درخت حوزه‌های تخصصی

مناجات شعبانیه از مهم ترین ادعیه شیعه است که محدث قمی در مفاتیح الجنان آن را تا حد امکان تصحیح و گزارش کرده است. اما گزارش وی از برخی خطاها در متن و ضبط حرکات برخی از کلمات مصون نمانده و نیازمند تصحیح مجدد و اصلاح خوانش کلمات است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی و بر پایه منابع کتابخانه ای، چند نمونه از این فرازها را که شواهد اطمینان بخشی برای اصلاح آن ها وجود دارد، شناسایی کرده است. این مقاله با کاربست فنون تصحیح انتقادی، از جمله بررسی و اعتبارسنجی مصادر کهن، مقایسه با ادعیه مشابه و توجه به قرائن ادبی و تاریخی مختلف در چارچوب ضوابط تصحیح قیاسی، موفق به اصلاح ده مورد از این تصحیفات و خطاهای خوانشی شده است. با اصلاح این موارد، راهبرد روشنی برای بازنگری ترجمه های موجود این فرازها، فرازهای دیگر این مناجات و سایر ادعیه ترسیم شده و می تواند در پژوهش های آتی مورد استفاده قرار گیرد.

پیامبر اسلام 2  الگویی جامع و کامل برای مسلمانان بلکه همه انسان ها بوده اند. این مهم تا جایی است که همه حالات آن حضرت  از جهت کلامی، رفتاری و حتی سکوت او الگوی انسان هاست. براساس باور شیعیان، شخصیت حقیقی و حقوقی آن حضرت، معصوم از هر خطا و مصون از گزند هر نوع حیله و وسوسه شیطانی است؛ بااین حال وجود احادیثی چند در برخی منابع حدیثی منسوب به شیعه مانند دعائم الاسلام ، طب الائمه و تفسیر فرات کوفی درباره سحر شدن پیامبر 2 این پرسش را پدید آورده است که آیا شیعیان امامیه با توجه به این منابع حدیثی به امکان و تأثیر سحرِ ساحران در پیامبر  باور دارند؟ این اعتقاد ازسویی با عصمت و مصونیت پیامبر  از هر خطا و انحراف در تنافی است و ازسوی دیگر با آیات نافی سحر از پیامبر 2 مخالفت دارد. فارغ از این دو نکته، چند گزاره مهم این اخبار را باورناپذیر می نماید: نخست آنکه روایات سحر النبی 2 در منابع مشهور و معتبر شیعه گزارش نشده اند؛ دوم آنکه در اعتبار پدیدآورندگان این منابع تردیدهای جدی وجود دارد؛ سوم آنکه احادیث سحر النبی 2 علاوه بر ضعف سندی، مشکل دلالی نیز دارند؛ چهارم آنکه مشهور عالمان شیعه محتوی این احادیث را نپذیرفته اند.

مقتل الحسین(ع)خوارزمی در زمره مقاتل تاریخی روایی قرن پنجم و ششم هجری است که به دلیل مذهب نویسنده، محتوای روایات عاشورایی و تأثیر بر کتب روایی دوران پس از خود قابل توجه است. بخشی از گزارشی که خوارزمی از نهضت حسینی نمایانده، برخاسته از روایات مقاتل متقدّم است و بخشی دیگر جزء متفرّدات عاشورایی وی محسوب می شود.در تحلیل متفرّدات وی که مسئله اصلی تحقیق پیش روست گاه،آشفتگی های متنی دیده می شود که باوقایع مسلّم تاریخی ناسازگار بوده، به گونه ای که اساس نقل دانشوران قرون بعدی به شمار می آید. لذا مقتل وی مخاطب را درموطن تأمل و تردید می افکند و حتی در برخی موارد، شیعه را متأثر از اعتقاداتی خاص معرفی می کند. این مقاله که با روش کتابخانه ای ورویکردی تحلیلی انتقادی سامان یافته، می کوشد تابا توجه به مقایسه با گزارش های منابع روایی تاریخی به برخی از متفرّدات عاشورایی آن بپردازد و نیز مطالب تاریخی وروایی آن را که عمده ترین مباحث مورد تردید و دقت در این مقتل است ارزیابی کند.ذکر فضیلت بی حد و حصر برای عاشورا، رخداد ولادت حضرت زهرا (س) و حسنین (ع) در عاشورا، تقویر سر امام حسین(ع)، گریختن دو پسر جعفر طیار از اردوگاه ابن زیاد، اصابت تیر سه شعبه به قلب امام از جمله متفردات عاشورایی خوارزمی است که محل تأمل و دقت است.

  روایت «المرأهُ عَورَه» یک نمونه از مستندات روایی در فقه زنان است که زن را مایه شرم و پوشیدنی معرفی کرده و در بحث حدود حجاب، عدم خروج وی از خانه و حرمت صدای او مورد استناد فقها قرار گرفته است. این واژه پیشینه فارسی و عبری داشته و نشان می دهد عورت انگاری زنان با تداخلات فرهنگی بعد از فتوحات، در جامعه عربی مورد توجه قرار گرفته، تا آنجا که در قرن سوم این اندیشه، در سنن ترمذی به روایت ارتقا یافته است. با تحلیل به عمل آمده در این پژوهش، عبارت المرأه عوره توصیفی از دیدگاه های راویان کوفی در قرن دوم راجع به زنان است که تحت تأثیر اندیشه های عبدالله بن مسعود در کوفه ظهور یافته و در بصره به خوبی توسعه یافته است. این روایت در اهل سنت جز ازطریق ترمذی در کتب شش گانه اهل سنت مورد توجه قرار نگرفته و در کتب روایی شیعه نیز ازطریق زیدیه وارد شده و تا قرن هفتم مورد توجه هیچ یک از فقیهان شیعی نبوده است. این مطالعه با روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای با تمرکز بر کتب روایی سامان یافته است و در پی آن است که تاریخ ظهور و سیر تکاملی این عبارت را بازنمایی نماید.

احادیث بسیاری پیرامون اثبات یا نفی رؤیت خداوند درجوامع حدیثی فریقین روایت شده است که دالّ بر اهمیت این موضوع است. مطابق حدیثی منسوب به پیامبر (ص)، رؤیت خداوند توسط مؤمنان در قیامت امری حتمی است. براین اساس، یکی از نویسندگان سنّی، به نام عزازی باور دارد محققان امامیه، سند و متن این روایت را محلّ اشکال دانسته اند لذا ضمن ایجاد شبهه در وثاقت احادیث صحیح بخاری، عقیده اهل سنت، پیرامون اثبات رؤیت خداوند را نفی می کنند. این نویسنده با نگاهی انتقادی، ضمن طرح دلایلی همانند: اثبات وثاقت راویان این حدیث، توجیه تعارض های متنی، استناد به آیات و روایات و نیز نقد دلایل عقلی امامیه درباره نفی رؤیت بصری، آن مذهب را به تعصب در نفی عقاید اهل سنت متهم می کند لذا بررسی نظریات وی در راستای تبیین و اثبات نگاه صحیح درباره رؤیت، حائز اهمیت است. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تفصیل نظریات عزازی، اثبات نموده است دلایل وی از نگاه سندی (عدم بررسی دقیق احوال راویان)، قرآنی و روایی (برداشت های مخالف قواعد لغوی و نحوی از آیات و روایات) و عقلی (نقل گزینشی و نادرست نگاه عقلی امامیه) صحیح نیست. در نتیجه، نظریات او از نگاه علمی، قابلیت نقد و رد دیدگاه امامیه درباره نفی مضمون این حدیث را ندارد.

یمثّل تحلیل الأحادیث الإسلامیه وتوثیقها أحد المحاور الأساسیه التی لطالما شغلت اهتمام الباحثین فی علم الحدیث من کلا الفریقین. وقد تصدّى هاشم معروف الحسنی، بصفته أحد المفکّرین الشیعه المعاصرین، لهذا المجال من خلال تألیف أعمال مثل "الموضوعات فی الآثار والأخبار"، حیث تناول فیها بشکل منهجی معاییر نقد الحدیث.تستعرض هذه الدراسه، بمنهج وصفی تحلیلی، المعاییر التی اعتمدها الحسنی فی توثیق الأحادیث ضمن محورین رئیسیین هما النقد السندی والنقد المتنی. وتکشف النتائج أنه فی مجال النقد السندی، یعتبر الحسنی "الغلوّ والتطرف" السبب الرئیسی لضعف رواه الشیعه، بینما یرى أن "النصب والعداء للإمام علی (علیه السلام)" هو الجرح الأساسی الذی یقدح فی رواه أهل السنّه.أما فی النقد المتنی، فقد جعل الحسنی من تعارض الروایات مع العقل والقرآن والأصول الإسلامیه القطعیه محورًا أساسیًا، فی حین استخدم منهج فقه الحدیث فی حالات محدوده. کما انتقد الحسنی إهمال علماء الشیعه فی تدوین الأحادیث الموضوعه بشکل مستقل، واعتبر أن قاعده "التسامح فی أدلّه السنن" قد هیأت المجال لانتشار الأحادیث غیر الموثوقه.تُحلّل هذه المقاله أیضًا الدوافع وراء وضع الأحادیث (کالسیاسیه، والمذهبیه، ودور القُصّاص)، وتسلّط الضوء على بعض الضعف المنهجی فی مقاربه الحسنی، مثل اعتماده المفرط على النقد السندی القائم على اتهام الراوی بالغلوّ، وقلّه اهتمامه بالنقد المحتوائی، وتجاهله للمبانی الاعتقادیه الشیعیه فی الإمامه.وفی الختام، تُقیّم هذه الدراسه أوجه القصور فی منهج الحسنی ضمن إطار علم نقد الحدیث، مع التأکید على نقاط قوّته (مثل توضیحه المنهجی لدوافع وضع الحدیث).

کتاب های منسوب به سلیم بن قیس، تنها آثار تاریخی کلامی شیعی باقی مانده از قرن اول هجری قمری قلمداد می شوند، که به دلایل مختلفی مورد توجه و اهمیت واقع شده اند. از ویژگی های برجسته این کتاب ها، نقل حوادثی است که همواره میان شیعه و سنّی محلّ اختلاف و کشمکش بوده است. با توجه به مناقشات متعدد و متنوع پیرامون ابعاد گوناگون کتاب های سلیم، به نظر می رسد که اکنون لازم است این کتاب ها از جهات مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد؛ که یکی از آنها، بررسی گونه های مختلف نسخه های خطی کتاب های سلیم است. به نظر می رسد، بسیاری از مناقشات حول محور شخصیت سلیم و کتاب های منسوب به وی، با بررسی دقیق نسخه های خطی و اصالت آنها، و نیز روشن شدن ابهامات و تناقضات مرتبط در آن، روشن گردد؛ البته از سوی دیگر، حتی ممکن است ابهامات و اشکالات جدیدی را پیش روی محققان قرار دهد؛ که برای رد یا اثبات گزارش های تاریخی کلامی روایات سلیم، ناچار شوند ابتدا تکلیف این ابهامات نسخه شناسی کتاب ها را روشن نمایند. نگارنده در طی چهار مقاله، کلیاتی پیرامون نسخه های خطی کتاب های سلیم و مدل های مختلف آن ها را مطرح می کنیم؛ که مقاله حاضر، دومین آنها است، و به معرفی نسخه های «گروه ایکس»، «گروه الف»، «گروه درهم» و شاخصه های این نسخ این مدل ها پرداخته است.

تسعى هذه المقاله إلى سبر أغوار موضوع تاریخی عقائدی ذی أبعاد معقده، ألا وهو الغفران الإلهی المستدام لأهل بدر ومدى صدق هذه النسبه ودفاع بعض العلماء عنها. وتقوم هذه الدراسه على نهج علمی یعتمد على تتبع صدور القصه التاریخیه والحدیث الذی تناولها بدقه، ومناقشتها وتحلیلها بأسلوب علمی نقدی قائم على الأدله، وتناولها کأحداث تاریخیه، الغرض منها کشف الغطاء عن حقیقه المبالغه للروایات الکثیره التی رواها المؤرخون الذین کتبوا التاریخ حول الغفران الإلهی لأهل بدر وما قیل عنها ومواقف العلماء فی الدفاع عنها والتعصب لها. وخطه العمل فی هذا البحث استعراض الروایات کما وردت فی المصادر التاریخیه ومناقشتها ومعالجتها بحیادیه، والوصول الى نتیجه مفادها أن الغفران الإلهی المستدام لأهل بدر شیء مزعوم لم یثبت لأهل بدر وهو یتعارض مع أصول العقیده والعداله الإلهیه ویتصادم تطبیقه مع مقاصد الشریعه والمعتقدات الصحیحه والعمل بالآیه الشریفه فی قوله تعالىومن یعمل مثقال ذَرَّه شرَّاً یره. (الزَّلزله99: 8) وقد أُثیرت جمله من التساؤلات والإشکالات والمعارضات الوارده على هذا الحدیث یصعب دفعها ورفعها وحلها وتحفظ علیه أکابر العلماء من أصحاب هذا الفن فهذا الحدیث یتعارض مع المرویات الصحیحه وعمل الصحابه والتابعین، واتضح بأن الغایه المنشوده من هذا الحدیث هی إفاضه کرامه خاصه دائمه على أهل بدر حتى لا تشملهم أحکام العداله العامه والشامله، لنصل لنتیجه مفادها شمولهم للأحکام الإلهیه کغیرهم من الناس فلا یصح الاستثناء لهم ولا حمل هذا الحدیث على الإباحه المطلقه، فاستوجب ذلک رفع الید عن هذا الحدیث وعدم العمل به.

در منابع روایی شیعه و اهل سنت، گزارشی به نقل از پیامبر(ص) با این مضمون آمده است که: «امتی که من اولین و عیسی(ع) آخرین آن باشد، هلاک نمی شود». گونه دیگری از این گزاره، نام مهدی(ع) را نیز به عنوان اوسط یا وسط این امت به شمار آورده است؛ همچنین در برخی منابع روایی شیعه، در کنار پیامبر(ص)، از دوازده امام یادشده است. حال در این میان، متن معیار و اصیل، کدام یک از گزاره هاست؟ پژوهه حاضر با در نظر گرفتن این اصل که احادیث غالباً در خلأ وارد نشده اند و می توانند با برخی از وقایع تاریخی مرتبط باشند، به گونه شناسی و تبارشناسی نقل های مختلف این روایت با رویکردی جریان شناسانه و گفتمان شناسانه می پردازد. نتایج نشان می دهد، متن معیار این گزاره در میان اهل سنت، در ضمنِ گزارشی از نبرد موته مطرح شده و در میان روایات شیعه که پیامبر(ص) و امامان(ع) را به عنوان نخستین این امت و مسیح(ع) را آخرین آن به شمار آورده، در ضمنِ اندیشه امامت قابل ردیابی است. در عین حال این گزاره در کنار گزاره اقتدای مسیح(ع) به امام مهدی(ع) در آخرالزمان، قابل تبیین بوده و معنای درستی می یابد. در این میان، گزارشی که مهدی(ع) را در میانه این امت معرفی می کند، ساختگی به نظر می رسد.

این تحقیق به بررسی جایگاه و ویژگی های حضرت علی(ع) از دیدگاه مکتب بریلویه، یکی از فرقه های مهم اسلامی در شبه قاره هند، می پردازد. بریلویه که توسط احمد رضا خان بریلوی در قرن نوزدهم میلادی بنیان گذاری شد، ترکیبی از تصوف و تسنن است و از لحاظ فقهی حنفی و از نظر کلامی تحت تأثیر ماتریدیه و اشعری است. این پژوهش با استناد به منابع بریلویه، به تحلیل عقاید این مکتب درباره حضرت علی(ع) و نقش ایشان در اسلام می پردازد.یافته های تحقیق که به شیوه توصیفی تحلیلی و جمع آوری کتابخانه ای مطالب صورت پذیرفته، نشان می دهد که بریلویه حضرت علی(ع) را به عنوان جانشین باطنی پیامبر(ص) و دارای مقام ولایت می داند و ایشان را در علم، شجاعت، پارسایی و فضایل اخلاقی سرآمد صحابه می شناسد. همچنین، این مکتب با استناد به احادیثی مانند حدیث غدیر، حدیث منزلت و حدیث باب علم، بر جایگاه ویژه حضرت علی(ع) تأکید دارد.

البحث عن مصداقیه رواه المذاهب الأخرى، مما نال اهتمام العلماء منذ القدیم؛ فبحث عنها بعض العلماء ضمن مباحثهم فی شروط قبول روایه الراوی فیما استقل بها البعض فی مؤلَّف مستقل ومن مناظیر مختلفه؛ وتتمحور کلمه الأغلبیه الشیعیه على أن الشرط الأساسی للإعتماد على الراوی یکمن فی العداله والضبط بقطع النظر عن انتمائه المذهبی؛ وأما أهل السنه، فرغم تضارب آرائهم فی غیر الشیعه، إلا أنها تتمتع بنوع من العلمیه والموضوعیه، فی حین أن رأیهم فی الشیعه سلبیٌّ وخارجٌ حتى عن هذا الإطار، فهذا الرأی هو ما انتقدناه فی ضوء المعطیات العلمیه وبالإستعانه من الأسلوب المکتبی عبر استقراء أقوال علمائهم والمقارنه بینها ثم انتقادها؛ فتحصل أن رأیهم فی روایه الشیعه مبدئیا هو عدم القبول إلا أن تستدعی الضروره أو المصلحه إلى العمل بها، والسبب الوحید من تبنی هذا الرأی، هو أن الشیعه ینتقصون بعض الصحابه، ومن الواضح أن هذا المدعى لا یصلح دلیلا على عدم قبول روایه الراوی، إذ من المعلوم ضروریا أن الصحابه لم یکن جمیعهم على مستوى واحد، لذا فیجب إخضاعهم للإنتقاد کغیرهم؛ والمعیار العلمی الصحیح لتقییم الراوی، هو العداله والضبط بغض النظر عن الإنتماء المذهبی إلا ما خرج بدلیل کالخوارج!

انتظار به عنوان یکی از ارکان مهم فرهنگ دینی شیعه، در روایات اهل بیت (ع) جایگاهی بنیادین دارد. این مفهوم نه صرفاً به معنای چشم داشت منفعلانه به آینده ای نامعلوم، بلکه فرایندی فعال، پویا و اصلاح گر معرفی شده است که هم اصلاح فردی را دربر می گیرد و هم به انسجام اجتماعی، هویت سازی و مقاومت تاریخی شیعه یاری می رساند.پژوهش حاضر با رویکرد حدیث پژوهی، به تحلیل جامع انتظار در منابع روایی پرداخته و نشان داده است که این آموزه در چهار سطح اصلی قابل بررسی است:بعد فردی: انتظار عامل تهذیب نفس، تقویت ایمان، صبر و امیدواری است.بعد اجتماعی: انتظار به همبستگی مؤمنان، تقویت اخلاق اجتماعی و مسئولیت پذیری می انجامد.بعد تاریخی سیاسی: انتظار شیعه را در طول تاریخ در برابر ظلم و انحراف پایدار ساخته و منبع الهام برای حرکت های اصلاحی و انقلابی بوده است.بعد هویتی: انتظار سبب تداوم فرهنگ ولایی، بازتولید سنت های دینی و حفظ هویت مستقل جامعه شیعی شده است.روش این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای روایات منتخب از منابع حدیثی معتبر مانند الکافی، کمال الدین، الغیبه و بحارالأنوار است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که انتظار در نگاه حدیثی، یک راهبرد چندبعدی برای تربیت فرد و جامعه است و می تواند در حل مسائل اجتماعی معاصر نیز کارکرد داشته باشد.

برخی سخنان رسول اکرم 2 را اجتهاد آن حضرت می دانند و برخی سخنان ایشان را وحی می دانند. یکی از دلایل روایی مورد استناد گروه دوم روایت «کَانَ جِبْرِیلُ ینْزِلُ عَلَى النَّبِی 2 بِالسُّنَّهِ، کَمَا ینْزِلُ عَلَیهِ بِالْقُرْآنِ» است. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای صورت پذیرفته و به بررسی سندی و دلالی این روایت پرداخته است. هدف از این پژوهش تبیین دلایل قرآنی و روایی وحیانی بودن سنت نبوی در خلال بررسی روایت مذکور است؛ اما با قراین درون متنی تقویت می شود که روایت سخن تابعی بوده و کلام رسول اکرم 2 نیست. نتایج پژوهش عبارت است از اینکه سخنان رسول اکرم 2 اجتهاد شخصی ایشان نبوده و همان گونه که قرآن کریم از جنس کلام وحیانی است، جزئیات و تفاصیل شریعت در قالب سنت و سیره آن حضرت نیز به صورت وحی به ایشان داده شده است. این دریافت های وحیانی با تعابیری همچون «وحی لیس بقرآن»، «وحی السنه»، «وحی غیر قرآنی»، «وحی غیرمتلوّ» در آثار فریقین از آن یاد شده است، ولی تعبیر «وحی بیانی» گویاتر است .

بازسازی کتب مفقود حدیثی شیعه، اگرچه با اتخاذ الگویی نظام مند، در اغلب موارد به محتوای یک اثر حدیثیِ مفقود منجر می شود، اما گاه به رغم پیاده سازی همه مراحل بازسازی، ممکن است ابهام در نقش تألیفی یا انتقالی مؤلِّف، یا ابهام در عنوان تألیف، تنقیب به اثر مفقودِ مدّنظر را ناتمام یا مجمل بگذارد. این دو معضل که از آنها با عنوانِ «اجمال در تعیین مؤلِّف» و «اجمال در تعیین مؤلًّف» یاد می شود، به طور همزمان در فرایندِ بازسازیِ کتاب الغیبه ابن سماعه، محدث مشهور نسل سوم واقفه، بروز می نماید. این امر در حالی است که ابتدائاً شرایطِ بازسازی غیبت نگاری او تماماً فراهم به نظر می رسد. زیرا اولاً أسانیدِ منتهی به او در باب مهدویت، با سلسله إسناد یکسان، و با بسامد قابل اعتنایی در مهم ترین کتب غیبت متقدم ثبت شده و ثانیاً در برخی موارد، طرق منتهی به او، با طریق یاد شده برای مکتوبات وی در فهرستین، یکسان است. اگر چه دو معضل یادشده، بخش عمده ای از بازسازی اثر مذکور را ناتمام می گذارد، اما با این همه، دقت در أسانید برجای مانده از ابن سماعه، فواید حدیثی و کلامی قابل اعتنایی را دربردارد.

إنَّ التراث فی کلِّ أمه یشکل هویَّتها الثقافیه، ومن لا تراث له لا هویه له، ومن أراد أن یطمس هویه أمه من الأمم فعلیه أن یبدأ بتغییب تراثها. وهذه البحث یسلط الضوء على إحدى المخطوطات المهمه فی التراث الإسلامی، والتی یرجع تاریخها إلى القرن الثامن الهجری، وهی من تصنیف أحد أعلام المذهب الزیدی، ویدور موضوعها حول فضائل أهل البیت علیهم السلام، وعنوانها (إشراق الإصباح فی مناقب الخمسه الأشباح) للعلامه إبراهیم بن محمد بن علی الصنعانی الحضرمی (ت: بعد ۷۵۳ ه ق). وتبرز أهمیه هذه الدراسه فی کونها تکشف عن شخصیه المؤلِّف وترجمته التی خلت منها أمهات کتب التراجم إلا من أسطر قلائل عند أصحاب المذهب الذی ینتمی إلیه، ثم العمل على تظهیر واحده من المصنَّفات المعتبره فی التراث الزیدی والتی لم تأخذ طریقها إلى الطباعه، بل لا تزال على حالتها الأولى المخطوطه، وذلک من خلال دراسه منهج المؤلِّف فی تصنیف هذا السِفر القیِّم. ولتحقیق أهداف هذه البحث استخدمنا المنهج العلمی فی تحقیق المخطوطات، والعمل على جمع النسخ ودراستها، ثم مقابلتها، ومعالجه المشکلات الحاصله فی هذا الطریق، وقد استفدنا بالإضافه لما تقدم المنهج الوصفی التحلیلی والاجتهادی للوصول إلى المعلومات المطلوبه مستعینین فی ذلک کلِّه بکتب التراث المخطوط والمکتبات العامه. وکان أهم نتیجه خرجت به هذه المقاله هو أهمیه تحقیق هذا الکتاب بشکل علمی دقیق من خلال تصحیح النص وتخریج مصادره ومقارنه روایاته مع الأصول الحدیثیه الموجوده عند الإمامیه وأهل السنه، فبالإضافه إلى القیمه المعرفیه الذی یمثِّله هذا العمل قد یکون رافداً مهمَّاً فی تقویه روایات فضائل أهل البیت (علیهم السلام) وتعاضدها من جهتی المتن والسند.

این تحقیق به بررسی نقش عزت در استمرار حکومت اسلامی به ویژه در بعد اقتصادی می پردازد. ابتدا معنای لغوی و اصطلاحی عزت مورد تحلیل قرار گرفته و سپس تأثیر آن در ایجاد استقلال اقتصادی و عدم وابستگی جامعه اسلامی به سایرین مورد تأکید قرار می گیرد. بررسی آیات قرآن نشان می دهد که تحقق عدالت، خدمت به مردم و فقرزدایی به عنوان ارکان اساسی عزت در حکومت اسلامی مطرح هستند. همچنین، به تأثیر مثبت مدیریت اقتصادی و بحران در حفظ و استمرار عزت کشور اسلامی اشاره می شود. یافته ها نشان می دهند که عدم رعایت عدالت و عدم خدمت به مردم می تواند منجر به ذلت و خوار شدن جامعه گردد و در نتیجه عزت و استمرار حکومت اسلامی در هاله ای از ابهام قرار گیرد. لذا، ایجاد نهادهای اقتصادی قوی و فقرزدایی، همراه با رفاه عمومی، می تواند منجر به عزت و شرافت جامعه شود و حکومتی با عزت پایدار ایجاد کند. این مقاله همچنین بر لزوم آگاهی و ایجاد شور و شعور در مردم برای مشارکت در فرآیند تولید و مصرف بهینه تأکید می کند تا رشد و توسعه اقتصادی جامعه اسلامی تسهیل گردد. در نهایت، نتایج تحقیق نشان دهنده ی این است که مدیریت صحیح و کارآمد در حوزه های مختلف اقتصادی، به ویژه در شرایط بحرانی، کلید دستیابی به عزت و استمرار حکومت اسلامی است.

ولدت السیده الزهراء (عَلَیْهَا السَّلاَمُ) ونشأت فی بیت النبوه ومهبط الوحی والتنزیل، فلامست کلمات القرآن الکریم وعباراته ومضامینه شغاف قلبها قبل أن تطرق مسامعها، وقد کانت علیها السلام منذ اللحظات الاولى لولادتها المبارکه محط عنایه الرسول الأکرم محمد (ص) وحبه الشدید لها، فکان لذلک الأثر الأکبر فی ترسیخ آیات الوحی الإلهی فی قلبها الطاهر وتنمیه لغتها، وتعزیز بلاغتها الفذه وقدرتها الأدبیه على استیعاب کلام الله ومن ثم الاستشهاد به وتبیینه کلما تکلمت، فهی لا تتفوّه إلا بالقرآن ولا تنطق إلا بما غُذیت به من کلام الوحی والنبوه. ولذلک نجد صور التعبیر القرآنی ظاهره بل طاغیه فی کلامها وأحادیثها وخطبها، فکلام الوحی الالهی یظهر تاره من خلال الاستشهاد بصریح الآیات القرآنیه وجمله، وتارهً یبدو عبر اقتباس النص القرآنی فی جملها وعباراتها، وأحیاناً أخرى یتجلى فی عباراتها من خلال اقتناص المفردات والمصطلحات والتعبیرات القرآنیه وشحنها فی طیّات کلامها. والزهراء (عَلَیْهَا السَّلاَمُ) تهدف من استشهاداتها تلک التأسیس لقواعد فی تفسیر القرآن وتبیینه وتأویله، وذلک من خلال دعمها لموقف معین، أو ردها على رأی مخالف، أو لإثبات حجه، أو تثبیت قاعده اسلامیه، أو تعلیل تشریع، أو دفع شبهه، أو رفع إبهام، أو تبیین معنى، وغیر ذلک مما یتطلبه الموقف الخاص الذی من أجله قالت فیه کلمتها، أو ألقت من أجله خطبتها. وهذا البحث یحاول رصد کل ذلک إضافهً إلى بیان أسباب هذا الحشد القرآنی فی کلام الزهراء علیها السلام، وذکر أنواعه وأسبابه، وفق منهج استقرائی وصفی تحلیلی. وقد أثبت البحث حقیقه أنّ فاطمه الزهراء (عَلَیْهَا السَّلاَمُ) من خلال ما وصلَنا من خطبها وکلامها فی السنه الحادیه عشره للبعثه النبویه الشریفه کانت أول من أسس لقواعد الاستشهاد بآیات القرآن الکریم وتفسیره وبیانه بعد أبیها رسول الله (ص).

اعتبارسنجی روایات به روش متاخران بر پایه ی توثیقات خاص و عام استوار است. یکی از این توثیقات عمومی «افتاء و عمل به روایات راوی» یا به تعبیری «تلقی به قبول روایات راوی» است. هدف این نوشته بررسی دیدگاه آیت الله خویی و آیت الله شبیری پیرامون این توثیق عام به عنوان نشانه ای بر وثاقت راوی نزد مفتی است. این مقاله در صدد است از طریق مطالعه ی کتابخانه ای و با روش توصیفی-تحلیلی به نقش «افتاء» در ارزیابی «یاسین ضریر» و به تبع در فتوای فقهی بپردازد. یافته ی این پژوهش نشان می دهد مرحوم خویی افتای مطابق روایات را قرینه ی «اعتماد مفتی به روایات» و یا کاشف از «اعتماد مفتی به راوی» از باب اصالت وثاقت می داند نه «توثیق مفتی نسبت به راوی»، آقای شبیری با شروطی قرینیت افتا بر توثیق را پذیرفته و بر خلاف خویی و از همین راه به وثاقت «یاسین ضریر» نزد «کلینی»، «صدوق»، «طوسی» و ... معتقد شده و بر پایه حجیت خبر عدلین در موضوعات، حجیت اطمینان نوعی و حجیت مطلق ظن قوی در رجال از باب انسداد خود نیز یاسین ضریر را توثیق کرده است، فرجام دیدگاه های پیش گفته، ناهمسویی در برخی فروع بوده است از جمله: محدوده ی طواف، جریان استصحاب برای احراز عدم پرداخت دیون متیقن میت.

در باره جایگاه سنت نبوی، «یُنبُل» معتقداست سنت نبوی خاستگاه وحیانی نداشته ولی فیصله بخش مشکلات بوده است.این نوشتار در صدد بررسی چهارادعای «یُنبُل» است: الف) فقدان خاستگاه وحیانی سنت.ب)مشکلات و فیصله بخشی سنت نبوی سنت.ج)هم عرضی سنت نبوی با قرآن. د)اصل بودن سنت نبوی و فرع شدن قرآن. نویسنده با کاربست روش توصیفی –تحلیلی به این نتیجه رسید که سنت نبوی خاستگاه وحیانی ندارد ولی با این تفاوت که پیامبر(ص) در رهبری مردم از سوی خداوند اختیاراتی به او تفویض شده که طبق آن، دستوراتی داده است.تصور ینبل ازفیصله بخشی سنت پیامبر(ص) صحیح نیست ؛زیرا حجیت سنت نبوی ایده ای است که در سال های پس از رحلت پیامبر(ص) شکل گرفته است. مستند ینبل در هم عرض بودن سنت با قرآن ، خبر واحدی است که به معصوم و صحابه منتسب نیست بلکه اساس آن ایده واجتهاد یکی از تابعین است.بنا بر این نمی توان از یک موردجزئی نتیجه کلی استنباط کرد . اصل بودن سنت و فرع بودن قرآن نیز دیدگاه برخی است و نمی توان آن را به همه مسلمانان نسبت داد و مثل ادعای پیشین نمی توان با یک خبر واحد آن را اثبات کرد.

کتاب های منسوب به سلیم بن قیس، تنها آثار تاریخی کلامی شیعی باقی مانده از قرن اول هجری قمری قلمداد می شوند، که به دلایل مختلفی مورد توجه و اهمیت واقع شده اند. از ویژگی های برجسته این کتاب ها، نقل حوادثی است که همواره میان شیعه و سنّی محلّ اختلاف و کشمکش بوده است. با توجه به مناقشات متعدد و متنوع پیرامون ابعاد گوناگون کتاب های سلیم، به نظر می رسد که اکنون لازم است این کتاب ها از جهات مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد؛ که یکی از آنها، بررسی گونه های مختلف نسخه های خطی کتاب های سلیم است. به نظر می رسد، بسیاری از مناقشات حول محور شخصیت سلیم و کتاب های منسوب به وی، با بررسی دقیق نسخه های خطی و اصالت آنها، و نیز روشن شدن ابهامات و تناقضات مرتبط در آن، روشن گردد؛ البته از سوی دیگر، حتی ممکن است ابهامات و اشکالات جدیدی را پیش روی محققان قرار دهد؛ که برای رد یا اثبات گزارش های تاریخی کلامی روایات سلیم، ناچار شوند ابتدا تکلیف این ابهامات نسخه شناسی کتاب ها را روشن نمایند. نگارنده در طی چهار مقاله، کلیاتی پیرامون نسخه های خطی کتاب های سلیم و مدل های مختلف آن ها را مطرح می کنیم؛ که مقاله حاضر، دومین آنها است، و به معرفی نسخه های «گروه ب» و شاخصه های این نسخ پرداخته است.