رودکی، حدّ واسط جریان اندرزگویی در ایران پیش از اسلام و دوران اسلامی (بررسی تا قرن هفتم هجری)(مقاله علمی وزارت علوم)
حوزههای تخصصی:
رودکی سمرقندی، شاعر و موسیقی دان برجسته دربارِ اُمرای سامانی، از زمره نخستین ادیبان دوران اسلامی است که در آثارش به اندرزگویی و درج آرای حِکمی در قالب شعر، اهتمام ویژه ای داشته است و درستی این امر، با وجود ابیات اندک برجای مانده از وی به خوبی نمایان است. در همین راستا، پژوهش پیش رو می کوشد تا با نگاهی بینامتنی به اشعار رودکی و بهره گیری از روش توصیفی و مطالعات کتابخانه ای، در وهله اول، تأثیرپذیری وی از برخی اندرزها و اندیشه های به جا مانده در ادبیات پهلوی و مزدیسنی را نشان دهد؛ سپس با آوردن شواهد و نمونه های کافی، اقتباس برخی شاعران و نویسندگان ایرانی پس از رودکی تا قرن هفتم هجری (با تکیه بر اندرزهای فردوسی، اسدی طوسی، ناصرخسرو، نظامی گنجه ای و سعدی) از آن اندرزها نشان داده شود و درحقیقت، این جستار بیش از هر چیز دیگری در صدد آن است تا نقشِ واسطه گی رودکی در میان اندرزگویان ایرانیِ پیش از اسلام و دوران اسلامی را در بیانِ برخی مضامین و آموزه های خاصّ تعلیمی نشان دهد. از مهم ترین یافته های آن نیز می توان به بسامد قابلِ توجه گرایش رودکی به موضوع جهان هستی و مفاهیم مرتبط با آن اشاره کرد؛ موضوعی که در آثار ادبیِ پس از وی، به ویژه در شاهنامه فردوسی، به میزان معتنابهی بازتاب یافته است و چنین به نظر می رسد که منشأ و سرچشمه اصلی آن را باید در میراث معنوی گذشتگان و اندرزنامه های پهلوی جست وجو کرد.