درخت حوزه‌های تخصصی

بر اساس نظریه استعاره مفهومیِ لیکاف و جانسون استعاره مفهومی به معنای ادراک مفهوم عینی یک پدیده از حوزه «مبدأ» و انتقال آن به یک مفهوم ذهنی در حوزه «مقصد» است و به عناصر پیوند میان این دو حوزه «نگاشت» می گویند. عشق از مهم ترین احساسات در زندگی بشری و شیوه نگرش به آن یکی از موضوعات مهم در ادبیات منظوم و منثور است. هدف این پژوهش تحلیل استعاره مفهومی «عشق» در غزل های سعدی را با رویکرد زبان شناسی شناختی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با توجه نظریه جرج لیکاف و جانسون زیر استعاره های معنایی در پیوند با استعاره« عشق شهر است» را استخراج و تحلیل می کند. با استخراج نگاشت ها و تحلیل کیفی استعاره های مفهومی «عشق، شهر است» در غزلیات سعدی این نتیجه به دست آمد که شاه، فرمانروای شهر عشق در غزل سعدی است؛ فرمانروای عشق در غزل سعدی جنبه ای اقتدارگرایانه دارد و هرگاه بر جان و دل عاشقان سایه افکند بر آنان چیره می شود و آنان را به اسارت خویش می آورد و سعدی، عقل را به شهر خود راه نمی دهد. در ادراک سعدی، کالای بازار عشق، کالای ناروا و بی ارزش جان است.

زمینه/ هدف: آیین های سالکین یکی از کاربردهای نمادین عرفانی می باشد. این سنّت ها، «شیوه های اجرایی» هستند که در گذر زمان توسعه و تکامل یافته اند. از این توانمندی ها، می توان در برگزاری مراسم آیینی بهره برده و باعث رونق بیش از پیش آرامگاه شمس تبریزی شد. هدف در این پژوهش نشان دادن ابزارهای اجرایی است که شامل وسایل خاصی بوده و تبدیل به افزارگان نمادینی شده و متناسب با آموزه های وحدت گرایانه مولانا اجرا می شوند. از دیگر مراسم نیز می توان به جلوه های چرخشی، موسیقایی و کلامی اشاره کرد که در بین آن ها مراسم سماع درویشان آن گونه که امروز به اجرا درمی آید، بسیار الهام گرفته از پندهای عرفانی مولاناست. چنین کاربردهای عرفانی را به راحتی می توان در اشتراک با ساختار نمادین و معماری منحصر به فرد مناره شمس تبریزی و مطابقت آن با گردش ستاره ها به دور خورشید مشاهده و احساس کرد. از این رو این پژوهش براساس دو پرسش شکل گرفته است: 1. تَجلّی جلوه های عرفانی آموزه های مولانا در مکان های معنوی چه تأثیری می تواند داشته باشد؟ 2. چگونه می توان دورنمای عرفانی را با معماری مناره شمس تبریزی از نظرگاه سه گانه هنر هِگل و «روح مطلق» او همپوشانی داد؟ روش/ رویکرد: داده های این پژوهش به صورت توصیفی- تحلیلی تدوین شده و به بررسی پیوند میان معماری و جلوه های اجرایی و نمودِ نمادها و نشانه ها در فضاهای عرفانی و سنتی پرداخته شده است. یافته ها/ نتایج: اصلی ترین نتیجه پژوهش آشکار می کند که کاربردهای اجرایی عرفانی این آیین مذهبی، متأثر از غنای آثار مولانا است که به زیبایی توانسته در تطابق و همگونی آن با دیدگاه های هنری هگل در نقش شکل های متعدد معماری در مناره شمس تبریزی و بسط آن با «روح زمانه»ی او یک فضای تاریخی ایجاد کند.

خاوران نامه یکی از شاهکارهای ادبیات فارسی ، سروده ابن حسام خوسفی بیرجندی بوده و نگاره ها و تذهیب های آن به قلم فرهاد نقاش که سرآمد نگارگران روزگار خویش، نگارگری شده است. این اثر از جهت سبک و بیان حماسی و باورمندانه برای بیان داستان هایی از مبارزات حضرت علی(ع) و یارانش در سرزمین خاوران سروده شده است. این اثر افزون بر وقایع حماسی و مقابله با دشمنان جن و انس دارای نکاتی مربوط به زندگی حضرت امام علی (ع)، در سال 1426 میلادی تألیف و به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده است. تعداد نگاره های این اثر هنری ۱۲۰ تصویر است، در این مقاله تعداد 11 نگاره با حضور زنان و فرشتگان به صورت هدفمند انتخاب و مورد بررسی قرار داده شده است. پرسش این پژوهش چنین است که: تصویر بانوان و فرشته ها در نگاره های مورد نظر کتاب خاوران نامه در مقایسه با هم دارای چه کیفیاتی بصری هستند؟ روش پژوهش در این مقاله با رویکرد کیفی بوده و شیوه گردآوری داده ها و مطالب کتابخانه ای بوده و از مقالات علمی و اینترنتی بهره برده است. هدف یافتن الگوی تصویری پوشش بانوان و فرشته های تصویرشده در نگاره های خاوران نامه از منظر ساختار تصویری، برای کاوش در وضعیت زنان و نتایج فرهنگی آن است. یافته ها حاکی از آن است که تصاویر زنان در کتاب خاوران نامه بر سیاق تصویر فرشتگان مصور شده که تفاوت چندانی نمیتوان قائل بود. حتی نوع پوشش آنها تقریبا یکسان است و تنها تفاوت میان آنها وجود بال برای فرشتگان که برگرفته از مفاهیم ملکوتی و معنوی بوده و سرپوش برای زنان است.

زمینه/ هدف: یکی از مناطق فرهنگی ایران در هزاره سوم ق.م (عصر مفرغ)، منطقه شمال غرب ایران است. پژوهش های باستان شناسی شمال غرب، نشانه هایی از تحولات فرهنگی را که در روند جابه جایی های جمعیتی به وجود آمده، مشخص نموده است. مهاجرانی که بر اثر تغییرات زیست محیطی یا افزایش جمعیت و کمبود منابع زیستی در گستره وسیع شرق باستان از شمال شرق آناتولی تا جنوب لوانت استقرار پیدا کردند. یکی از مناطق مهم جنوب دریاچه ارومیه، حوضه رودخانه زاب است که اخیرا پژوهش های باستان شناسی در آن منطقه انجام یافت. این حوضه به دلیل هم جواری با مناطق قفقاز جنوبی و شرق آناتولی و همچنین شمال بین النهرین از اهمیت بسیاری در خصوص برهمکنش های فرهنگی برخوردار است و به عنوان یک پل ارتباطی فرهنگی و یا گذرگاه جمعیتی، اهمیت فراوانی در طول تاریخ داشته است. روش/ رویکرد: این پژوهش با هدف تبیین فرهنگ های عصر مفرغ و تمایزات و تشابهات حوضه جنوب دریاچه ارومیه و شمال بین النهرین انجام شد. این نوشتار تلاش می کند به این پرسش پاسخ دهد که چگونه ارتباطات و مناسبات فرهنگی بین حوضه دریاچه ارومیه با شمال بین النهرین برقرار بوده است؟ یافته ها/ نتایج: اهمیت نویافته های باستان شناسی حاکی از این است که در حوضه جنوبی دریاچه ارومیه مناسبات فرهنگی قوی با مناطق حسنلو VII، تپه حسنعلی و تپه بروه در داخل مرزهای ایران و محوطه بزرگ کانی شایی در شمال بین النهرین برقرار بوده است. نتایج پژوهش های باستان شناسی در حوضه رودخانه زاب کوچک و در محوطه های نویافته عصر مفرغ نشان داد که پیوندهای فرهنگی حوضه دریاچه ارومیه با مناطق شمال بین النهرین برقرار است.

زبان به عنوان حامل اصلی تبادلات تمدنی بشری، نقش واسطه ای کلیدی در پیوند میان فرهنگ ها و شیوه های متفاوت ادراک ایفا می کند و تنها با تسلط بر زبان کشور مقصد، می توان به درک عمیق از جوهره هنری و بطن فرهنگی آن دست یافت. از این منظر، آموزش زبان فارسی، صرفاً فرایند تقویت توانایی زبانی نیست، بلکه پل مهمی برای تعامل تمدن های چین و ایران به شمار می رود که زیرساخت زبانی محکمی برای توسعه روابط دوجانبه فراهم می آورد. در چارچوب «ابتکار کمربند و جاده»، تعاملات فرهنگی و آموزشی میان دولت های چین و ایران، پیوسته در حال گسترش است. در حال حاضر، آموزش و پرورش استعدادهای فارسی آموزان در چین، دستاوردهای فراوان داشته، اما با چالش هایی از جمله کمبود منابع آموزشی، محدودیت در مسیرهای همکاری میان دانشگاهی و ضعف در بخش های عملی مواجه است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه بررسی اسناد آموزشی، گزارش های دانشگاهی و تجربیات میدانی پژوهشگر، در پی آنست تا بتواند برای مقابله با مسائل بیان شده، مسیرهای بهینه سازی از جمله تقویت منابع آموزشی، گسترش اشکال و حوزه های همکاری میان دانشگاهی، غنی سازی فرصت های عملی برای دانشجویان و تعمیق همکاری های مردمی و محلی را پیشنهاد دهد. پژوهش حاضر کوشید تا ضمن آنکه با تبیین ضرورت تقویت پیوندهای همه جانبه در آموزش عالی، بر روی پژوهش های علمی و ترویج زبان و فرهنگ میان دو کشور تأکید شود؛ به سؤال اصلی پژوهش یعنی آموزش زبان فارسی در دانشگاه های چین با چه چالش ها و کاستی هایی مواجه است و چه راهکارهایی می تواند کیفیت و کارآمدی آن را ارتقا دهد؟ پاسخی جامع ارائه دهد.

دایه، از کلیدی ترین شخصیت های داستانی در ادبیات فارسی است. شیردادن، واسطه گی، محرم اسرار بودن، چاره گری، کارگزاری، جادوگری، طلسم گذاری، از مهمترین نقش ویژه های دایگان شمرده می شود. دایه در منظومه غناییِ ویس و رامین، همه مشخصه ها و کارویژه هایِ مثبت و منفی دیگر دایه های موجود در داستان های ادبیات فارسی را داراست و بنابر بررسی این مقاله، یکی از قوی ترین دایگان ادبیات داستانی فارسی است؛ شخصیتی محوری و کُنشگر که گاه به تنهایی بار روایت داستان را به دوش می کشد . دایه ویس و رامین، علاوه بر ویژگی های پیش گفته، شخصیتی همه فن حریف، کاردان، مهربان و در عین حال سّیاس است که می تواند حتّی شاه را بفریبد و عاشق و معشوق را آن گونه که خود می خواهد به وصال برسانَد. نتیجه حاصل از این پژوهش که با مطالعه کتابخانه ای و به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته نشانگر آن است که فخرالدین اسعد در مقام داستان پردازی آگاه به اصول شخصت پردازی، در قالب شخصیت دایه تصویری از زنان جسور، بی باک، قوی، هوس باز، صاحب اراده، خودرأی در تصمیم گیری و در عین حال، برخوردار از خصائل زنانه به دست می دهد که به واقعیت جامعه ی زنان بسیار نزدیک است. دایه ای که او خلق کرده واجد ویژگی هایی است که در نمونه های مشابه دیده نمی شود.

زمینه/هدف:آیین های باران خواهی در باور عامه با استمرار حیات اجتماعی مرتبط اند و چون وجهی قدسی دارند و تمنّایی برای زندگی اند، باید به درستی اجرا شوند تا موکّلان باران را یاری دهند و توجّه آن ها را جلب کنند. در کتاب آثارالبلاد و اخبارالعباد (تألیف در 674ق) از زکریا بن محمّد قزوینی (605-682ق)، به موارد متعدّدی از این آیین ها اشاره شده است که نه تنها در ایران و در میان مسلمانان، بلکه در فرهنگ ها و ملل مختلف ثبت شده اند؛ آیین هایی مانند: استمطار از سنگ های باران زا، دعای باران، تمسّک به اشخاص یا مکان های مقدس، رقص و موسیقی آیینی در طلب باران و قربانیِ (اسب) باران خواهی. روش/رویکرد: پژوهش حاضر با تکیه بر آثارالبلاد و اخبارالعباد و به روش توصیف و تحلیل محتوا، آیین های باران خواهی مذکور را در منابع کهن تر بازشناسی می کند، نمونه های مشابه را در درازنای تاریخ تا به امروز نشان می دهد و با بررسی پشتوانه فرهنگی، بعضی وجوه اساطیری یا نمادشناسی را در آن ها بیان می کند. یافته ها/نتایج: آثارالبلاد و اخبارالعباد از منظر ذکر آیین های مرتبط با فرهنگ عامه (مانند آیین های باران خواهی) قابل توجّه است. این آیین های باران خواهی که اغلب دارای پراکندگی جغرافیایی (در میان فرهنگ ها و ملل مختلف)، پیشینه بلند و استمرار تا به امروز هستند را می توان به عنوان بن مایه هایی با وجوه اسطوره شناسی/نمادشناسی دانست که ریشه در جان مند انگاری طبیعت دارند. به باور اجراکنندگان نخستین، با تقلید نمادین از پدیده های طبیعی و نثار نیاز و پیشکش می توان برکت و باران طلبید و گاه به هنگام شدّت، با تظاهر به حرمت شکنی، موکلان باران را بر سر مهر آورد.

زمینه/ هدف: پژوهندگان برمبنای کتاب های تحفه مظفری اسکار مان، افسانه ها و مثل های کردی درویشیان، افسانه های کردی رودنکو، افسانه های کردان سیسیل، داستان های کهن کردی لیسکو روژه و افسانه ها و متل های کردی منصوری مقدم در پی بررسی و تحلیل اعداد سه و هفت در محتوای قصه ها و افسانه های کردی هستند؛ زیرا چنانکه می دانیم بین اعداد و جهان پیوندی رمزی و تنگاتنگ برقرار است و ورای این اعداد کمّی، کیفیتی زیستی و جهان باورانه نهفته است. از میان این اعداد، اعداد سه و هفت از پربسامدترین اعداد هستند که هر کدام بر مفهوم و باوری خاص دلالت دارد. روش/ رویکرد: این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی- اسنادی برمبنای مطالعات کتابخانه ای صورت پذیرفته است. یافته ها/ نتایج: نتایج به دست آمده بیانگر آن است که اعداد هم در مضامین قصه ها و هم در ساختار روایی آن ها اهمیتی نمادین دارند؛ به عبارت دیگر، معنای نمادین اعداد همزمان براساس مطالعه مضمون و نیز ساختار قصه ها کامل می شود. بخشی از مضامین عدد سه و هفت در ساختار افسانه ها و برخی دیگر در مفاهیم و مضامین افسانه ها قرار دارد و بین این دو، یعنی محتوا و ساختار سه گانه و هفتگانه ها در افسانه ها، نوعی تناسب وجود دارد؛ نتایج نشان داد که عدد هفت که نماد تکامل و برکت و فراوانی است، معمولاً در پایان داستان ها و با مقولاتی مانند بهره، میوه، عقل و خرد و گنج و ثروت ذکر می شود؛ درحالی که عدد سه در میانه روایت ها و در ارتباط با مضامین سفر، نزاع، آزمون و ... مطرح شده است و بین این دو مقوله تقابل برقرار است.

زمینه/ هدف: با رواجِ زبانی بیگانه در یک سرزمین، نه تنها واژه های تازه ای به واژگان زبان آن سرزمین افزوده می شود، بلکه شماری از واژه ها نیز به سبب نزدیکی های آوایی با واژگانِ زبان بیگانه درمی آمیزند. این گونه از تحوّل را در شماری از واژه های ایرانی در مواجهه با زبان های عربی و ترکی می توان دید که به ویژه در جای نام ها قابل پی گیری است. شماری از جای نام هایِ کهنِ ایرانی با واژه های عربی و ترکی درآمیخته و نهایتاً غیر ایرانی پنداشته شده اند. روش/ رویکرد: یکی از مواردِ پرتکرار این مسأله جای نام هایی هستند که بخشی از آن ها یکی از واژه های قر، قره و قرا است. عمدتاً این واژه ها و جای نام هایی که یکی از این سه ریخت در آن ها به کار رفته باشد، ترکی پنداشته می شوند. جست وجوهای تاریخی و زبانی ما را به نتیجه های دیگرگونی رهنمون می شود. یافته ها/ نتایج: با رواجِ زبان ترکی در ایران، واژه های "قُر" به معنای گِل آلود و باتلاق، "گَر" به معنای تپه و کوه و "خوره" و "کوره" در جای نام ها با واژه ترکیِ قره و دیگر ریخت هایِ آن درآمیخته و همه آن جای نام ها نیز ترکی پنداشته شده اند. در این مقاله با بررسی جای نام هایی که واژه های قر، قره و قرا را در خود دارند، کوشش شده ریخت های کهن آن جای نام ها بازیابی و درباره معنا و ریشه آن ها بحث شود.

آموزش زبان و فرهنگ عامیانه(فولکلور) و حتی انتقال میراث فرهنگی ناملموس با نواهای خوابانه(لالایی ها) آغاز می شود و در این فرآیند، بازیگر جدیدی به نام هوش مصنوعی به عنوان ماشینی با توانایی های هوشمندانه می تواند با حفظ این نواها به آموزش، دسترسی آسان تر، افزایش تأثیرگذاری، کارآمدی، گسترش نتیجه بخشی و انتقال مفاهیم و معانی فرهنگی به نسل های بعد یاریگر باشد اما بدون رعایت اصول اخلاقی مناسب چه بسا به تحریف محتوا و از بین بردن این زمینه های فرهنگی-اجتماعی در این نواهای خوابانه و دیگر میراث فرهنگی مشابه با آن بینجامد. در این مقاله با رویکردی میان رشته ای و با روش تحلیلی از یافته های کمی و کیفی بهره گرفته تا مدلی کارآمد پیشنهاد دهد که با یافته های جدید همراه باشد و با طراحی چهارچوبی چهار بعدی( تحلیل فرهنگی، طراحی فناوری، ارزیابی اخلاقی و بازخورد اجتماعی) به رویکردی جامع و میان رشته ای دست پیدا کند. نتیجه پژوهش این است که فناوری، اخلاق و میراث فرهنگی در مواردی چون نواهای خوابانه نیاز به پژوهش های میان رشته ای دارد و با پیشرفت هوش مصنوعی اگر به این فناوری جدید و این همگرایی توجه نشود بخش عمده ای از میراث فرهنگی (ملموس و ناملموس، عامیانه و رسمی) در معرض نابودی قرار خواهد گرفت. .