جستاری بر اجرای جلوه های عرفانی و اشتراک آن با زیبایی شناسی معماری مناره شمس تبریزی از منظر هِگل(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
مطالعات ایرانی سال ۲۴ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴۸
3 - 29
حوزههای تخصصی:
زمینه/ هدف: آیین های سالکین یکی از کاربردهای نمادین عرفانی می باشد. این سنّت ها، «شیوه های اجرایی» هستند که در گذر زمان توسعه و تکامل یافته اند. از این توانمندی ها، می توان در برگزاری مراسم آیینی بهره برده و باعث رونق بیش از پیش آرامگاه شمس تبریزی شد. هدف در این پژوهش نشان دادن ابزارهای اجرایی است که شامل وسایل خاصی بوده و تبدیل به افزارگان نمادینی شده و متناسب با آموزه های وحدت گرایانه مولانا اجرا می شوند. از دیگر مراسم نیز می توان به جلوه های چرخشی، موسیقایی و کلامی اشاره کرد که در بین آن ها مراسم سماع درویشان آن گونه که امروز به اجرا درمی آید، بسیار الهام گرفته از پندهای عرفانی مولاناست. چنین کاربردهای عرفانی را به راحتی می توان در اشتراک با ساختار نمادین و معماری منحصر به فرد مناره شمس تبریزی و مطابقت آن با گردش ستاره ها به دور خورشید مشاهده و احساس کرد. از این رو این پژوهش براساس دو پرسش شکل گرفته است: 1. تَجلّی جلوه های عرفانی آموزه های مولانا در مکان های معنوی چه تأثیری می تواند داشته باشد؟ 2. چگونه می توان دورنمای عرفانی را با معماری مناره شمس تبریزی از نظرگاه سه گانه هنر هِگل و «روح مطلق» او همپوشانی داد؟ روش/ رویکرد: داده های این پژوهش به صورت توصیفی- تحلیلی تدوین شده و به بررسی پیوند میان معماری و جلوه های اجرایی و نمودِ نمادها و نشانه ها در فضاهای عرفانی و سنتی پرداخته شده است. یافته ها/ نتایج: اصلی ترین نتیجه پژوهش آشکار می کند که کاربردهای اجرایی عرفانی این آیین مذهبی، متأثر از غنای آثار مولانا است که به زیبایی توانسته در تطابق و همگونی آن با دیدگاه های هنری هگل در نقش شکل های متعدد معماری در مناره شمس تبریزی و بسط آن با «روح زمانه»ی او یک فضای تاریخی ایجاد کند.