درخت حوزه‌های تخصصی

مقدمه: برنامه آمایش سرزمین در ایران، به عنوان یک برنامه توسعه ای کلیدی، نقش مهمی در ساماندهی فضایی و تخصیص منابع دارد. اما، این برنامه همواره تحت تأثیر تغییرات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بوده و با موانع ساختاری و اجرایی مواجه شده است ازین رو شناسایی و تحلیل دقیق این موانع، برای تسهیل تحقق اهداف آمایش سرزمین ضروری می باشد. هدف: پژوهش حاضر، با اتخاذ رویکردی آسیب شناسانه و تحلیلی، به دنبال شناسایی و اولویت بندی مهم ترین موانع پیش روی سند امایش سرزمین و ارایه راهبرد هایی جهت تحقق پذیری بهتر این سند در استان لرستان است. روش شناسی: این پژوهش از نظر روش، یک مطالعه توصیفی-تحلیلی است که داده های نظری مورد نیاز پژوهش از طریق مطالعه اسناد و متون مرتبط گردآوری شده و داده های تجربی از طریق روش پیمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه جمع آوری شده اند. جامعه آماری پژوهش شامل 50 نفر از خبرگان و متخصصان برجسته در حوزه های برنامه ریزی منطقه ای، برنامه ریزی فضایی و آمایش سرزمین است که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند. به منظور تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده از آزمون آماری فریدمن با استفاده از نرم افزار SPSS و مدل راهبردی SWOT-QSPM استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: محدوده مورد مطالعه این پژوهش استان لرستان بوده که با مساحتی حدود 28306 کیلومتر مربع در ناحیه جنوب غربی ایران واقع شده است. یافته ها و بحث: یافته های این پژوهش نشان می دهد که در میان موانع تحقق پذیری و اجرای سند آمایش سرزمین استان لرستان، عوامل اقتصادی با امتیاز 92/19 و ساختاری با امتیاز 18/19 دارای بیشترین اهمیت و اثرگذاری هستند. همچنین، نتایج حاصل از مدل سوات نشان می دهد که اتخاذ و پیاده سازی راهبردهای تهاجمی (SO) با امتیاز 57/3 مهم ترین اولویت برای تحقق برنامه های آمایش سرزمین استان لرستان است. نتیجه گیری: در فرایند اجرایی شدن برنامه های آمایش سرزمین ضمن توجه به بخش اقتصادی، تقویت بخش ساختاری و مولفه های مربوط به آن مهمترین اولویت ما برای به عمل رساندن برنامه های آمایشی می باشد.

مقدمه: امروزه مهاجرت یکی از معضلات همه کشور های در حال توسعه بوده و ترکیبی از عوامل اقتصادی، محیطی و سیاسی ممکن است باعث شوند تا بخشی از مردم آن ناحیه تصمیم به مهاجرت بگیرند . در اثر گرمایش جهانی و افزایش پدیده هایی نظیر توفان، سیل، خشکسالی، موج های گرمایی و ... زندگی معیشتی را از بین برده و انگیزه های خارج شدن از یک مکان خاص را ایجاد می کنند. تغییر اقلیم با تحت تاثیر قرار دادن همه بخش های اقتصادی از جمله کشاورزی می تواند منجر به افزایش مهاجرت و جنگ شود. هدف: هدف از انجام این تحقیق، شناسایی شرایط اقلیمی و برخی مولفه های مدیریت و زیرساخت های شهری بر علل مهاجرت از شهر اهواز می باشد. روش شناسی: در انجام این تحقیق از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و نرم افزار Expert Choice و پرسشنامه بر اساس طیف لیکرت استفاده شد. پژوهش حاضر به لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی بوده و از نظر جمع آوری اطلاعات، اسنادی پیمایشی و از لحاظ هدف، کاربردی می باشد. ابتدا اطلاعات بصورت پرسشنامه ها بین متخصصین ادارات و اساتید و دانشجویان، توزیع و داده های آن جمع آوری و آنالیز گردید و پس از به دست آمدن سازگاری معیار ها، وزن هر کدام از معیارها و گزینه ها محاسبه و سپس تجزیه و تحلیل و نمودارسازی شد. قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمروی جغرافیایی پژوهش، شهر اهواز در استان خوزستان است. یافته ها و بحث: نتایج نشان داد که بین معیارهای منتخب علل مهاجرت، معیار هزینه با وزن 5716/0 و معیار تامین مواد و ابزار مقابله، با وزن 0702/0 بیشترین و کمترین اوزان مهاجرت و در ارتباط با معیار هزینه، گزینه خشکسالی با وزن 3610/0 و گزینه 0270/0 به ترتیب بیشترین و کمترین اوزان، را به خود اختصاص داده است. در ارتباط با معیار ارزش مقابله، گزینه خشکسالی با وزن 3532/0 و گزینه آلودگی شهری با وزن 0278/0 به ترتیب بیشترین وکمترین اوزان، در ارتباط با معیار مدت زمان، گزینه خشکسالی با وزن 3706/0 و آلودگی شهری با وزن 0310/0 به ترتیب بیشترین و کمترین اوزان، در ارتباط معیار تامین ابزار، فاضلاب شهری با وزن 3556/0 و آلودگی شهری با وزن 0405/0 به ترتیب بیشترین و کمترین اوزان تمایل به مهاجرت را بین همه گزینه های منتخب به خود اختصاص داده است. رتبه بندی نهایی گزینه های منتخب عوامل مهاجرت از شهر اهواز نشان می دهد که خشکسالی و فاضلاب شهری بترتیب با امتیاز 3369/0 و 2841/0 با اولویت اول و دوم و گزینه آلودگی شهری (زیست محیطی) با اولویت هفتم در رتبه پایین تر تمایل به مهاجرت قرار گرفته است. نتیجه گیری: با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی (Ahp) به تعیین معیارها و گزینه های شرایط اقلیمی و برخی مولفه های مدیریت و زیرساخت های شهری موثر بر تمایل مردم به مهاجرت از شهر اهواز پرداخته شد که بر اساس نتایج و اوزان به دست آمده از معیارها و گزینه ها، برترین هر کدام تعیین و پیشنهادها و برنامه هایی برای تحقق تصمیم گیری مهاجرت، ارائه شد.

هواشناسی کشاورزی به دنبال کشف و تعریف اثرات و درنتیجه کاربرد علوم جوی در کشاورزی نوین است. انجام عملیات کشاورزی، بدون لحاظ کردن شرایط جوی و پارامترهای هواشناسی، منجر به خسارات احتمالی فراوان می گردد. هدف از این تحقیق ارزیابی و پهنه بندی آب و هواشناسی کشاورزی کشت علوفه اسپرس و یونجه در محیط GIS در استان اردبیل است. در این تحقیق، از داده های اقلیمی (بارش، متوسط دما، کمینه دما و بیشینه دما) 11 ایستگاه سینوپتیک در طول سی سال (1369-1399) و از داده های محیطی (ارتفاع، شیب و عمق خاک) استفاده گردید. برای تحلیل داده ها از روش های AHP و WLC استفاده گردید. نتایج مقایسه زوجی معیارها با روش AHP؛ درکشت اسپرس نشان داد که؛ بارش سالانه با وزن 340/0، دمای متوسط 242/0، دمای بیشینه 121/0، ارتفاع 094/0، عمق خاک 071/0 و شیب زمین 069/0 و همچنین درکشت یونجه بارش سالانه با وزن 330/0، دمای متوسط 224/0، دمای بیشینه 098/0، ارتفاع 066/0، عمق خاک 023/0 و شیب زمین 056/0 به ترتیب بیشترین تأثیر را درکشت یونجه دارند. هریک از داده های موردمطالعه به صورت جداگانه برای کشت اسپرس و یونجه با روش WLC ارزش گذاری و پهنه بندی شدند. با تلفیق معیارها به روش همپوشانی در محیط GIS پهنه بندی آب و هواشناسی کشاورزی اسپرس و یونجه در سطح استان اردبیل تهیه شد و نتایج نشان داد که؛ حدود 29 درصد خیلی مناسب، 41 درصد مناسب، 26 درصد کمی مناسب و 4 درصد نامناسب برای کشت علوفه اسپرس و حدود 22 درصد خیلی مناسب، 31 درصد مناسب، 23 درصد کمی مناسب و 24 درصد نامناسب برای کشت علوفه یونجه می باشند؛ بنابراین هردو علوفه موردمطالعه شرایط مناسب را برای کشت در استان اردبیل دارند.

امروزه مانگروها در سراسر جهان تحت تأثیر فشارهای اقتصادی محلی، محرک های بیوفیزیکی و سیستم های اجتماعی-اکولوژیکی با مخاطرات فراوانی مواجه شده اند که شناسایی و اولویت بندی این فشارها و عوامل تهدیدزا از اهمیت بالایی برخوردار است. ازاین رو، در مطالعه حاضر به منظور شناسایی پیشران های تهدیدکننده در رویشگاه های مختلف این منطقه، به ارزیابی عوامل تهدیدکننده در چارچوب مدل مفهومی DPSIR از جمله نیروی محرکه ( D )، فشار ( P )، وضعیت ( S )، اثر ( I ) و پاسخ ( R ) پرداخته شد. همچنین در ادامه پیشران های تهدیدکننده در رویشگاه های مختلف مورد مقایسه و اولویت بندی قرار گرفت. همان طور که نتایج نشان داد 16 پیشران تهدیدکننده در این رویشگاه ها با منشاء انسانی و محیطی شناسایی شد، که دراین راستا 90 عامل تهدیدکننده، منجر به وقوع مخاطرات محیطی در منطقه شده است. از بین این عوامل، 37 عامل با کسب امتیاز بالای 70 درصد در بین رویشگاه های مختلف قابل مشاهده است. علاوه براین، بیشترین پیشران های تهدیدکننده و فشارهای تأثیرگذار بر جنگل های مانگرو ایران مربوط به رویشگاه جزیره قشم- خورخوران و کمترین فشارها و تهدیدات مربوط به رویشگاه شهر جاسک می باشد. همچنین در بین تهدیدات شناسایی شده در منطقه، رژیم نامناسب بارندگی (کمبود بارش) به عنوان عمده ترین عامل تهدیدکننده محیطی در بین رویشگاه های مختلف قابل مشاهده است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که در برخی از رویشگاه ها هم چون قشم-خورخوران، جزیره مردو، پهل و کولغان که تحت تأثیر چندین عامل تهدیدکننده و فشارهای محیطی هستند، باید در اولویت فعالیت های مدیریتی و برنامه ریزی قرار گیرند. بنابراین، کنترل این تهدیدات مستلزم برنامه ریزی و مدیریتی یکپارچه در سطح رویشگاه های منطقه می باشد.

سابقه و هدف: رشد سریع جمعیت شهری در چند دهه اخیر و نارسایی مدیریت شهری در پاسخگویی به نیاز شهروندان یکپارچگی شهری را دستخوش تغییر کرده است؛ برای رفع چالش ها و مشکلات ناشی از ازهم گسیختگی شهر، مفهوم «عدالت فضایی» با هدف کاهش نابرابری های فضایی، وارد مباحث برنامه ریزی شهری شد. درواقع، بین نابرابری فضایی، توزیع ناعادلانه خدمات و مشکلات زیست محیطی و کالبدی در سطح شهر، همواره رابطه ای چرخشی وجود دارد و همین به اهمیت یافتن موضوعی همچون توزیع خدمات در سطح شهر، به ویژه در کشورهای درحال توسعه، منجر شده است. در ایران نیز، به تبع تحولات جهانی و با توجه به سیاست های کلان کشور و شعار عدالت، به منزله اصل محوری هرگونه توسعه، بحث عدالت فضایی در حوزه مطالعات شهری مورد توجه قرارگرفته است. با توجه به اینکه حمل و نقل عمومی و رفت وآمد آسان در شهر از جنبه های اصلی حیات شهری است، برخورداری از سیستم حمل ونقل کامل، منظم و گسترده از نیازهای اولیه شهر محسوب می شود. به عبارت دیگر، توسعه و ایجاد حمل و نقل عمومی منطبق بر معیارهای عدالت فضایی می تواند، علاوه بر بهبود و اصلاح سیستم حمل و نقل عمومی، نقش بسزایی در دسترسی مناسب شهروندان به مراکز خدماتی شهر داشته باشد؛ چراکه ضمن نیاز نداشتن به توسعه مراکز خدماتی در کل شهر، امکان دسترسی آسان و سریع شهروندان را به این مراکز فراهم می کند. در این راستا، توزیع و پراکنش خدمات حمل ونقل عمومی ازجمله موضوعاتی است که در حوزه عدالت فضایی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. به دیگرسخن، به دلیل مشکلات متعدد، ازجمله نبودِ زمین مناسب و کافی در سطح شهر، کمبود اعتبارات مالی در ایجاد مراکز جدید خدماتی و برگشت نداشتن هزینه های تأسیس، نبودِ زیرساخت های تأسیساتی و مسائلی از این دست، احداث مراکز خدماتی در تمامی سطح شهر منطقی نیست. از سوی دیگر وجود شبکه حمل ونقل ناکارآمد و دسترسی نداشتن مناسب شهروندان به خدمات، علاوه بر از بین بردن عدالت فضایی، به نارسایی مدیریت خدمات شهری منجر می شود. در این راستا، توسعه زیرساخت های مناسب در حوزه حمل ونقل عمومی یکی از راهکارهای اساسی است. مواد و روش ها: شهر اصفهان در جایگاه سومین کلان شهر ایران، با افزایش تمرکز جمعیت و توسعه فیزیکی در سال های اخیر، با مشکلات متعددی مانند افزایش سفرهای درون شهری، کاهش کیفیت زندگی، افزایش آلودگی های زیست محیطی و بر هم خوردن عدالت فضایی مواجه شده است. ارزیابی وضعیت حمل ونقل عمومی، به منزله عنصر ساختاردهنده شکل و ماهیت کالبدی، اجتماعی و فضایی شهر از مواردی است که می تواند در حل این مسائل مؤثر باشد. ازدیگرسو نتایج مطالعات جامع حمل ونقل شهر اصفهان حاکی از آن است که به منظور دسترسی متوازن شهروندان به خطوط حمل ونقل عمومی، ایجاد 21 خط اتوبوس سریع السیر پیشنهاد شده است. بنابراین هدف این مطالعه اولویت بندی توسعه خطوط اتوبوس سریع السیر، با ترکیب مدل آنتروپی شانون و کوپراس، با تأکید بر مفاهیم عدالت فضایی تا افق 1410 است. وجه تمایز تحقیق حاضر تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی با شاخص های عدالت مکانی، به منظور اولویت بندی خطوط اتوبوس سریع السیر با هدف اجراست. نتایج و بحث: ازاین رو، در گام نخست، وضعیت خطوط اتوبوس سریع السیر در شاخص های نفوذپذیری، مجاورت و دسترسی پذیری محاسبه شد و ضریب جینی و منحنی لورنز وضعیت فعلی به دست آمد. در گام دوم، با محاسبه ضریب جینی هریک از خطوط پیشنهادی، به صورت جداگانه، و مقایسه با مقدار فعلی، میزان اثرگذاری خطوط پیشنهادی ارزیابی شد. سپس اهمیت معیارهای مورد نظر، به روش آنتروپی شانون، وزن دهی شد که به ترتیب، سه معیار مجاورت، نفوذپذیری و دسترسی اولویت 1 تا 3 به منظور وزن دهی شاخص ها مشخص گردید. در پایان، با استفاده از روش کوپراس، 21 خط اتوبوس پیشنهادی با هدف توسعه تا افق 1410، اولویت بندی شدند. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد، اگرچه خط پایانه آیت الله غفاری به انتهای شیخ صدوق با طول 9/14 کیلومتر، درزمره خطوط با طول متوسط است، با در نظر گرفتن سایر معیارها باید اجرای آن را در اولویت قرار داد. کلیدواژه: عدالت فضایی، حمل و نقل عمومی، آنتروپی شانون، کوپراس، منحنی لورنز.

سابقه و هدف: در دهه های گذشته، داده های سنجش از دور با موفقیت برای استخراج اطلاعات و تغییرات کاربری و پوشش زمین (LULC) در سطوح گوناگون، از مقیاس محلی تا جهانی، به کار رفته است. پایش دقیق و منظم این تغییرات در برنامه ریزی شهری، کشاورزی دقیق و مدیریت پایدار منابع زمین ضرورت دارد. فراهمی داده های سنجش از دور با ارائه سطوح بی سابقه ای از جزئیات مکانی و همچنین توسعه الگوریتم های طبقه بندی تصاویر ماهواره ای، باعث شده است که رویکردهای شیء گرا، در مقایسه با رویکردهای معمول، در طبقه بندی کاربری و پوشش زمین کاربرد بیشتری پیدا کنند. بدین منظور، در این مطالعه، رویکردی شیء گرا با ترکیب الگوریتم های GLCM، SNIC و یادگیری ماشین مطرح شده که هدف از آن طبقه بندی کاربری و پوشش زمین بخشی از اراضی شمال مهاباد در آذربایجان غربی، با استفاده از تصاویر ماهواره ای سنتینل 2 در سال 2019 در سامانه گوگل ارث انجین بوده است. مواد و روش ها: روش انجام شدن این پژوهش به گونه ای است که ابتدا مجموعه داده اولیه، شامل باندهای هدف تصاویر سنتینل 1 و سنتینل 2، مدل رقومی سطح زمین ALOS و شاخص های NDVI، BSI، SAVI و توان بازپراکنش کل (TSP) آماده سازی شد. در مرحله دوم، با اتخاذ دو رویکرد پیکسل پایه و شیء گرا و الگوریتم جنگل تصادفی، کاربری و پوشش زمین طبقه بندی شد و نتایج حاصل از آنها، برای تبیین بهترین رویکرد ازنظر دقت کلاس های گوناگون، مقایسه شد. در رویکرد شیء گرا، معیارهای بافتی با اعمال ماتریس وقوع توأم گام های خاکستری (GLCM) روی مجموعه داده اولیه استخراج شد و با توجه به افزایش تعداد باندها روش تحلیل مؤلفه های اصلی (PCA)، برای کاهش ابعاد تصویر، به کار رفت. در گام آخر، با ترکیب لایه PC1 و لایه قطعه بندی حاصل از الگوریتم خوشه بندی ساده غیرتکراری (SNIC)، الگوریتم جنگل تصادفی به منظور تهیه نقشه های کاربری و پوشش زمین محدوده مطالعاتی در نظر گرفته شد. نتایج و بحث: تحلیل معیارهای ارزیابی صحت نشان داد که رویکرد شیء گرا با صحت کلی و ضریب کاپای معادل 86/40% و 0/8307، در مقایسه با رویکرد پیکسل پایه با صحت کلی و ضریب کاپای 82/73% و 0/8028، نتایج بهتری را در طبقه بندی کاربری های متفاوت اراضی منطقه مورد مطالعه داشته است. نتایج معیارهای ارزیابی صحت نشان داد صحت تولیدکننده اغلب کلاس های کاربری، به جز ذرت، سبزیجات آبی پاییزه و گندم و جو آبی، در رویکرد شیء گرا بیشتر از روش پیکسل پایه است و دقت طبقه بندی آنها بالاتر از 90% بوده است. علاوه براین، کاربری های/ پوشش های پهنه آبی، ساخته شده، ذرت و چغندرقند بیشترین صحت کاربر را در نقشه کاربری و پوشش زمین شیء گرا به خود اختصاص داده اند. نتیجه گیری: یافته های تحقیق نشان دادند که تعیین مناسب اندازه سوپرپیکسل الگوریتم خوشه بندی SNIC و به کارگیری معیارهای بافتی GLCM به طور مؤثری عملکرد رویکرد پیشنهادی را در طبقه بندی کاربری و پوشش زمین، بهبود می بخشد.

آب، منبعی راهبردی و کمیاب است که طی سال های اخیر متاثر از متغیرهای مختلف ملی و فراملی به شدت محدود شده و حوزه های امنیت، ثبات، توسعه و رفاه در کشورها را به شدت متاثر ساخته است. اثرگذاری بالای آب در حوزه های یاد شده آب را در کانون سیاست خارجی و مناسبات هیدروپلیتیک بسیاری از کشورها از جمله جنوب باختری آسیا قرار داده است. در سال های اخیر، به رغمِ طرحِ مسئلهِ بحرانِ آب و نقش آن در مناسبات دو کشور ایران و عراق در محافل علمی، سیاسی و رسانه ای، همچنان ابعاد این مسئله ناشناخته مانده و تفسیرهای متفاوتی از آن به دست داده اند. پژوهش حاضر که ماهیت کاریردی دارد و درون دادهای مورد نیاز آن به روش کتابخانه ای گرداوری شده با هدف دستیابی به شناختی کیفی درباره ابعاد و زوایای مناسبات هیدروپلیتیک ایران و عراق، بر آن است که افزون بر مشخص کردن ویژگی های محتوایی و روش شناختی، خلاهای پژوهشی موجود در این زمینه را با روش فراتحلیل کیفی شناسایی کند. این پژوهش با بهره گیری از روش فراتحلیل کیفی، 34 پژوهش انجام شده در بازه زمانی 1402- 1384 در قالب مقالات علمی-پژوهشی داخلی، پایان نامه و مقالات موجود در فصلنامه های معتبر بین المللی را بررسی کرده است. نتایج پژوهش نشان داد که مطالعه جامعی انجام نشده است که ابعاد گوناگون مناسبات هیدروپلیتیک ایران و عراق را بررسی و واکاوی کرده باشد. در این خصوص نبود داده های دقیق و واقعی و ضعف مبانی نظری-معرفتی پژوهش از کاستی های پژوهش های انجام شده در زمینه مناسبات دو کشور است.

توجه به رشد روزافزون جمعیت و افزایش استفاده از خودروهای شخصی، مشکلات ترافیکی و آلودگی هوا در شهرهای بزرگ ازجمله اهواز به معضلی جدی تبدیل شده است. هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری نوظهور، پتانسیل بالایی برای حل این چالش ها دارد. هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های پیشرفته، به طور فزاینده ای در صنعت حمل ونقل موردتوجه قرار گرفته است. این فناوری با قابلیت های خود در تحلیل داده ها، پیش بینی رفتارها و بهینه سازی فرآیندها، می تواند تحولی اساسی در نحوه مدیریت و عملکرد سیستم های حمل ونقل ایجاد کند. به همین منظور پژوهش حاضر باهدف بررسی نقش هوش مصنوعی در بهبود سیستم حمل ونقل شهری اهواز انجام شده است. در این پژوهش، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و ابزار پرسشنامه، داده های موردنیاز جمع آوری و سپس با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزارهای Spss وAmos، روابط بین متغیرهای مختلف موردبررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهند که شاخص ایمنی و نظارت با بار عاملی 87/0 مؤثرترین نقش را در توسعه حمل ونقل در شهر اهواز ایفا می کند و پس ازآن شاخص های لجستیک و مدیریت ناوگان، بهینه سازی مسیر، مدیریت ترافیک هوشمند و وسیله نقلیه خودران به ترتیب مؤثرترین عوامل هستند. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که سرمایه گذاری در توسعه زیرساخت های فناوری اطلاعات، آموزش نیروی انسانی متخصص و ایجاد هماهنگی بین سازمان های مختلف درگیر در حمل ونقل شهری، ازجمله اقدامات ضروری برای پیاده سازی موفق هوش مصنوعی در حمل ونقل شهری اهواز است.

حل بسیاری از مسائل شهر که در نتیجه منجر به تحقق عدالت فضایی می گردد بر عهده نظام برنامه ریزی شهری است. برخی از تصمیمات برنامه ریزان برای ارتقاء این مهم موفقیت آمیز نبوده است. به نظر می رسد یکی از مهم ترین مشکلات حال حاضر در برنامه ریزی شهر تهران ضعف سازوکارها و الگوهای ارائه شده برای تعدیل نابرابری های فضایی موجود است. هدف پژوهش حاضر تبیین چارچوب مفهومی عدالت فضایی با تاکید بر جایگاه گردشگری پایدار شهر تهران است. این پژوهش با بهره گیری از پارادایم تفسیری و انتقادی، به منظور دستیابی به هدف خود از منطق های استقرایی، قیاسی و استفهامی بهره می برد؛ پژوهش بنیادی و از نوع کیفی می باشد. راهبرد گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و میدانی بوده و روش آن استدلال منطقی و تحلیلی می باشد. مفاهیم و میعارهای عدالت فضایی با تاکید بر گردشگری پایدار در قالب چارچوب مفهومی تبیین شده و با بهره گیری از تکنیک دلفی دو مرحله ای، اجماع خبرگان درخصوص تایید روایی چارچوب مفهومی انجام شده است. نتایج نشان می دهد برخی از معیارهای مستخرج از این دو مفهوم با یکدیگر قرابت معنایی دارند که این معیارها، در یک دسته قرار گرفته و درنهایت به عنوان مضامین عدالت فضایی در گردشگری شهری مدنظر قرار گرفت. پس از تبیین چارچوب مفهومی، برای هر یک از این معیارها که عبارتند از شرایط محیط زیستی، مراکز خدماتی، دسترسی و جابجایی، منفعت عمومی، امکانات و تسهیلات، میزان سرمایه گذاری، تنوع، آزادی، مشارکت و امنیت، تعریف خودمختار پژوهشگر براساس مقتضیات اسلامی و شرایط بومی شهر تهران بیان شد. توسعه صنعت گردشگری شهری، راهبردی موثر برای کاهش عدم توازن سرمایه های شهری و به منظور نیل به عدالت فضایی، ضرورتی اساسی به شمار می رود. به منظور استفاده موثر از ظرفیت های صنعت گردشگری برای نیل به اهداف برنامه ریزی شهر تهران از جمله توسعه متوازن مناطق شهری و ارتقاء عدالت فضایی، موضوعاتی از جمله تنظیم روابط فضایی، نحوه ی آرایش فضایی خدمات و کنترل پیامدهای رشد این صنعت ضرورت پیدا می کند.

مفهوم کیفیت فضا محصول شرایط و متغیرهای مختلفی است که همین عوامل در واقع عناصر تاثیرگذار در فضا – مکان جغرافیایی است. ابژکتیویسم فضا ، در هر شهری نقش پررنگی دارد و با وضعیت های بحرانی مانند زلزله روابط متقابلی برقرار می کند. در این مقاله کیفیت فضا، به مثابه منفعت یا کالایی عمومی در نظر گرفته شده است که دارای ابعاد کارکردی، ادراکی و کالبدی است. منفعت عمومی صرفا به معنای مرسوم خدمات شهری و توزیع برابر آن ها نگریسته نمی شود بلکه منفعت و کالایی عمومی است. هدف تحقیق بررسی میدانی تاثیر کیفیت فضا و بهره مندی از کالاهای عمومی بر کاهش آسیب های ناشی از زلزله در منقه یک شهرداری تبرزی است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. تعداد 120 نفر به صورت تصادفی از ساکنان منطقه1 شهرداری تبریز مورد پرسشگری قرار گرفته اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که کیفیت فضا در کاهش آسیب پذیری در برابر زلزله تاثیر معنی داری دارد. ........ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . / / / / / . . . . . .. . . .. . . .. . . . .. . . .. . . . . .. . . . .. . . .. . . .. . . . .. . . . . . . . .. . . . .. . . . .. . . .. . . . .. . . .. . . . .. . . .. . .. . .. . .. . . .. . . .. . . . . . . . . .. . . . . ..

افت کیفیت زندگی شهری در اثر بروز مشکلات پیچیده در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی از جمله افزایش روزافزون بیکاری، فقر و نابرابری، کیفیت و کمیت نامطلوب خدمات، کمبود زیرساخت های مناسب شهری، افزایش آلودگی های زیست محیطی، توسعه بافت های فرسوده و ناکارآمد، حاشیه نشینی و گسترش آسیب های اجتماعی، و ناتوانی نظام سنتی و تمرکزگرای مدیریت شهری، اهمیت بهره گیری از الگوی حکمروایی خوب شهری با هدف ارتقاء زیست پذیری را ضروری ساخته است. هدف این پژوهش، ارزیابی عوامل مؤثر الگوی حکمروایی خوب شهری بر زیست پذیری شهر بوشهر است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–پیمایشی است. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسش نامه ای ۴۰ سؤالی بود که با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و تحقیقات گذشته تدوین شد و شاخص های حکمروایی خوب شهری شامل مشارکت، عدالت، توافق و اجماع محوری، کارایی و اثربخشی، قانونمندی، شفافیت، مسئولیت پذیری و پاسخگویی را ارزیابی می کرد. جامعه آماری پژوهش شامل اساتید دانشگاهی، مدیران و کارشناسان آشنا به موضوع تحقیق در شهر بوشهر بود که با نمونه گیری هدفمند، ۴۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از نرم افزارهای SPSS21 و Lisrel تجزیه وتحلیل شد. نتایج نشان داد که شاخص های شفافیت (۰.۹)، مسئولیت پذیری (۰.۸۹) و عدالت (۰.۸۲) بیشترین تأثیر را بر ارتقاء زیست پذیری شهر بوشهر دارند. دستیابی به شهری با قابلیت زندگی بالا مستلزم مشارکت فعال شهروندان، تمرکززدایی مسئولیت ها و تفویض اختیارات، و ارتقای نقش نهادهای مدنی، بخش خصوصی و مردم محلی است. مدیریت شهری بوشهر باید با برنامه ریزی های عملی زمینه مداخله و مشارکت بیشتر شهروندان در سیاست گذاری، تصمیم سازی، نظارت و اجرا را فراهم سازد.

جهانی شدن یک فرآیند چندبعدی است که پیامدهای مثبت و منفی متعددی بر کارکردهای مرز دارد. جهانی شدن کارکرد سنتی مرزها را پیچیده کرده است. از یک سو، با ضرورت تسهیل تجارت و همکاری، مرزها را به کانال هایی برای ارتباط تبدیل می کند و از سوی دیگر، با تشدید تهدیدات فراملی مانند قاچاق، آن ها را مجبور به ایفای نقش پالایشگر و محافظ می نماید. با توجه به این موضوع هدف از نگارش این پژوهش، شناخت پیامدهای جهانی شدن بر کارکردهای مرز به ویژه مرزهای ایران است. به لحاظ روش شناسی پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت داده ها و شیوه اجرا، از نوع پژوهش های کیفی است. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته با 23 نفر از کارشناسان و خبرگان آشنا به موضوع بوده که داده های به دست آمده با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون، تجزیه وتحلیل گردید. یافته های تحقیق نشان داد که جهانی شدن به عنوان یک پدیده چندبعدی، فرصت هایی از جمله افزایش تعاملات بین المللی، توسعه اقتصادی مناطق مرزی و بهبود وضعیت اجتماعی ساکنان مرزی را ایجاد کرده است، اما در مقابل، چالش هایی مانند تغییر مفهوم امنیت مرزی، افزایش تهدیدات فرامرزی، تغییر در شیوه های مدیریتی و پیامدهای محلی را نیز به همراه داشته است. این پژوهش با تمرکز بر ویژگی های بومی مرزهای ایران، خلأهای علمی پژوهش های قبلی را پر کرده و درک بهتری از تحولات نوین مرزی فراهم می آورد. ارائه تحلیلی تلفیقی از نظریه ها و داده های نوین جغرافیای سیاسی، وجه تمایز این مقاله است که کمک می کند این مطالعه بتواند چارچوبی روشن و عمیق برای سیاست گذاران و پژوهشگران جهت فهم بهتر مرزهای ایران و جهانی شدن فراهم آورد.

ویژگی های شیوه زندگی مدرن ایجاب می کند که افراد به جز مکان های اول و دوم، مکان های دیگری – تحت عنوان مکان های سوم- برای گذران وقت، زدودن تنش های زندگی روزمره، و تقویت روابط اجتماعی داشته باشند. فضاهای شهری عمومی از جمله مکان های سوم مهمی هستند که علاوه بر ارتقاء سطح بهزیستی ذهنی و احساسی، به نظر می رسد می توانند کیفیت تجربه خودشناسی را بهبود ببخشند. پژوهش حاضر در زمره ی تحقیقات کاربردی و توصیفی- تحلیلی است که با مطالعه داده های حاصل از پرسشنامه برای یک نمونه 390 نفری به بررسی کیفیت مکان سوم و اثر آن در بهزیستی ذهنی و اصالت وجودی پرداخته است. جامعه آماری تحقیق افراد 18 ساله و بزرگتر ساکن در شهر شیراز است که با هدف بهره مندی از کارکردهای مکان سوم، حداقل یک بار در فضای عمومی پیرامون ارگ کریم خان حضور داشته اند. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون های آماری شامل ضرایب همبستگی، تحلیل رگرسیون چندگانه، تحلیل واریانس یکطرفه و آزمون T تک نمونه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان داد که کیفیت مکان سوم در هر یک از ابعاد سه گانه آن از سطح متوسط بالاتر است. سطح بهزیستی ذهنی و اصالت وجودی نیز بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شد. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون نشان داد که کیفیت مکان سوم اثر مثبت و معناداری بر بهزیستی ذهنی و اصالت وجودی دارد به طوری که بیش از 58 درصد از واریانس بهزیستی ذهنی و 46 درصد از واریانس اصالت وجودی به وسیله ی واریانس کیفیت مکان سوم تبیین می شود.

تحلیل های مورفوکلیماتیک نقش برجسته ای در شناسایی تحولات اقلیمی کواترنری و تأثیرات آن بر توپوگرافی سطح زمین دارد. در این پژوهش، با هدف اثبات وجود چهار نوسان پالئوکلیماتیک دوره کواترنری حوضه آرپاچای، از روش های ژئومتریک و مدل سازی ریاضی پلی نومیال درجه ششم استفاده شد. داده های مورد نیاز شامل مختصات متریک (طول و عرض)، ارتفاع از سطح دریا و مقادیر جذر مجموع طول و عرص جغرافیایی به توان دو (√(X² + Y²)) جهت ایجاد هیپسومتری بعددار از سه مقطع عرضی (علیا، وسطی و سفلی) حوضه جمع آوری گردید. نیمرخ های توپوگرافیکی واقعی با استفاده از مدل پلی نومیال درجه ششم شبیه سازی شد و اعتبار مدل نیمرخ در بخش های مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. ضریب همبستگی بالا نشان دهنده تطابق بسیار خوب بین داده های میدانی و نتایج مدل سازی است. نتایج نشان میدهند که مدل پلی نومیال درجه ششم دارای دقت بالایی در شبیه سازی تراس های ژئومورفولوژیکی مرتبط با نوسانات اقلیمی است. چهار تراس مشاهده شده در نیمرخ ها مربوط به چهار مرحله تحولی در حوضه بوده که با چهار رویداد پالئوکلیماتیک همراهی دارد. همچنین، تطبیق الگوها در تمامی بخش های حوضه (علیا، وسطی و سفلی) نشان داد که این نوسانات تحت تأثیر همزمان فاکتورهای اقلیمی و تکتونیکی ثبت شده اند. این یافته ها نه تنها غنای علمی تحقیقات مورفوکلیماتیک را افزایش می دهند، بلکه کاربرد روش های ژئومتریک را در مناطق با دسترسی محدود ممکن می سازند.

یاردانگ ها به عنوان یکی از برجسته ترین اشکال مورفولوژیکی در مناطق بیابانی شناخته می شوند و معمولاً به صورت تپه های فرسایش یافته ای مشاهده می شوند که توسط فرورفتگی های U شکل و با مجموعه ای از راهروها و پشته های ناهموار از یکدیگر تفکیک می شوند. بررسی ویژگی های مورفومتریک این سازه های زمین شناختی برای شناسایی شاخص های ژئومورفولوژیکی آن ها اهمیت بالایی دارد. در این پژوهش، یاردانگ های بیابان لوت ایران با یاردانگ های منطقه آئولیس در مریخ مقایسه شده اند. برای تحلیل یاردانگ های بیابان لوت، از تصاویر ماهواره ای لندست استفاده شده و داده های مربوط به فرکانس، سرعت و شدت بادهای غالب با استفاده از نرم افزار Global Mapper ارزیابی گردیده است. همچنین، برای مدل سازی مراحل تکامل یاردانگ ها و بازسازی سه بعدی آن ها، از نرم افزار Rhino و پلاگین Grasshopper بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان داد که یاردانگ های هر دو منطقه، تحت تأثیر فرسایش بادی، دارای ساختارهای تیز و باریک با شیارهای موازی هستند. علاوه بر این، جهت کشیدگی یاردانگ ها و دالان های میان آن ها در هر دو منطقه، شمال غربی - جنوب شرقی است. همچنین، یافته ها نشان داد که یاردانگ های بیابان لوت عمدتاً در مرحله بلوغ قرار دارند، درحالی که در آئولیس مریخ، یاردانگ های غالب از نوع "پشت ماهی" یا "گوژپشتی" بوده و در طبقه یاردانگ های میان سال دسته بندی می شوند. این تفاوت نشان می دهد که یاردانگ های منطقه آئولیس مریخ احتمالاً قدمت بیشتری نسبت به یاردانگ های بیابان لوت دارند.

هدف اصلی پژوهش حاضر ارائه یک مدل مفهومی برای شناسایی فاکتورها و مکانیزم های موثر بر دینامیک الگوی فرسایش گالی روی سطوح مختلف مخروط افکنه ها می باشد. سطوح مختلف 60 مخروط افکنه در دامنه های جنوبی آلاداغ تفکیک و ژئومتری هر یک اندازه گیری شد. الگوی گالی هر مخروط ارزیابی و در نهایت ارتباط بین تحول مخروط افکنه ها، تغییرپذیری در ژئومتری سطوح و الگوی فرسایش گالی تعیین شد. گالی زایی در سطوح فعال ۲.۵ برابر بیشتر از سطوح غیرفعال بوده است. این تفاوت ها می تواند ناشی از در معرض قرارگیری سطوح فعال نسبت به فرایندهای سیلابی و مساحت کوچک تر آن هادر مقایسه با سطوح غیر فعال باشد. افزایش معنادار میانگین طول گالی در سطوح فعال بیانگر انرژی بیشتر جریان و تداوم فرآیندهای فرسایشی می باشد. افزایش معنادار میانگین عرض گالی در سطوح غیرفعال ناشی از فرآیندهای تخریب دیواره گالی، فرسایش جانبی و پرشدگی نسبی در طول زمان است. نسبت طول به عرض گالی به طور معناداری در مخروط افکنه های فعال بیشتر از سطوح غیرفعال بوده است. وجود رسوبات به شدت هوادیده و دور بودن از فرایندهای سیلابی در سطوح غیرفعال با ایجاد خاک های تکامل یافته تر و ریزدانه، زمینه توسعه عرضی و عمقی گالی ها را فراهم می آورند. همبستگی مثبت عرض گالی با قدرت جریان، نشان دهنده غالبیت فرسایش کناری و عریض تر شدن گالی های تکامل یافته نسبت به سطوح فعال است. در سطوح فعال، انرژی اولیه جریان، توسعه شبکه زهکشی و شرایط ارتفاعی، مهم ترین فاکتورهای مؤثر به نظر می رسند. در مخروط افکنه های غیرفعال، افزایش شاخص رطوبت توپوگرافی، زبری سطحی و وضعیت تثبیت شده سطوح، اهمیت بیشتری در الگوی فرسایش گالی می یابند. مراحل تکاملی مخروط افکنه ها با تغییر ژئومتری آن ها، اهمیت نسبی عوامل توپوگرافیک مؤثر بر توسعه گالی را در نسل های مختلف علی رغم وجود برخی عوامل مشترک تغییر می دهد. راهکارهایی مانند احداث استخرها در بالادست برای جمع آوری رواناب، احیای پوشش گیاهی، کاهش اتصال هیدرولوژیک و روش های بیولوژیک برای کنترل فرسایش گالی اتخاذ گردد.

در سال های اخیر، پیوستگی ژئومورفیک به عنوان مفهومی کلیدی برای درک نحوه انتقال رسوب و انرژی در حوضه های آبخیز، اهمیت ویژه ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل پویایی شاخص پیوستگی ژئومورفیک (IC) تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و کاربری زمین در حوضه زرینه رود، شمال غرب ایران، طی بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ انجام شده است. در این راستا، داده های مکانی شامل مدل رقومی ارتفاع، تصاویر لندست و لایه های کاربری زمین همراه با داده های اقلیمی جمع آوری و پردازش شدند. طبقه بندی تصاویر ماهواره ای با دقت بالایی صورت گرفت و روند تغییر کاربری اراضی به ویژه افزایش اراضی کشاورزی و توسعه سکونتگاه ها به عنوان عوامل اصلی تخریب پیوستگی شناسایی گردید. شاخص IC با استفاده از روش Cavalli و همکاران محاسبه و تغییرات آن در طول دوره مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که مقدار IC طی سال های مورد نظر کاهش چشمگیری داشته، به ویژه پس از عبور از آستانه ۲۰ درصد افزایش در اراضی کشاورزی، افت واضحی در مقدار IC ایجاد شده است. تحلیل گراف نظری شبکه زهکشی نیز نشان داد تمرکز انتقال رسوب در چند زیرحوضه خاص افزایش یافته و آسیب پذیری شبکه تشدید شده است. نتایج رگرسیونی بیانگر آن است که نقش تغییرات انسانی، به ویژه در کاربری اراضی، به مراتب مهم تر از نوسانات اقلیمی در افت پیوستگی ژئومورفیک بوده است. یافته ها بر ضرورت مدیریت یکپارچه و بازنگری سیاست های کاربری زمین جهت حفظ پایداری ژئومورفیک منطقه تأکید دارند.

یکی از راهکارهای اساسی کاهش آسیب پذیری در نظام های اجتماعی افزایش میزان تاب آوری این جوامع در برابر اختلال و آشفتگی ایجادشده در نظام های بوم شناختی است. این تحقیق با هدف ارزیابی تأثیر اقدامات احیایی دریاچه ارومیه بر میزان تاب آوری اقتصادی و اجتماعی ساکنین روستای آغداش از توابع شهرستان میاندوآب که در استان آذربایجان غربی قرار دارد، انجام شده است. برای جمع آوری اطلاعات از روش نظرسنجی کیفی استفاده شده است. برای ارزیابی نگرش جوامع محلی پرسشنامه محقق ساخته با حجم نمونه 62 نفر با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند گلوله برفی تکمیل شد. نتایج نشان داد از دیدگاه جوامع محلی در بعد اجتماعی، اقدامات ستاد احیای دریاچه ارومیه، سبب بهبود آموزش و ترویج کشاورزی، بهبود مهارت، افزایش سلامت و بهداشت و افزایش شاخص تعاون و همکاری در بین ساکنین شده است. در بعد اقتصادی فعالیت های ستاد احیای دریاچه ارومیه در زمینه تنوع کشت محصولات کشاورزی و ایجاد فرصت های شغلی مؤثر بوده است. طبق نتایج مدل تحلیل عاملی شاخص های مهاجرت، آموزش و ترویج، مهارت افزایی، امنیت غذایی، اشتغال زنان، منابع درآمدی جایگزین، تنوع کشت به عنوان شاخص های مناسب برای ارزیابی تاب آوری جوامع محلی معرفی شد. در زمینه اتخاذ رویکردهای تنوع بخشی به منابع معیشتی پیشنهاد می شود با استفاده از انواع روش های آموزشی و ترویجی، دانش و مهارت روستائیان در زمینه هایی چون اصلاح الگوی کشت، راهکارهای صرفه جویی در مصرف آب، استفاده از محصولات پربازده، استفاده از سایر مشاغل درآمد افزایش یابد. در این راستا، توسعه زنجیره ارزش گیاهان دارویی، به عنوان گزینه ای مطلوب جهت ایجاد اشتغال و فراهم آوردن معیشت جایگزین در منطقه موردمطالعه پیشنهاد می شود.

افزایش جمعیت شهری و سالخوردگی جمعیت دو مشخصه اصلی قرن بیست و یکم عنوان شده است. سالخوردگی جمعیت در سطح جهانی پدیده ای فراگیر بوده که از عوامل متعددی نشات می گیرد. هدف این پژوهش تحلیل پیشران های مؤثر بر سالمندی شهر تهران است. روش پژوهش، روش ترکیبی است. برای شناسایی اولیه پیشران ها از روش مرور دامنه ای و مصاحبه نیمه ساخت یافته بر اساس مدل STEEPV، برای تکمیل فهرست پیشران ها و تعیین میزان اهمیت آن ها از روش دلفی و برای تحلیل تأثیرات متقاطع از تحلیل ساختاری میک مک استفاده شده است. یافته ها نشان داد متغیرهای رکود اقتصادی، جهانی شدن و ارزش های مدرن و قدرت خرید به عنوان پیشران های مستقل و متغیرهای وضعیت اقتصادی جامعه، فقر، نرخ بیکاری و اشتغال، نابرابری اقتصادی، سبک زندگی، کیفیت زندگی، نرخ مهاجرت، ثبات سیاسی، فردگرایی و ارزش های فردی، شهرنشینی، باورها و ارزش های اجتماعی، نابرابری اجتماعی، سرمایه اجتماعی به عنوان متغیرهای دووجهی بیش از سایر متغیرها در تعیین وضعیت سالمندی شهر تهران نقش خواهند داشت. نتایج نشان داد باتوجه به وضعیت موجود، ماهیت پیشران ها و چشم انداز تغییرات اجتماعی و اقتصادی، جمعیت شهر تهران با سرعت بیشتری به سمت سالمندی حرکت خواهد کرد و تحقق سالمندی مفرط در شهر تهران واقعیتی گریزناپذیر است؛ بنابراین توصیه می شود برای مدیریت پدیده سالمندی و پیامدهای آن، در کنار سیاست گذاری برای بهبود وضعیت اقتصادی و مدیریت تغییرات اجتماعی برای کاهش سرعت سالمندی، نسبت به اجرای راهبرد سالمندی فعال و بهبود و اصلاح محیط کالبدی و اجرای سیاست های شهر دوستدار سالمند اهتمام ویژه داشته باشند.