی و تکوین سوژه هایِ فراملی، بازنگری رادیکال در گره گاه های قدرت، سرزمین و تعلق را ناگزیر ساخته و عبور از الگوی وستفالیایی را به فرآیندی چندوجهی بدل نموده است که به طور هم زمان پتانسیل بروز بی ثباتی و بازتولید سویه های نوین اقتدارگرایی را در بطن خود دارد. به موجب آن، پی افکنی الگوهای مشروعیت بخش جایگزین جهت ممانعت از ایجاد گسست های مخرب سیاسی، محتاج عزم نظری منسجم و تخیل سیاسی جهت بازآراییِ پیوند میان انسان و فضا در قالبی مشارکتی است، به گونه ای که صورت بندی های نوین قدرت، به جای استمرار الگوهایِ تبعیض آمیز، موجد امکاناتی برای همبستگی جهانی و پایداری محیطی گردند.

رشد سریع جمعیت شهری در زاهدان باعث مشکلاتی مانند گسترش زاغه ها و سکونتگاه های غیررسمی در حاشیه شهر از جمله منطقه بابائیان شده و گروه های فقیر شهری با نرخ بالای بیکاری را شکل داده است. ساکنین این منطقه از حداقل امکانات و خدمات شهری محروم بوده و کیفیت مسکن پایینی دارند. این منطقه به دلیل قرارگیری در دامنه کوه از اکثر نقاط شهر قابل رؤیت بوده و علاوه بر معماری ضعیف و خلاف مقررات ملی ساختمان، باعث سیمای نامطلوب شهر زاهدان شده است. این مقاله در تلاش است تا ضمن بررسی کیفیت مسکن در این منطقه، پتانسیل اجرای سازه ابرخشت را در منطقه بابائیان بررسی کند، این سازه هم به دلیل سازگاری با بستر کوه از لحاظ فرم ظاهری و هم به عنوان یک نوع مسکن با مصالح بوم آورد و کم هزینه می تواند باعث سیمای مطلوب شهری شود. نوع تحقیق این مقاله کاربردی و روش مورد استفاده توصیفی-تحلیلی است. برای گردآوری داده ها و اطلاعات از روش های کتابخانه ای و میدانی) پرسشنامه) استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق، افراد حاشیه نشین ساکن در محدوده خیابان رسالت منطقه حاشیه نشین بابائیان شهر زاهدان است. حجم نمونه آماری برای 30 خانواده حاشیه نشین در قالب پرسشنامه برای گروه سنی 70-25 سال در سه بخش شامل میزان رضایت از مسکن فعلی، میزان رضایت از امکانات شهری، میزان موافقت با ایجاد مسکن جدید با طرح ابرخشت و هر بخش شامل سؤالات مربوطه، تهیه شده است. روایی پرسشنامه به صورت صوری و پایایی آن از روش کرون باخ، لیکرت سطح پنج توسط نرم افزار spss صورت گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد ساکنین منطقه بابائیان از اجرای سازه ابرخشت به دلیل قیمت مناسب و هماهنگی با فرهنگ مردم بومی به دلیل شباهت با ساختار فضایی کپرهای بلوچستان رضایت داشته و اجرای این سازه می تواند باعث بهبود سیمای شهری زاهدان شود.

خرم آباد به عنوان مرکز استان لرستان و یکی از شهرهای میانی زاگرس، با وجود موقعیت جغرافیایی راهبردی و برخورداری از ظرفیت های طبیعی و فرهنگی، در مسیر توسعه پایدار با چالش های جدی مواجه است. قرارگیری در کریدور شمال جنوب کشور و هم جواری با استان های همدان و کرمانشاه، این شهر را از نظر ارتباطی و منطقه ای در جایگاهی ویژه قرار داده است؛ اما مشکلات نهادی، اقتصادی و کالبدی مانع بالفعل سازی این ظرفیت ها شده اند. این پژوهش با رویکرد تحلیلی توصیفی و با اتکا به داده های آماری، اسناد بالادست شهری و مصاحبه های نیمه ساختاریافته، به تدوین پرونده شهری خرم آباد می پردازد. یافته ها نشان می دهد رشد سریع جمعیت و گسترش نامتوازن کالبدی، ضعف مالی شهری، بی ثباتی مدیریتی و استفاده ناکافی از ظرفیت های فرهنگی و طبیعی، از مهم ترین موانع توسعه محسوب می شوند. بررسی تاریخی نیز بیانگر آن است که فشارهای بیرونی و تصمیمات ناپایدار نهادی، در تداوم عقب ماندگی نقش داشته اند. تحلیل انتقادی نشان می دهد اصلاح ساختار نهادی و مالی، ارتقای شفافیت و پاسخ گویی مدیریت شهری، تقویت حکمرانی شبکه ای و بهره گیری از پیوندهای منطقه ای می تواند مسیر توسعه آینده خرم آباد را بازتعریف کند. بر این اساس، پرونده شهری خرم آباد تصویری جامع از چالش ها و فرصت های پیش رو ارائه می دهد و بر ضرورت برنامه ریزی یکپارچه و پایدار برای ارتقای جایگاه این شهر در شبکه شهری کشور تأکید دارد.

در سال های اخیر، گسترش فناوری های نوین و ابزارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات، شیوه های حکمرانی شهری را در بسیاری از کشورها دگرگون کرده است. در ایران نیز دیپلماسی شهری به عنوان یکی از ابعاد مهم حکمرانی شهری، با چالش هایی در زمینه سازگاری با این تحولات روبه روست؛ به صورتی که استفاده از فناوری های نوین و هوش مصنوعی در دیپلماسی شهری و تصمیم گیری های راهبردی، جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است. به همین منظور هدف پژوهش حاضر، شناسایی پیشران ها و چالش های استفاده از فناوری های نوین و هوش مصنوعی در توسعه دیپلماسی شهری ایران است. پژوهش حاضر با روش ترکیبی انجام شده است. در گام نخست، با مرور منابع و اسناد داخلی و خارجی، شاخص های مرتبط با توسعه دیپلماسی شهری شناسایی شد. سپس، با بهره گیری از نظرات ۳0 نفر از خبرگان، روابط ساختاری میان شاخص ها در قالب ماتریس اثرات متقابل (CIM) بررسی و در محیط نرم افزار MICMAC تحلیل شد. در گام دوم، به منظور شناسایی چالش های اصلی، پرسشنامه ای مبتنی بر طیف لیکرت طراحی و توسط همان خبرگان تکمیل شد تا بتوان چالش های با اهمیت بیشتر را در قالب اساسی بودن و فوریت شناسایی کرد. نتایج نشان داد چالش های اصلی در بهره گیری از فناوری های نوظهور در دیپلماسی شهری ایران شامل نبود دستورالعمل های اجرایی مناسب، نبود پتانسیل و تجربه مورد نیاز، امکانات محدود زیرساختی و نبود مقررات منطبق بر کارکرد هوش مصنوعی است. درمقابل، پیشران های کلیدی شامل: افزایش آمادگی زیرساخت ها و تجهیزات فناوری، افزایش انتظار شهروندان از دولت در استفاده از راهکارهای جدید در راستای خدمات رسانی، استفاده از رویکردهای داده محوری در دیپلماسی شهری است که بیش از همه، بر لزوم توجه به ذی نفعان و مدیریت روابط بین آن ها تأکید می کند. درمجموع، یافته ها نشان می دهد توسعه دیپلماسی شهری در ایران مستلزم تقویت زیرساخت های فناورانه، بازنگری در سیاست ها و ارتقای مهارت نیروی انسانی متخصص است. این نتایج می تواند مبنایی برای تصمیم گیری سیاست گذاران شهری و حوزه سیاست خارجی کشور در بهره گیری کارآمدتر از فناوری های نوظهور قرار گیرد.

متأسفانه در کلان شهر تبریز، عدم توجه به طراحی و برنامه ریزی مناسب فضاهای شهری موجب کاهش بار هویتی و کارکردی و همچنین اضمحلال آن ها گردیده است. در این راستا، در سالیان اخیر احداث پیاده راه ها با هدف رعایت حقوق طبیعی شهروندان، کاهش آلودگی ها و معضلات ترافیکی و همچنین ارتقاء روابط اجتماعی و برخورد چهره به چهره، افزایش کیفیت محیط و درنهایت شکل گیری حس و دلبستگی به مکان مورد توجه طراحان و برنامه ریزان شهری قرار گرفته است. از این رو ارزیابی پیاده راه های احداث شده از منظر کیفیت بخشی به فضاهای شهری با تأکید بر دلبستگی به مکان و بررسی میزان موفقیت آن ها، می تواند ایده های نوینی به طراحان و برنامه ریزان در راستای ایجاد پیاده راه های جدید ارائه دهد و پژوهش حاضر با توجه به این هدف چهار پیاده راه تربیت، ارک، شهریار و فجر در کلان شهر تبریز را مورد بررسی قرار داده است. روش تحقیق در مطالعه حاضر آمیخته (کمی و کیفی) با هدف کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی است که در راستای تجزیه و تحلیل داده ها از مدل حداقل مربعات جزئی در نرم افزار Warp-pls، تحلیل واریانس و آزمون پیرسون در نرم افزار SPSS و رویکرد کیفی تحلیل مضمون استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در پیاده راه های کلان شهر تبریز بیشترین تحقق پذیری و مطلوبیت در مؤلفه های دلبستگی به مکان به ترتیب مربوط به پیوندهای اجتماعی، دلبستگی عاطفی، وابستگی به مکان و هویت مکان با ضرایب 613/0، 544/0، 521/0 و 432/0 می باشد. همچنین آزمون تحلیل واریانس نشان می دهد که سه پیاده راه شهریار، تربیت و ارک وضعیت مطلوب تری نسبت به پیاده راه فجر از منظر مؤلفه های دلبستگی به مکان دارا می باشند. درنهایت می توان گفت که شکل گیری دلبستگی به مکان در پیاده راه های شهر ناشی از توجه به مؤلفه های کیفیت فضایی در طراحی این پیاده راه ها به ویژه در ابعاد سرزندگی، انعطاف پذیری و ایمنی است.

فرین های دمایی سرد یکی از جنبه های طبیعی اقلیم می باشد که همه ساله وقوع آن باعث مشکلاتی در بخش های کشاورزی، صنعتی، اقتصادی و همچنین حوادث جاده ای می شود. افت شدید دما می تواند اثر نامطلوبی بر جنبه های مختلف زندگی و فعالیت جاندران و همچنین شرایط زیست گیاهان بگذارد. هدف از این تحقیق، بررسی همدید الگوهای جوی موثر بر امواج سرمایی فرین در شمال غرب ایران است. بدین منظور از داده های حداقل دمای روزانه 36 ایستگاه همدید شمال غرب کشور در بازه زمانی 2017-1986 برای ماه های ژانویه، فوریه، مارچ، آپریل، نوامبر و دسامبر استفاده شد. با استفاده از ضریب شاخص استاندارد روزهای سرد با شدت پایین تر از 2/1- به عنوان روزهای سرد فرین برای هر ایستگاه به صورت ماهانه استخراج شد. با اعمال تکنیک تحلیل عاملی بر روی فشار تراز دریای معادل روزهای سرد فرین، 4 الگوی تاثیر گذار بر شکل گیری امواج سرمایی شمال غرب ایران به عنوان نماینده انتخاب شد. نتایج بررسی همدید این الگوها نشان می دهد که سامانه های سینوپتیکی حاکم بر امواج سرمای فرین، حضور پرفشار سیبری، پرفشارهای مهاجر اروپایی و یا زبانه های آنها در سطح دریا در منطقه شمال غرب کشور می باشند که باعث ریزش هوای سرد عرضهای شمالی به سمت این منطقه می شوند. در تراز 500 هکتوپاسکال نیز وجود پشته و یا وقوع حالت بلوکینگ و یا مستقر شدن بازوی غربی ناوه عمیق بر فراز شمال غرب ایران، همگرایی در تراز میانی جو، سبب تقویت حرکات دینامیکی فرونشینی و ایستایی در ترازهای زیرین جو شده و با تقویت ریزش هوای سرد عرض های بالا بر روی منطقه موجب شکل گیری امواج سرمایی شمال غرب کشور می شود

هدف اصلی این تحقیق پایش سطح آب های زیرزمینی با استفاده از علم سنجش از دور و تصاویر ماهواره ای و رابطه آن با کاربری اراضی می باشد. به همین منظور ابتدا تصاویر مربوطه اخذ و پیش پردازش های لازم بر روی هر کدام اعمال شد. سپس نسبت به مدل سازی و طبقه بندی تصاویر اقدام شد. به منظور بررسی تغییرات کاربری اراضی، نقشه طبقه بندی شده کاربری اراضی برای هر دو سال 2002 و 2023 با استفاده از روش طبقه بندی شی گرا استخراج شد و سپس به منظور بررسی تغییرات کاربری اراضی نقشه تغییرات کاربری اراضی برای بازه زمانی 20 ساله استخراج شد. بعد از استخراج نقشه تغییرات کاربری اراضی به منظور انتخاب بهترین مدل درون یابی از بین مدل های مختلف، RBF، IDW و Kriging تمامی مدل ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. در میان کاربری های تغییریافته، کاربری مسکونی یا همان منطقه شهری و روستایی افزایش داشته است. تقریباً در اکثر کاربری ها مناطق مسکونی رقم چشم گیری در حد خود بوده است که این نشان دهنده توسعه شهری و همچنین دخالت و تخریب انسان به منابع طبیعی را نشان می دهد. نتایج بررسی آب های زیرزمینی نشان داد بیش ترین میانگین تراز آب در سال 2003 برای کاربری منطقه آبی با 12/53 متر و منطقه مسکونی با 17/48 متر ثبت شده است و کم ترین میانگین تراز آب نیز برای محدوده زمین کشاورزی48/45 متر ثبت شده است. ودر سال 2023، بیش ترین میانگین تراز آب متعلق به کاربری منطقه آبی با 89/36 مترو باغات با مقدار 78/32 می باشد و کم ترین میانگین تراز آب ثبت شده مربوط به کاربری منطقه مسکونی با 16/24 متر می باشد.

سیل یکی از بحران های طبیعی است که سالانه منجر به خسارات اقتصادی و مرگ بسیاری از مردم میگردد؛ در میان بلایای طبیعی، سیل مرگبارترین بحران می باشد گستردگی کشور ایران به همراه تنوع آب و هوایی و تغییرات مکانی زمانی بارندگی ها در حوضه های آبریز آن، هر ساله موجب وقوع سیل های عظیم در این کشور میگردد در سالهای اخیر،تغییرات در ویژگی های محیطی ،افزایش بارندگی ناشی از تأثیر تغییرات آب و هوایی، و تغییرات کاربری ها علت اصلی خطرات سیل بوده است. هدف تحقیق حاضر، پهنه بندی حساسیت خطر سیلابی حوضه شهرستان خوی می باشد. بدین منظور ابتدا با استفاده از تصاویر لندست و تکنیک طبقه بندی شی گرا استخراج شد و به کلاس های (اراضی کشاورزی و باغی، اراضی شوره زار، اراضی مسکونی، اراضی مراتع و بایر و برون زدهای سنگی طبقه بندی شدند. در مرحله بعد، با شناسایی عوامل موثر در ایجاد سیل منطقه و تهیه لایه های اطلاعاتی هر معیار در GIS، استاتداردسازی لایه ها با استفاده از تابع عضویت فازی، روش رتبه دهی و وزن دهی معیارها با استفاده از روش کرتیک و روش ANP با استفاده از نرم افزار سوپردسیژن و مدل سازی نهایی با استفاده از روش تحلیل چندمعیاره ANP انجام شد. سپس تحلیل حساسیت معیارها با استفاده از داده های آموزشی انجام شد. سپس با اعمال مراحل مختلف مدل بر روی نقشه ها، نقشه پهنه بندی حساسیت سیل حوضه منطقه در 5 طبقه با خطر بسیار زیاد تا خطر بسیار کم، استخراج گردید. روش فرایند تحلیل ANP بیشترین وزن را به 3 معیار(میزان بارش، خواص خاک و کاربری اراضی)وکمترین وزن را به معیار (جهت شیب) تخصیص داده است.

. در این مطالعه، پارامترهای هواشناسی از نرم افزار مترونوم و برای شبیه سازی مدل بافت شهری و ارزیابی آسایش حرارتی با مدل UTCI و SET از نرم افزار انوی - مت 5.6.1 استفاده شده است. در این مطالعه بافت طراحی شده موردمطالعه در نرم افزار انوی مت شبیه سازی شده و داده های هواشناسی در سردترین (2022.1.22)و گرم ترین (2022.7.16) روز سال و بحرانی ترین ساعت از روز از نرم افزار متونورم استخراج گردیده و نهایتاً آسایش حرارتی در بافت موردمطالعه در 2 روز از سال بررسی می شود. نتایج حاکی از آن است در گرم ترین روز سال، کمترین و بیشترین میزان UTCI، به ترتیب، 31 و 43 درجه می باشد که نشانگر آن است که فشار و گرمای زیادی در محدوده موردمطالعه حس می شود و این محدوده خارج از آسایش حرارتی می باشد، تنها در قسمت هایی که پوشش گیاهی نسبتاً مناسبی را شامل می شود، میزان نارضایتی و عدم آسایش کمتر است. از لحاظ معیار SET، همانند نتایج حاصل از معیار UTCI، محدوده موردمطالعه کاملاً خارج از محدوده آسایش قرار گرفته و کل سایت دارای هوای بسیار گرم می باشد، باید توجه کرد که در قسمت هایی که سایه ساختمان ها بر روی معابر اطراف افتاده است و همچنین قسمت هایی که دارای پوشش گیاهی نسبتاً مناسبی می باشد، میزان نارضایتی و گرمای آزاردهنده کمتر و نزدیک به محدوده آسایش حرارتی می باشد. در سردترین روز سال، با بررسی نقشه های خروجی UTCI، می توان نتیجه گرفت که کمترین و بیشترین میزان UTCI، به ترتیب، 21- و 8 می باشد که نشان می دهد در محدوده هوای بسیار سرد و خارج از محدوده آسایش را شاهد هستیم و تنها در بخش هایی از محدوده از جمله فضاهای پیرامونی ساختمان ها که فضای ایجاد شده گردابه جریان غالب باد شهری و شامل پوشش گیاهی هستیم، نسبتاً آسایش برای شهروندان برقرار است و این بخش ها دارای آسایش حرارتی نسبی هستند.

کاهش آسیب های اجتماعی در مناطق آسیب پذیر، نیازمند رویکردی جامع است که هم زمان بر ظرفیت های بومی، مشارکت مدنی، و همکاری نهادی تکیه داشته باشد. در این میان، کارگروه های فرهنگی و مدیران اجتماعی محلی به عنوان کنشگران میدانی، نقش کلیدی در ارتقای تاب آوری اجتماعی، شناسایی نیازهای واقعی محلات، ایجاد شبکه های حمایتی و توانمندسازی گروه های آسیب پذیر ایفا می کنند. پژوهش حاضر با بهره گیری از چارچوب نظری «سرمایه اجتماعی» و از طریق روش کیفی تحلیل اسنادی، به بررسی نقش این نهادها در کاهش آسیب های اجتماعی در مناطق محروم پرداخته است. یافته ها که از تحلیل گزارش های رسمی، اسناد سیاستی و پژوهش های پیشین استخراج شدند، نشان می دهند که فعالیت های منسجم فرهنگی و اجتماعی با محوریت مشارکت مردم و همکاری سازمان های محلی، منجر به کاهش نرخ بیکاری، کاهش گرایش به آسیب های رفتاری، افزایش مشارکت اجتماعی، و بهبود شاخص های دسترسی به خدمات آموزشی، فرهنگی و حمایتی شده اند. همچنین، تقویت سرمایه اجتماعی در سطح محلات به افزایش اعتماد عمومی، ارتقای هویت محلی و ایجاد حس تعلق جمعی منجر گردیده است. بر این اساس، سرمایه گذاری در ظرفیت های مردمی و تقویت مدیریت محله محور، می تواند به عنوان یکی از راهبردهای کارآمد سیاست گذاری اجتماعی و فرهنگی در مناطق آسیب پذیر مورد توجه برنامه ریزان و تصمیم گیران قرار گیرد.

کاربری های مذهبی به خاطر اهمیت در تعالی شهروندی، در شهرها از اهمیت اساسی برخوردارند. بررسی نحوه پراکنش این نوع کاربری ها در شهر اردبیل نیازمند بررسی های توزیع و تحلیل فضایی می باشد. تحلیل فضایی داده ها تلاش می کند تا دانش پنهان در پخش داده های جغرافیایی یعنی؛ نظام، قوانین و الگوهای فضایی را کشف کند . تحقیق حاضر کاربردی و از نوع توصیفی- تحلیلی است که هدف آن تحلیل توزیع فضایی مساجد شهر اردبیل با استفاده از آمار فضایی در قالب سه مولفه ی توزیع عادلانه، دسترسی و رویکرد مدیریت شهری است.برای رسیدن به این هدف از ابزارهای موجود در آمارفضاییARC GIS 10.5 من جمله: جهت پراکنش مساجد، تراکم مساجد، پراکنش فضایی، مسافت استاندارد، میانگین مرکزی، میزان برخورداری مذهبی و سرانه مساحت مساجد و وضعیت توزیع مساجد شهر اردبیل مورد ارزیابی قرار گرفته و الگوی نابرابری فضایی در میزان برخورداری هریک از مناطق شهر اردبیل، از این کاربری بررسی گردید. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که مناطق مرکزی شهر که منطقه ۱ محسوب می شود دارای بیشترین تراکم مذهبی، همچنین دارای بیشترین برخورداری و سرانه مذهبی است که توزیع مساجد در سطح شهر خوشه ای است و دسترسی به مساجد در این منطقه آسان است. اما با فاصله گرفتن از مرکز شهر تراکم کم و درمحدوده های پیرامونی بسیار پایین است. در قسمت جنوبی منطقه ۳و۴ تراکم مساجد کم است و به نسبت مساحت محدوده در سطح پایین قرار گرفته اند. سرانه مساجد در مناطق ۱ و ۵ بیشتر از حد متوسط شهر و در مناطق ۲، ۳ و ۴ کمتر از حد متوسط شهر است.با بررسی توزیع فضایی مساجد می توان نتیجه گرفت که مساجد در سطح مناطق مختلف اردبیل به صورت یکسان و برابر توزیع نشده اند. که نشان دهنده این است که در توزیع مساجد بی برنامگی و ناعدالتی وجود داشته است و روش پراکنش خدمات شهری به درستی صورت نگرفته است.

زمینه و هدف : بررسی ارتباط هزینه و درآمدهای دولت در راستای رشد و توسعه اقتصادی بسیار مهم است. درک ارتباط علیّتی بین درآمد و هزینه های دولت می تواند به تدوین یک برنامه بودجه ای مهم برای رسیدن به رفاه اقتصادی در یک کشور کمک شایانی نماید. رابطه میان درآمد و هزینه های دولت می تواند نشان دهنده میزان سرمایه گذاری دولت در بخش های کلیدی اقتصاد (مانند آموزش، بهداشت و زیرساخت ها) باشد. افزایش سرمایه گذاری در این بخش ها به رشد اقتصادی بلندمدت منجر می شود. روش شناسی: با توجه به اهمیت بررسی ارتباط هزینه و درآمد دولت، این مطالعه به بررسی این ارتباط و مشخص نمودن رابطه علت و معلولی با استفاده از روش مارکوف سوییچینگ پرداخته است. مطالعه حاضر با استفاده از روش علیّتی مارکوف سوییچینگ در بازه زمانی 1352-1401 پرداخته است. نتایج و یافته ها: نتایج نشان از آن دارد که در وضعیتی که درآمدهای دولت و هزینه های دولت بالا است، علیّت از سمت درآمدهای دولت ( هم سایر درآمدهاو هم درآمد نفتی) به هزینه های عمرانی و جاری است. این در حالی است که در وضعیت درآمدی و هزینه ای پایین، درآمد نفتی تنها منجر به تغییر هزینه عمرانی شده و سایر درآمدها نیز منجر به تغییر هزینه جاری می شود. بررسی نتایج از سمت هزینه به درآمدهای دولت به تفکیک دو رژیم بررسی شده بدین صورت است که در دوران رژیم صفر که درآمدها و هزینه ها بالا است، هیچ علیّتی از سمت هزینه های عمرانی و جاری به سمت درآمد مشاهده نمی شود. در مقابل، زمانی که وضعیت درآمدی و هزینه ها پایین است، تنها هزینه عمرانی می تواند منجر به تغییر سایر درآمدها شود و از سمت هزینه جاری هیچ علیّتی به سمت درآمد دولت مشاهده نمی شود.