درخت حوزه‌های تخصصی

ارزیابی روند بیابان زایی با استفاده از شاخص های پوشش گیاهی و تغییرات ضریب آلبدو در دوره زمانی 2000-2023، مطالعه موردی: حوضه آبریز مند در جنوب غرب ایران چکیده بیابان زایی یکی از مهم ترین فرآیندهای تخریب اراضی در مناطق خشک و نیمه خشک است که تحت تأثیر عوامل طبیعی و انسانی رخ می دهد. این مطالعه با هدف ارزیابی روندهای بیابان زایی و تغییرات زیست محیطی در حوضه مند، با استفاده از شاخص های سنجش ازدور شامل NDVI، EVI، SAVI، LAI، VCI، LST و آلبدو در سه بازه زمانی 2000، 2013 و 2023 انجام شد. در این مطالعه مشخص شد که، منطقه دارای روند معناداری از بیابان زایی است. شاخص های پوشش گیاهی شامل NDVI، EVI و SAVI روند کاهشی معناداری را نشان دادند. همچنین شاخص های خاکی مانند آلبدو و LAI نیز تغییرات قابل توجهی را آشکار کردند. میانگین آلبدو در سال 2000 برابر با 2378/0 بود، که در سال 2013 به 2343/0 افزایش یافت و در سال 2023 به 2271/0 کاهش یافت. این روند نوسانی نشان دهنده گسترش خاک های خشک و بیابانی در منطقه است. همبستگی منفی قوی بین آلبدو و شاخص های پوشش گیاهی (NDVI: r ≈ -0.78، p < 0.01) نیز وجود رابطه مستقیم بین کاهش پوشش گیاهی و افزایش خاک های بدون پوشش را تأیید می کند. تحلیل های منطقه ای نشان داد که توسعه بیابان زایی بیشتر در مناطق مرکزی و جنوبی حوضه مورد مطالعه رخ داده است. طبقه بندی بیابان زایی بر اساس آلبدو نشان داد، که حدود 30٪ از حوضه در طبقه "خطر زیاد"، 50٪ در طبقه "خطر متوسط" و تنها 20٪ در طبقه "خطر کم" قرار دارد. این الگوها با کاهش منابع آب، افزایش دما و فعالیت های انسانی مانند چرای بی رویه و تغییر کاربری اراضی همراهی می کنند. پیشنهاد می شود سیاست گذاری های منطقه ای بر اساس داده های فضایی-زمانی تقویت شوند تا از گسترش بیابان زایی در حوضه مند جلوگیری شود

در دهه های اخیر، با افزایش مخاطرات و بلایا، نیاز به افزایش تاب آوری جوامع بیش ازپیش اهمیت یافته است. یکی از ابعاد مهم تاب آوری و مدیریت بحران در بافت های شهری، ابعاد کالبدی تاب آوری است که به طور سیستماتیک عناصر و ساختار کالبدی بافت را مورد ارزیابی قرار می دهد. هدف از این پژوهش پاسخ به این سؤالات است که ۱. شاخص های تأثیرگذار در تاب آور نمودن بعد کالبدی- فضایی بافت های شهری در برابر مخاطرات طبیعی کدام اند؟، ۲. بافت تاریخی شهر شیراز بر اساس این شاخص ها در مواجهه با مخاطرات طبیعی (به ویژه زلزله) در چه وضعیتی قرار داد؟ در این راستا در پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به صورت کاربردی و با استفاده از روش تحلیل موردی با گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی و پرسشنامه دلفی به بررسی بافت تاریخی شهر شیراز پرداخته شده است. نتایج ارزیابی داده ها نشان می دهد که شاخص های نوع سازه، قدمت و کیفیت ابنیه به ترتیب بیشترین تأثیر و شاخص های کاربری زمین، دانه بندی و اختلاط کاربری کمترین تأثیر را در کاهش تاب آوری بافت تاریخی شهر شیراز دارند. در مجموع تحلیل های صورت گرفته بافت تاریخی شهر شیراز در سطح متوسطی از تاب آوری کالبدی قرار دارد و فرسودگی و افت کیفیت زیست به صورتی نسبی درون بافت متفاوت است به طوری که قسمت های شمالی، جنوبی و جنوب شرقی منطقه نسبت دیگر قسمت ها با مشکلات کالبدی بیشتری مواجه هستند. با توجه به مدیریت بحران و شاخص های مورد تحلیل، بسترسازی حمل ونقل اضطراری و اورژانس و خدمات رسانی به عمق محلات بافت، ارتقاء کیفیت مدیریت محلی در منطقه و افزایش زمینه های لازم جهت همکاری گروه های محله ای جهت بازسازی های محله محور و ... اصلی ترین راهبردها و راهکارهای حفظ و ارتقاء وضعیت تاب آوری در بافت تاریخی شهر شیراز است.

هدف: زنجیره تأمین محصولات کشاورزی در انسجام کسب وکارها و امنیت غذایی نقش مهمی دارد. تاکنون پژوهش جامعی درباره زنجیره تأمین انگور انجام نشده است. انگور در بخش کوهمره، با چالش هایی نظیر شکاف عرضه و تقاضا و نوسانات قیمتی روبرو است. این مطالعه به تحلیل وضعیت، شناسایی چالش های مراحل مختلف زنجیره تأمین انگور و ارزیابی تفاوت های عملکردی آن در روستاهای بخش کوهمره می پردازد. روش پژوهش: در این پژوهش کاربردی، گردآوری داده ها به صورت اسنادی و پیمایشی انجام گرفته است. روایی ابزار پژوهش بر اساس نظرات خبرگان و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. جامعه آماری پژوهش، 793 بهره بردار انگور در روستاهای بخش کوهمره بوده اند که با فرمول کوکران 260 بهره بردار به عنوان نمونه تعیین شد. تجزیه و تحلیل داده ها با آزمون های آماری تی تک نمونه ای، تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون تعقیبی دانکن در نرم افزار SPSS و برای ترسیم نقشه توزیع فضایی از ابزار IDW در نرم افزار ArcMap استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد عرضه نهاده هایی نظیر تامین ارقام مناسب نهال، آب، کود، سموم و سایر، مراحل کاشت، داشت و برداشت محصول از وضعیت مناسبی برخوردار است. درحالیکه دسترسی به سردخانه ها، واحدهای درجه بندی، بسته بندی، صنایع تبدیلی و تکمیلی، تبلیغات، برندسازی، بازاریابی و مصرف در وضعیت نامناسبی قرار دارند. همچنین، نتایج نشان دهنده وجود تفاوت میان زنجیره تامین روستاها است و پراکنش فضایی آنها به این صورت است که محدوده شرقی بخش، منطبق بر روستاهای دوسیران با میانگین (2/7794)، باغستان کنده ای (2/7478) و باغستان ابوالحیات (2/5837) دارای وضعیت مناسب و محدوده های شمالی، جنوبی و غربی بخش کوهمره وضعیت نامناسبی دارند. نتیجه گیری: زنجیره تأمین انگور در بخش کوهمره با چالش هایی در زمینه های زیرساختی و بازاریابی روبرو است. بهبود دسترسی به امکانات سردخانه ای، واحدهای درجه بندی، بسته بندی، صنایع تبدیلی، تکمیلی، تبلیغات و برندینگ به بهبود وضعیت زنجیره تأمین، کاهش شکاف عرضه و تقاضا و کاهش نوسانات قیمتی کمک می کند.

غلبه رویکرد رئالیستی در غرب آسیا به دلایل مختلف باعث شده تا بازدارندگی فعال نقش برجسته ای را در امنیت و صلح، ایفا نماید. حضور رژیم اسرائیل پس از جنگ دوم جهانی مهمترین و طولانی ترین منازعه در جریان کنونی جهان است که به عقیده بسیاری نظم کلاسیک و بازدارندگی متعارف در این منطقه را به چالش طلبیده و سبب بهم خوردن نظم و بازدارندگی متعارف و متقارن شده و این مهم از اصلی ترین عوامل ریشه های منازعه و ناامنی است. برخورداری این رژیم از سلاح های هسته ای در مقابل توان دفاعی متعارف بقیه کشورها، کفه بازدارندگی را بهم زده و راهبردهای تهاجمی و جنگ طلبانه آن در طول دهه ها، دولت ها را سمت اتخاذ راهبرد های نوین سوق داده است. در این میان، محور مقاومت به عنوان اصلی ترین مجموعه امنیت منطقه ای با شکل بخشی به الگوی دوستی و دشمنی مشخص در غرب آسیا، راهبرد بازدارندگی فعال را با محوریت گروه های مقاومت در برخی کشورها و نیز حمایت دولت های متبوع آنها شکل داده و با نگاهی ژئوپلیتیک همراه با ایدئولوژی مقاومت، موجودیت و نظم سیاسی حاصل از روابط رژیم اسرائیل با برخی از کشورهای عرب منطقه را به چالش طلبیده است. سوال کلیدی آن است که ژئوپلیتیک مقاومت چگونه در بازدارندگی نامتقارن در غرب آسیا ایفای نقش می نماید؟ فرضیه ان که ژئوپلیتیک مقاومت با هم افزایی و همراستا نمودن جنبش های مقاومت شیعی کشورهای غرب آسیا در قالب مجموعه امنیتی مستقل، نوعی از بازدارندگی هویت محور در محیط پیچیده و پرآشوب نامتقارن را ایجاد کرده است.

برند سازی شهری یکی از ابزار های کلیدی در توسعه پایدار و ایجاد مزیت رقابتی برای شهر ها است. این مفهوم با معرفی ظرفیت های منحصربه فرد یک شهر، نقش مهمی در جذب گردشگران، سرمایه گذاران و توسعه کارآفرینی ایفا می کند. شهر نهاوند، با دارا بودن پتانسیل های غنی در حوزه گردشگری، به ویژه طبیعت گردی و تولید گیاهان دارویی، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک برند شهری معتبر دارد. پژوهش حاضر با استفاده از مدل پنج فازی مورگان و پریچارد، فرآیند برند سازی شهر نهاوند را بررسی کرده و به منظور توسعه آن استراتژی های اجرایی ارائه می دهد. روش تحقیق مقاله کیفی بوده و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۱ نفر از متخصصان و ذی نفعان حوزه گردشگری، کشاورزی و مدیریت شهری گرد آوری شده است. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار ATLAS-TI و تکنیک کد گذاری باز انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که برند سازی نهاوند با تأکید بر ظرفیت های گیاهان دارویی، به ویژه گشنیز، می تواند فرصت های جدیدی برای کارآفرینی، توسعه صنایع تبدیلی، تقویت گردشگری سلامت و اکوتوریسم فراهم کند. در این راستا، پیشنهاداتی هم چون ایجاد برند رسمی برای نهاوند به عنوان "شهر گیاهان دارویی"، توسعه زیرساخت های گردشگری، اصلاح الگوی فضای سبز شهری و راه اندازی مراکز تحقیقاتی و نمایشگاهی مرتبط ارائه شده است. در نهایت، برند سازی شهری می تواند نقش کلیدی در تقویت هویت مکانی نهاوند، افزایش اشتغال زایی و جذب سرمایه گذاران داخلی و خارجی ایفا کند.

مقدمه: معماری عشایری با گونه های متنوع خود، یکی از نمودهای باارزش معماری در ایران به شمار می رود و به عنوان بخشی از میراث فرهنگی، واجد ارزش های ملموس و ناملموس است. هدف پژوهش: هدف این پژوهش، ارائه ی گونه بندی جامعی برای معماری عشایری است؛ گونه بندی ای که نه تنها تنوع مسکن موقت عشایر کوچ رو را دربرگیرد، بلکه کلیه ی سازه های مرتبط با معماری عشایری را نیز شامل شود. روش شناسی: داده های این پژوهش با استفاده از مطالعه اسنادی (کتابخانه ای) و پیمایش میدانی در زیست گاه های عشایری گردآوری شده اند. روش تحقیق نیز کیفی با رویکرد توصیفی- تحلیلی است. قلمروجغرافیایی پژوهش: نمونه موردی این پژوهش، عشایر ایل سلیمانی در استان کرمان است. نتاتیج و بحث: جامعه عشایری از معماری متنوع و ارزشمندی برخوردار می باشد که مسکن موقت کوچ نشینی، همچون سیاه چادر، کپر و آلاچیق، تنها یکی از گونه های آن به شمار می رود که با عنوان «یورت» شناخته می شود. گونه بندی معماری عشایری باید بر پایه الگو یا الگوهایی انجام شود که تمامی سازه های این معماری را دربرگیرد؛ در این میان، گونه بندی از دیدگاه «ژنوتیپ» این امکان را فراهم می سازد. عشایر با توجه به ماهیت متحرک و کوچ نشین خود، سازه هایی موقت، نیمه موقت و دائمی ایجاد می کنند که قابلیت گونه بندی بر اساس الگوی «مکانی- زمانی» را دارند. افزون بر این، معماری عشایری متناسب با نیازهای جامعه، کارکردهای متنوعی چون فضای اسکان، نگهداری دام، قلعه، بازار، فضای بازی و مقبره را دربرمی گیرد که امکان طبقه بندی آن بر اساس الگوی «عملکردی» نیز وجود دارد. نتیجه گیری: معماری عشایری محدود به مسکن های موقتی مانند سیاه چادر و آلاچیق نیست، بلکه گونه هایی متنوع و گسترده از سازه ها را دربرمی گیرد؛ از جمله سیاه چادر، کپر، آلاچیق، قلعه، مقبره، بازار، فضاهای اسکان ماسونری، فضاهای بازی و محل های نگهداری دام.

در سال های اخیر عرصه های جنگلی کشور به خصوص جنگل های زاگرس، سطح بالا و گسترده ای از آسیب پذیری، ناپایداری و تخریب را در برابر آتش سوزی جنگل ها تجربه کرده است. در این میان یکی از مناطق کشور که به شدت در معرض تهدید آتش سوزی جنگل ها قرار دارد شهرستان چوار واقع در استان ایلام است. لذا، هدف کلی پژوهش حاضر که با دیدمان کیفی انجام شد، تحلیل چالش های مقابله با پدیده آتش سوزی در جنگل های شهرستان چوار بود. جامعه تحقیق، شامل مطلعان کلیدی در زمینه مدیریت و حفاظت از جنگل ها اعم از کارشناسان ادارات منابع طبیعی و آبخیزداری و نیروهای آموزش دیده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام و شهرستان های ایلام و چوار، جوامع محلی روستاهای شهرستان چوار و سازمان های مردم نهاد (سمن) فعال در زمینه مدیریت و حفاظت جنگل ها در سطح این شهرستان بودند. مشارکت کنندگان در پژوهش با روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند (34=n). تجزیه وتحلیل داده های گردآوری شده از طریق مصاحبه نیمه ساختارمند، با استفاده از نرم افزار MAX-QDA12، منجر به شناسایی 25 مفهوم در قالب 4 طبقه اصلی شد. نتایج تحلیل محتوا نشان داد که چالش های اساسی مقابله با آتش سوزی در جنگل های شهرستان چوار شامل: چالش های آگاهی و ارتباطی، مالی و تجهیزاتی، حقوقی و اداری- اجرایی است. تحلیل چالش های موجود در این زمینه می تواند نقطه شروع مناسبی برای شناخت وضعیت موجود و ارائه راهبردهای مدیریتی برای مقابله با بحران آتش سوزی در جنگل ها باشد که از جمله آن می توان به نظارت کافی در اجرای صحیح قوانین، مشارکت مردم محلی و تأمین اعتبارات و تجهیزات لازم اشاره کرد.

خدمات فرهنگی اکوسیستم مؤلفه ای پیچیده و ذهنی است که بر کیفیت زندگی، انسجام اجتماعی و حفظ تنوع فرهنگی اثرگذار است. ضمن این که ارزیابی خدمات فرهنگی اکوسیستم در مناطق خشک و بیابانی اغلب تحت تأثیر سوگیری به سمت معیارهای توسعه یافته برای اکوسیستم های معتدل و شهری قرار دارد. این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و اولویت بندی معیارهای ارزیابی خدما ت فرهنگی متناسب با ویژگی های طبیعی و فرهنگی مناطق بیابانی، به ویژه در بافت ایران، انجام شد. منابع مورد نیاز با استفاده از روش مرور سیستماتیک و پروتکل پریسما، 80 مقاله ISI از پایگاه های Web of Science و Scopus انتخاب و با نرم افزار مکس کیودا تحلیل شدند. همچنین، از VOSviewer برای تحلیل علم سنجی 500 مقاله استفاده شد. 80 مقاله ISI منتخب بین سالهای (2000–2025) با نرم افزار مکس کیودا 2024 تحلیل کیفی شدند. همچنین، 500 مقاله برای تحلیل علم سنجی با VOSviewer 1.6.18 مورد بررسی قرار گرفت. مدل توسعه یافته بر اساس نظرات کارشناسی و با روش AHP (فرآیند تحلیل سلسله مراتبی) توسعه یافت. تحلیل مکس کیودا نشان داد معیارهای «ارزش زیبایی شناختی» (%03/29) و «گردشگری» (%9/14) بیشترین فراوانی را در مطالعات جهانی دارند، اما در مناطق بیابانی اهمیت آنها کاهش می یابد. بر اساس روش AHP و نظر کارشناسان، مدل توسعه یافته پیشنهاد شد که در آن «میراث فرهنگی» (وزن=405/0)، «هویت و حس مکان» (0.283) و «ارزش های نمادین و مذهبی» (198/0) به عنوان محورهای اصلی شناسایی شدند. ضریب ناسازگاری (CR=0.0228) نشان دهنده سازگاری بالای قضاوت کارشناسی است. مدل توسعه یافته پیشنهادی، با تمرکز بر معیارهای بومی و غیرمرئی، چارچوبی عادلانه و کاربردی برای ارزیابی خدمات فرهنگی در مناطق بیابانی ارائه می دهد و می تواند به عنوان ابزاری مؤثر در برنامه ریزی و مدیریت پایدار این مناطق مورد استفاده قرار گیرد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل وضعیت امنیت غذایی و ارتباط آن با سلامت جسمی روستاییان انجام شده است. برای رسیدن به هدف پژوهش از روش شناسی توصیفی- تحلیلی از طریق شیوه مطالعه اسنادی و پیمایشی استفاده گردید. جامعه آماری پژوهش را 143 نفر از خانوارهای روستایی در شهرستان فریمان تشکیل داده اند. برای جمع آوری داده ها از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای با ابزار پرسشنامه محقق ساخته بر اساس شاخص های مستخرج از ادبیات نظری استفاده شد. پایایی ابزار اندازه گیری با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (0.65)، تأیید شد. نتایج و یافته های این پژوهش حاکی از آن است که وضعیت خانوارهای روستایی نمونه در برخورداری از شاخص های متغیر امنیت غذایی و متغیر سلامت جسمی (بجز شاخص دسترسی به مواد غذایی متنوع و شاخص ورزش و حرکت بدنی) پائین تر از سطح مطلوب میانگین نظری قرار دارند؛ همچنین بر اساس نتایج آزمون فریدمن، از دیدگاه نمونه ها سهم تأثیرگذاری شاخص ها در امنیت غذایی و سلامت جسمی افراد متفاوت است. نتایج آزمون همبستگی نیز نشان داد که میان امنیت غذایی و سلامت جسمی رابطه مستقیم وجود دارد. نتایج تحلیل واریانس گویای تفاوت میان گروه ها در شاخص هایی مانند ثبات غذایی، دسترسی به مواد غذایی متنوع و سلامت بدنی می باشد. با استفاده از مدل ویکور، بین روستاهای مورد مطالعه در خصوص برخورداری از امنیت غذایی رتبه بندی انجام گرفت که کم ترین امتیاز مربوط به روستای فیض آباد و بیش ترین امتیاز مربوط به روستای اقر علیا می باشد. از نتایج استنباط می شود که روستاهای مورد مطالعه، دارای وضعیتی متفاوت به لحاظ سطح امنیت غذایی هستند.

فرسایش بادی به عنوان یکی از فرآیندهای مخرب خاک در مناطق خشک و نیمه خشک جهان، تهدیدی جدی برای پایداری منابع خاک به شمار می رود. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر ویژگی های فیزیکوشیمیایی خاک و پوشش سنگریزه سطحی بر شدت فرسایش بادی در واحدهای ژئومورفولوژیکی مختلف شرق اصفهان، انجام شد. در این مطالعه، ۲۷ نمونه خاک از ۹ واحد ژئومورفولوژیکی مختلف برداشت شد. ویژگی های فیزیکی (بافت خاک، درصد سنگریزه، جرم مخصوص ظاهری، رطوبت اشباع) و شیمیایی EC، pH، کلسیم، منیزیم، پتاسیم، کربنات کلسیم نمونه ها تعیین گردید. آزمایش های شبیه سازی فرسایش بادی با استفاده از دستگاه تونل باد در سه سطح پوشش سنگریزه ای (شاهد، ۱۵٪ و ۳۰٪) و در سه سطح سرعت باد (حد آستانه، دو برابر و چهار برابر حد آستانه) انجام شد. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس سه عاملی و رگرسیون چندمتغیره تحلیل گردیدند.نتایج نشان داد که افزایش درصد پوشش سنگریزه به طور معناداری شدت فرسایش بادی را در همه سطوح ژئومورفولوژیکی کاهش داد. در خاک های دارای درصد بالای رس و شوری بالا، میزان فرسایش بادی بیشتر بود. تحلیل رگرسیون چندمتغیره مشخص کرد که کلسیم، منیزیم و کربنات کلسیم بیشترین تأثیر مثبت را بر افزایش مقاومت خاک در برابر فرسایش داشتند. همچنین افزایش سرعت باد، موجب افزایش نمایی میزان هدررفت خاک شد، به ویژه در لندفرم های حساس نظیر پلایا و معادن. ترکیب ویژگی های فیزیکوشیمیایی مناسب و ایجاد پوشش سطحی سنگریزه ای می تواند به طور قابل توجهی شدت فرسایش بادی را کاهش دهد. یافته های این پژوهش ضرورت برنامه ریزی حفاظتی مبتنی بر ویژگی های منطقه ای خاک و سرعت باد در مدیریت اراضی بیابانی را تأکید می کند.

بیابان زایی در مناطق خشک و نیمه خشک ایران با تغییرات شاخص های اقلیمی و زیست محیطی همراه است. هدف این پژوهش، تحلیل مکانی–زمانی روند و روابط آماری شاخص های جانشین اقلیمی و زیست محیطی مرتبط با فرآیندهای بیابان زایی در شهرستان های خاتم و ابرکوه طی دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲ است. بدین منظور، شاخص پوشش گیاهی NDVI به عنوان نماینده وضعیت پوشش گیاهی از MODIS، رطوبت خاک و تبخیر–تعرق واقعی از TerraClimate و بارندگی و سرعت باد از WorldClim استخراج شد. تحلیل روند بلندمدت با استفاده از آزمون ناپارامتری من–کندال و برآوردگر شیب سن انجام گرفت و روابط آماری بین شاخص ها با ضریب همبستگی پیرسون در مقیاس پیکسلی بررسی شد. نتایج نشان داد که ۶۳ درصد از پیکسل های منطقه روند کاهشی معنی دار در NDVI داشته اند (میانگین شیب سن 002/0- در سال) و بارندگی نیز در ۶۹ درصد از منطقه با کاهش متوسط 5/1 میلی متر در سال همراه بوده است. هم زمان، رطوبت خاک در ۵۸ درصد از پیکسل ها روند منفی و تبخیر–تعرق واقعی در ۴۷ درصد از نواحی خشک و پست روند افزایشی نشان داد. سرعت باد نیز در ۴۲ درصد از مناطق باز شرقی روند افزاینده داشت. تحلیل همبستگی بیانگر وجود روابط مثبت و معنی دار بین NDVI و بارندگی و رطوبت خاک در بخش عمده منطقه و روابط منفی قابل توجه بین NDVI و سرعت باد در دشت های خشک است. این نتایج بیانگر هم زمانی و هم راستایی تغییر شاخص های محیطی با شرایط مرتبط با بیابان زایی بوده است..

هدف: هدف از انجام این پژوهش شناسایی عوامل و مؤلفه های اثرگذار بر تحولات دارایی های معیشتی در روستاهای گردشگرپذیر بوده که به واسطه توسعه گردشگری تحت تأثیر قرار می گیرند که شدت و روند این تغییرات و همچنین دامنه اثرگذاری بر ساکنان به مؤلفه هایی زیادی بستگی دارد که گردشگری در بستر آن شکل گرفته است. آنچه که در این مقوله مهم بوده، توجه به اصل پایداری و بهبود زندگی تمامی ساکنانی است که از رشد گردشگری متأثر می شوند. روش پژوهش: این پژوهش در روستاهای گردشگرپذیر شهرستان رودسر در شرق استان گیلان انجام شده است. این پژوهش از نوع پژوهش های کمی/کیفی و مبتنی بر روش قیاس اقترانی است. روش جمع آوری داده ها با بررسی متون و اسناد علمی، پیمایش میدانی و مصاحبه با خبره محلی، کارشناسان و متخصصان صورت گرفته و تحلیل آنها با استفاده از مدل Q است. در انتخاب نمونه ها از روش گلوله برفی استفاده شد. یافته ها: بر اساس یافته های پژوهش عوامل مؤثر بر تحولات دارایی های معیشتی به ترتیب اهمیت و بیشترین امتیاز شامل: تعاملات سازنده میان دست اندرکاران کلیدی توسعه گردشگری، مزیت رقابتی گردشگری، نقش آفرینی حمایتی دولت، فرهنگ محوری و توسعه زنجیره تأمین و ارزش گردشگری و آخرین مورد، مجاورت فضایی و وجود ظرفیت های طبیعی بوم شناختی بوده است. نتیجه گیری: مؤلفه های مرتبط با بخش گردشگری که سبب تحولات دارایی های معیشتی می گردد در دو گروه عوامل درونی و بیرونی قابل دسته بندی هستند که شکل و کارکرد روستا را دچار دگرگونی کرده و هر چقدر این مؤلفه ها سبب توسعه خدمات عمومی و شکل گیری بیشتر فعالیت های گردشگری پایدار گردد، به سوی تأثیرات مثبت گردشگری سوق پیدا می کند.

در دهه های اخیر یکی از چالش های اساسی در مطالعات مربوط به توسعه منطقه ای تلاش برای درک تفاوت های اقتصادی و فرهنگی بین سطوح ملی و منطقه ای است تا از این رهگذر بتوان موانع پیش روی توسعه منطقه ای را از میان برداشت. یکی از سیستم هایی که نقش مهمی در توسعه مناطق دارد، سیستم نوآوری منطقه ای می باشد. بدین منظور هدف از پژوهش حاضر شناسایی پیشران های کلیدی مؤثر بر نوآوری منطقه ای در کلان شهر تبریز می باشد. در این راستا پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی می باشد. جهت گردآوری اطلاعات مورد نیاز نیز از دو روش کتابخانه ای و میدانی بهره گرفته شده است. جامعه آماری پژوهش شامل 32 نفر از افراد واجد شرایط در بخش صنعت، دانشگاه و دولت می باشند که به صورت نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند. برای تجزیه وتحلیل اطلاعات نیز از نرم افزار میک مک بهره گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از مجموع 71 عامل تأثیرگذار، 13 عامل از جمله فرهنگ مناسب بهره وری، قوانین و مقررات، وجود فرهنگ کار تیمی بین فعالان و واحدهای صنعتی مستقر، زیرساخت های فناوری اطاعات و ارتباطات، بودجه کافی برای زیرساخت پژوهشی دانشگاه، تحصیلات عالیه، برنامه های ثبت اختراع، سیاست آموزش عالی، سیستم ارزشیابی عملکرد و پاداش، حمایت های مالی، نظام مالیاتی ویژه و منعطف برای تحقیق و توسعه، وجود مراکز تحقیقاتی مشترک بین دانشگاه و صنعت و سطح تعامل و همکاری بین دانشگاه و صنعت نقش کلیدی در نوآوری منطقه ای کلانشهر تبریز دارند.

یکی از پارامترهای اساسی در طراحی زیرساخت های پیاده روی، سرعت حرکت عابران پیاده در شرایط گوناگون است. بافت های تاریخی شهرها به عنوان میراث فرهنگی ارزشمند همیشه مورد توجه بوده و چالش های طراحی منظر بر سرعت قدم زدن تأثیرگذار هستند. بنابراین، این تحقیق به بررسی مؤلفه های ادراک منظر شهری در بافت تاریخی شهر زنجان بر اساس سرعت حرکت پیاده می پردازد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی و بر پایه پیمایش میدانی است. از میان 384 نفر با سطح خطای 0.05 درصد و با استفاده از فرمول کوکران، نمونه گیری تصادفی ساده صورت گرفت. برای شناسایی مؤلفه های ادراکی افراد پیاده، آزمون آماری میانگین در نرم افزار SPSS استفاده شد. همچنین برای سنجش سرعت حرکت عابران با توجه به منظر محیط و فعالیت ها، از تحلیل های کریجینگ و وزن فاصله معکوس در نرم افزار ArcGIS بهره گرفته شد. نتایج نشان داد عوامل زیباشناختی، به ویژه در مسیر منتهی به پیاده راه سبزه میدان، به خاطر هویت مکانی، خوانایی مسیر، عناصر بصری و معماری سنتی و مدرن، تنوع فعالیتی و وجود عناصر طبیعی و مصنوعی مانند مجسمه های یادبود، مسجد جامع، بازار و پارک سبزه میدان بالاترین میانگین را دارند و ادراک منظر را با حضور افراد در ساعات مختلف روز افزایش می دهند. همچنین، نتایج مدل های شبیه سازی و توزیع فضایی نشان داد که توزیع فضایی ناشی از حرکت و سرعت عابران در مسیرهای منتهی به پیاده راه سبزه میدان به صورت خوشه ای بوده و طراحی مناسب، روشنایی مسیر، تنوع فعالیتی، معماری سنتی و مدرن سبب کاهش سرعت و افزایش درک محیط می شوند. با این رویکرد، توجه به مؤلفه های زیبایی شناختی مانند عناصر معماری، بصری و تنوع عملکردی به وضوح و هویت فضاهای شهری کمک زیادی می کنند.

هدف :شهر۱۵ دقیقه ای به عنوان رویکردی نوین در برنامه ریزی شهری، بر دسترسی سریع و آسان به خدمات و امکانات در فاصله ای کوتاه تأکید دارد. این رویکرد می تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و بهبود شاخص های زیست محیطی داشته باشد. هدف این پژوهش بررسی اثرات شهرهای۱۵ دقیقه ای بر کاهش ردپای زیست محیطی، کاهش ترافیک و آلودگی هوا، و ارتقای کیفیت زندگی شهری در شهر ارومیه است. روش پژوهش: روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از دو روش کتابخانه ای و میدانی گردآوری شده اند. در مرحله نخست، شاخص های مرتبط با ردپای زیست محیطی و اصول شهرهای۱۵ دقیقه ای با استفاده از مطالعات کتابخانه ای شناسایی شدند. سپس یک پرسشنامه استاندارد بر اساس این شاخص ها تدوین و برای جمع آوری داده های میدانی استفاده شد. داده های به دست آمده با نرم افزارSmart PLSمدل سازی و تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان می دهد که قابلیت دسترسی بیشترین تأثیر را بر کاهش ردپای زیست محیطی دارد. دسترسی آسان به خدمات و امکانات محلی می تواند با کاهش سفرهای درون شهری و استفاده از خودروهای شخصی به کاهش مصرف انرژی و آلودگی هوا کمک کند. همچنین، تنوع خدمات و امکانات تأثیر معناداری بر کاهش ردپای زیست محیطی دارد و بر اهمیت توسعه زیرساخت های محلی و بهبود امکانات شهری تأکید می کند. ظرفیت زیستی به عنوان یک متغیر میانجی، نقش مؤثری در بهینه سازی مصرف منابع طبیعی و کاهش تولید پسماند ایفا می کند. علاوه بر این، توسعه انرژی های تجدیدپذیر، بهبود مدیریت پسماند، افزایش فضاهای سبز، و کاهش آلودگی هوا اثرات مثبت و معناداری بر کاهش فشارهای زیست محیطی و ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند. نتیجه گیری: اجرای سیاست های مبتنی بر مدل شهرهای۱۵دقیقه ای می تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش ترافیک، بهینه سازی مصرف انرژی، و ارتقای پایداری شهری در ارومیه داشته باشد. یافته ها اهمیت توسعه این مدل شهری را به عنوان رویکردی مؤثر برای کاهش ردپای زیست محیطی و افزایش کیفیت زندگی برجسته می کند و پیشنهاد می شود که سیاست گذاران شهری در برنامه ریزی های آتی به این مدل توجه ویژه ای داشته باشند.

شهر اصفهان با چالش های زیست محیطی متعددی نظیر بحران آب، آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی روبه روست؛ چالش هایی که کیفیت زندگی شهروندان را به شدت تهدید کرده و مانعی جدی در مسیر تحقق توسعه پایدار شهری به شمار می روند. در این میان، «برنامه ۱۴۱۰ شهرداری اصفهان» به عنوان طرحی کلان، با هدف بهبود شرایط زیست محیطی، ارتقاء کیفیت زندگی و افزایش تاب آوری شهر در برابر مخاطرات محیطی، تدوین شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ژرف تر عوامل مؤثر بر بحران های زیست محیطی و شناسایی راهکارهای مؤثر، پایدار و قابل اجرا برای مواجهه با آن ها انجام شده است. مسائل زیست محیطی در این مطالعه در چهار سطح تحلیلی موردبررسی قرارگرفته اند: نخست، مشکلات آشکار و روزمره؛ دوم، عوامل ساختاری و مدیریتی؛ سوم، الگوهای فکری مؤثر بر سیاست گذاری شهری و چهارم، باورها و نمادهای فرهنگی که نگرش عمومی به محیط زیست را شکل می دهند. داده های تحقیق از طریق مطالعه اسناد، تحلیل گزارش های شهرداری، انجام نظرسنجی از شهروندان و مصاحبه با ۳۰۰ نفر از نخبگان، خبرگان و مدیران شهری گردآوری شده است. نتایج نشان می دهد که برنامه ۱۴۱۰ در مسیر اجرا با چالش های اساسی مواجه است و برای تحقق اهداف خود نیازمند رویکردی جامع، سیستم محور، مشارکتی و فرابخشی است. نبود هماهنگی بین بخشی، کمبود منابع مالی، ضعف در یکپارچگی نهادی، و نادیده گرفتن ظرفیت های مردمی از موانع اصلی در مسیر پیش روی آن به شمار می روند. همچنین، یافته ها حاکی از آن است که بدون اصلاح نگرش های مدیریتی و بازنگری در مدل های حکمرانی شهری، دستیابی به بهبود معنادار در وضعیت زیست محیطی شهر امکان پذیر نخواهد بود.

مفهوم شهر خلاق در کشور ما متناسب با روند جهانی در جامعه دانشگاهی و سیاست گذاری مورد استقبال واقع شده است. ولی باگذشت بیش یک دهه از ورود این مفهوم، هنوز این مفهوم و ابعاد آن به درستی تبیین نگردیده و مفهوم شهر خلاق در تحقیقات داخلی فاقد دقت نظرهای نظری و روش شناختی بوده است. توجه به جوانب مختلف این مفهوم و پرهیز از خلط رویکردهای مختلف و نقد نظری و روش شناختی پژوهش های انجام شده ضروری است. این تحقیق بنا به ماهیت و روش پاسخ دهی به مسئله تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و جهت تجزیه وتحلیل داده ها از روش تحلیل محتوای کمی و کیفی بهره می برد. برای نقد و بررسی پژوهش های مرتبط با شهر خلاق، 58 اثر پژوهشی انتخاب گردید. به طورکلی این تحقیق به این نتیجه می رسد که از لحاظ نظری و روش شناختی پژوهش های مرتبط با شهر خلاق دچار سوءتعبیر و تفسیر است. به طوری که تحلیل محتوای پژوهش ها نشان می دهد اتخاذ مبانی و چارچوبی غیر از ویژگی های نظریه و روش علمی؛ عدم تبیین دقیق نظریه فلوریدا و پیش فرض گرفتن یافته های آن در بستر ایران؛ استناد به شاخص های نامعتبر؛ اتخاذ شاخص های متناقض با ادبیات نظری؛ عدم توجه به اعتبار مدل اندازه گیری (روایی و پایایی) در سنجش شهر خلاق؛ اتخاذ رویکردی مخالف ادبیات نظری در گردآوری داده ها و واحد سنجش؛ برقراری رابطه علی بین مفهوم و اجزاء تشکیل دهنده آن؛ تقلیل بومی سازی نظریه ها به شاخص های محقق ساخته از حوزه بایدها و نبایدها؛ تأکید صرف بر سنجش و عدم ورود به بحث تبیین از جمله مهم ترین عوامل مؤثر در انحراف مطالعات داخلی در نگرش به شهر خلاق است.

گردشگری به عنوان یک بخش کلیدی در توسعه اقتصادی و اجتماعی، نقش بسزایی در افزایش درآمد، ایجاد اشتغال و جلوگیری از مهاجرت روستایی به شهرها ایفا می کند. با وجود چالش هایی نظیر عدم شناخت کافی از جاذبه ها و کمبود زیرساخت ها، این صنعت می تواند به تنوع اقتصادی و کاهش وابستگی به منابع محدود کمک کند. شهرستان جم، با جاذبه های طبیعی و تاریخی فراوان، پتانسیل قابل توجهی برای توسعه گردشگری دارد. این تحقیق به بررسی نظریه های مرتبط با توسعه پایدار و جاذبه های گردشگری پرداخته و بر اهمیت شناخت جاذبه ها و مشارکت جامعه محلی تأکید می کند. با استفاده از روش های توصیفی و تحلیلی، اطلاعات گردشگری شهرستان جم از منابع مختلف جمع آوری و نقشه های جغرافیایی با نرم افزارهای ArcGIS و Google Earth ترسیم شده است. یافته ها نشان می دهند که ویژگی های زمین شناسی و تاریخی این شهرستان، از جمله غار آدم و جنگل گلوبردکان، قلعه پدری، قنات های تاریخی، آسیاب های آبی، سدها، و غارهای طبیعی فرصت های بی نظیری برای جذب گردشگران فراهم می آورند. برای بهره برداری بهینه از این جاذبه ها، لازم است زیرساخت های گردشگری بهبود یابند، خدمات بهداشتی و تسهیلات افزایش یابند و برنامه ریزی های علمی انجام شود. با شناخت و توسعه جاذبه های طبیعی و تاریخی، شهرستان جم می تواند به یکی از مقاصد گردشگری مهم تبدیل شود و به توسعه پایدار و اقتصادی منطقه کمک کند.

باتوجه به نقش مهم و ضروری رودخانه ها در اقتصاد، صنعت و کشاورزی، مدیریت نادرست این منابع و استفاده ناصحیح از آب های سطحی و عدم شناخت کامل از میزان منابع موجود، ما را بر آن داشت تا تأثیر منفی اثرات تغییرات اقلیمی بر منابع آبی که باعث ایجاد و تداوم خشکی و خشکسالی و اثرات زیست محیطی بسیاری را موجب گردیده و خواهد داشت در حوضه آبریز رودخانه آجی چای بررسی نماییم. به دلیل وسعت زیاد حوضه دریاچه ارومیه برای منطقه مطالعاتی فقط حوضه آجی چای در نظر گرفته شد. تحقیق حاضر با این نگاه به این مهم می پردازد و در این زمینه، اثرات و عوامل تأثیرگذار بر میزان بارندگی و دبی رودخانه آجی چای را بررسی می کند. دبی و بارش در حوضه رودخانه آجی چای واقع در استان آذربایجان شرقی در مقیاس های ماهانه، فصلی و سالانه از سال 1348 تا سال 1396 موردمطالعه قرار گرفت جهت بررسی و تحلیل وجود روند و یا عدم وجود روند از آزمون ناپارامتری من - کندال استفاده گردید. همچنین میزان ضریب همبستگی و ضریب تعیین با استفاده از رگرسیون خطی و ضریب تغییرات در نرم افزار xlstat استفاده گردید. نتایج تحلیل دبی در حوضه آبریز آجی چای نشان می دهد که جریان رودخانه آجی چای در مقیاس سالانه در ایستگاه ونیار روند نزولی با شیب تند داشته است. همچنین روند نزولی معناداری در دادهای دبی در مقیاس فصلی در فصول پاییز، زمستان و بهار مشاهده شد که در آن شدیدترین روند مربوط به فصل زمستان با سطح اطمینان 95 درصد و با 86 درصد ضریب همبستگی است؛ ولی در فصل زمستان داده ها دارای جهش هستند ولی روند خاصی برای تابستان متصور نیست.

صنایع کوچک و مولد با وجود اینکه از نظر ماهیت و اندازه همگن نیستند اما به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به دلیل امکان انعطاف پذیرتر بودنشان نسبت به صنایع بزرگ و سهولت تغییر در فرایندهای تولید و استفاده از نوآوری ها در ایجاد مشاغل، تولید درآمد، جذب نیروی کار، توزیع ثروت و کاهش فقر به توسعه پایدار اقتصادی مناطق و جوامعِ کمک می کنند. در همین راستا مطالعه حاضر به ارزیابی کارایی صنعت طیور و تأثیر آن در توسعه پایدار اقتصادی شهرهای استان مازندران پرداخته است. این پژوهش یک مطالعه توصیفی تحلیلی بوده که با استفاده از روش پیمایش در استان مازندران اجرا گردید. داده های این تحقیق با استفاده از روش های اسنادی و پرسشنامه محقق ساخته در بین 40 نفر از نخبگان اقتصادی شاغل در بخش صنعت طیور و صنایع وابسته اجرا گردید. داده های تحقیق با استفاده از روش های CCR، BCR، آنتروپی شانون و آزمون تی یک طرفه مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحقیق نشان داد که بیش ترین کارایی درکل استان مازندران به ترتیب مربوط به مرغ اجداد، گوشتی و مادر بوده، رتبه بندی کارایی اقتصادی پرورش مرغ گوشتی مزرعه استان مازندران (به لحاظ نژاد مرغ)، بیش ترین کارایی را به ترتیب در نژاد راس، کاپ و آرین مشاهده شد. نتایج آنتروپی شانون نشان داد که به ترتیب مرغ مادر، مرغ گوشتی، مرغ بومی، مرغ اجداد، پولت از بیش ترین کارایی برخوردارند. بررسی تأثیر کارایی صنعت طیور در پایداری اقتصادی نیز نشان داد که این صنعت در حال حاضر با وضعیت مطلوب فاصله دارد.