درخت حوزه‌های تخصصی

مقدمه: ضعف نظام برنامه ریزی و سیاست گذاری در مقیاس منطقه کلان شهری از یک سو و رویکردهای بخشی در مدیریت از سوی دیگر به عدم تعادل های منطقه ای خصوصاً در منطقه کلان شهری تهران انجامیده است. هدف: پژوهش به دنبال سازوکار مطلوب برنامه ریزی برای تحقق توسعه پایدار در منطقه کلان شهر تهران است.. روش شناسی: شیوه انجام پژوهش، مطالعه موردی و روش جمع آوری داده ها تشکیل پنل خبرگان و انجام مصاحبه ساختارمند است. مصاحبه با خبرگان بر اساس تعیین ذینفعان در منطقه کلانشهری تهران انجام شد. با توجه به کثرت و گستردگی ذینفعان و با هدف صرفه جویی در زمان و هزینه، تحلیل ذینفعان کلیدی مورد توجه قرار گرفت. در تحلیل ذینفعان کلیدی از ماتریس سه بعدی قدرت، مشروعیت و فوریت استفاده شد. با توجه به رویکرد کیفی پژوهش، نمونه گیری به صورت هدفمند (29 نفر) انجام و مصاحبه ها با نرم افزار MAXQDA تحلیل مضمون انجام شد. قلمرو جغرافیایی پژوهش: منطقه کلانشهری تهران متشکل از 16 شهرستان تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر، بهارستان، پاکدشت، پردیس، پیشوا، دماوند، رباط کریم، شهریار، فیروزکوه، قدس، قرچک، ملارد و ورامین است. همچنین این منطقه کلانشهری شامل 49 شهر و 73 دهستان است. یافته ها و بحث: تحلیل مضمون مصاحبه ها نشان داد کنش های ارتباطی بر تحقق اهداف مجموعه شهری تهران اثرگذار هستند. در تحلیل مضمون متن مصاحبه ها، اشتراک واحدهای معنایی در شاخص های برنامه ریزی ارتباطی مانند «شبکه های عمودی پیوندمبنا» و «شبکه های افقی پیوندمبنا» از یک سو و «منطق گفتگویی» و «پیوند منافع بازیگران» از سوی دیگر بر اهمیت این کنش های ارتباطی در به ثمر رسیدن راهکارهای مدنظر خبرگان تاکید دارد. بنابراین تغییر در سیستم های برنامه ریزی با مشارکت ذینفعان کلیدی در راستای برنامه ریزی ارتباطی می تواند شبکه سازی روابط مجموعه را درونی و روند تغییر را به سمت تحقق توسعه پایدار، هدایت کند. نتیجه گیری: رویکرد برنامه ریزی ارتباطی با مشارکت ذینفعان اصلی در منطقه کلان شهری تهران ضروری ترین و مهم ترین گام از نگاه پژوهش های انجام شده و خبرگانی که در این پژوهش مصاحبه شده اند است تا کنش ارتباطی در روابط عمودی و افقی شبکه بازیگران را ماندگار و بلندمدت نماید.

در این پژوهش، هدف اصلی ارزیابی جایگاه رقابتی پیست اسکی دیزین در مقایسه با پیست پالاندوکن ترکیه بود. روش تحقیق به صورت آمیخته و در دو فاز کیفی و کمّی طراحی شد. در فاز کیفی، از تکنیک دلفی فازی بهره گرفته شد و جامعه آماری شامل خبرگان دانشگاهی، مدیران وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و فدراسیون اسکی بود. نمونه گیری در این مرحله به روش هدفمند از نوع سرآمد انجام شد و هجده نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. تحلیل داده های کیفی با استفاده از نرم افزار اکسل انجام شد. در فاز کمّی، روش تحقیق توصیفی پیمایشی و جامعه آماری شامل گردشگران ایرانی بازدیدکننده از پیست های دیزین و پالاندوکن بود. نمونه گیری به شیوه غیراحتمالی در دسترس انجام شد و با استفاده از نرم افزار G-Power حجم نمونه ۳۰۰ نفر تعیین شد. روایی ابزار پژوهش ازطریق محاسبه شاخص های CVR و CVI و با مشارکت ده خبره تأیید شد. همچنین، پایایی پرسش نامه با استفاده از آلفای کرونباخ و ضریب پایایی ترکیبی سنجیده شد. مقادیر به دست آمده در تمامی ابعاد بالاتر از ۰٫۷ بوده و حاکی از پایایی مناسب ابزار است. درنهایت، داده ها با بهره گیری از نرم افزار SPSS و تکنیک IPCA تحلیل شدند. نتایج ماتریس IPCA نشان داد که پیست اسکی دیزین در بسیاری از عوامل، عملکرد ضعیف تری به نسبت پیست اسکی پالاندوکن دارد و به اقدامات اصلاحی فوری برای بهبود توان رقابتی خود نیازمند است.

آسایش حرارتی در کیفیت زندگی و رضایت کاربران فضاهای شهری، به ویژه در مناطق تاریخی با اقلیم خاص، نقشی حیاتی ایفا می کند. محدوده تاریخی کاشان با ویژگی های منحصربه فرد خود، هم میزبان گردشگران است و هم محل زندگی ساکنان بومی؛ اما تفاوت در نحوه تعامل، مدت زمان حضور و الگوهای سازگاری این دو گروه، می تواند بر درک و تجربه آن ها از آسایش حرارتی محیط اثرگذار باشد. این مقاله با استفاده از روش های پیمایشی و میدانی، به مقایسه و ارزیابی احساس آسایش حرارتی ساکنان بومی و گردشگران غیربومی بافت تاریخی کاشان براساس شاخص های استاندارد جهانی می پردازد. این پژوهش به مدت چهارده روز، از ابتدای شهریور ۱۴۰۳ با مشارکت دو گروه ساکنان بومی و گردشگران غیربومی در بافت تاریخی انجام شد. در این دوره، پس از انجام مطالعات کتابخانه ای و حضور فیزیکی در بافت، ۳۸۴ نفر از ساکنان و گردشگران به پرسش نامه های مربوط به وضعیت حرارتی و محیطی پاسخ دادند. هم زمان، پارامترهای اقلیمی مانند دما، رطوبت و سرعت جریان هوا ثبت شدند. سپس نرخ لباس و متابولیسم افراد با استفاده از نرم افزار Deltalog10 محاسبه شد. پس از گردآوری و تجزیه وتحلیل داده ها با نرم افزار SPSS27 ، معادلات شاخص های آسایش حرارتی ( PMV-PET-SET-UTCI ) براساس نظرات پاسخ دهندگان با نرم افزار RayMan مشخص شد. یافته ها نشان داد براساس شاخص های PET ، UTCI و SET ، ساکنان بومی و گردشگران هر دو آسایش حرارتی را در دماهایی کمی بالاتر از حد استاندارد تجربه می کنند. همچنین براساس شاخص PMV ، ساکنان بومی در بازه 62/26 تا 79/30 درجه سانتی گراد احساس آسایش حرارتی داشتند؛ اما این شاخص برای گردشگران به دلیل نبود رابطه معنادار با دما، قابل استناد نبود. نتایج نشان داد که نیازهای آسایش حرارتی ساکنان بومی و گردشگران در فضاهای تاریخی کاشان متفاوت است. گردشگران عموماً دماهای خنک تری را ترجیح می دهند، درحالی که ساکنان بومی، به دلیل سازگاری با اقلیم منطقه، بازه دمایی وسیع تری را تحمل کرده و نقطه آسایش متفاوتی دارند. این امر بر لزوم طراحی انعطاف پذیر و چندمنظوره در بافت های تاریخی، با در نظر گرفتن نیازهای متفاوت این دو گروه، تأکید می کند.

با توجه به رشد سریع فناوری و افزایش استفاده از اینترنت، وب سایت های گردشگری نقش مهمی در شکل دهی به تجربیات مشتریان و جذب گردشگران ایفا می کنند. در این راستا، شناسایی قابلیت های مؤثر وب سایت ها در جلب اعتماد و رضایت گردشگران به بهینه سازی راهبردهای بازاریابی و خدمات این وب سایت ها کمک می کند؛ بنابراین هدف پژوهش حاضر، شناسایی تأثیر قابلیت های وب سایت های گردشگری در وفاداری گردشگران با تأکید بر نقش میانجی اعتماد و رضایت در استان یزد است. این تحقیق به لحاظ هدف، کاربردی است و از حیث ماهیت و روش، جزو تحقیقات توصیفی پیمایشی است. برای گردآوری داده های تحقیق، از یک پرسش نامه محقق ساخته براساس طیف لیکرت برای سنجش نظرات خریداران اینترنتی محصولات گردشگری استفاده شد. پایایی پرسش نامه نیز براساس آلفای کرونباخ تأیید شد. جامعه آماری تحقیق شامل گردشگران استان یزد است که دست کم یک بار خرید اینترنتی محصولات گردشگری، همانند رزرو اینترنتی بلیت قطار، هواپیما، هتل و .. را داشته اند که 140 نفر از آنان به صورت غیرتصادفی در دسترس تجزیه وتحلیل شدند. نتایج حاکی از آن است که تمامی روابط مدل به جز تأثیر منفی قابلیت مسیریابی در اعتماد تأیید شد. امنیت، هزینه انتقال، رضایت و اعتماد به عنوان عوامل کلیدی مؤثر در وفاداری شناسایی شدند.

پدیدهٔ بیکاری پیامدهای روانی فراوانی را در سلامت روان افراد بیکار، از نظر کاهش عزت نفس، کیفیت زندگی و کاهش انگیزهٔ یافتن شغل به دنبال دارد. مهم ترین رویداد در زندگی افراد بیکار، یافتن شغل است. گردشگری از طریق تغییر محیط، تحولاتی در تجربیات و رفتار افراد فاقد شغل به وجود می آورد. این تحولات، که حاصل بازخوردهای محیطی متفاوتی هستند که دریافت می کنند، بر بهداشت روانی و رفتار آن ها در یافتن شغل تأثیر مثبتی می گذارند. بر این مبنا، پژوهش حاضر تأثیرات اجتماعی و روان شناختی گردشگری بر رفتار جست وجوی شغل و سلامت روان افراد بیکار را ارزیابی کرده است. این پژوهش بین رشته ای، در دو حوزهٔ جغرافیای انسانی و روان شناسی، به لحاظ هدف کاربردی، ماهیت استقرایی و روش توصیفی تحلیلی است. روش گردآوری داده ها و اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی و جامعهٔ نمونه افراد بیکار در یازده روستای هدف گردشگری شهرستان پاوه بوده اند. داده ها ازطریق پرسش نامه با روش نمونه گیری هدفمند غیراحتمالی (گلوله برفی) گردآوری شدند. در پرسش نامه، سلامت روان و رفتار جست وجوی شغل بیکاران به واسطهٔ خودکارآمدی بررسی شد. به دلیل نرمال نبودن داده ها، از روش مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد کمترین مربعات جزئی برای تجزیه وتحلیل داده ها استفاده شد. بر اساس یافته های پژوهش، با افزایش فعالیت های اجتماعی و روان شناختی گردشگری، رفتار جست وجوی شغل در افراد بیکار افزایش یافته، ولی سلامت روان آنان تغییری نداشته است.

توسعهٔ زیرساخت های اینترنتی زمینه ساز شکل گیری وب سایت ها و رسانه های اجتماعی متعددی شده که محبوبیت چشمگیری نزد گردشگران دارند. بسترهای دیجیتال به گردشگران امکان اشتراک گذاری تجربیات و نظرات خود دربارهٔ سفرهایشان را می دهند. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش پژوهش، توصیفی پیمایشی با رویکرد کمی است. مطالعهٔ حاضر به دنبال بررسی فرضیهٔ اصلی، اثر بازاریابی دیجیتال بر نیت های رفتاری گردشگران بوم گردی با در نظر گرفتن نقش میانجی تصویر ذهنی از مقصد، در شهر اصفهان انجام شده است. جامعهٔ آماری، گردشگران طبیعت گرد شهر اصفهان و حجم نمونه با استفاده از رابطهٔ کوکران 384 نفر در نظر گرفته شد. نمونه گیری به صورت غیر احتمالی و در دسترس از میان گردشگران بوم گردی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه است که روایی و پایایی آن ازطریق آزمون آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، و شاخص های روایی همگرا و واگرا تأیید شد. داده ها در سطح توصیفی با نرم افزار SPSS و در سطح استنباطی با بهره گیری از تکنیک معادلات ساختاری در نرم افزار SMART PLS 4 تحلیل شد. یافته ها حاکی است که بازاریابی دیجیتال ازطریق وب سایت، تأثیر معناداری بر نیات رفتاری گردشگران بوم گردی و تصویر ذهنی از مقصد نداشته است. در مقابل، بازاریابی ازطریق ایجاد صفحات رسمی در رسانه های اجتماعی، تأثیر ی مثبت و معنادار بر نیت های رفتاری گردشگران و تصویر مقصد داشته است. همچنین، تبلیغات دهان به دهان الکترونیکی در فضای دیجیتال نیز اثرگذاری مثبت بر هر دو متغیر مذکور داشته است. از سوی دیگر، تصویر ذهنی از مقصد نقش تعیین کننده ای در شکل گیری نیت های رفتاری گردشگران بوم گردی ایفا می کند. بر اساس یافته ها، می توان نتیجه گرفت که ترویج مقاصد بوم گردی ازطریق رسانه های اجتماعی نگرش مثبت گردشگران به این نوع گردشگری را تقویت می کند و بر رفتار آن ها در راستای انتخاب این مقاصد تأثیر گذار است.

هدف: به موازات فراوانی بیشتر سوانح در مناطق شهری در جهان، توجه به «تاب آوری شهری» به عنوان سازوکاری برای رویارویی شهرها با اختلالات افزایش یافته است. لیکن، پیاده سازی تاب آوری شهری و سنجش آن با چالش های جدی روبه رو است. از میان روش های سنجش تاب آوری شهری، استفاده از شاخص های ترکیبی به دلیل ماهیت عددی، فرایند ساخت روشن و امکان مقایسه مکانی-زمانی در دو دهه اخیر بسیار پرکاربرد بوده است ولی معیارهای جامع و موردتوافق گسترده برای ساخت شاخص ترکیبی در مقیاس شهری ارائه نشده است؛ لذا این پژوهش در پی انجام یک مطالعه مروری سیستماتیک برای استخراج و تحلیل جامع ارکان و روش های سنجش تاب آوری شهری با محوریت شاخص ترکیبی است. روش پژوهش: بر مبنای یک مرور سیستماتیک با تمرکز بر 80 پژوهش انتخاب شده از پایگاه های استنادی WoS و Scopus، مبانی و گام های چندگانه ساخت شاخص های ترکیبی برای سنجش تاب آوری شهری موردبررسی قرار گرفته اند. تحلیل داده ها با استفاده از یک چهارچوب تحلیلی مبتنی بر چهار رکن (زمینه ای، مبانی نظری و کاربردی، روش شناختی و محتوایی) و از طریق کدگذاری مضامین انجام شد. یافته ها: نتایج نشان می دهد که از منظر مبانی پایه، اکثر شاخص ها (5/92 درصد) بر اساس چهارچوب های موجود و عمدتاً با رویکرد سرمایه محور (5/62 درصد) و اهداف تشخیصی (70 درصد) طراحی شده اند. از منظر ارکان روش شناختی، غالب شاخص های بررسی شده بر مبنای رویکردهای ایستا (5/92 درصد)، ذاتی (25/61 درصد)، پیشینی (75/83 درصد) و با روش های از بالا به پایین ( 5/72 درصد) توسعه یافته اند و طرح ساختاری قیاسی-سلسله مراتبی مبنای سازمان دهی اغلب شاخص های بررسی شده (5/77 درصد) را تشکیل می دهد. گام های اعتبارسنجی متقابل و خارجی به ترتیب تنها در 35 درصد و 5/27 درصد از مقالات مشاهده شد و76 درصد از مطالعات از تحلیل استحکام غفلت نموده اند. از منظر محتوایی، چهارچوبی مورد اجماع ازنظر تعداد و نوع عناصر سازنده شاخص ترکیبی و تعداد متغیرهای استفاده شده وجود ندارد. نتیجه گیری: شکاف ها در کاربست شاخص های ترکیبی در اندازه گیری تاب آوری شهری را می توان در دو گروه کلی ذاتی و رویه ای دسته بندی کرد. چالش های ذاتی، برخی مسائل اجتناب ناپذیر بین رشته ای است که به خاستگاه و ماهیت شاخص ترکیبی بازمی گردد. اما کاستی های رویه ای شامل کمبود داده های واقعی سوانح، هزینه و زمان جمع آوری داده های میدانی و زمینه ای در برابر داده های ثانویه، تعارضات میان دیدگاه های ذی نفعان و نبود چهارچوب مورد اجماع جهت گزینش عناصر شکل دهنده شاخص ترکیبی تاب آوری شهری است. توجه بیشتر به گام های اعتبارسنجی، شناسایی منابع حساسیت و بهره گیری از روش های مشارکتی می تواند با کاهش شکاف های روش شناختی موجب بهبود قابلیت اطمینان به نتایج اندازه گیری شود.

هدف: طراحی معماری غیرفعال گرایشی با تأکید بر کاهش مصرف انرژی های فسیلی و استفاده از الگوهای معماری بومی و منطقه ای، امروزه به عنوان یک رویکرد مهم در معماری معاصر مطرح است. استان چهارمحال وبختیاری جزء مناطق سردسیر کشور و مرکز آن شهرکرد، به علت موقعیت جغرافیایی خود، در اصطلاح عامیانه «بام ایران»، قابلیت بالایی برای جذب تابش حرارتی خورشید دارد. این شهرستان دارای 4 خانه تاریخی درون گرا است که نمونه بهینه آن می تواند الهام بخش، معماران معاصر در جهت طراحی غیرفعال باشد. از اهداف ویژه نیز می توان به ارائه تناسبات بهینه حیاط مرکزی، جهت گیری مناسب و نسبت های ارتفاعی مناسب اشاره نمود. روش پژوهش: روش تحقیق به شیوه آمیخته کمی و کیفی است. برای تحلیل ها از نرم افزار انسیس فلوئنت استفاده شده، که در آن بر مبنای میانگین دمای دیوارهای داخلی حیاط های مرکزی، نمونه ها مورد تطبیق قرار گرفته اند. بر اساس آمار ده ساله سازمان هواشناسی این استان، دو ماه دی و تیر، به عنوان بحرانی ترین ماه های سال شناخته شده، بنابراین تحلیل نمونه ها در این دو ماه صورت گرفته است. یافته ها: جهت گیری های متفاوت حیاط های مرکزی می تواند تأثیر زیادی بر دریافت تابش خورشید و بالا بردن مقدار میانگین دمای دیوارهای داخلی داشته باشد. نتیجه گیری: بنابراین در بین نمونه ها خانه مرتضوی ها ازنظر جهت گیری و تناسبات در زمستان با دمای میانگین دیوارهای 74/16 درجه سانتی گراد با تناسبات حیاط 30/1 و جهت گیری 50 درجه نسبت به جنوب، دارای بیشترین دما و نمونه بهینه است. همچنین خانه آزاده در تابستان با دمای میانگین دیوارهای 00/29 درجه سانتی گراد و تناسبات حیاط 33/1 و جهت گیری 8 درجه نسبت به جنوب دارای کمترین دما و نمونه بهینه در تابستان است. بنابراین در طراحی های جدید به عنوان نمونه اقامتگاه های محلی یا بومی، می توان نوع بهینه معرفی شده، ترجیحاً در این اقلیم (خانه مرتضوی ها) انتخاب و اجرا نمود. در بررسی های آتی، پیشنهاد می شود، نمونه بهینه با مصالح مختلف روز در محیط نرم افزار شبیه سازی و مقایسه شود و مصالح مناسب معرفی گردد.

هدف: افزایش چالش های زیست محیطی در بخش کشاورزی و مصرف بیش از حد مواد شیمیایی در مزارع، تبیین عوامل موثر بر رفتار مسئولانه کشاورزان را به یک ضرورت پژوهشی تبدیل کرده است. روش: این پژوهش توصیفی-همبستگی با هدف تبیین رفتار مسئولانه زیست محیطی سبزی کاران انجام شد. جامعه آماری، سبزی کاران دهستان میاندربند در شهرستان کرمانشاه به تعداد 108 نفربودند. داده ها به شیوه سرشماری گردآوری شد. به منظور گردآوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSSWIN22 و SmartPLSWIN3 انجام شد. نتایج: نتایج بیانگر نگرش زیست محیطی نسبتاً مثبت سبزی کاران بود. میزان خودکارآمدی در زمینه رفتار مناسب زیست محیطی نیز نسبتاً بالا بود. اما مسئولیت پذیری سبزی کاران در این زمینه، در حد کم تا متوسط بود. بر اساس نتایج مهارت های عملی سبزی کاران نسبتاً بالا ارزیابی شد. همچنین بر اساس نتایج سبزی کاران تا حد زیادی دارای رفتارهای زیست محیط گرایانه در فرایند تولید سبزی بودند. بر اساس مدلسازی معادلات ساختاری خودکارآمدی، مسئولیت پذیری، آگاهی از پیامدهای زیست محیطی، راهبرد های عمل و مهارت های عملی سبزی کاران بر روی نیت آنها به انجام رفتارهای زیست محیط گرایانه تأثیر مثبت و معناداری داشت. نتیجه گیری: بر اساس نتایج یک روند نگران کننده در زمینه اتکای سبزی کاران به مواد شیمیایی برای تقویت خاک وکنترل علف های هرز، آفات و بیماری ها در مزارع وجود داشت. بر این اساس آگاهی بخشی و تشویق سبزی کاران به پذیرش فنون مدیریت تلفیقی آفات و بیماری ها از راهبردهایی است که می تواند در کاهش مصرف مواد شیمیایی در مزارع سبزی تاثیرگذار باشد.

  مطالعه حاضر با هدف بررسی خدمت فرهنگی استان کرمان در چهار دسته خدمات زیباشناختی، تفرجی، علمی - آموزشی و معنوی - مذهبی براساس روش ارزیابی چندمعیاره در محیط سامانه های اطلاعات جغرافیایی انجام گرفت. به این منظور به ترتیب 34، 28، 8 و 4 معیار عامل زیبای شناختی، تفرجی، آموزشی و معنوی - مذهبی در سه دسته اکولوژیک، اقتصادی - اجتماعی و بصری در نظر گرفته شد. همه معیارهای عامل، استانداردسازی و با کمک فرآیند سلسه مراتب تحلیلی AHP وزن دهی و ادغام آنها با روش ترکیب خطی وزن دار (WLC) انجام شد. در ادامه لایه های حاصل از WLC همه خدمات برای به دست آوردن ارزش کل خدمات فرهنگی با یکدیگر، جمع و این لایه به چهار طبقه تناسب تفکیک شد. نقشه طبقه بندی خدمات فرهنگی نشان داد که مناطق با تناسب زیاد و خیلی زیاد به ترتیب 9501028 و 1306668 هکتار را به خود اختصاص داده اند که بیش از 58 درصد از مساحت استان و عمدتاً در کاربری های جنگل و مرتع پرتراکم تشکیل می دهد. براساس نتایج به دست آمده توزیع جغرافیایی چهار نوع خدمت فرهنگی بررسی شده در این مطالعه در سطح استان یکسان نبوده است و خدمت معنوی پایین ترین توزیع را دارد. همچنین بخش های مرکزی و غربی استان از نظر کل خدمات فرهنگی غنی ترین و بخش شمال شرقی، شرقی و جنوبی ضعیف ترین وضعیت را دارد. یافته های این پژوهش می توانند به عنوان مبنایی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی فضایی و مدیریت پایدار سرزمین در راستای ارتقای بهره برداری از خدمات فرهنگی اکوسیستم در استان کرمان استفاده شوند.

سفره آب زیرزمینی منبع اصلی آب آشامیدنی در دشت یزد-اردکان است که امروزه با گسترش فعالیت های انسانی، ارزیابی کیفی و کمی آن جایگاه ویژه ای در مطالعات منابع آب دارد. یکی از شاخص های ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی، شاخص آلودگی آب زیرزمینی (PIG) است که تلفیقی از پارامترهای موثر بر کیفیت آب می باشد. به منظور بررسی تغییرات زمانی و مکانی کیفیت آب زیرزمینی دشت یزد- اردکان، شاخص PIG برای دو سال 1390 و 1400 با داده های کیفی آب زیرزمینی 27 چاه عمیق در محدوده دشت شامل یون های سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، کلر، بی کربنات، سولفات و کل مواد جامد محلول، شوری و اسیدیته محاسبه و نقشه پهنه بندی شاخص و یون ها برای هر دو سال ترسیم شد. نتایج نشان داد که مقدار آنیون ها و کاتیون ها، اسیدیته و شوری افزایش و میانگین همه پارامترهای شیمیائی به جز اسیدیته و بی کربنات از حد مجاز توصیه شده توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) بیشتر است. طبق شاخص PIG در سال 1390، 43/51 درصد از کل مساحت دشت دارای آلودگی کم و ناچیز، 58/9 درصد از مناطق دارای آلودگی متوسط، 83/10 درصد دشت دارای آلودگی زیاد و 16/28 درصد دارای آلودگی بسیار زیاد بوده است و با گذشت یک دهه کیفیت آب زیرزمینی کاهش یافته است؛ به طوری که 80/24 درصد دارای آلودگی کم و ناچیز، 94/23 درصد آلودگی متوسط، 12/9 درصد آلودگی زیاد و 04/42 درصد دارای آلودگی بسیار زیاد است. به عبارت دیگر مساحت بیشتری از دشت جزو طبقه آلودگی خیلی زیاد قرار گرفته است و از مساحت منطقه با آلودگی کم و ناچیز کاسته شده است. با توجه به نتایج به دست آمده کیفیت آب زیرزمینی به ویژه در نواحی شمالی و جنوبی دشت یزد- اردکان، وضعیت نامطلوبتری نسبت به س ایر من اطق مح دوده مطالع اتی دارد و نیازمن د اق دامات م دیریتی و حفاظتی ویژه ای در زمینه بهبود کیفیت و کمیت منابع آب زیرزمینی می باشد.

پوشش گیاهی شاخص سلامت اکوسیستم است و نقش مهمی در حفظ تعادل اکولوژیکی، تنظیم چرخه آب و تسهیل جریان ماده و انرژی دارد. پویایی پوشش گیاهی ناشی از تنش های محیطی و فعالیت های انسانی در حال تسریع است و نیاز به پایش و نظارت طولانی مدت مداوم دارد. با توسعه فناوری سنجش از دور، تصاویر سنجش از دور به طور گسترده در کار بررسی پوشش گیاهی مورد استفاده قرار گرفته است. هدف از این پژوهش، ارزیابی مقایسه ای کارآیی عملگر های فازی پردازش شئ گرای تصاویر ماهواره ای در پایش تغییرات پوشش گیاهی حوضه آبریز کرخه با استفاده از سری زمانی تصاویر ماهواره لندست است. در راستای این هدف، پس از تهیه تصاویر سری زمانی سال های 1373، 1378، 1383، 1388، 1393، 1398 و 1403 از سامانه گوگل ارث انجین، با استفاده از رویکرد پردازش شئ گرای تصاویر ماهواره ای و عملگر های AND، OR، MGE، MAR، MGWE و ALP اقدام به قطعه بندی و طبقه بندی تصاویر شد. مرحله قطعه بندی، با استفاده از مقیاس، ضریب شکل و ضریب فشردگی بهینه انجام شد و پس از آن دو کلاس پوشش گیاهی و غیر پوشش گیاهی ساخته شد و نمونه های تعلیماتی نیز انتخاب شدند. در مرحله بعد طبقه بندی انجام گرفت و برای تعیین دقّت طبقه بندی، با استفاده از نقاط کنترل واقعیت زمینی انتخابی، دقّت کلی و ضریب کاپا برای نقشه های تولیدی محاسبه شدند. نتایج پژوهش نشان داد که عملگر فازی AND با دقت ۹۷/۳۸ درصد و ضریب کاپای ۰/۹۸۱۸ بهترین عملکرد را در پایش پوشش گیاهی حوضه کرخه دارد. تحلیل سری زمانی تصاویر لندست طی ۳۰ سال گذشته کاهش حدود ۱۸ درصدی پوشش گیاهی را آشکار کرد. این روند که ناشی از عوامل انسانی و طبیعی است، تهدیدی جدی برای پایداری اکولوژیکی و جوامع محلی محسوب می شود و ضرورت اتخاذ سیاست های جامع حفاظت و احیای پوشش گیاهی را برجسته می نماید.

یکی از راه های پیشگیری از توسعه فقر و نیز سامان بخشی به وضعیت مکان های فقیرنشین، شناخت دقیق گستره های فقر به ویژه در سطح شهرهای بزرگ است. زیرا هر برنامه ای برای مقابله با فقر شهری در سطح شهر بدون شناخت دقیق موقعیت مکانی آن امکان پذیر نخواهد بود. عدم شناخت کافی از فقر شهری، به ویژه ابعاد و گستردگی آن در سطح شهر، می تواند مانع از سیاست گذاری صحیح برای کاهش فقر شود. این ناآگاهی ممکن است منجر به هدر رفتن منابع اقتصادی و ناکامی برنامه های کاهش فقر شود. از اینرو پژوهش حاضر به دنبال آن است که به تعیین گستره های فقر در شهر کرمانشاه بپردازد. در خصوص روش پژوهش می توان اذعان نمود که با توجه به موضوع پژوهش، از نظر هدف نوع آن کاربردی و از نظر نوع داده کمّی است. محدوده پژوهش، 136 محله عرفی شهر کرمانشاه در سال 1403 بوده است. داده های مربوط به بخش مبانی نظری به صورت اسنادی و کتابخانه ای تهیه شده و داده های خام از سالنامه آماری مرکز آمار ایران مربوط به سال 1400 شهر کرمانشاه و نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 استخراج شده اند. بر این مبنا، محله های شهرکرمانشاه با چهار مؤلفه و 34 شاخص ارزیابی شدند. نتایج لکه های داغ حاکی از آن است که میزان فقر در سطح شهر کرمانشاه به صورت متعادل توزیع نشده و در بعضی مکان ها شدت فقر بسیار زیاد و در بعضی مکان ها شدت خوشه ای فقر بسیار کم است. علاوه بر این نتایج آزمون خودهمبستگی موران بیانگر آن است که الگوی فضایی فقر در شهر کرمانشاه به صورت خوشه ای است.

یکی از مخاطراتی که بسیاری از مناطق کوهستانی را تهدید می کند، زمین لغزش است. از جمله مناطقی که به دلیل وضعیت ژئومورفولوژیکی و تکتونیکی، پتانسیل بالایی از نظر وقوع این مخاطره دارد، مسیر ارتباطی کرند تا سرپل ذهاب در استان کرمانشاه است. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به شناسایی مناطق مستعد وقوع زمین لغزش در این محدوده پرداخته شده است. در این تحقیق از تصاویر راداری Sentinel 1، تصاویر ماهواره MODIS، لایه رقومی نقشه زمین شناسی 1:100000 منطقه و مدل رقومی ارتفاعی 5/12 متر ALOS PALSAR به عنوان مهم ترین داده های تحقیق استفاده شده است. مهم ترین ابزارهای تحقیق، GMTSAR ، سامانه گوگل ارث انجین و ArcGIS بوده است. در این تحقیق با استفاده از روش های ضریب وزنی نسبی، منطق فازی و تداخل سنجی راداری، مناطق مستعد وقوع زمین لغزش با در نظر گرفتن تأثیرات زمین لرزه ازگله شناسایی شده است. بر اساس نتایج به دست آمده، محدوده مطالعاتی تحت تأثیر زمین لرزه ازگله بین 5- تا 334 میلی متر جابه جایی عمودی داشته است. با توجه به اینکه جابه جایی رخ داده می تواند نقش مهمی در ناپایداری دامنه ها و آماده حرکت کردن آن ها داشته باشد، در این پژوهش مناطقی که دارای پتانسیل بالایی از نظر وقوع زمین لغزش بوده اند و همچنین جابه جایی بیش از 100 میلی متری داشته اند شناسایی شده و به عنوان مناطق دارای بالاترین احتمال وقوع زمین لغزش معرفی شده اند. بر اساس نتایج حاصله، دامنه های میانی منطقه و مناطق نزدیک شهر سرپل ذهاب به دلیل اینکه هم از نظر پارامترهای محیطی مستعد وقوع زمین لغزش هستند و هم اینکه دارای جابه جایی عمودی بیش از 100 میلی متر بوده اند، به عنوان مناطق در معرض مخاطره زمین لغزش شناسایی شده است.

خشکسالی یکی از بزرگ ترین چالش های زیست محیطی و اجتماعی جهانی است که پیامدهای جدی برای امنیت غذایی و مدیریت منابع آب دارد. این پژوهش به پیش بینی خشکسالی های کوتاه مدت در ایران با استفاده از سناریوهای اجتماعی - اقتصادی مشترک (SSP) می پردازد. داده های 95 ایستگاه سینوپتیک در دوره 1985–2014 به عنوان پایه در نظر گرفته شدند. پنج مدل گردش عمومی جو (GCM) شامل GFDL-ESM4، IPSL-CM6A-LR، MPI-ESM1-2-HR و UKESM1-0-LL برای پیش بینی بارش به کار رفتند. داده ها با روش کریجینگ همگون سازی و سپس اصلاح سوگیری شدند. برای کاهش عدم قطعیت، از رویکرد همادی چندمدلی استفاده گردید. نتایج نشان می دهد داده های همادی شده هم خوانی بالایی با مشاهدات دارند، خطاهای کمتری ارائه می دهند و ضریب همبستگی آن ها افزایش یافته است. مدل همادی عملکرد بهتری نسبت به مدل های منفرد داشت. تحلیل الگوهای بارش در دوره پایه نشان داد که بارش تحت تأثیر عوامل جغرافیایی و اقلیمی است و بیشترین مقادیر آن در ماه های سرد در زاگرس و سواحل جنوب غربی خزر رخ می دهد. پیش بینی های دوره 2021–2040 تحت سناریوی SSP5-8.5 تغییرات چشمگیری را نشان می دهند: افزایش بارش در مناطق مرتفع و سواحل خزر، هر چند افزایش دما ممکن است اثرات مثبت آن را کاهش دهد؛ در مقابل، کاهش بارش در شمال غرب و مرکز کشور، به ویژه در بهار و تابستان، پیش بینی شده است. این تغییرات چالش های جدی برای مدیریت آب و کشاورزی ایجاد می کند و لزوم برنامه ریزی پیشگیرانه را برجسته می سازد. این مطالعه با ارائه پیش بینی های دقیق تر، به سیاست گذاران در تدوین راهبردهای مؤثر برای مقابله با خشکسالی کمک می کند.

هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل تأثیرگذار حس تعلق مکان بر رفتار مسئولانه زیست محیطی شهروندان شهر جدید هشتگرد است. پژوهش توصیفی – تحلیلی است جهت گردآوری داده ها از روش اسنادی و پیمایشی استفاده شده است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۴۵۳ تعیین شد. انتخاب نمونه به شیوه تصادفی انجام گرفت. روایی پرسشنامه توسط اساتید دانشگاه و پایایی آن از طریق آماره آلفای کرونباخ (789/0) تائید شد. به منظور تحلیل سؤال های پرسش نامه از آزمون های نا پارامتری و جهت استخراج روابط میان متغیرها از آزمون همبستگی و تحلیل مسیر، نرم افزار SPSS و AMOS استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که بین همه متغیرهای حس تعلق مکانی (متغیر ثابت)و رفتار مسئولانه زیست محیطی شهروندان(متغیر وابسته) رابطه معناداری وجود دارد. متغیر ادراکی-شناختی دارای بالاترین ضرایب است. این متغیر به ازای یک واحد تغییر 37/0 واحد بر سطح متغیر وابسته (رفتار مسئولانه زیست محیطی شهروندان) تأثیر دارد و تمام شاخص های این متغیر در سطح آلفا 05/0 و در سطح اطمینان ۹۹ در صد معنی دار هستند. نتایج تحلیل مسیر نیز بیانگر آن است که متغیر ادراکی - شناختی (β=0/173) بالاترین اثر مستقیم و غیرمستقیم را بر رفتار مسئولانه زیست محیطی شهروندان دارد وشاخص عملکردی در رتبه دوم قراردارد

امروزه یکی از ابزارهای کلیدی برای رسیدن به توسعه همه جانبه در شهرها، توجه به نوآوری ها و خلاقیت در استفاده از پتانسیل ها و ظرفیت های طبیعی، اقتصادی، اجتماعی و فعالیت های فرهنگی با رویکرد گردشگری خلاق است. در این راستا، شهر نائین به عنوان یکی از با ارزش ترین مناطق تاریخی و گردشگری با جاذبه های مختلف، تاکنون نتوانسته است به طور کامل از ظرفیت های موجود در این حوزه در جهت تحقق گردشگری پایدار شهری، استفاده نماید؛ پژوهش حاضر بر آن است تا با ارائه مدل عوامل کلیدی موفقیت گردشگری خلاق در شهر نائین، زمینه های توسعه همه جانبه گردشگری را فراهم نماید. قلمرو مکانی پژوهش، شهر نائین می باشد. نوع پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه انجام توصیفی - تحلیلی است جامعه آماری پژوهش را دو سطح شامل مسئولین، مدیران شهری و فعالان حوزه گردشگری شهر، و متخصصین و صاحب نظران دانشگاهی تشکیل می دهد. روش نمونه گیری، هدفمند است و حجم نمونه برای گروه اول بر اساس اشباع نظری، 17 نفر در قالب مصاحبه نیمه ساختاریافته و برای گروه دوم، 10 نفر در قالب پرسشنامه انتخاب شده است. تجزیه وتحلیل داده ها نیز از طریق تحلیل تماتیک و ISM، انجام شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که، از بین 9 عامل کلیدی اصلی شناسایی شده، مهم ترین عامل کلیدی، مدیریت کارا و اثربخش می باشد. نتایج حاصل از یافته ها نشان می دهد که تحقق عامل کلیدی موفقیت گردشگری خلاق شهر نائین نیز، نیازمند تعریف چشم انداز، مأموریت و همچنین تدوین استراتژی ها و خط مشی های روشن و مشخص در این حوزه می باشد.

ارزیابی میزان و چگونگی تاب آوری گروه های جمعیتی به خصوص در بحران های اجتماعی-سیاسی نقش مهمی در مدیریت و حکمرانی کشور دارد. تاب آوری، تابع عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی است و چگونگی کنش و واکنش گروه های قومی به آن به عنوان یک مسئله مهم قابل مطالعه است. این مقاله در صدد است تا میزان و چگونگی تاب آوری اقوام آذری و کرد شهرستان ارومیه در مواجهه با بحران اقتصادی را با استفاده از روش پیمایشی پرسشنامه ای، ارزیابی و مطالعه تطبیقی کند. یافته های تحقیق نشان داده است که تاب آوری قوم کرد در قبال بحران اقتصادی اخیر بیش تر از قوم آذری بوده و نسبت به آن سازگاری بیش تری داشته اند؛ درحالی که آذری ها در قبال این بحران واکنش های سیاسی صریح تری را بروز داده در مقابل واکنش سیاسی قوم کرد کم تر و آرام تر بوده است. تقریباً در همه مؤلفه های بررسی شده یعنی کاهش مشارکت سیاسی، افزایش اعتراضات، اعلام نارضایتی آشکار، کاهش انتظارات از نهادهای دولتی، افزایش تقاضا برای تغییرات سیاسی، مخالفت با دولت، درخواست برای تعامل و رابطه با سایر کشورها، تشکیل گروه برای پیگیری مطالبات، فعال کردن اقتصاد محلی، افزایش خشونت، افزایش مهاجرت، کاهش تعهد به حکومت، قانون گریزی و تشدید هرج ومرج این تفاوت دیده می شود. هم چنین نتایج به دست آمده نشان داده است که عوامل اثرگذار بر میزان تاب آوری در این دو قوم متفاوت بوده است. در کردها مهارت های حل مسئله و در آذری ها دل بستگی های عاطفی بیش ترین اثرگذاری را بر میزان تاب آوری داشته اند. 

سرمایه اجتماعی به عنوان یک عنصر کلیدی در بازآفرینی شهری شناخته می شود. ازآنجایی که این گونه از سرمایه تسهیلگر بازآفرینی جامعه محلی بوده و موفقیت پروژه های بازآفرینی بدان وابسته است، ضعف در مؤلفه های آن می تواند اثرات منفی بر پروژه های بازآفرینی داشته باشد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی و مؤلفه های آن بر مؤلفه اقتصادی محرک بازآفرینی شهری در محله تاریخی فیض آباد کرمانشاه پرداخته است. در این مطالعه، 180 پرسشنامه تکمیل و با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. هفت مؤلفه شامل احساس تعلق، حمایت نهادهای اجتماعی، مقبولیت ارزش ها، درک مشترک، شبکه ها، قابلیت اعتماد و مشارکت مدنی به عنوان مؤلفه های سرمایه اجتماعی شناسایی شدند. همچنین سه عامل اقتصادی محرک بازآفرینی شامل باور به افزایش ارزش املاک، تمایل به استفاده از وام ها و انگیزه اختصاص درآمد شخصی به پروژه ها بررسی شد. یافته ها حاکی از آن است که تنها دو مؤلفه «احساس تعلق» و «درک مشترک و همیاری» بر مؤلفه اقتصادی محرک بازآفرینی تأثیر مثبت و معنادار دارند. اما این تأثیرگذاری در سایر عوامل به صورت مستقیم دیده نمی شود. عواملی چون «مقبولیت ارزش ها»، «مشارکت مدنی» و «شبکه ها، روابط و ارتباطات» به صورت غیرمستقیم تأثیرگذار هستند. ارتباط ساکنین با یکدیگر (سرمایه درون گروهی) از وضعیت مطلوبی برخوردار است اما ارتباط ضعیف آنان با نهادهای حاکمیتی و عدم اعتماد به شهرداری و دولت، سبب ضعف در سرمایه اجتماعی میان گروهی و برون گروهی شده است. بنابراین ناکارآمدی های شهرداری و دولت، پتانسیل های سرمایه اجتماعی محله تاریخی فیض آباد را برای بازآفرینی پایدار محدود ساخته است.

مطالعات و ارزیابی فقر شهری با هدف شناسایی علل و عوامل مؤثر بر شکل گیری و تداوم محرومیت در مناطق شهری، ارائه راهکارهای علمی و عملی برای کاهش نابرابری های اجتماعی و اقتصادی، و بهبود شرایط زندگی ساکنین مناطق کم برخوردار انجام می شود. این مطالعات به برنامه ریزان و مدیران شهری کمک می کند تا با درک دقیق تری از وضعیت موجود، اقدامات هدفمند و مؤثری را برای توسعه پایدار شهری طراحی و اجرا کنند. هدف تحقیق حاضر شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر فقر با استفاده از شاخص های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و دسترسی به خدمات عمومی و تعیین تأثیر هر یک از آن ها بر وضعیت فقر شهری و تبیین الگوی فضایی فقر شهری در شهر مهاباد می باشد. در این راستا، ابتدا ۲۰ معیار مؤثر در فقر شهری در ۴ بعد اصلی دسته بندی شدند. سپس، این معیارها با استفاده از فرایند تحلیل شبکه وزن دهی شدند. در مرحله بعد، برای مدل سازی مکانی فقر شهری، معیارهای انتخاب شده با به کارگیری مدل فازی گاما ترکیب شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که محلات شمال غربی و مرکزی از فقر شهری کمتری برخوردار هستند، اما با فاصله گرفتن از این نواحی و حرکت به سمت حاشیه ها، فقر شهری به تدریج افزایش می یابد. به طورکلی 30.97 درصد از مساحت محدوده موردمطالعه دارای وضعیت مطلوب و نسبتاً مطلوب، 21.08 درصد دارای وضعیت متوسط و 47.95 درصد دارای وضعیت نامطلوب و نسبتاً نامطلوب است. بررسی شاخص خودهمبستگی فضایی موران (۰.۲۴) نشان دهنده عدم توزیع تصادفی ویژگی های فقر شهری و وجود الگوی خوشه ای در محدوده موردمطالعه است.