جغرافیا و مخاطرات محیطی

جغرافیا و مخاطرات محیطی

جغرافیا و مخاطرات محیطی سال 14 زمستان 1404 شماره 56 (مقاله علمی وزارت علوم)

مقالات

۱.

به کارگیری تکنیک PS-InSAR برای شناسایی تاثیرات فرونشست زمین بر پل های جاده ای جنوب غربی شهر تهران(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۵۰
در این پژوهش با استفاده از روش پراکنشگرهای دائمی تکنیک تداخل سنجی راداری، تصاویر سنتینل1 در بازه زمانی سال 2022 به منظور بررسی تأثیرات فرونشست بر سازه های شهری جنوب غرب شهر تهران مورد پردازش قرار گرفت. برای این منظور از نرم افزارهای GMTSAR و Stamps استفاده شد. همچنین با استفاده از داده های سطح آب زیرزمینی چاه های محدوده مورد مطالعه، مقدار تجمعی استاندارد شده تغییرات سطح آب زیرزمینی محاسبه شد. نتایج پردازش راداری نشان دهنده میزان جابه جایی بین 3+ تا 95- میلی متر در سال در راستای خط دید ماهواره در جنوب غربی شهر تهران می باشد. بیشینه فرونشست مربوط به جنوب منطقه 18 و قسمت غربی منطقه 19 به میزان 70- میلی متر در سال می باشد. میزان جابه جایی و پایین رفتن عرشه پل ها در اثر فرونشست حدود 2.3 تا 4.5 سانتیمتر در سال بوده است. انجام بازدید میدانی از پل های مورد مطالعه نشان می دهد که در پل شماره 3 (تقاطع بزرگراه کاظمی و بلوار شکوفه)، اثرات فرونشست زمین به خوبی محسوس است. نتایج حاصل از بررسی ارتباط تغییرات سطح آب زیرزمینی با تغییرات ارتفاعی پراکنشگرهای دائمی پل ها بیانگر میزان همبستگی بالای این دو می باشد. بالا بودن میزان همبستگی مؤید این نکته می باشد که علاوه بر تأثیرات فرورونده فرونشست، اشباع هیدرولوژیک خاک در ارتفاع یافتن سطح زمین و سازه های انسان ساخت تأثیرگذار است.
۲.

تحلیل مورفوتکتونیکی حوضه سفیدرود، ایران: کاربرد تلفیقی دنباله فیبوناچی و توزیع گاما در شناسایی الگوهای ساختاری فعال(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۳۲
حوضه سفیدرود در شمال غرب ایران به عنوان یکی از مناطق فعال تکتونیکی در زون البرز-ایران مرکزی، دارای پیچیدگی های زمین ساختی قابل توجهی است. این مطالعه با استفاده از الگوهای ریاضی - هندسی، به ویژه دنباله فیبوناچی و نسبت طلایی، به همراه روش های آماری پیشرفته شامل توزیع گاما، آزمون کای دو و تحلیل فیشر، به بررسی وضعیت مورفوتکتونیکی و نئوتکتونیکی این حوضه و زیرحوضه های آن پرداخته است. داده های توپوگرافی و ساختاری از نقشه ها و تصاویر ماهواره ای استخراج و با استفاده از GIS تحلیل شدند. سپس، بر اساس یک چارچوب کمّی مبتنی بر نسبت های فیبوناچی، داده ها به پنج طبقه از نظر شدت فعالیت مورفوتکتونیکی طبقه بندی گردیدند. نتایج نشان داد که 96 درصد از سطح حوضه در محدوده مورفوتکتونیک ضعیف تا شدید قرار دارد و تنها چهار درصد از حوضه، تحت فعالیت نئوتکتونیکی قرار دارد، که عمدتاً در امتداد دره قزل اوزن- شاهرود با فعالیت نئوتکتونیکی شدید مشخص می شود. تحلیل های گاما، تعادل دینامیکی حوضه را با مقادیر چولگی (0.7171) و کشیدگی (0.782) تأیید کردند. علاوه براین، تحلیل کای دو نشان داد که زیرحوضه ها از نظر فعالیت های مورفوتکتونیکی مستقل هستند، اما تحلیل فیشر برجسته کرد که تمام زیرحوضه ها در یک ساختار ارگودیک مشترک عمل می کنند. این یافته ها حاکی از وجود یک سیستم سایبرنتیکی منفی دارای حافظه نمایی است که حوضه را به سمت سطح اساس (دریای خزر) در حال تنظیم کردن است.
۳.

جابه جایی کانال و فرسایش کناره ای در رودخانه خرم رود طی بازه زمانی 2025 -2006(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۴۷
رودخانه خرم رود طی چند دهه گذشته تحت تاثیر سطوح مختلفی از تغییرات مورفولوژیک با پیامدهای گوناگونی قرار گرفته است. از این رو این تحقیق با هدف بررسی و تحلیل روندهای تکاملی، تجزیه و تحلیل تغییرات ایجاد شده و در نهایت شناسایی ارتباط بین این روندها و عوامل کنترل کننده آنها در چهار بازه زمانی از سال 2025-2006 در راستای مدیریت رودخانه و کاهش اثرات منفی آن در دو بخش، بخش اول به طول16700 متر در به 6 بازه (17 مقطع) و بخش دوم به طول 17212 متر در 7 بازه (18 مقطع) مورد مطالعه قرار گرفت. بدین منظور با استفاده از داده های هیدرومتری دو ایستگاه بهرام جو(بخش اول) و چم انجیر(بخش دوم)، نقشه های توپوگرافی، تصاویر ماهواره ای گوگل ارث، مشاهدات و برداشت های میدانی در این بخش ها، پویایی کانال و تغییرات پلانفرم مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد بیشترین میزان میانگین تغییرات دوره ای در خط مرکزی و جابجایی کانال در هر دو بخش در بازه زمانی دوم (2019-2017) رخ داده است. نتایج بدست آمده در بخش اول در طی دوره زمانی 2025-2006  نشان داد که عرض کانال در این بخش کاهش یافته و رودخانه دچار فروسایی شده است و در بخش دوم نشان داد علاوه بر فروسایی، فرسایش کرانه ها با تشکیل دشت های سیلابی و در پی آن گسترش عرض رودخانه را باعث شده است. نتایج مقایسه بخش ها با همدیگر نشان داد که میزان آسیب پذیری به زمین های کشاورزی و نقاط مسکونی روستایی در طول هر دو بخش از رودخانه وجود دارد. اما میزان آسیب پذیری در بخش اول به علت قرار داشتن شهر خرم آباد در پایین دست آن به مراتب خیلی بیشتر و تاثیرگذارتر از بخش جنوبی منطقه مورد مطالعه است.
۴.

تحلیل پتانسیل وقوع زمین لغزش با تأکید بر تأثیر زمین لرزه ها (مطالعه موردی: مسیر ارتباطی کرند تا سرپل ذهاب)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۴۵
یکی از مخاطراتی که بسیاری از مناطق کوهستانی را تهدید می کند، زمین لغزش است. از جمله مناطقی که به دلیل وضعیت ژئومورفولوژیکی و تکتونیکی، پتانسیل بالایی از نظر وقوع این مخاطره دارد، مسیر ارتباطی کرند تا سرپل ذهاب در استان کرمانشاه است. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به شناسایی مناطق مستعد وقوع زمین لغزش در این محدوده پرداخته شده است. در این تحقیق از تصاویر راداری Sentinel 1، تصاویر ماهواره MODIS، لایه رقومی نقشه زمین شناسی 1:100000 منطقه و مدل رقومی ارتفاعی 5/12 متر ALOS PALSAR به عنوان مهم ترین داده های تحقیق استفاده شده است. مهم ترین ابزارهای تحقیق، GMTSAR ، سامانه گوگل ارث انجین و ArcGIS بوده است. در این تحقیق با استفاده از روش های ضریب وزنی نسبی، منطق فازی و تداخل سنجی راداری، مناطق مستعد وقوع زمین لغزش با در نظر گرفتن تأثیرات زمین لرزه ازگله شناسایی شده است. بر اساس نتایج به دست آمده، محدوده مطالعاتی تحت تأثیر زمین لرزه ازگله بین 5- تا 334 میلی متر جابه جایی عمودی داشته است. با توجه به اینکه جابه جایی رخ داده می تواند نقش مهمی در ناپایداری دامنه ها و آماده حرکت کردن آن ها داشته باشد، در این پژوهش مناطقی که دارای پتانسیل بالایی از نظر وقوع زمین لغزش بوده اند و همچنین جابه جایی بیش از 100 میلی متری داشته اند شناسایی شده و به عنوان مناطق دارای بالاترین احتمال وقوع زمین لغزش معرفی شده اند. بر اساس نتایج حاصله، دامنه های میانی منطقه و مناطق نزدیک شهر سرپل ذهاب به دلیل اینکه هم از نظر پارامترهای محیطی مستعد وقوع زمین لغزش هستند و هم اینکه دارای جابه جایی عمودی بیش از 100 میلی متر بوده اند، به عنوان مناطق در معرض مخاطره زمین لغزش شناسایی شده است.
۵.

مقایسه پهنه بندی شوری خاک با استفاده از روش های دورسنجی و زمین آمار در اراضی دشت آبرفتی رودخانه دجله عراق(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۴۱
یکی از موارد ضروری در مدیریت و اصلاح شوری خاک دسترسی به نقشه با دقت بالا است. این پژوهش با هدف بررسی دقت نقشه شوری خاک با استفاده از روش های سنجش از دور و روش زمین آمار در بخشی از اراضی آبرفتی رودخانه دجله در مزارع الصویره عراق در فاصله 30 کیلومتری جنوب بغداد انجام شد. برای این منظور، تعداد 100 نمونه خاک با روش شبکه منظم با فاصله 1000متر از عمق صفر تا 20 سانتی متری در محدوده ای به وسعت 10 هزار هکتار برداشت شد و مقدار هدایت الکتریکی (EC) در عصاره گل اشباع نمونه های خاک اندازه گیری شد. باندها و شاخص های طیفی تصاویر ماهواره استر و لندست، در سه حالت طیفی، ارزش رقومی (DN)، تابش طیفی (radiance) و بازتابش (reflectance) تهیه شد. سپس با استفاده از رگرسیون خطی چندگانه معادله بین شاخص های به دست آمده در هر حالت طیفی و مقدار شوری به دست آمد، همچنین با استفاده از روش کریجینگ نیز نقشه شوری خاک ترسیم گردید. نتایج مقایسه حالت های طیفی radiance، reflectance و DN برای مدلسازی شوری بیانگر آن بود که ماهواره لندست درحالت بازتابش بیشترین دقت (MBE=-1.24 , RMSE=4.58) را در مدل سازی شوری خاک در بین روشهای سنجش از دوری داشت. مقایسه روش های سنجش از دور و زمین آمار نشان داد که روش زمین آمار به دلیل استفاده از داده های اندازه گیری شده دارای دقت بالاتری (MBE=-0.06, RMSE=3.53) نسبت به روش های سنجش از دوری بود اما همچنان نقشه های به دست آمده از روش سنجش از دور نیز دقت قابل قبول را دارا بودند و نقشه شوری به دست آمده از این روش با نقشه پراکنش شوری خاک حاصل از روش زمین آمار همخوانی زیادی داشت. با توجه به هزینه و وقت کمتر با قابلیت تکرار در دوره های زمانی، روش های سنجش از دور در تهیه نقشه های اجمالی شوری خاک دشت آبرفتی رودخانه دجله با دقت قابل قبول می توانند مورد استفاده قرار گیرند.
۶.

پایش و تحلیل زمانی– مکانی پوشش برف و مؤلفه های مرتبط با آن در پهنه رشته کوه البرز(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۶
این تحقیق با هدف تحلیل زمانی و مکانی پوشش برف در رشته کوه البرز در ماهای سرد سال از دسامبر تا آوریل طی دوره ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۴ انجام شد. در این پژوهش از داده های ماهواره ای سنجنده MODIS و مدل  FLDASدر محیط تحت وب Google Earth Engine استفاده گردید و شاخص NDSI برای نظارت پوشش برف به کار گرفته شد. هم چنین متغیرهای عمق برف، آب معادل برف و نرخ بارش لحظه ای برف برآورد و تحلیل شدند. نتایج تحقیق نشان داد که حداکثر پوشش برف غالباً در ماه های ژانویه و فوریه مشاهده شد و سال ۲۰۰۸ بیش ترین پهنه پوشش برف را در همه مقیاس های زمانی (روزانه، ماهانه و سالانه) به خود اختصاص داد. از سوی دیگر، سال ۲۰۱۲ دارای حداکثر مقدار عمق برف 70.21 سانتی متر، آب معادل برف 4.96 سانتی متر و نرخ بارش لحظه ای 0.058 میلی متر بر ساعت بود. این موضوع نشان دهنده تمرکز بارش های شدید در بخش های محدودتر در این سال است. الگوهای زمانی با بهره گیری از مدل رگرسیون خطی مورد مطالعه قرار گرفت و مقادیر ضریب تعیین R² برای متغیرهای عمق برف، آب معادل برف و نرخ بارش لحظه ای به ترتیب 0.037، 0.038 و 0.007 گزارش شده اند. این مقادیر که اغلب پایین هستند، بیانگر آن می باشد که نوسانات فصلی و وضعیت جوی نقش مؤثرتری نسبت به زمان در نوسانات ذخایر برف ایفا می کنند. ارزیابی های مکانی نیز حاکی از آن بود که نواحی مرتفع غربی، مرکزی و شمالی البرز حداکثر تراکم برف را دارند، در حالی که دامنه های جنوبی به دلیل ارتفاع کم تر و دمای بالاتر، پوشش برفی پراکنده تری دارند. این پژوهش اهمیت ویژه نظارت هم زمان متغیرهای مختلف برف را در شناخت بهتر از ذخایر آبی زمستان آشکار می سازد و پیامدهای تغییر اقلیم در مناطق کوهستانی ایران را نشان می دهد.
۷.

پیش نمایی خشکسالی های کوتاه مدت در ایران: تحلیل جامع بر اساس سناریوی SSP5-8.5(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۴۴
خشکسالی یکی از بزرگ ترین چالش های زیست محیطی و اجتماعی جهانی است که پیامدهای جدی برای امنیت غذایی و مدیریت منابع آب دارد. این پژوهش به پیش بینی خشکسالی های کوتاه مدت در ایران با استفاده از سناریوهای اجتماعی - اقتصادی مشترک (SSP) می پردازد. داده های 95 ایستگاه سینوپتیک در دوره 1985–2014 به عنوان پایه در نظر گرفته شدند. پنج مدل گردش عمومی جو (GCM) شامل GFDL-ESM4، IPSL-CM6A-LR، MPI-ESM1-2-HR و UKESM1-0-LL برای پیش بینی بارش به کار رفتند. داده ها با روش کریجینگ همگون سازی و سپس اصلاح سوگیری شدند. برای کاهش عدم قطعیت، از رویکرد همادی چندمدلی استفاده گردید. نتایج نشان می دهد داده های همادی شده هم خوانی بالایی با مشاهدات دارند، خطاهای کمتری ارائه می دهند و ضریب همبستگی آن ها افزایش یافته است. مدل همادی عملکرد بهتری نسبت به مدل های منفرد داشت. تحلیل الگوهای بارش در دوره پایه نشان داد که بارش تحت تأثیر عوامل جغرافیایی و اقلیمی است و بیشترین مقادیر آن در ماه های سرد در زاگرس و سواحل جنوب غربی خزر رخ می دهد. پیش بینی های دوره 2021–2040 تحت سناریوی SSP5-8.5 تغییرات چشمگیری را نشان می دهند: افزایش بارش در مناطق مرتفع و سواحل خزر، هر چند افزایش دما ممکن است اثرات مثبت آن را کاهش دهد؛ در مقابل، کاهش بارش در شمال غرب و مرکز کشور، به ویژه در بهار و تابستان، پیش بینی شده است. این تغییرات چالش های جدی برای مدیریت آب و کشاورزی ایجاد می کند و لزوم برنامه ریزی پیشگیرانه را برجسته می سازد. این مطالعه با ارائه پیش بینی های دقیق تر، به سیاست گذاران در تدوین راهبردهای مؤثر برای مقابله با خشکسالی کمک می کند.
۸.

ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش خطر سیلاب شهری (UFRM) با رویکرد دوره کوتاه مدت (2 ساله)، مطالعه موردی: کلان شهر تبریز(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۳۵
وقوع سیلاب شهری می تواند باعث به زیر آب رفتن و از بین رفتن زیرساخت های شهری، تلفات جانی و مالی شدید و خسارات گسترده اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن شود. در این بین زیرساخت های آبی و سبز شهری نقش مؤثری در کاهش ریسک سیلاب شهری ایفاء می کنند. از این رو هدف این پژوهش ارزیابی نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری کلان شهر تبریز با دوره بازگشت 2 ساله می باشد. در این پژوهش با استفاده از داده های تصاویر ماهواره ای لندست، کاربری اراضی/ پوشش اراضی، هواشناسی، جدول بیوفیزیکی، GIS و نرم افزار InVEST به ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز پرداخته شده است. یافته ها نشان داد که در سال 1363 با دوره بازگشت 2 ساله و در طی بارندگی 15 دقیقه ای، حجم آب جذب و نگهداشته شده و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری به ترتیب 4.28 میلیون متر مکعب، 10.87 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 3.17 میلیون متر مکعب و 8.04 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای 2.58 میلیون متر مکعب و 6.56 میلیون دلار، در سال 1381 با بارندگی 15 دقیقه ای 4.37 میلیون متر مکعب و 2.01 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 3.21 میلیون متر مکعب 14.71 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای 2.60 میلیون متر مکعب و 11.94 میلیون دلار و در سال 1401 با بارندگی 15 دقیقه ای 4.65 میلیون متر مکعب و 33.25 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 6.15 میلیون متر مکعب و 43.96 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای، 5.20 میلیون متر مکعب و 14/37 میلیون دلار برای تبریز بوده است. نتایج نشان داد که در کلان شهر تبریز به دلیل ناچیز بودن زیرساخت های سبز، این کاربری ها نقش چندانی در کاهش ریسک سیلاب شهری نداشته اند. در پتانسیل جذب و نگهداشت رواناب تبریز، کاربری اراضی/ پوشش اراضی در مقایسه با گروه هیدرولوژیکی خاک نقش بیشتری را داشته است. همچنین نتایج نشان داد که نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز نسبتاً چشمگیر بوده است.
۹.

بررسی نقش شهر هوشمند در ارتقای تاب آوری شهری در برابر مخاطرات محیطی (مطالعه موردی: شهر زنجان)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۴۵
با توجه به گسترش شهرنشینی و شدت یافتن مخاطرات محیطی، تاب آوری شهری به عنوان راهبردی کلان برای مدیریت بحران و پایداری شهری مطرح شده است. هم زمان، مفهوم شهر هوشمند با تکیه بر فناوری های نوین، بستری مناسب برای ارتقای تاب آوری در برابر مخاطرات طبیعی و انسانی فراهم می آورد.پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش مؤلفه های شهر هوشمند در ارتقای تاب آوری شهری در شهر زنجان انجام شده است. روش تحقیق از نوع ترکیبی کیفی-کمّی است؛ در بخش کیفی، مؤلفه های کلیدی از طریق تحلیل نظری استخراج و با استفاده از روش دلفی اعتبارسنجی شد. سپس در بخش کمّی، مدل یابی معادلات ساختاری با نرم افزار PLS جهت تحلیل اثرات مؤلفه های شناسایی شده بر تاب آوری شهری صورت گرفت. نتایج نشان داد که همه ابعاد شهر هوشمند اثر مثبت و معناداری بر تاب آوری شهری دارند. در این میان، حمل ونقل هوشمند، مدیریت داده و تحلیل، و زیرساخت های هوشمند بیشترین اثرگذاری را داشتند.ضریب کلی تأثیر شهر هوشمند بر تاب آوری شهری برابر با 0.8846 به دست آمد که بیانگر قدرت بالای این متغیر در افزایش ظرفیت های تاب آورانه شهر زنجان است.بنابراین یافته ها بر اهمیت تلفیق فناوری های نوین با سیاست گذاری و برنامه های توسعه شهر زنجان تأکید دارد و نشان می دهد که شهر هوشمند می تواند نقشی اساسی در ایجاد شهری مقاوم، سازگار و پایدار آن ایفا کند.
۱۰.

طراحی پایدار فضای سبز شهری برای کاهش آلودگی صوتی با رویکرد سازگاری اقلیمی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۳۶
گرمایش جهانی و پیامدهای فزاینده آن در مناطق شهری خشک، ضرورت اتخاذ راهبردهای جامع در برنامه ریزی شهری را آشکار می سازد. هدف این پژوهش پیش بینی روندهای اقلیمی، ارزیابی نقش پوشش گیاهی در کاهش آلودگی صوتی، شناسایی گونه های مقاوم به خشکی و ارائه راهکارهای پایدار برای بهره برداری از فضای سبز در شهر بیرجند است. تغییرات دمای سالانه تا سال 2035 با استفاده از مدل یادگیری عمیق حافظه طولانی-کوتاه مدت (LSTM) پیش بینی گردید که نتایج آن نشان دهنده افزایش تدریجی میانگین دمای سالانه و بروز چالش هایی در زیست پذیری شهری است. بر این اساس، تأثیر پوشش گیاهی بر آلودگی صوتی با استفاده از داده های سنجش ازدور بررسی شد. نقشه شاخص پوشش گیاهی تهیه و در پنج طبقه بازطبقه بندی گردید که نتایج نشان داد 47٪ از محدوده بدون پوشش گیاهی، 28٪ دارای پوشش ضعیف، 17٪ متوسط، 6٪ خوب و تنها 2٪ دارای پوشش متراکم است. مقایسه نقشه ها بیانگر آن بود که مناطق دارای پوشش متراکم به طور معناداری سطوح پایین تری از آلودگی صوتی را تجربه می کنند، در حالی که نواحی بدون یا با پوشش ضعیف بیشترین میزان نویز را دارند. همچنین گونه های مقاوم به خشکی و دارای توانایی جذب صدا نظیر سرو شیرازی (Cupressus sempervirens var. pyramidalis)، اقاقیا (Robinia pseudoacacia) و مورد (Myrtus communis) برای کاشت در معابر و مناطق پرتردد پیشنهاد شدند. یافته ها بر اهمیت فضای سبز در کاهش همزمان تنش های حرارتی و صوتی تأکید دارد و لزوم طراحی پایدار شهری با توزیع بهینه پوشش گیاهی و انتخاب گونه های مناسب را برجسته می سازد. این رویکرد می تواند در کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان نقش مؤثری ایفا کند.
۱۱.

تحلیل الگوی مکانی تاب آوری کالبدی سکونتگاه های روستایی شهرستان رودبار در برابر زلزله(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۳۹
تاب آوری یکی از مفاهیم کلیدی در علم روانشناسی و فیزیک است، که در دهه آخر قرن بیستم وارد علم جغرافیا شده و از جنبه های مختلف انسانی و طبیعی مورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش تعیین الگوی فضایی میزان تاب آوری کالبدی سکونتگاه های روستایی در برابر زلزله مد نظر است. بدین منظور از 12 معیار، 36 زیر معیار، روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و جمع وزنی (WS) برای تعیین میزان تاب آوری و همچنین دو آماره I موران محلی و تحلیل نقاط داغ (G* گتیس-اورد) برای نوع الگوی فضایی تاب آوری سکونتگاه ها استفاده شد. نتایج نشان داد که میزان تاب آوری سکونتگاه های روستایی به روش AHP به ترتیب برابر با 66/0%، 24/13%، 61/59%، 49/26% و 0% و با استفاده از روش WS برابر با 32/3%، 77/33%، 64/55%، 27/7% و 0% برای گزینه خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد بدست آمد. الگوی خوشه ای بالا-بالا (HH) در ناحیه جلگه ای و پایکوهی و الگوی خوشه ای پایین-پایین (LL) در ناحیه کوهستانی مشاهده گردید.در مجموع نتایج بدست آمده از روش AHP و WS با روش های I موران محلی و تحلیل نقاط داغ (G* گتیس-اورد) یکی بوده و عدم همگنی در میزان تاب آوری کالبدی سکونتگاه های روستایی در برابر زلزله کاملا محرز است.
۱۲.

مهاجرت کمکی و اصلاح مرز مناطق حفاظت شده به عنوان استراتژی های سازگاری با اقلیم جهت حمایت از بقاء خزندگان TSD (درس هایی از Crocodylus palustris)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۵۱
تغییرات اقلیمی تأثیرات شدیدی بر اکوسیستم های آبی و گونه های وابسته، به ویژه خزندگان با تعیین جنسیت وابسته به دما (TDS) خواهد داشت. مطالعه حاضر با هدف بررسی امکان مهاجرت کمکی و اصلاح مرز مناطق حفاظت شده جهت حمایت از بقاء گونه تمساح مردابی (Crocodylus palustris Lesson, 1831) تحت تاثیر تغییرات اقلیم انجام شد. به این منظور تغییرات گستره مطلوب زیستگاه گونه تحت سناریوهای تغییر اقلیم تا سال 2070 جهت شناسایی پناهگاه های اقلیمی پیش بینی شد. نتایج مدل سازی نشان داد که بخشی از منطقه حفاظت شده گاندو در سناریوی RCP2.6 و تمام آن در سایر سناریوها در خارج از محدوده مطلوب زیستگاهی قرار خواهد گرفت. همچنین سایر مناطق حفاظت شده نیز در محدوده های مطلوب زیستگاهی قرار نخواهند داشت. بنابراین با اتکا به مدیریت مناطق حفاظت شده نمی توان به حفاظت از این گونه پرداخت. از این رو اقدامات مدیریتی جهت مهاجرت کمکی این گونه ضروری است. در این رابطه مرز اصلاحی پیشنهادی برای منطقه حفاظت شده گاندو بر اساس نتایج به دست آمده شامل: پناهگاه های اقلیمی، مناطق بحرانی جمعیت و مناطق با تعارض تمساح/انسان و توجه به مرزهای طبیعی زیرحوزه های آبخیز پیشنهاد گردید. همچنین پلات های دائمی جهت پایش جمعیت تمساح مردابی و اولویت بندی انجام مطالعات امکان سنجی انتقال گونه به زیستگاه های جدید نیز نقشه سازی شد.

آرشیو

آرشیو شماره‌ها:
۵۲